درخت حوزه‌های تخصصی

از فروع مهم فقهى که فقهای امامیّه در آن به ابراز رأى پرداخته اند، مسئله حداکثر مدت حمل است. فقهای امامیّه، با استناد به آیات قرآن، روایات و اجماع، اقل مدت حمل را شش ماه دانسته اند، ولی در اکثر، مدت آن، سه نظر مهم نه ماه، ده ماه و یک سال وجود دارد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی آرای فقهای امامیه در حداکثر حمل و ثمرات مترتب بر آن است؛ زیرا با رشد حمل، برخورداری از آثار شرعی نیز بیشتر می شود. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به بررسی نظرات فقها امامیّه و ثمرات اکثر حمل پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که حداکثر مدت حمل در حالت متعارف، نه ماه است و نظریه یک سال، در حالت غیرمتعارف، مبنا قرار می گیرد. نتیجه اینکه تعیین دقیق حداکثر مدت حمل، دو دسته ثمرات را در فقه به دنبال دارد. دسته اول ثمرات، از جهت مادر است که عبارت اند از: عده و نفقه زن حامله، عدم اجرای قصاص، و حدود و دیات بر زن باردار. و دسته دوم ثمرات، از جهت فرزند است که ازجمله: اثبات نسب، وقف، وصیت و تعیین سهم ارث حمل می باشد.

پژوهش حاضر با هدف تعیین عوامل فراتشخیصی پیشگیری کننده از خیانت زناشویی در فضای مجازی در زوجین متقاضی طلاق در شهر ارومیه انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و به روش پدیدارشناسی بود. جامعه آماری پژوهش، دربرگیرنده زوجین با سابقه خیانت در فضای مجازی ارجاعی از دادگاه خانواده شهرستان ارومیه بود. اندازه نمونه شامل 18 نفر (12 زن و 6 مرد) مشارکت کننده بود که با روش غیراحتمالی و هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش حاضر مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. داده ها به روش تحلیل درون مایه کدگذاری و تحلیل شدند. پس از کدگذاری مصاحبه ها و دسته بندی درون مایه ها، در مجموع عوامل فراتشخیصی پیشگیری کننده خیانت در فضای مجازی استخراج شده عبارت بودند از توانایی حل مسئله، مدیریت و خودتنظیمی هیجان، مدیریت زمان، خودپنداره مثبت، هدف مندی و مسئولیت پذیری و باور مبتنی بر رضایت از رابطه جنسی. می توان چنین نتیجه گرفت که پیشگیری از خیانت زناشویی در فضای مجازی مستلزم رویکردی جامع است که به تقویت ویژگی های روان شناختی فردی، مهارت های ارتباطی و رضایت جنسی توجه دارد. عواملی مانند خودتنظیمی هیجانی، مسئولیت پذیری و خودپنداره مثبت نقش محافظتی کلیدی دارند و ترکیب مداخلات فردی، بین فردی و فرهنگی برای پایداری روابط زناشویی در عصر دیجیتال ضروری است.

از پایان جنگ جهانی دوم، زمانی که منشور سازمان ملل متحد و اعلامیه جهانی حقوق بشر به تصویب رسید، مجموعه ای از اسناد بین المللی حقوق بشر به زنان اشاره های خاص یا کلی داشت. کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان از این جمله هستند. سؤالات پژوهش این است که منظور از حمایت از حقوق زنان چیست و این مفهوم در فقه مذاهب اسلامی و اسناد بین المللی چگونه تبیین شده و به چه تعارضاتی منجر شده است؟ در این پژوهش که به روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است، کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان به طور دقیق مورد مطالعه قرار گرفت و مهم ترین ابعاد آن با فقه مذاهب اسلامی تطبیق داده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که حقوق زنان در هریک از ابعاد حیات فردی (بلوغ، تبرج، تبیین)، حیات خانوادگی (ازدواج، طلاق، رجوع، ارث) و حیات اجتماعی (پوشش، اشتغال، زن به عنوان شاهد و زن به عنوان ذی حق) در فقه مذاهب اسلامی با مواد کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان دارای تعارض است.

