درخت حوزه‌های تخصصی

وقوع سیلاب شهری می تواند باعث به زیر آب رفتن و از بین رفتن زیرساخت های شهری، تلفات جانی و مالی شدید و خسارات گسترده اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن شود. در این بین زیرساخت های آبی و سبز شهری نقش مؤثری در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء می کنند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری کلان شهر تبریز با دوره بازگشت 2 ساله می باشد. در این پژوهش با استفاده از داده های تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/ پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST به ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز پرداخته شده است. یافته ها نشان داد که در سال 1363 با دوره بازگشت 2 ساله و در طی بارندگی 15 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگهداشته شده و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری به ترتیب 4.28 میلیون متر مکعب، 10.87 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.17 میلیون متر مکعب و 8.04 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.58 میلیون متر مکعب و 6.56 میلیون دلار، در سال 1381 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.37 میلیون متر مکعب و 2.01 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.21 میلیون متر مکعب 14.71 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.60 میلیون متر مکعب و 11.94 میلیون دلار و در سال 1401 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.65 میلیون متر مکعب و 33.25 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 6.15 میلیون متر مکعب و 43.96 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای، 5.20 میلیون متر مکعب و 14/37 میلیون دلار برای تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز به دلیل ناچیز بودن زیرساخت های سبز، این کاربری ها نقش چندانی در کاهش ریسک سیلاب شهری نداشته اند. در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/ پوشش اراضی در مقایسه با گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. همچنین نتایج نشان داد که نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز نسبتاً چشمگیر بوده است.

گرمایش جهانی و پیامدهای فزاینده آن در مناطق شهری خشک، ضرورت اتخاذ راهبردهای جامع در برنامه ریزی شهری را آشکار می سازد. هدف این پژوهش پیش بینی روندهای اقلیمی، ارزیابی نقش پوشش گیاهی در کاهش آلودگی صوتی، شناسایی گونه های مقاوم به خشکی و ارائه راهکارهای پایدار برای بهره برداری از فضای سبز در شهر بیرجند است. تغییرات دمای سالانه تا سال 2035 با استفاده از مدل یادگیری عمیق حافظه طولانی-کوتاه مدت (LSTM) پیش بینی گردید که نتایج آن نشان دهنده افزایش تدریجی میانگین دمای سالانه و بروز چالش هایی در زیست پذیری شهری است. بر این اساس، تأثیر پوشش گیاهی بر آلودگی صوتی با استفاده از داده های سنجش ازدور بررسی شد. نقشه شاخص پوشش گیاهی تهیه و در پنج طبقه بازطبقه بندی گردید که نتایج نشان داد 47٪ از محدوده بدون پوشش گیاهی، 28٪ دارای پوشش ضعیف، 17٪ متوسط، 6٪ خوب و تنها 2٪ دارای پوشش متراکم است. مقایسه نقشه ها بیانگر آن بود که مناطق دارای پوشش متراکم به طور معناداری سطوح پایین تری از آلودگی صوتی را تجربه می کنند، در حالی که نواحی بدون یا با پوشش ضعیف بیشترین میزان نویز را دارند. همچنین گونه های مقاوم به خشکی و دارای توانایی جذب صدا نظیر سرو شیرازی (Cupressus sempervirens var. pyramidalis)، اقاقیا (Robinia pseudoacacia) و مورد (Myrtus communis) برای کاشت در معابر و مناطق پرتردد پیشنهاد شدند. یافته ها بر اهمیت فضای سبز در کاهش همزمان تنش های حرارتی و صوتی تأکید دارد و لزوم طراحی پایدار شهری با توزیع بهینه پوشش گیاهی و انتخاب گونه های مناسب را برجسته می سازد. این رویکرد می تواند در کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نقش مؤثری ایفا کند.

