درخت حوزه‌های تخصصی

 هدف اصلی این پژوهش، بررسی پایداری و تعمیم پذیری مدل های یادگیری ماشین در شرایط اقلیمی متضاد و شناسایی مدل بهینه برای پیش بینی بارش فصلی است. نوآوری تحقیق، استفاده از مدل ترکیبی CNN-BiLSTM برای نخستین بار در منطقه خشک یزد و مقایسه عملکرد آن با نتایج منطقه مرطوب رشت است. این رویکرد می تواند نقش مؤثری در ارتقای سامانه های هشدار و مدیریت منابع آب ایفا کند. در این راستا، عملکرد چهار مدل شامل ماشین بردار پشتیبان (SVM)، شبکه عصبی عمیق (DNN)، شبکه عصبی بازگشتی دوسویه (BiLSTM) و مدل ترکیبی CNN-BiLSTM برای پیش بینی بارش فصلی در ایستگاه های رشت (اقلیم مرطوب) و یزد (اقلیم خشک) ارزیابی شد. داده های اقلیمی و بارش طی دوره ۲۸ ساله (1995–2022) گردآوری و در قالب دو سناریوی ورودی به مدل ها داده شد. سناریوی اول شامل پارامترهای اقلیمی (حداقل دما، حداکثر رطوبت نسبی، سرعت باد میانگین و ساعات آفتابی) و سناریوی دوم ترکیب این پارامترها با سه تأخیر زمانی بارش بود. نسبت داده های آموزش و آزمون 70 به 30 در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد سناریوی دوم عملکرد بهتری دارد. در ایستگاه یزد، مدل CNN-BiLSTM با ضریب همبستگی 89/0، خطای RMSE برابر 48/7 میلی متر و ضریب نش - ساتکلیف 76/0 بهترین عملکرد را داشت. در ایستگاه رشت نیز همین مدل با ضریب همبستگی 94/0، RMSE برابر 89/61 میلی متر و ضریب نش - ساتکلیف 90/0 بهترین نتایج را ارائه داد.

هم پیوندی در ساختار فضایی بافت های شهری، نقش مهمی در انسجام و کیفیت بخشی به محیط های شهری دارد. اختلال در ساختار فضایی و بافت اصیل محلات شهری، ازهم گسیختگی و بی هویتی فضاها و عرصه های شهری را به دنبال خواهد داشت و بنابراین، هم پیوندی و اتصالات فضایی در محورهای اصلی بافت های شهری، تأثیر بسزایی در کیفیت عملکردی و فعالیتی این گونه بافت ها به دنبال خواهد داشت. روش تحقیق به کار گرفته شده در این مقاله، به صورت توصیفی تحلیلی بوده و از مطالعات کتابخانه ای و میدانی برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. به این منظور، هشت محور اصلی در بافت تاریخی شهر خرم آباد از طریق تکنیک چیدمان فضا تحلیل شده است. بر این اساس، داده ها به شکل نقشه بلوک بندی شده در نرم افزار Autocad تهیه شده و سپس در نرم افزار Depthmap شاخص هایی چون هم پیوندی، اتصال پذیری، عمق و انتخاب به عنوان اصلی ترین شاخص های چیدمان فضایی به صورت محوربندی، تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد بافت محلات تاریخی شهر خرم آباد، در اثر توسعه های جدید، پیوستگی و اتصال ضعیفی با عناصر و اجزای درون بافتی و خیابان های اطراف خود دارد. ازطرفی، نتایج تحقیق حاکی از آن است که به دلیل مداخلات کالبدی در دهه های اخیر که منجر به کاهش هم پیوندی در بافت تاریخی و محورهای اصلی بافت شده است، تعداد کمی از محورهای بافت تاریخی، از شاخص انتخاب بالایی برخوردارند. به طور کلی، نتایج حاصل از تحلیل گراف ها و نقشه ها در نرم افزار، نشانگر درجه هم پیوندی بالاتری در مقیاس محلی به نسبت مقیاس سراسری در درون محورهای اصلی بافت بوده است و محورهایی که از اتصال و هم پیوندی بیشتری برخوردارند، کیفیت فعالیت و تنوع عملکردی آنها نیز بالاتر است. همچنین نتایج نشان دهنده اهمیت هم پیوندی در حفظ انسجام ساختار فضایی و تنوع فعالیت های موجود در بافت تاریخی شهر خرم آباد است. یافته های عددی نشان می دهد که خیابان حافظ (4.92)، امام خمینی (4.29)، باستان (4.81) و حکیم (4.81) دارای بالاترین مقادیر در هم پیوندی محلی است. همچنین خیابان های امام خمینی، حافظ، فردوسی و مجاهدین اسلام در مقیاس کلان از هم پیوندی بیشتری برخوردارند. بر این اساس، پیشنهاد می شود که در فرآیند بازآفرینی بافت های تاریخی شهر خرم آباد، باید به طور خاص به ساختار اصلی و روابط بین اجزای این بافت ها توجه شود. این توجه می تواند به بهبود کیفیت فضایی و افزایش کارایی فعالیت ها در این مناطق کمک کند.