این پژوهش با هدف تعیین "عوامل جامعه شناختی مرتبط با نشاط اجتماعی زنان در شهر اسلام آباد غرب" با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. حجم نمونه تعداد 384 نفر تعیین گردید و نمونه ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده های پژوهش از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. میانگین نشاط اجتماعی زنان 2/84 (از دامنه 1 تا 5) بود. یافته های تحلیل دو متغیری نشان داد بین نشاط اجتماعی زنان با متغیرهای رضایت از زندگی، امید به آینده، اعتماد اجتماعی، دینداری، احساس امنیت، احساس عدالت اجتماعی و احساس بیگانگی اجتماعی با 95 درصد اطمینان رابطه معنی داری وجود داشته است. همچنین نشاط اجتماعی زنان بر حسب متغیرهای وضعیت اشتغال، سن، وضعیت تأهل و میزان تحصیلات متفاوت بوده است (0/05 < P). یافته های تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان داد متغیرهای دینداری، احساس عدالت اجتماعی، احساس بیگانگی اجتماعی، احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در معادله رگرسیون باقی مانده اند و به ترتیب بیشترین تأثیر را بر نشاط اجتماعی زنان داشته اند. این متغیرها توانسته اند 37 درصد واریانس نشاط اجتماعی زنان را تبیین کنند (0/05 < P). نتایج نشان داد نشاط اجتماعی زنان مزتبط با یک متغیر خاص نیست، بلکه معلول عوامل مختلفی از جمله عوامل فردی و اجتماعی است و در فرایند رابطه فرد با اجتماع شکل می گیرد.

در دهه های اخیر، تقابل سنت و مدرنیته در زندگی زنان ایرانی، چارچوب معنایی دوگانه ای ایجاد کرده که هویت اجتماعی و سیاسی آنان را تحت تأثیر قرار داده است. در این راستا، پرسش اصلی تحقیق این است که تقابل سنت و مدرنیته چگونه بر تجارب زیسته و راهبردهای زنان در بازتعریف هویت و نقش های اجتماعی آن ها تأثیر می گذارد و این امر چه پیامدهایی برای آن ها دارد. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریه زمینه ای ساخت گرای چارمز انجام گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 23 زن از زمینه های اجتماعی و فرهنگی متنوع در تبریز جمع آوری و با استفاده از کدگذاری اولیه، متمرکز و محوری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد زنان دو راهبرد اصلی را به کار می گیرند: پذیرش محتاطانه که تعادلی میان هنجارهای سنتی و فرصت های مدرن ایجاد می کند، و مقاومت انتقادی که با چالش محدودیت های سنتی، نقش های جنسیتی را بازتعریف می کند. این راهبردها تحت تأثیر ریشه های ساختاری (هنجارهای جنسیتی، ارزش های مدرن، تجارب زیسته)، عوامل محیطی (خانواده، نهادها، فرهنگ، اقتصاد) و شرایط مداخله گر (اجتماعی، فرهنگی، نهادی، روان شناختی) در سه سطح فردی، گروهی و اجتماعی شکل می گیرند و پیامدهای آن از حفظ مشروعیت اجتماعی زنان در برابر انتظارات سنتی تا تقویت عاملیت و تغییر اجتماعی را دربرمی گیرد. مطابق نتایج، خوانش دوگانه سنت و مدرنیته فرایندی پویا و بازاندیشانه است که در نوسان میان امنیت اجتماعی و تحقق فردیت، به تحول تدریجی فرهنگ سیاسی و اجتماعی زنان می انجامد.