تغییرات اقلیمی تأثیرات شدیدی بر اکوسیستم های آبی و گونه های وابسته، به ویژه خزندگان با تعیین جنسیت وابسته به دما (TDS) خواهد داشت. مطالعه حاضر با هدف بررسی امکان مهاجرت کمکی و اصلاح مرز مناطق حفاظت شده جهت حمایت از بقاء گونه تمساح مردابی (Crocodylus palustris Lesson, 1831) تحت تاثیر تغییرات اقلیم انجام شد. به این منظور تغییرات گستره مطلوب زیستگاه گونه تحت سناریوهای تغییر اقلیم تا سال 2070 جهت شناسایی پناهگاه های اقلیمی پیش بینی شد. نتایج مدل سازی نشان داد که بخشی از منطقه حفاظت شده گاندو در سناریوی RCP2.6 و تمام آن در سایر سناریوها در خارج از محدوده مطلوب زیستگاهی قرار خواهد گرفت. همچنین سایر مناطق حفاظت شده نیز در محدوده های مطلوب زیستگاهی قرار نخواهند داشت. بنابراین با اتکا به مدیریت مناطق حفاظت شده نمی توان به حفاظت از این گونه پرداخت. از این رو اقدامات مدیریتی جهت مهاجرت کمکی این گونه ضروری است. در این رابطه مرز اصلاحی پیشنهادی برای منطقه حفاظت شده گاندو بر اساس نتایج به دست آمده شامل: پناهگاه های اقلیمی، مناطق بحرانی جمعیت و مناطق با تعارض تمساح/انسان و توجه به مرزهای طبیعی زیرحوزه های آبخیز پیشنهاد گردید. همچنین پلات های دائمی جهت پایش جمعیت تمساح مردابی و اولویت بندی انجام مطالعات امکان سنجی انتقال گونه به زیستگاه های جدید نیز نقشه سازی شد.

باران های سیل آسا، خطری جدی است که نگرانی های مشخصی را در سیاست شهری مطرح کرده و شدت آن رو به فزونی است. در این بررسی، مفهوم تاب آوری در برابر سیل از نقطه نظر بقا و تمرکز بر ثبات یا پویایی مطرح گردید. تحقیق حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده های مورد نیاز، به شیوه نظرسنجی و میدانی گردآوری شد. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه استفاده شد. این پرسش نامه به لحاظ روایی و پایایی، مورد ارزیابی قرارگرفت. مطابق دیدگاه صاحب نظران حوزه های مدیریت خطر سیل، مدیریت شهری و سیاست گذاری و ضریب آلفای کرونباخ (در حد 81/0) تناسب پرسش نامه مورد تأیید قرارگرفت. برای تعیین وضعیت در برابر سیل، 16 شاخص در قالب آسیب پذیری مکان، حساسیت فردی و ظرفیت های فردی و محله ای مورد بهره برداری قرارگرفت. داده های گردآوری شده، به روش نرمال سازی حداقل-حداکثر بی مقیاس شدند و به هر محله نمره نسبی بین 0 و 1 اختصاص یافت. نتایج نشان داد که وضعیت مسکن نقش مهمی در آسیب پذیری در مقابل سیل داشته است. به همین دلیل، زیرزمین ها، بیشترین آسیب را دریافت نموده و در سیل 1403، خسارات بیشتری دیدند. همچنین ااثرات سیل در اثر تغییرات حادث شده در زیرساخت های حمل ونقل افزایش یافته است و ساختار و شرایط کالبدی محل نیز در آسیب پذیری مؤثر بود. در مجموع، داده های به دست آمده مشخص ساخت که حساسیت های فردی نسبت به سیل در محلات محدوده مورد بررسی متفاوت است. به طورکلی، ارتباط بین آسیب پذیری اجتماعی-فضایی و عدم ارتباط مسئولیت و ظرفیت های قبلی، ابعاد بیشتری از مشکلات مربوط به تاب آوری در مقابل سیل را روشن ساخت؛ بنابراین بایستی نگرش های کنونی از تاب آوری شهر در قبال سیل به خصوص در مناطق فقیر و حاشیه ای چون نه دره، در عمل به شکلی مد نظر قرارگیرد که به جای نادیده گرفتن تفاوت های اجتماعی و فضایی، تأکید اصلی را بر بقا و شکوفایی بگذارد.