در این پژوهش، برای شناسایی بادهای توفنده مولد رخداد گرد و غبار دشت اردبیل، از داده های سمت و سرعت باد طی دوره 2018-2000 استفاده شده است. برای آشکارسازی الگوهای جوی مولد گرد و غبار، نقشه های فشار تراز دریا در روزهای گرد و غباری ترسیم شد و مسیر گرد و غبار با مدل HYSPLIT ردیابی شد. به منظور شناسایی غلظت ستونی گرد و غبار دشت اردبیل، از شاخص غلظت ستونی توده گرد و غبار جوی (DCMD) و عمق اپتیکی نور (AOD) استفاده شد. نتایج گویای نقش سامانه های فشار سطح زمین است که با ایجاد ناپایداری در منطقه موجب رخداد توفان گرد و غبار در دشت اردبیل می شوند. بررسی ها نشان دادند که خاستگاه محلی نقش بارزی در رخداد توفان های گرد و غبار تابستانه دارد. ردیابی ذرات غبار و بررسی الگوهای همدیدی نشان دادند که گرد و غبار از سوی عراق و سوریه و مناطق مرزی بین ایران و عراق وارد دشت اردبیل می شوند. گرادیان فشاری زیادی که در زمان ورود سامانه های ناپایدار به منطقه ایجاد می شود، موجب تشدید تندبادهای محلی و شکل گیری توده عظیم گرد و غبار در دشت اردبیل شده است؛ به گونه ای که بیشینه غلظت ستونی گرد و غبار و عمق اپتیکی نور در جولای به ترتیب تا 43/0 کیلوگرم در مترمربع و 5/0 رسیده است.

تحولات فضایی منطقه کلان شهری تهران طی دهه های اخیر نشان دهنده گذار تدریجی از یک ساختار شدیداً متمرکز به الگوی چندمرکزی است. با این حال، چیستی این گذار، سازکارهای آن، و پیامدهای ساختاری اش کمتر به صورت نظام مند بررسی شده است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی تحول فضایی تهران بر پایه چارچوب نظری چندمرکزی شدن و مفاهیم سلسله مراتب شهری، پیوندپذیری و خوشه بندی فضایی انجام شده است. در این مطالعه با استفاده از تحلیل شبکه شهری، شاخص های مرکزیت (Degree، Betweenness، Closeness)، تحلیل سلسله مراتبی کارکردی، و خوشه بندی مراکز شهری ساختار فضایی منطقه در سه مؤلفه گره ها، پیوندها، و ساختار کلی شبکه ارزیابی شده است. نتایج نشان می دهد به رغم تداوم نقش مسلط شهر تهران در رأس شبکه شهری، مراکز فرعی چون اسلام شهر، دماوند، و ... در سال های اخیر تقویت شده و به واسطه افزایش پیوندهای درون منطقه ای هسته های ثانویه جدیدی شکل گرفته اند. تحلیل شاخص های شبکه نیز بیانگر کاهش تمرکز، رشد ارتباطات افقی بین مراکز، و حرکت شبکه فضایی منطقه به سمت الگوی چندمرکزی است. بر این اساس، پژوهش حاضر مدلی پیشنهادی برای توسعه ساختار چندمرکزی ارائه می کند که شامل تقویت کارکردهای مراکز فرعی، ارتقای اتصال پذیری شبکه ای بین شهرها، و توزیع متعادل فعالیت های اقتصادی و خدماتی در سطح منطقه است. به کارگیری این مدل می تواند زمینه ساز شکل گیری ساختار فضایی منسجم تر و کارآمدتر و پایدارتر برای منطقه کلان شهری تهران باشد.

در مواجهه با چالش های ناشی از گسترش بی ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص های زیست محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم افزار DepthmapX، تحلیل های مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده های میدانی شامل برداشت های فضایی و پرسشنامه های لیکرتی استفاده شده است. یافته ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز ۸.۱۰ از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شدر مواجهه با چالش های ناشی از گسترش بی ضابطه شهری، این پژوهش با رویکردی یکپارچه و داده محور، به تحلیل رابطه میان الگوهای تراکم ساختمانی و شاخص های زیست محیطی در قالب الزامات شهر هوشمند در شهر ارومیه پرداخته است. هدف اصلی، تدوین الگویی علمی برای مدیریت بهینه تراکم و ارتقاء کیفیت زندگی شهری است. پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و چارچوبی چندسطحی انجام شده و از مدل چیدمان فضا (Space Syntax) در نرم افزار DepthmapX، تحلیل های مکانی در محیط ArcMap، مدل Kernel Density و داده های میدانی شامل برداشت های فضایی و پرسش نامه های لیکرتی استفاده شده است. یافته ها نشان از وجود ناهماهنگی فضایی میان تراکم های ساختمانی با خدمات عمومی، حمل ونقل و فضاهای سبز دارد. تحلیل نهایی نشان داد که تراکم ساختمانی ۵ طبقه با میانگین امتیاز 10/8 از ۱۰، بالاترین سطح سازگاری را با شاخص های زیست محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز 99/7 در رتبه دوم قرار دارد. این یافته ها حاکی از آن است که تراکم های معقول و برنامه ریزی شده می توانند بدون خدشه به کیفیت زیست محیطی، بستری برای ارتقاء زیست پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول طراحی پایدار، ظرفیت سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای درحال توسعه، مبنایی برای تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست پذیر باشد..اخص های زیست محیطی و شهر هوشمند داشته و در جایگاه نخست قرار می گیرد. پس از آن، تراکم ۶ طبقه با امتیاز ۷.۹۹ در رتبه دوم قرار دارد. این یافته ها حاکی از آن است که تراکم های معقول و برنامه ریزی شده می توانند بدون خدشه به کیفیت زیست محیطی، بستری برای ارتقاء زیست پذیری شهری فراهم کنند. نتیجه گیری پژوهش، بر ضرورت استفاده از اصول طراحی پایدار، ظرفیت سنجی محیطی و ابزارهای تحلیلی هوشمند در سیاست گذاری و طراحی شهری تأکید دارد. این چارچوب می تواند برای شهر ارومیه و سایر شهرهای در حال توسعه، مبنایی برای تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد و طراحی شهری مشارکتی در راستای تحقق شهر هوشمند و زیست پذیر باشد.