از جمله حقوق مشروع مردان، جواز چند همسری می باشد که به موجب نصّ صریح قرآن، مشروط به رعایت عدالت میان همسران، برای مردان به رسمیت شناخته شده است. علیرغم جایز دانستن این امر از سوی شرع، ازدواج مجدد مردان، گاهی در عمل، مستلزم ورود ضرر به زندگی خانوادگی و اجتماع است که آسیب های غیرقابل جبرانی از جمله سست شدن بنیان زندگی خانوادگی اول را به دنبال خواهد داشت. این پژوهش، با هدف تبیین مشروعیت مسأله تعدّد زوجات، به عنوان حکم اولیه و محدود نمودن آثار منفی ازدواج های مجدّد غیر ضروری بر طبق قواعد فقهی لاضرر و لاحرج، به عنوان حکم ثانویه، و با ضرورت آسیب شناسی مسأله از منظر روانشناسی، به رشته تحریر درآمده است. نتایج تحقیق نشان می دهد از آنجایی که سلامت روانی هریک از اعضای خانواده، نقش بسزایی در حفظ سلامت روانی دیگر اعضاء و به تبع آن، سلامت روانی آحاد اجتماع دارد؛ لذا مصلحت اقتضاء دارد مبتنی بر قاعده لاضرر و لاحرج و ادله دیگر فقهی حقوقی، در حکم جواز چنین ازدواجی محدودیت صورت گیرد و حاکم شرع، تحت عنوان احکام حکومتی، جلوی رواج ازدواج مجدد را- اگر ظالمانه و خلاف مصلحت جامعه باشد-، بگیرد.

امروزه زنان به عنوان مهندسین ناظر و طراح معماری مستقیماً نقش اثرگذار خود را در توسعه و رونق معماری ایران ایفا می کنند درحالی در گذشته چنین نقشی به عهده نداشتند. در راستای فهم نقش آنان در توسعه و رونق معماری گذشته قرون هفتم تا نهم ه.ق یزد که بنابر اسناد و مصادیق تاریخی معماری در اوج رونق و توسعه خود بوده، انتخاب گردید. خواتین زنان درباری این دوران بودند که نقش مهمی در حوزه های مختلف سیاسی و اجتماعی ایفا کردند. پژوهش حاضر به دنبال تبیین نقش اثرگذار آنان در حوزه ی فرهنگ و خاصه معماری بوده؛ به نظر می رسد بتوان متکی بر اسناد و آثار تاریخی این هدف را دنبال کرد. در این مقاله سعی شد با روش توصیفی-تحلیلی-استنباطی نقش آنان در توسعه و رونق معماری یزد تبیین شود. ابتدا خواتین فعال و لیست بناهای به جای مانده این دوران معرفی گردید. با استدلال مبتنی بر مستندات، به این پرسش پاسخ گفته شد که «خواتین مسلمان دوران مذکور در رونق و توسعه معماری یزد چه نقشی ایفا کردند؟». معلوم شد خواتین با تخصیص اموال و املاک خود در خدمت ساخت و توسعه ابنیه عام المنفعه و توسعه خانه و باغات به عنوان بانی، حامی یا واقف معماری یزد در توسعه و رونق آن اثرگذار بودند.

در این مقاله با مطالعه مقاله های علمی مرتبط با هوش مصنوعی و توانمندسازی زنان در کشورهای درحال توسعه، ضمن کشف سطوح و عوامل شکل دهنده مسیر توانمندسازی زنان مبتنی بر هوش مصنوعی، پیشنهادهایی برای سیاست گذاری در جهت دسترسی زنان ایران به زیرساخت های دیجیتال و آموزش مهارت های هوش مصنوعی و تضمین مشاغل باکیفیت در امتداد زنجیره ارزش هوش مصنوعی ارائه شده است. ابتدا ۲۳ مقاله علمی-پژوهشی منتشرشده به زبان انگلیسی در سال ۲۰۲۴ به صورت یکپارچه مرور شدند. سپس، یافته های به دست آمده از مرور یکپارچه، در یک گفت وگوی گروه متمرکز توسط نمونه ای از زنان فعال در حوزه فناوری ایران مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفتند. بر اساس یافته های پژوهش، هوش مصنوعی با توسعه مهارت ها، کارآفرینی، و سلامت شخصی سازی شده در سطح فردی، کاهش فقر و ارتقای آموزش در سطح نهادی، و برابری جنسیتی و دسترسی به بازارهای جهانی در سطح بین المللی، توانمندسازی زنان را تقویت می کند، اما کلیشه های جنسیتی، بیکاری، سوگیری الگوریتمی، و شکاف دیجیتال موانعی اند که با یادگیری مادام العمر، زیرساخت های محلی، و همکاری جهانی قابل رفع اند. با بررسی های انجام شده، راهکارهایی همچون حاکمیت مسئولانه و منصفانه هوش مصنوعی، تدوین قوانین و مقررات مناسب، افزایش مشارکت و توانمندسازی زنان، همکاری نهادهای مختلف، افزایش سواد دیجیتال، و حمایت از ابتکارات و آموزش پیشنهاد شدند.