مقدمه و هدف: تولید داده های دمای سطح زمین (LST) با پیوستگی زمانی و مکانی، برای مطالعات هیدرولوژی، هواشناسی، اکولوژی، زیست محیطی و دیگر موارد، تقاضای چشمگیری دارد. تقریباً 60 تا 75% کره زمین در هر لحظه با ابرها پوشیده می شود؛ بنابراین ابرها، با ایجاد مانعی، باعث جذب بخشی از انرژی حرارتی بازتاب یافته از زمین می شوند و با تأثیر در انرژی فروسرخ حرارتی، سبب ایجاد داده های از دست رفته و نامعتبر در سری های زمانی LST می شوند. رفع اثر پوشش ابر همواره مسئله ای رایج درزَمینه استفاده از تصاویر ماهواره ای است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی عملکرد الگوریتم تحلیل طیفی منفرد – چندکاناله (M-SSA)، به منظور بازسازی داده های ازدست رفته و دورافتاده با استفاده از پوشش ابر در سری زمانی LST ساعتی ماهواره Meteosat-9 است. مواد و روش ها: منطقه مطالعاتی، در پژوهش حاضر، کشور ایران در نظر گرفته شد و نیز از سری زمانی LST ساعتی سنجنده SEVIRI از ماهواره زمین ثابت Meteosat-9 در سال 2022 استفاده شد. در ابتدا، با استفاده از نرم افزار SSA و آزمون مونت کارلو، اندازه پنجره و تعداد مؤلفه های معنی دار یک سری زمانی LST ساعتی تعیین شد. سپس با استفاده از مؤلفه های معنی دار شناسایی شده و نیز الگوریتم M-SSA، سری های زمانی LST بازسازی شد. خطای بازسازی در شرایط آسمان صاف، با داده های موجود سری زمانی و خطای بازسازی در شرایط آسمان ابری، ازطریق ایجاد داده های ازدست رفته مصنوعی (ابر مصنوعی) با شدت های 10، 20، 30، ...، 90% در سری زمانی، با استفاده از آماره های خطای جذر میانگین مربعات (RMSE) و ضریب تبیین (R 2 ) اندازه گیری شد.  نتایج: به طور میانگین، در سطح ایران، 5/25% از سری زمانی LST ساعتی در سال 2022 به دلیل پوشش ابر از دست رفته است که بیشترین میزان داده های ازدست رفته در حاشیه دریای خزر مشاهده شد. نتایج تحلیل سری زمانی LST ساعتی سالیانه در اندازه پنجره 96ساعته با آزمون مونت کارلو نشان داد مؤلفه های 1 تا 5 جزء مؤلفه های معنی دار این سری زمانی اند. این مؤلفه ها 5/97% از تغییرات سری زمانی LST را در کنترل دارند. فرکانس مربوط به مؤلفه های اول، دوم با سوم، چهارم با پنجم به ترتیب 0، 042/0 و 083/0 سیکل بر تصویر است. مؤلفه اول تغییرات دوره ای سالیانه، مؤلفه دوم با سوم تغییرات دوره ای 24ساعته یا روزانه دما، و مؤلفه چهارم با پنجم تغییرات دوره ای 12ساعته دما را نشان می دهد. براساس نتایج، RMSE و R 2 بین داده های موجود و داده های بازسازی شده سری زمانی LST ساعتی با استفاده از الگوریتم M-SSA، در شرایط آسمان صاف، به ترتیب 38/1 کلوین و 99/0 بود. همچنین در شرایط آسمان ابری، خطای RMSE تا سطح 80% داده ازدست رفته به صورت تصادفی (ابر مصنوعی) همواره کمتر از 1/2 کلوین بود. بحث و نتیجه گیری: کلید اصلی بازسازی سری های زمانی، با رفتار دوره ای، شناسایی مؤلفه های معنی دار دوره ای و روندهاست. در سری های زمانی LST ساعتی، دوره های سالیانه، 24، 12 و 8ساعته از مهم ترین مؤلفه های سری زمانی اند. این مؤلفه ها از چرخش زمین به دور خود و خورشید و انحراف محور آن شکل می گیرند. بنابراین، این مؤلفه ها اغلب برای بازسازی سری های زمانی LST ساعتی در بیشتر بخش های کره زمین، یکسان اند. براساس یافته ها، الگوریتم M-SSA با توجه به در نظر گرفتن مؤلفه های دوره ای و روندها و همچنین استفاده از همبستگی زمانی و مکانی، می تواند در بازسازی داده های ازدست رفته دارای فاصله بزرگ در سری های زمانی LST مؤثر باشد. یکی از موارد شایان توجه در بازسازی اثر پوشش ابر، در پژوهش حاضر و بسیاری از پژوهش های دیگر، بازسازی دمای سطح زمین با شرط آسمان صاف است. بنابراین بازسازی دمای سطح زمین زیر پوشش ابر می تواند چالش و پیشنهادی برای مطالعات بیشتر در آینده باشد.