ساختمان های بلندمرتبه در گذشته نماد قدرت و پیشرفت جوامع فناوری محور بودند. امروزه اما، به عنوان راه حلی برای پاسخ به رشد شتابان و گسترش افقی شهرها مطرح می شوند. این نوع توسعه، بسیاری از مسائل شهری مانند کمبود زمین و مسکن را تا حدی پوشش می دهد. بنابراین، هدف از این مطالعه بررسی آماری و مکانی پیامدهای بلندمرتبه سازی به منظور ارزیابی بهینه مکان یابی در شهر اراک است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی و با رویکرد پیمایشی بوده و برای گردآوری داده ها از روش های کتابخانه ای و میدانی بهره گرفته شد. بررسی و تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از تحلیل های آماری (تی تک نمونه ای و رگرسیون) در SPSS و تحلیل های مکانی (پتانسیل سنجی با روش های SWARA و همپوشانی فازی در GIS) انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد ساکنین ساختمان های بلندمرتبه در شهر اراک نسبت به ابعاد اقتصادی و دسترسی در مقایسه با سایر ابعاد رضایت بیش تری دارند. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد مقادیر میانگین ابعاد موردپژوهش در حجم نمونه با مقادیر میانگین جامعه آماری دارای تفاوت معناداری است. علاوه بر آن با توجه به آزمون رگرسیون ارتباط معناداری میان متغیر مستقل و متغیر وابسته وجود داشته و دراین بین ابعاد اقتصادی، امنیت و دسترسی به ترتیب دارای بیش ترین ارتباط و تأثیرگذاری بر روی ساختمان های بلندمرتبه در محدوده شهر اراک بودند. نتایج پتانسیل سنجی نیز نشان داد از مجموع مساحت منطقه موردمطالعه 6081/48 هکتار در کلاس با پتانسیل خیلی بالا قرار دارد. این مناطق عمدتاً در قسمت های مرکزی و جنوب شرقی منطقه موردمطالعه واقع شده اند.

تحلیل فضایی-زمانی زمین لرزه ها نقش مهمی در شناسایی نواحی پرخطر، اولویت بندی مداخلات و کاهش آسیب پذیری لرزه ای ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل خوشه های لرزه ای در منطقه شمال غرب ایران، از داده های بیش از ۳۵۰۰ رخداد زمین لرزه با بزرگای ۴ و بیشتر، در بازه زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۳ بهره گرفته است. این داده ها از مرکز لرزه نگاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران استخراج و با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تکنیک هایی مانند چگالی کرنل (KDE)، شاخص خوشه ای Getis-Ord Gi و خودهمبستگی مکانی موران بررسی شدند. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم زمین لرزه ها در مجاورت گسل های فعالی چون تبریز، خوی، سلماس و مکران رخ داده و حدود ۶۲٪ شهرهای منطقه در شعاع کمتر از ۱۴ کیلومتر از این رخدادها قرار دارند. همچنین، ۷۵٪ زمین لرزه ها دارای عمق کمتر از ۱۵ کیلومتر بوده اند که خطر تخریب شدید در بافت های متراکم شهری را افزایش می دهد. در این میان، خوشه های داغ در نواحی شهری پرتراکم شناسایی شده که با پهنه های با آسیب پذیری بالا انطباق دارند. نوآوری پژوهش در تلفیق تحلیل های فضا–زمانی، شاخص های آسیب پذیری چندبعدی، و مدل سازی منطقه ای با ابزارهای پیشرفته GIS است که الگویی بومی شده برای ارزیابی لرزه ای در مقیاس فراشهری ارائه می دهد. یافته ها بر لزوم اجرای استانداردهای سخت گیرانه ساخت وساز، توسعه سامانه های هشدار سریع، پایش مداوم گسل ها و طراحی پایگاه های داده مکانی به روز تأکید دارد. همچنین استفاده از مدل های تصمیم گیری چندمعیاره، Random Forest و ANN در برنامه ریزی مدیریت بحران توصیه می شود. از جمله محدودیت ها، فقدان داده های دقیق ژئوتکنیکی در مقیاس منطقه ای است که در پژوهش های آتی قابل جبران خواهد بود.