یک مقاله گزارشی کوتاه، با رویکردی روان شناسی اجتماعی، به واکاوی تأثیر مشارکت خلاق دانش آموزان دختر در فرآیند تولید ادبیات نمایشی مبتنی بر خیام خوانی، با هدف تقویت عزت نفس و تحکیم پیوند با هویت فرهنگی-دینی در دوران کودکی می پردازد. مطالعه به شیوه کمی و با بهره گیری از مقیاس استاندارد عزت نفس روزنبرگ (RSES)  صورت گرفت. جامعه آماری شامل ۵۰ دانش آموز دختر ۸ تا ۱۰ ساله از دبستان شهید شریف اشرف شیراز بود که در سطوح مختلف خلق، ایفای نقش و اجرای نمایش های خیام خوانی مشارکت فعال داشتند. اجرای این برنامه که مبتنی بر رباعیات خیام به عنوان نماد حکمت ایرانی-اسلامی است، بستر تعامل اجتماعی هدفمند، تجربه زیسته هنری و بازسازی هویت فرهنگی را برای مشارکت کنندگان فراهم ساخت. تحلیل داده ها از طریق مقایسه نمرات پیش آزمون و پس آزمون، حاکی از بهبود معنادار در شاخص های عزت نفس بود. یافته ها نشان می دهد که درگیر شدن در فعالیت های نمایشی مبتنی بر متون کلاسیک، می تواند به عنوان یک مداخله فرهنگی-روان شناختی، مؤلفه های بنیادین خودپنداره مثبت، خودکارآمدی و احساس ارزشمندی را در کودکان تقویت نماید. همچنین، نتایج گواه آن است که تلفیق هنرهای نمایشی با محتوای اصیل ایرانی-اسلامی، نه تنها زمینه ساز ارتقای سلامت روانی کودکان است، بلکه عاملی کلیدی در صیانت از هویت فرهنگی نسل نو محسوب می شود. بر این اساس، پیشنهاد می شود رویکردهای آموزشی نوین، از ظرفیت های ادبیات کهن و نمایش خلاق به منظور ارتقای تاب آوری روانی و انسجام فرهنگی دانش آموزان بهره گیرند.

تحوّلات دوره معاصر که باعث رشد روز افزون زنان نویسنده در سال های اخیر گردید، به زنان این فرصت را داد تا در قالب رمان، جایگاه نوین خود را در عرصه های گوناگون اجتماعی به تصویر بکشند. در این راستا، پژوهش مذکور تلاش کرده است با رویکرد کیفی له تحلیل نگاه منتقدانه نویسندگان زن ایرانی و فلسطینی را به جایگاه اجتماعی زنان، در دو رمان "جزیره سرگردانی" سیمین دانشور و "اصل و فصل" سحر خلیفه، مورد بررسی قرار دهد. نتایج نشان از آن دارد که در این دو رمان، شاهد رابطه ای نو میان جامعه و شخصیت های زن هستیم. دادن نقش مثبت به زنان و تحوّل شخصیت آنان از زنانی خانه دار به شخصیتی فعّال در صحنه اجتماع و سیاست، پشت پا زدن آنان به سنت ازدواج اجباری و... از ویژگی های رمان های مذکور است. آنان با اینکه در ابتدا تحت تأثیر شرایط جامعه سنتی قرار دارند؛ ولی در ضمن داستان و حوادث گوناگون دچار تغییر و بازاندیشی فراوانی می شوند؛ به گونه ای که در پایان داستان از شخصیتی ایستا و منفی، به شخصیتی کاملاً پویا و مثبت تبدیل می گردند و در این زمینه، نویسندگان با آنان همراه و هم عقیده می شوند