سابقه و هدف: بیابان زایی یکی از چالش های مهم دنیای امروز است که پایداری محیط زیست را تهدید می کند. این پدیده از تخریب زمین در مناطق خشک و نیمه خشک ناشی می شود و می تواند پیامدهای جدی برای محیط زیست، اقتصاد و جامعه داشته باشد. ایران، به دلیل موقعیت جغرافیایی اش در کمربند خشک و نیمه خشک جهان، درمعرض خطر بیابان زایی قرار دارد. برای مقابله با این پدیده، شناسایی و ارزیابی عوامل مؤثر، تعیین مناطق آسیب پذیر و استفاده از مدل هایی به منظور ارزیابی این پدیده ضروری است. در این راستا، استفاده از علم سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) می تواند در ارزیابی و نظارت بر بیابان زایی مفید باشد. این فنّاوری ها امکان بررسی گسترده و دقیق تغییرات پوشش زمین را فراهم می آورند و به مدیریت و حفاظت از مناطق درمعرض خطر کمک می کنند. هدف این پژوهش شناسایی مناطق مستعد بیابان زایی در کمربند شرقی ایران (سوچرزون سیستان و بلوک افغان)، با استفاده از مدل تحلیل های تصمیم گیری چندمعیاره، مبتنی بر رویکرد اولویت ترتیبی (OPA) است. مواد و روش ها: زون زمین شناسی سیستان و بلوک افغان، با مساحت بیش از 106هزار کیلومترمربع، در کمربند شرقی ایران قرار دارد و شامل بخش هایی از استان سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی می شود. این منطقه، براساس طبقه بندی اقلیمی دومارتن، در اقلیم خشک و فراخشک قرار می گیرد. وجود چنین شرایطی در این منطقه، همراه با تخریب پوشش گیاهی و خشک شدن منابع آبی، آن را مستعد بیابان زایی کرده است. در این پژوهش برای به دست آوردن نقشه مناطق مستعد بیابان زایی، در ابتدا، نقشه پتانسیل فرسایش بادی و فرسایش آبی، به ترتیب با استفاده از مدل های RWEQ و RUSLE در منطقه مورد مطالعه حاصل شد. سپس نتایج این مدل ها به همراه سایر شاخص ها، ازقبیل پوشش گیاهی، شوری خاک، کاربری اراضی، درجه حرارت، رده بندی خاک، جرم مخصوص ظاهری خاک و طبقه بندی اقلیمی، با استفاده از مدل تصمیم گیری چندمعیاره مبتنی بر اولویت ترتیبی (OPA) وزن دهی شدند و در نهایت، نقشه مناطق مستعد بیابان زایی در کمربند شرقی ایران به دست آمد. نتایج و بحث: نتایج این مطالعه نشان داد که میانگین پتانسیل فرسایش بادی، در کمربند شرقی ایران، 64 کیلوگرم بر مترمربع است. این درحالی است که 16% این منطقه، که اغلب در بخش های شرقی و جنوب شرق قرار دارد و شامل شهرستان های زابل، سراوان و خاش می شود، دارای پتانسیل فرسایش بادی بیش از 512 کیلوگرم بر مترمربع است. در مقابل، میانگین فرسایش آبی 24/36 تن در هکتار به دست آمده است؛ بیشترین میزان فرسایش آبی بیش از 40 تن در هکتار و در 5/34% از مساحت منطقه مورد مطالعه رخ می دهد که اغلب در شمال منطقه، شامل شهرستان نهبندان در استان خراسان جنوبی و بخش های مرکزی منطقه واقع شده است. در نهایت، نتایج مدل تصمیم گیری چندمعیاره مبتنی بر اولویت ترتیبی نشان داد که مهم ترین شاخص ها ازمنظر متخصصان، در شناسایی مناطق مستعد بیابان زایی در این منطقه، شاخص های فرسایش بادی و پوشش گیاهی و شوری خاک است و بخش های شرقی و جنوب شرق ناحیه به شدت تحت تأثیر بیابان زایی قرار دارند. بحث و بررسی: فرسایش در کمربند شرقی ایران پیامدهای منفی متعددی دارد؛ ازجمله کاهش حاصلخیزی خاک و تهدید معیشت، امنیت غذایی و سلامت مردم. تخریب پوشش گیاهی، از بین رفتن منابع آبی و تبدیل این مناطق به زمین های بایر، به خصوص در نیمه شرقی ایران که در سال های اخیر با پدیده خشکسالی گسترده ای مواجه شده اند، بیشترین تأثیر را در بیابان زایی داشته است. برای مقابله با این مشکل، به ابتکارات مدیریتی مانند مدیریت منابع آب، توسعه کشاورزی پایدار و حفاظت از تنوع زیستی نیاز است. این ابتکارها باید، با توجه به شرایط خاص هر منطقه و با مشارکت جوامع محلی و متخصصان، طراحی و اجرا شوند. نتایج این مطالعه نشان داد که استفاده از مدل های مبتنی بر رویکرد اولویت ترتیبی می تواند، در شناسایی مناطق آسیب پذیر به منظور تدوین برنامه های مدیریتی، مؤثر باشد. همچنین استفاده از شاخص هایی مانند مدیریت چرا، جمعیت و سطح آب های زیرزمینی، در مطالعات آتی، امکان ارزیابی بهتر وضعیت بیابان زایی را فراهم می کند.