در دهه های اخیر، به ویژه مگا مال ها، به عنوان کانون های چندمنظوره فعالیت های تجاری، تفریحی و اجتماعی، نقشی محوری در شکل دهی به فضاهای شهری و محیط پیرامونی خود ایفا کرده اند. این پژوهش به بررسی پیامدهای کالبدی ناشی از احداث سیتی سنتر اصفهان به عنوان یکی از کانون های نوین تجاری-تفریحی می پردازد که در پی گسترش شهرنشینی و تغییر الگوهای مصرف پدید آمده است. هدف اصلی، شناسایی و تحلیل این پیامدها بین سال های 1385 تا 1403 با استفاده از رویکرد تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و بررسی های میدانی گردآوری شده و برای تحلیل کمی، از سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش تصمیم گیری چندمعیاره ویکور بهره گرفته شده است. محدوده موردمطالعه در پهنه پیراکلانشهری اصفهان، با تأکید بر موقعیت مگامال سیتی سنتر، بر اساس پیمایش های میدانی پیش از آغاز پژوهش، شناخت قبلی پژوهشگران از منطقه، محدودیت های جغرافیایی و شبکه معابر اصلی از جمله اتوبان شهید دستجردی و بزرگراه خلیج فارس، و همچنین نقاط ورودی به سیتی سنتر، به طور دقیق تعیین و تثبیت شد؛ امری که در طراحی روش تحقیق و تحلیل یافته ها نقشی اساسی ایفا کرده است. تحلیل ها بر اساس پنج شاخص کلیدی صورت گرفته است: مطلوبیت کاربری اراضی (شامل تغییرات ماتریس سازگاری، وابستگی و ظرفیت)، بافت کالبدی (تغییرات الگوی بافت)، الگوی شبکه معابر (فاصله دوربرگردان ها، تقاطع ها، ورودی ها، سلسله مراتب و کیفیت روسازی معابر)، توزیع تأسیسات و زیرساخت های شهری (دسترسی به خدماتی نظیر آتش نشانی، مراکز درمانی و فضاهای سبز) و سیمای شهری (تأثیر بر دیدهای موجود و خط آسمان). یافته ها نشان می دهد که احداث سیتی سنتر منجر به بهبود دسترسی به خدمات شهری، ارتقای کیفیت معابر (سلسله مراتب و روسازی) و افزایش مطلوبیت کاربری اراضی (ظرفیت و وابستگی) شده است. این نتایج می تواند راهگشای برنامه ریزی بهتر برای توسعه مراکز مشابه در بسترهای شهری باشد.

هدف: عراق یکی از کشورهایی است که شاهد رشد جمعیت و شهرنشینی سریع بوده است. این رشد ممکن است منجر به افزایش نیازهای انرژی در بخش های مختلف مانند حمل و نقل، ساخت و ساز، صنعت و خدمات شود. بررسی تأثیر رشد جمعیت بر کارایی انرژی،می تواند بهبود مصرف انرژی را در کشور به دنبال داشته باشد. چرا که کارایی انرژی باعث کاهش هدر رفت انرژی، کاهش هزینه ها و افزایش رقابت پذیری اقتصادی می شود. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف اصلی این مطالعه بررسی تاثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی طی دوره زمانی 1990 تا 2022 است. روش پژوهش: در این مطالعه ابتدا با روش تحلیل پوششی داده ها (DEA)، کارایی انرژی تخمین زده شده است و سپس با روش ARDL به بررسی تاثیر نرخ شهرنشینی بر آن پرداخته شده است نتایج: نتایج نشان داد که شهرنشینی تاثیری مثبت و معنادار بر کارایی انرژی در عراق داشته است. همچنین براساس سایر نتایج این مطالعه، تاثیر متغیرهای رشد تولید ناخالص داخلی، شاخص سرمایه انسانی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و ارزش افزوده صنعتی بر کارایی انرژی نیز مثبت و معنادار بوده و روند کارایی انرژی در عراق، علیرغم نوسان ی بودن آن، تا حدی صعودی است. نتیجه گیری: شهرنشینی می تواند بر کارایی انرژی از کانال های مختلفی اثرگذار باشد، بطوری که الگوهای مصرف انرژی و اثربخشی سیاست های انرژی را در جهت بهتر شدن کارایی تقویت کند.