هدف پژوهش حاضر فهم سبک زندگی دیجیتالی دانش آموزان دختر در شهر اهواز و نقش فناوری های نوین خصوصاً اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی بر دیجیتالی شدن سبک زندگی است. فناوری های نوینی که به تمام فضاهای اجتماعی، سازمانی و فردی در جوامع بشری نفوذ کرده و شیوه زندگی روزمره، کار و معرفت افراد را متأثر ساخته است. روش پژوهش نظریه داده بنیاد بود و داده های پژوهش از طریق مصاحبه عمیق و به شیوه نمونه گیری هدفمند از 15 نفر از دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم در نواحی چهارگانه اهواز گردآوری شده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نسخه 2015 کوربین و اشتراوس و پنج شیوه کدگذاری باز و تشخیص مفاهیم، توسعه مفاهیم در جهت ابعاد و ویژگی ها، تحلیل داده ها برای زمینه، وارد کردن فرآیند به تحلیل و یکپارچه سازی مقولات انجام شد. پس از تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها و کدگذاری آن ها، ۱۲ مقوله اصلی شناسایی شد که هر یک با استناد به متن مصاحبه ها مورد تحلیل قرار گرفتند. این مقولات در سه بعد اصلی شرایط، کنش-تعامل، و پیامدها دسته بندی شدند. بُعد شرایط شامل مقولاتی نظیر جذابیت و خوشایند بودن، کنجکاوی و هیجان خواهی، انزوا و گوشه گیری، احساس عقب ماندگی از فناوری های روز دنیا و هم نوایی است. در بُعد کنش-تعامل، مقولاتی مانند فائق آمدن بر مشکلات و فرار از واقعیت، حفظ و تداوم روابط صمیمی با کاهش فاصله مکانی، ارتباطات بین فردی با فراتر رفتن از محدودیت های خانواده و جرأت مندی و ابراز وجود استخراج شدند. در نهایت، بُعد پیامدها شامل اوقات فراغت، اطلاع رسانی و اطلاع گیری، تجارت الکترونیکی و صرفه جویی و تسریع دسترسی به امکانات و خدمات بود. با تحلیل و ادغام این سه بعد، مقوله هسته «تحول دیجیتالی در سبک زندگی دانش آموزان» شناسایی شد. این مقوله بیان گر آن است که تعامل با فناوری های نوین، فرآیندی دوسویه از شناخت و بهره گیری است که از طریق آن، افراد نه تنها به نیازهای روزمره خود پاسخ می دهند، بلکه به بازتعریف هویت، روابط اجتماعی و سبک زندگی خود می پردازند.

در نگاه قرآن کریم و اهل بیت(ع) پیمودن مسیرکمال و تعالی برای هر انسانی- اعم از مرد یا زن- میسّر بوده و به شرط دارا شدن به برخی از ویژگی ها وصول به هدف صورت می گیرد. در این مقاله سعی شده است با روش تحلیل مضمون که یکی از شیوه های تحلیل محتوای کیفی است شاخصه های زنان دین دار را با مراجعه به آیات و بیانات امام علی(ع) در نهج البلاغه استخراج کرده و در شبکه مضامین تجزیه و تحلیل کنیم. در گام بعدی با بدست آوردن 49 مضمون پایه مرتبط با عنوان، به تعداد نه مضمون سازمان دهنده دست یافتیم که به قرار زیر هستند: ولایت پذیری و سر سپردگی مطلق به خدا، پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، اخلاص در قول و عمل، عبودیت و بندگی، رعایت حدود اسلامی در پوشش و برخورد با غیرمحارم، داشتن عفت در رقتار و گفتار، ایمان بر جوارح، اطاعت از همسر و وفاداری، سالم ماندن دیگران از دست و زبان او و صابر بودن. درگام آخر مضامین را به سه مضمون فراگیر« پایداری در عقیده و عمل»، « اهتمام به واجبات» و«پای بندی به ارزش های اخلاقی » تبدیل کنیم. در پایان این نتیجه به دست آمد که زنان مؤمن دارای شاخصه های متعددی هستند که جامع همه آنها عناوین سه گانه مذکور هستند.