کارآفرینی به عنوان راهکاری مهم برای ایجاد اشتغال، درآمد و توسعه اقتصادی در جهان محسوب می شود. نواحی روستایی ساختاری شکننده و توسعه نیافته دارند و کارآفرینی می تواند بخشی از مشکلات آنها را از بین ببرد؛ اما با موانع و محدودیت های متعدد، به ویژه برای جامعه زنان روبه رو است. بر همین اساس، پژوهش حاضر، با هدف واکاوی موانع فراروی کارآفرینی زنان در روستاهای بخش باغبهادران انجام شده است. جامعه آماری شامل زنان روستایی است که با استفاده از فرمول کوکران با ضریب خطای 06/0، تعداد 250 نفر انتخاب شدند و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده مورد پرسشگری قرار گرفتند. تعداد 9 روستا نیز به روش خوشه ای - تصادفی از 3 دهستان تعیین شده اند. روایی پرسشنامه محقق ساخته با نظر کارشناسان، تأیید شده و به منظور سنجش پایایی، پیش آزمون، انجام شده و مقدار آلفای کرونباخ 725/0 نشان دهنده مناسب بودن ابزار پژوهش است. داده ها با نرم افزار SPSS و کاربرد آزمون تحلیل عاملی تجزیه وتحلیل شدند. نتایج حاصل از کاربرد مدل تحلیل عاملی مربوط به موانع کارآفرینی نشان داد به ترتیب عوامل اقتصادی و اجتماعی - فرهنگی مهم ترین موانع اند. در این زمینه «دسترسی زنان روستایی به وام و تسهیلات بانکی» با واریانس 867/0، «عدم توانایی زنان روستایی در تأمین وثیقه تضمینی بانک » با واریانس 848/0، «مشکلات پرداخت مالیات ها، هزینه های جاری و بیمه» با واریانس 804/0 از مهم ترین موانع اقتصادی (عامل مالی) است. همچنین، «عدم ارتباط و شناخت زنان روستا از کارآفرینان موفق» و «فرهنگ روستا و محدودیت فعالیت کارآفرینی زنان» هر دو با واریانس 791/0 نیز از مهم ترین موانع فرهنگی و اجتماعی (عامل فرهنگی) هستند.

در سالیان اخیر افزایش سریع جمیعت شهری و نیز بروز چالش های اجتماعی، فناوری، اقتصادی و زیست محیطی، توجه به رویکرد رشد هوشمند شهری با هدف بهبود کیفیت زندگی شهروندان را افزایش بخشیده است. رشد هوشمند شهری با توجه به جنبه های مختلفی مانند تراکم متعادل، حمل ونقل عمومی، دسترسی به فضاهای عمومی و استفاده بهینه از زمین و ... می تواند بر اجتماع مداری فضاها و محیط های شهری و بهبود کیفیت زندگی و تقویت روابط اجتماعی در محیط های شهری تأثیرگذار باشد. در پژوهش حاضر تلاش شده است ابتدا شاخص های مؤثر در رشد هوشمند شهری و همچنین، شاخص های اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، تبیین شوند و سپس چارچوب و مدلی نظری از تأثیر شاخص های رشد هوشمند شهری بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری، ارائه و میزان اثرگذاری شاخص های مدل نظری پژوهش بر اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری نمونه مطالعاتی یعنی شهر اصفهان بررسی شوند. این پژوهش با روش تحقیق توصیفی تحلیلی و با رویکرد کمی با بهره گیری از مطالعات اسنادی پژوهش های پیشین و همچنین تدوین و تکمیل