نقشه نه تنها منتقل کننده واقعیت است، بلکه دربردارنده نیات و مقاصد ترسیم کنندگان آن است. کارتوگرافی انتقادی بر این اصل استوار است که نقشه ها در خدمت قدرت هستند. به سخن دیگر، کارتوگرافی انتقادی، کارتوگرافی مرسوم را با پیوند دادن دانش جغرافیایی با قدرت و بنابراین امر سیاسی، به چالش می-کشد و بر این فرض استوار است که نقشه ها واقعیت را می سازند و آن را بازنمایی می کنند. در این راستا کارتوپلیتیک به عنوان زیرشاخه ای از جغرافیای سیاسی ظهور یافته است. هدف پژوهش حاضر بررسی مفهوم کارتوپلیتیک و کاربردهای آن در تحلیل های جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، با استفاده از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. طبق یافته های پژوهش، کارتوپلیتیک به معنای توصیف چگونگی رابطه سیاست با نمایش کارتوگرافیکی ساخته شده از فضاست که در آن کارتوگرافی به استقرار تصویر فضایی ویژه ای در راستای اهداف و ایدئولوژی خاص می پردازد. به بیانی ساده کارتوپلیتیک به رابطه نقشه، سیاست و قدرت اشاره دارد. طبق نتایج تحقیق، کارتوپلیتیک پیوند تنگاتنگی با قلمروسازی به عنوان اساس نظری جغرافیای سیاسی و مشتقات آن شامل قلمروداری و قلمرو گستری دارد. بررسی نمونه های موردی مختلف، در مقاطع زمانی متفاوت حاکی از نقش ابزاری کارتوگرافی در شکل دادن به قلمرو، کنترل و اداره قلمرو، و نیز قلمرو گستری از جمله در جنگ ها، منازعات ژئوپلیتیکی، ساخت و بازساخت گفتمان های ژئوپلیتیکی دارد. در همه موارد، نقشه ها با تکنیک هایی مانند برجسته سازی، خطوط یا رنگ آمیزی خاص، سیستم تصویر و در کل با آنچه نشان می دهند و آنچه نشان نمی دهند در روابط قدرت گرفتار می شوند.

تغییر اقلیم از مهم ترین بحران های محیطی قرن بیست و یکم می باشد و تأثیرات گسترده ای بر ناپایداری اکوسیستم ها، منابع طبیعی و رفتارهای اجتماعی گذاشته است. این پژوهش به بررسی تأثیرات آنها بر رفتارهای محیطی و بخصوص نگرش های اخلاقی شهروندان در شهر اصفهان پرداخته است. تغییر اقلیم و بحران خشکسالی و نتایج آنها تأثیرات قابل توجهی بر ناپایداری محیطی و اجتماعی اصفهان داشته است. برای تحلیل این تأثیرات، شاخص های استاندارد (SPEI,SPI) جهت ارزیابی وضعیت خشکسالی و تغییرات بارش در سال های اخیر استفاده شد. داده های اقلیمی از سازمان هواشناسی کشور اخذ و تغییرات الگوهای بارشی در دهه اخیر بررسی گردید. در کنار تحلیل های اقلیمی، داده های میدانی نیز از طریق پرسش نامه از چهار گروه اجتماعی مختلف شامل کشاورزان، صنعتگران، فعالان محیط زیست و شهروندان عادی جمع آوری شد. پرسش نامه ها با هدف ارزیابی تغییرات در نگرش و رفتارهای محیطی نسبت به تغییر اقلیم طراحی شدند. در این تحقیق، از روش های آماری توصیفی و تحلیل همبستگی برای پردازش داده ها استفاده گردید. نتایج نشان می دهند که تغییر اقلیم، به ویژه کاهش بارش ها و افزایش دما، تأثیرات قابل توجهی بر رفتارهای محیطی شهروندان گذاشته است. به طور خاص، افزایش خشکسالی های شدید تأثیر زیادی بر گروه کشاورزان داشته است، در حالی که گروه های دیگر نظیر صنعتگران و فعالان محیط زیست بیشتر نگران آثار افزایش دما و آلودگی هوا هستند. این مطالعه نشان می دهد که تغییر اقلیم موجب افزایش آگاهی شهروندان از مسائل محیطی و نیاز به تغییر رفتارهای فردی و اجتماعی شده است. در نهایت، پیشنهاداتی برای ارتقاء آگاهی عمومی و توسعه سیاست های سازگار با محیط جهت بهبود وضعیت و توسعه پایدار شهری ارائه گردید.

گردشگری از مهم ترین و مؤثرترین صنایع جهانی است که نقشی اساسی در توسعه اقتصادی و اجتماعی ایفا می کند. تقاضای گردشگری نه تنها میزان تمایل گردشگران به یک مقصد را نشان می دهد، بلکه بازتاب تغییرات اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی و منطقه ای است. شناسایی و تحلیل عوامل محرک تقاضای گردشگری، گامی کلیدی برای برنامه ریزی مؤثر و توسعه پایدار گردشگری محسوب می شود. هدف این پژوهش، مدل سازی و تحلیل تعامل میان عوامل مؤثر بر تقاضای گردشگری در ایران طی سال ۱۴۰۲ است. پژوهش حاضر از روش کمی بهره گرفته و از نوع توصیفی - تحلیلی می باشد. داده ها به شیوه اسنادی جمع آوری شده است و روش ژئودتکتور که پیش از این در این زمینه در مطالعات داخلی استفاده نشده است، برای این هدف استفاده شد. یافته ها نشان می دهد که تقاضای گردشگری در ایران تحت تأثیر تعامل عوامل مختلف از جمله زیرساخت های اقامتی، راه های ارتباطی، عوامل اقتصادی و جاذبه ها قرار دارد. یافته ها حاکی از آن است که هتل ها و اقامتگاه ها، نقش کلیدی در جذب گردشگران دارند و تعامل بسیار قوی بین تراکم اقامتگاه ها و تراکم جاذبه های تاریخی با ضریب 79/0 نشان دهنده اهمیت هم افزایی میان این دو عامل است. همچنین، راه های ارتباطی نیز تأثیر قابل توجهی در تسهیل دسترسی گردشگران به مقاصد مختلف دارند. تعامل میان نرخ سرمایه گذاری و تراکم جاذبه های تاریخی با ضریب 72/0 و تعامل میان بزرگراه ها و تراکم اقامتگاه ها با ضریب 69/0 نیز بر اهمیت سرمایه گذاری و بهبود زیرساخت ها تأکید دارند. نتایج این پژوهش می تواند راهگشای سیاست گذاران و برنامه ریزان در تخصیص بهینه منابع و تدوین استراتژی های توسعه گردشگری باشد تا با رویکردی جامع و هماهنگ، تقاضای گردشگری به صورت پایدار افزایش یابد.

منطقه مورد مطالعه بخشی از زاگرس چین خورده در جنوب غربی ایران، شامل گستره ایلام-مهران است. هدف این تحقیق، شناسایی زمین لغزش ها و بررسی پراکندگی و ارتباط مکانی آن ها با پارامترهای زمین ساختی است. در این مطالعه، با استفاده از مطالعات میدانی و تصاویر ماهواره ای تعداد 257 زمین لغزش در منطقه مورد مطالعه شناسایی شد. جهت ارزیابی پراکندگی و ارتباط این زمین لغزش ها با زمین ساخت، شاخص های ژئومورفولوژی از جمله انتگرال هیپسومتری (Hi)، گرادیان طولی رودخانه (SL)، عدم تقارن حوضه (AF)، نسبت شکل حوضه (Bs)، پهنا یا عرض کف دره (Vfw) و سینوسیته جبهه کوهستان (Smf) برای حوضه های آبریز منطقه مورد مطالعه محاسبه گردید و با استفاده از شاخص Iat میزان فعالیت نسبی زمین ساختی منطقه به دست آمد. همچنین ارتباط کمی بین کانون زمین لرزه ها، گسل ها و فروانی زمین لغزش مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده از بررسی پراکندگی زمین لغزش ها نسبت به کانون زمین لرزه ها و گسل ها نشان می دهد که زمین لغزش ها بیشتر در مجاورت گسل های فعال و نزدیک به کانون زمین لرزه ها (با شعاع کمتر از 2 کیلومتر) متمرکز شده اند و نزدیکی به شکستگی های ساختاری و فعالیت های لرزه ای نقش مهمی در تحریک لغزش دامنه ها ایفا کرده است. بررسی شاخص های ژئومورفولوژیک و شاخص مورفوتکتونیک (Iat) نشان دهنده فعالیت زمین ساختی متوسط در حوضه های ایلام (2.16)، صالح آباد (2.33) و مهران 1 (2.33) و فعالیت زمین ساختی زیاد در حوضه مهران 2 (2) می باشد. نتایج نشان می دهد با افزایش انتگرال هیپسومتری (Hi) در زیرحوضه ها مقدار شاخص های تراکم زمین لغزش (LD) و نسبت مساحت زمین لغزش به مساحت کل حوضه (LA) افزایش می یابد. این موضوع نشان می دهد حوضه های جوان تر (با Hi بالاتر) و پرشیب تر، بیشتر مستعد وقوع زمین لغزش هستند. تلفیق داده های زمین ساختی، لرزه ای و مورفومتری حوضه ها، نشان می دهد که در زیرحوضه هایی با فعالیت زمین ساختی بالا، مساحت زمین لغزش ها نسبت به مساحت زیرحوضه افزایش می یابدو منطقه مورد مطالعه از نظر ژئودینامیک فعال بوده و زمین لغزش ها، تحت تأثیر فعالیت لرزه ای، گسل ها و شرایط زمین ساختی منطقه شکل گرفته اند.

یکی از مهم ترین مسائلی که طی دهه های اخیر در جهان نمود یافته و محیط زیست را با محدودیت مواجهه ساخته است کاهش منابع آبی است. منابع آبی به عنوان یکی از ضروری ترین عناصر توسعه به ویژه در بخش کشاورزی به شمار می رود. بنابراین رفتار حفاظت از آب در میان کشاورزان برای تضمین پایداری درازمدت کشاورزی بسیار مهم است. لذا هدف این تحقیق تحلیل رفتار حفاظت از آب در بین کشاورزان شهرستان دلفان واقع در استان لرستان هست. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کشاورزان گندم کار آبی شهرستان دلفان (N=3614) هست که بر اساس جدول کرجسی و مورگان 350 نفر از کشاورزان با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای با انتساب متناسب به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده ها از پرسش نامه استاندارد تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری با به کارگیری نرم افزار Smart PLS 4 استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بر اساس تئوری توسعه یافته رفتار برنامه ریزی شده، متغیرهای نگرش و هنجارهای توصیفی، هنجارهای تأکیدی و قصد تأثیر مثبت و معنی داری بر رفتار داشتند و در مجموع قادر بودند  33 درصد از تغییرپذیری متغیر رفتار را پیش بینی نمایند. بنابراین، تلاش ها برای ترویج حفاظت از آب کشاورزی باید رویکردی چندوجهی داشته باشد، با تمرکز بر تقویت قصد، نگرش های مثبت، و استفاده از هنجارهای اجتماعی توصیفی و تأکیدی برای ایجاد محیطی که برای استفاده پایدار از آب مفید باشد.