پرسشنامه و تحلیل آماری و کمی نتایج آن در نرم افزار SPSS 20 انجام شده است. ابتدا بر مبنای آزمون کولموگروف اسمیرنوف توزیع غیر نرمال متغیرهای پژوهش مشخص شد. براساس مهم ترین نتایج پژوهش از آزمون همبستگی پیرسون بیشترین میزان ضریب همبستگی میان شاخص های رشد هوشمند شهری و اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری مربوط به همبستگی میان عامل اجتماع پذیری فضاها و محیط های شهری به ترتیب با شاخص های حمل ونقل هوشمند با ضریب همبستگی 0.814، توسعه گردشگری هوشمند با ضریب همبستگی 0.802، سیستم مدیریت شهری هوشمند با ضریب همبستگی 0.759 است. همچنین، براساس نتایج آزمون فریدمن مهم ترین شاخص های پژوهش در شهر اصفهان به ترتیب شامل: دسترسی به فضاهای عمومی با میانگین 3.49، هویت مندی محیطی با میانگین 3.46، میزان پیاده مداری محیط شهری با میانگین 3.38، دسترسی به فضاهای سبز با میانگین 3.37، حس تعلق به محل زندگی با میانگین 3.33، کیفیت زندگی شهری با میانگین 3.27، امنیت محیطی و اجتماعی با میانگین 3.16، سلامت روان شهروندان با میانگین 3.09 و خدمات آنلاین شهروندی با میانگین 3.01 است.

در شرایطی که تغییر اقلیم به یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اقتصادی قرن حاضر تبدیل شده است، بخش کشاورزی به عنوان بخش وابسته به اقلیم، آسیب پذیرترین حوزه در برابر این پدیده شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر عملکرد جو آبی در استان اصفهان طی دوره زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۱ انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از روش داده های تابلویی ترکیبی، شامل اطلاعات مکانی از ۱۹ شهرستان و داده های زمانی در بازه ۲۷ ساله، به ارزیابی هم زمان متغیرهای فنی و اقلیمی تأثیرگذار بر تولید محصول جو پرداخته است. داده های اقلیمی از سازمان هواشناسی کشور و اطلاعات بهره برداری از منابع آماری وزارت جهاد کشاورزی گردآوری شد و مدل سازی نهایی با استفاده از آزمون های F  لیمر و هاسمن و روش حداقل مربعات تعمیم یافته (GLS) در محیط نرم افزاری EViews12 انجام گرفت. نتایج حاصل نشان داد متغیرهای فنی نظیر میزان آبیاری، مصرف کود شیمیایی، ماشین آلات و نیروی کار دارای تأثیر مثبت و معنادار بر عملکرد جو هستند. همچنین، افزایش دمای هوا منجر به کاهش عملکرد و افزایش بارش، موجب بهبود آن شده است. همچنین وجود بازدهی فزاینده نسبت به مقیاس در تولید جو تأیید شد. یافته ها حاکی از آن اند که در اقلیم خشک و نیمه خشک استان اصفهان، تداوم روند گرمایش و کاهش بارندگی، تهدیدی جدی برای پایداری تولید و امنیت غذایی به شمار می رود؛ ازاین رو، اتخاذ راهبردهای سازگاری اقلیمی، توسعه سامانه های آبیاری کارآمد و بهره گیری از بذرهای مقاوم و انرژی های تجدیدپذیر، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ بهره وری کشاورزی در این منطقه است.

زمین و مسکن به عنوان بخش های پیشرو اقتصاد، در طول زمان همواره با نوسان های فراوان در عرضه و تقاضا و قیمت روبه رو بوده اند؛ به طوری که نوسان قیمت زمین و مسکن از جمله مشکلات اساسی در بازار و اقتصاد در نظر گرفته می شود. از طرف دیگر، مطالعه و تحلیل فضایی تغییرات قیمت زمین و مسکن در سطح نواحی شهری و درک ارتباط فضایی بین نواحی مختلف شهری، به درک بهتر، نوسانات قیمت زمین و مسکن کمک می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه انجام گرفته است. برای دسترسی به هدف مذکور از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS) در نرم افزار Smart Pls استفاده شده است. نتایج مربوط به ضرایب مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه نشان می دهد که در شاخص اقتصادی بورس بازی و دلالی (با ضریب 611/0) و سرمایه گذاری بخش خصوصی (با ضریب600/0)، در شاخص مدیریتی اعطای خدمات و تسهیلات مالی (با ضریب 709/0) و صدور پروانه های ساخت (با ضریب 707/0)، در شاخص اجتماعی شلوغی و تردد (با ضریب 740/0) و تمرکز قشر خاص اجتماعی (با ضریب 684/0)، در شاخص کالبدی - فضایی فاصله از مرکز شهر (با ضریب 888/0)، تراکم ساختمانی (با ضریب 822/0)، فاصله از خیابان ها و معابر اصلی (با ضریب 780/0) و قرارگیری در جهت توسعه شهر (با ضریب 766/0)، همچنین در شاخص مربوط به ملک عوامل درجه تمرکز جمعیتی (با ضریب 780/0)، داشتن پارکینگ و آسانسور (با ضریب 733/0)، تعداد طبقات (با ضریب 699/0) و قدمت ساختمان (با ضریب 672/0)، به عنوان مؤثرترین عوامل در قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند. نتایج کلی گویای این است که شاخص های مربوط به ملک (با ضریب 867/0)، شاخص های کالبدی - فضایی (با ضریب 753/0)، شاخص های اقتصادی (با ضریب 622/0)، شاخص های مدیریتی (با ضریب 523/0) و شاخص های اجتماعی (با ضریب 468/0)، به ترتیب به عنوان مهم ترین عوامل تعیین کننده قیمت زمین و مسکن در شهر کرمانشاه بوده اند.

یکی از راهکارهای مؤثر در مدیریت مصرف انرژی در شهرها استفاده از روش های مبتنی بر شبیه سازی الگوهای زیستی است. شهرها به گونه ای که آن ها به سیستم های پیچیده انعطاف پذیر تبدیل شوند و سلامت بوم شناختی و فرهنگی- اجتماعی را از طریق ارائه خدمات اکوسیستمی ایجاد کنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است. خدمات اکوسیستم های شهری مزایایی است که شهروندان از آن ها به دست می آورند و شامل خدمات تأمینی، تنظیمی، فرهنگی و حمایتی است. با وجود اینکه برای طراحی محیط های شهری مبتنی بر روابط میان خدمات اکوسیستم، روش های اندکی پیشنهاد شده اما استفاده از آن ها چندان مورد توجه قرار نگرفته است. مانع اصلی برای توسعه روش های طراحی براساس خدمات اکوسیستم، فقدان دانش لازم برای درک روابط بین خدمات اکوسیستم های شهری است و معمولاً براساس اصول حاکم بر طراحی شهری، غالباً طراحی های صرفاً فضایی انجام می شود. این مطالعه روابط حاکم بر هم افزایی های خدمات اکوسیستم های شهری را از منظر بوم شناختی بررسی و سپس اثرات آن را بر طراحی شهری مورد تحلیل قرار می دهد. این تحلیل می تواند ابزاری کارآمد برای طراحان و سیاستگذاران فراهم سازد تا تصمیم های مطلوب تری در جهت بهره برداری از خدمات مختلف اکوسیستم در مناطق شهری اتخاذ نموده و آثار مخرب زیست محیطی ناشی از طراحی های شهری را به حداقل کاهش دهند. براساس نتایج این تحلیل، اثربخشی خدمات اکوسیستم های شهری با درک صحیح روابط بوم شناختی آن ها و ملاحظات مربوط به روابط فضایی عناصر شهری، افزایش خواهد یافت.

هدف پژوهش حاضر پیش نمایی تغییرات دما و بارش در شمال غرب ایران تحت سناریوهای SSP مدل NorESM2 است. با بهره گیری از آزمون تخمین گر شیب سن، دما و بارش شهرهای منتخب طی 2014-1985 روندیابی شد. سپس با استفاده از نرم افزار  SDSM6.1، پارامترهای مذکور برای دوره پایه (2014-1985) شبیه سازی و برای سال های 2043-2015 پیش بینی گردیدند. برای ارزیابی عملکرد مدل ، از شاخص های خطاسنجی MSE، RMSE و MAE استفاده شد. استفاده از سناریوهای جدید SSP برای پیش بینی پارامتر مهم اقلیمی دما و بارش در شهرهای مطرح در زمینه گردشگری ایران، نوآوری این پژوهش است. نتایج آزمون شیب سن حاکی از روند صعودی دمای حداکثر در همه شهرهای مورد مطالعه در سطح اطمینان 99% به جز شهرهای تکاب و سردشت بود. طبق نتایج روندیابی بارش، تکاب و مراغه در سطح اطمینان 99% دارای روند کاهشی معنادار و جلفا و ماکو در سطح اطمینان 95% دارای روند افزایشی معنادار بودند. بر اساس نتایج مدل سازی، بارش در همه شهرهای مورد مطالعه در فصل بهار افزایش خواهد داشت که بالاترین درصد افزایش مربوط به جلفا خواهد بود (20%). بارش در تابستان و پاییز کاهش خواهد یافت که بیش ترین درصد کاهش برای مراغه پیش بینی شد (33%). دمای حداکثر در همه شهرهای مورد مطالعه به ویژه در ماه های سرد افزایش خواهند داشت که میزان این افزایش تا ℃2 خواهد بود.