مهاجرت معکوس پدیده ای است که سال های اخیر در حال رشد است. دلایل این مهم به دافعه زندگی شهری و جاذبه روستا مربوط است. این پدیده پیامدهای گوناگونی برای روستاها به همراه داشت و تا کنون بسیاری از ساختارهای سنتی در روستا را دستخوش تغییر کرده است. مقاله حاضر تلاش دارد دلایل و پیامدهای مهاجرت معکوس در کاکاوند شرقی  از توابع نورآباد دلفان را واکاوی کند. رویکرد نظری مبتنی بر آراء هریس در باب سیاست های رفاهیِ دولت است. روش پژوهش مردم نگاری و فنون گردآوری داده، مشاهده و مصاحبه است. مشاهدات در حوزه رفتار و کالبد به مدت دو سال و مستمر انجام گرفت. تعداد مصاحبه شوندگان نیز 22 نفر بود که به شیوه نمونه گیری نظری انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهند: مهاجرت روستاییان کاکاوند شرقی به شهرهای هرسین، صحنه و کرمانشاه پس از اصلاحات ارضی شروع شد و تا دهه 80 خورشیدی ادامه داشت. کمبود منابع، افزایش جمعیت و خشکسالی های پی درپی از دلایل اصلی آن بودند. مهاجران در شهر به دو گروه فرودست و فرادست تقسیم شدند. از اوایل دهه 80، عمران روستایی در دستور کار دولت قرار گرفت. مهاجران فقیر برای رهایی از مشکلات اقتصادی و مهاجران ثروتمند برای ویلاسازی، سرمایه گذاری در طرح های کشاورزی و دامداری به روستا بازگشتند. مهاجرت معکوس کاکاوندی ها غالباً ماهیت اقتصادی داشت. از جمله پیامدهای آن می توان به رونق دوباره روستانشینی، ورود سبک های زندگی جدید، حضور فعال در نهادهای مدرن روستایی، زوال اقتدار سنتی زمین داران، زوال معماری سنتی، زوال یاریگری، تخریب محیط زیست و تحقیر فرهنگ سنتی روستا اشاره کرد.

پلان گرد به عنوان مهم ترین مشخصه معماری گروه های شکارچی-گردآورنده روستاهای اولیه (PPNA)، در خاور نزدیک، با هدف شناخت افق معماری گرد در حوضه های لوانت، آناتولی و بین النهرین شمالی موضوع بسیاری از تحقیقات باستان شناسی بوده است. اما زاگرس مرکزی به عنوان یکی از مهم ترین حوضه های مطالعات نوسنگی، در این زمینه نادیده گرفته شده است. در این پژوهش به منظور درک اساسی تر و جامع تر از افق معماری با پلان گرد، وجود یا عدم وجود این نوع معماری در زاگرس مرکزی ایران، به عنوان  مسئله اصلی این پژوهش موردمطالعه قرار خواهد گرفت. دو سؤال اساسی مطرح شده در این زمینه عبارت اند از:1-نخستین شواهد معماری در روستاهای دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران چگونه است؟2-اولین شواهد معماری روستا های دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران در ارتباط با چه گونه ای از اجتماعات انسانی بوده است؟ در این زمینه آثار معماری و شواهد زیستی مربوط به روستا های فاز اولیه دوره نوسنگی در محوطه های مهم نوسنگی زاگرس مرکزی ایران از جمله آسیاب، سراب، گنج درّه، گوران، عبدالحسین، چیا سبز شرقی و کپرگاه، منابع پاسخ گویی به سؤالات تحقیق ما را تشکیل خواهند داد. بر اساس نتایج این تحقیق، معماری با پلان گرد در روستاهای اولیه در زاگرس مرکزی ایران همانند حوضه های مجاور، در دوره نوسنگی، در ارتباط با گروه های شکارچی-گردآورنده عمومیت داشته است، که در مرحله بعدی دوره نوسنگی(گسترش و تکامل روستا ها)، معماری با پلان راست گوشه جایگزین آن شده است.

شهر از زمان یونان باستان بیشتر از یک کالبد فیزیکی و حامل امر سیاسی – حقوقی بوده است از اینرو بافت های شهری بستر مهم خوانش امر حقوقی و قانونی است. به عبارت دیگر فرماسیون مناسبت های رخداده در بستر شهر حکایت از وضعیت "امر حقوقی" در ابعاد مختلف آن دارد. هم از بعد حق سیاسی و اجتماعی و حقوق مدنی و هم بعد حق بر شهر لوفوری. وضعیت تخلفات ساختمانی شاخص سنجنده مهم این خوانش است. تحقیق حاضر به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و شاخص های مورد مطالعه در دو منطقه شهری کارمندان و اسلام اباد در شهر زنجان مورد مداقه قرار گرفته اند. نتایج تحقیق حاکی از این است که تخلفات ساختمانی می تواند از عوامل متعددی همچون مسائل اقتصادی، اجتماعی ،کالبدی، مدیریتی و قوانین و مقررات نشأت بگیرد. با توجه به نتایج تحقیق، می توان چنین نتیجه گرفت که همه ی این عوامل در بروز تخلفات ساختمانی در شهر زنجان دخیل هستند، اما تأثیر عوامل مدیریتی در شکل گیری تخلفات ساختمانی بیشتر از عوامل دیگر است . لذا می توان چنین بیان کرد که تخلفات ساختمانی همواره در شهرهایی که مدیریت ضعیف و سودجویی را دارند بیشتر خواهد بود. کلید واژه: حق بر شهر، حقوق بشر، تخلفات ساختمانی، بافت شهری