شهر قزوین به علت نقش مهم اقتصادی، کشاورزی، ارتباطی و نزدیکی به تهران، در چند سال اخیر رشد بیش از اندازه ای را تجربه کرده است. هدف از این مطالعه مدل سازی تغییرات کاربری اراضی شهر قزوین و تعیین مکان های بهینه برای توسعه شهر می باشد. در این پژوهش ابتدا اطلاعات مکانی، تصحیح هندسی و رادیومتریک و نقشه های کاربری شهر از سال 1990 تا 2020، به کمک مدل فازی آرت مپ تهیه شد. سپس با استفاده از مدل های تغییرات کاربری و مدل زنجیره مارکوف و سلول های خودکار، تغییرات کاربری اراضی تا سال 2025 بررسی شد. همچنین شاخص های مناسب برای تعیین پهنه های مناسب توسعه شهری شناسایی و عملیات استانداردسازی و تلفیق لایه ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و عملیات وزن دهی به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. نتایج نشان داد که مساحت اراضی ساخته شده، در این دوره 30 ساله، 43/67 درصد رشد داشته و با ادامه یافتن این روند در سال 2025 به 6/3709 هکتار خواهد رسید. در طی این فرایند نیز به ترتیب 12/69 و 98/172 هکتار فضای سبز و سایر کاربری ها به اراضی شهری تبدیل خواهند شد. همچنین مجموع مساحت زمین های کشاورزی و فضای سبز با 9/72 هکتار کاهش به 63/5427 هکتار خواهد رسید. نتایج به دست آمده از مکان یابی بهینه گسترش شهری نیز نشان داد که 03/10 درصد از سطح منطقه (16/983 هکتار) دارای پتانسیل بالایی برای گسترش شهر هستند که اغلب شامل قسمت های شمالی و شرقی می شوند. یافته های به دست آمده از رویکرد پیشنهادی می تواند به عنوان مدل مناسبی برای شناسایی مکان های مستعد توسعه شهری و ابزار مناسبی برای برنامه ریزی شهری باشد.

ارزیابی عملیات آبخیزداری اجرا شده در حوضه های آبخیز و ارائه دورنمایی از نتایج عملکرد آن ها، به ویژه از دیدگاه بهره برداران، اطلاعات مناسبی را برای برنامه ریزی بلندمدت در اختیار مدیران و تصمیم گیران قرار می دهد. در این راستا، مطالعه حاضر به منظور شناخت و ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات آبخیزداری بر آبدهی قنات از دیدگاه بهره برداران در حوضه آبخیز معدن فیروزه نیشابور در استان خراسان رضوی با بهره گیری از روش های توصیفی و تحلیلی انجام شد. در راستای تبیین اهداف تحقیق، پس از تعیین معیارها و ملاک های ارزیابی اثربخشی، دیدگاه پاسخ گویان در قالب پرسش نامه و در قالب طیف لیکرت مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری مورد مطالعه شامل ساکنین روستای معدن فیروزه نیشابور است که در محدوده طرح های اجرا شده قرار دارند. بر اساس نتایج ارزیابی اثرات اجرای بند آبخیزداری از دیدگاه مردم، کاهش خسارات ناشی از سیل به منازل در روستا، کاهش تعداد سیل در روستا و کاهش خسارات ناشی از سیل به راه های ارتباطی دارای بالاترین اولویت هستند. از سوی دیگر، افزایش اختلاف و درگیری بین روستاییان و دیگر ارگان های دولتی، اختلاف و درگیری بین روستاییان و ارگان های دولتی مجری طرح و اختلاف و درگیری بین ساکنان روستای معدن فیروزه با ساکنان روستاهای دیگر دارای کمترین اثرپذیری ناشی از اجرای پروژه آبخیزداری بودند.