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری در کلان شهر رشت می باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی - تحلیلی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه شهروندان ساکن در شهر رشت است که تعداد آن ها براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۶۷۹۹۹۵ نفر بوده است که با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه مورد نیاز ۳۸۴ نفر تعیین شد. پس از تکمیل پرسش نامه ها و داده های گردآوری شده، با استفاده از نرم افزارهای SPSS و EXCEL و آزمون های آماری T تک نمونه ای و رگرسیون چند متغیره جهت بررسی اثرات شکوفایی شهری بر زیست پذیری شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل از آزمون T تک نمونه ای نشان می دهد، شهر رشت از نظر وضعیت شاخص های شکوفایی شهری و زیست پذیری در وضعیت مناسبی قرار ندارد. به گونه ای که از شش شاخص شکوفایی، فقط یک شاخص کیفیت زندگی با میانگین ۰۱/۳ دارای وضعیت مطلوب است و مابقی شاخص ها در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. همچنین از میان شاخص های زیست پذیری فقط سه شاخص بالاتر از میانگین است که شامل آموزش عمومی، کیفیت فضای عمومی و کیفیت چشم انداز طبیعی و خوب است و سایر شاخص ها کمتر از میانگین است. نتایج رگرسیون چند متغیره نشان داد که بین اثرات شکوفایی و زیست پذیری با توجه به سطح معنی (۰۰۱/۰) رابطه معنی داری وجود دارد؛ که در این بین شاخص کیفیت زندگی با مقدار بتای ۵۳۴/۰ بیشترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت و شاخص پایداری زیست محیطی با ضریب بتای ۱۰۲/۰ کمترین تاثیر را بر زیست پذیری شهر رشت داشته است.

در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. به ویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکل گیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان می باشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش های کتابخانه ای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعه ی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر می باشد. داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرم افزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که از میان عوامل طراحی و برنامه ریزی متغیر های ساختمان های عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پله های با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخص ها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمان ها در مکان های عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخص ها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی ، آسیب پذیری و خواسته ها و دغدغه هایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله می توان مواردی همچون رمپ-ها و پله های ورودی ساختمان ها، کف سازی پیاده رو ها و دسترسی به سطل های زباله، نشمین گاه ها اشاره کرد.

سامانه های ناوبری زمین پایه لورن به دلیل تأثیرپذیری از عوامل محیطی مانند ارتفاع، پوشش اراضی، هدایت الکتریکی، رسانش حرارتی، دما و رطوبت، با چالش های مهمی در دقت و پایداری مواجه هستند. این عوامل با تأثیر بر مسیر و شدت امواج الکترومغناطیسی، خطای فاکتور ثانویه اضافی را ایجاد می کنند که منجر به انحراف سیگنال می شود. در این مقاله، از روش تفاضل محدود در حوزه زمان برای محاسبه مقادیر فاکتور ثانویه اضافی در منطقه مطالعاتی شمال غرب ایران و در 17 کلاس مختلف پوشش اراضی استفاده شد. از آنجا که داده های هواشناسی محدود به نُه ایستگاه با مختصات معلوم بودند، برای پیش بینی پارامترهای جوّی کل منطقه، از تصاویر ماهواره ای مادیس بهره گرفته شد. مدل های یادگیری عمیق شبکه عصبی بازگشتی حافظه طولانی کوتاه مدت برای مدل سازی دقیق تر توزیع مکانی-زمانی دما به کار رفتند و توزیع دما در شبانه روز و نقاط مختلف منطقه مطالعاتی را با دقت بالایی پیش بینی کردند. یافته ها نشان داد که ارتفاعات بالا، زمین های با رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا و پوشش های گیاهی متراکم، منجر به افزایش مقادیر فاکتور ثانویه اضافی می شوند. در مقابل، مناطق خشک و کم رسانا مقادیر کمتری از این خطا را تولید می کنند. بر اساس نتایج حاصله،ترکیب داده های ایستگاه های هواشناسی و تصاویر ماهواره ای، دقت قابل توجهی در تحلیل و پیش بینی تغییرات فاکتور ثانویه اضافی فراهم کرده است. علاوه بر این، تحلیل نتایج نشان داد که ارتباط مستقیمی میان دما و سایر پارامترهای هواشناسی با مقدار فاکتور ثانویه اضافی وجود دارد. پژوهش حاضر با ترکیب روش های عددی و یادگیری عمیق، راهکاری جامع برای تحلیل دقیق اثرات محیطی و جغرافیایی بر سامانه ی ناوبری زمین پایه ارائه داده و امکان بهبود دقت و کارایی این سامانه ها را در شرایط پیچیده جغرافیایی و جوّی فراهم می کند.