مقدمه: خودکشی، از مهم ترین شاخص های بهداشت روانی یک جامعه محسوب می شود و عوامل متعدد اقتصادی، اجتماعی، روانی در بروز آن دخیل هستند. این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی درمان راه حل محور بر گشودگی به آینده و احساس انسجام زنان دارای افکار خودکشی انجام شد. روش کار: روش پژوه ش از ن وع نیم ه تجرب ی و پیش آزم ون، پس آزم ون ب ا گ روه کنت رل ب ود. جامع ه آم اری ش امل کلیه زنان مراجعه کننده به مرکز جامع خدمات سلامت 6 شهری شهرستان گرگان دارای افکار خودکشی سال 1403بودن د ک ه 30 نف ر (15 نفر گ روه آزمای ش و 15 نف ر گ روه کنت رل) ب ه روش نمون ه گی ری در دس ترس انتخ اب ش دند. اب زار گ ردآوری داده ه ا پرسش نامه ه ای گشودگی به آینده ﺑﻮﺗﻼ و ﻫﻤﮑﺎران و انسجام روانی آنتونووسکی ب ود. مداخل ه درمان راه حل محور در 8 جلسه 90 دقیقه ای و هفته ای دو بار ب ر روی گ روه آزم ایش انج ام ش د و گ روه کنت رل هی چ گون ه مداخل ه ای دریاف ت نکردن د. تجزی ه و تحلی ل داده ه ا ب ا آزم ون ه ای توصیف ی (میانگی ن و انح راف اس تاندارد) و تحلی ل کوواریان س و ب ا اس تفاده از ن رم اف زار SPSS نس خه 24 انج ام ش د. می زان P کمت ر از 05/0 معن ی داری در نظ ر گرفت ه ش د. یافته ها: نتایج نشان داد که درمان راه حل محور بر گشودگی به آینده و احساس انسجام زنان دارای افکار خودکشی در مرحله پس آزمون موثر بود (01/0P <). نتیجه گیری: ب ر اس اس یافت ه ه ای پژوه ش، از درمان راه حل محور برای بهبود گشودگی به آینده و احساس انسجام بیشتر در زنان دارای افکار خودکشی م ی ت وان اس تفاده ک رد.

مهاجرت می تواند بر سلامت و بهزیستی جسمی، روانی و عاطفی مهاجران و افراد باقیمانده در مبدأ، به ویژه والدین تأثیر بگذارد. ازاین رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیسته مادران از مهاجرت تحصیلی فرزندان دخترشان به کشورهای اروپایی انجام شد .این مطالعه از نوع کیفی و با استفاده از روش پدیدار شناسی تفسیری انجام شد. پژوهش با بهره گیری از نمونه گیری هدفمند از مادران 45 تا 65 ساله ساکن در شهر مشهد در سال 1401-1400 که دارای حداقل دو فرزند که یک فرزند دختر مهاجر به کشورهای اروپایی را داشتند، انجام شد. در نهایت پس از انجام 15 مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق، پژوهشگر به اشباع داده ها رسید. مصاحبه ها با روش پدیدارشناسی اسمیت مورد بررسی قرار گرفتند. در تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مادران، مجموعا 537 کد اولیه، 199مفهوم اولیه، 15 مقوله فرعی و 5 مقوله اصلی «تجربه بحران هستی-شناختی؛ پریشانی هیجانی و عاطفی؛ پریشانی شناختی؛ پریشانی و بدتنظیمی رفتاری؛ و سازگاری و پذیرش شرایط» شناسایی شد. نتایج حاضر می تواند اطلاعاتی در مورد تجربه زیسته مادران از مهاجرت فرزندان ارائه دهد که این تحقیقات برای متخصصانی که در حوزه سلامت روان، خدمات سالمندان، مددکاران اجتماعی و روان شناسان فعالیت می کنند، مفید باشد و آن ها را در اجرای هر چه موفق تر برنامه هایشان کمک نماید در زمینه آسیب های روانی مادران دارای فرزند مهاجر، مضامین اضطراب، ناراحتی، نگرانی، احساس دلتنگی وتنهایی از تجارب مادران به دست آمد. نتایج این یافته ناهم سو با پژوهش های وانور و همکاران (2018)؛ لی و همکاران (2024)؛ قیمیر و همکاران (2024)؛ سرکار و همکاران (2023)؛ بانداری و همکاران (2022)؛ باستیا و همکاران (2021)؛ لیو و همکاران (2021)؛ تاپا (2021)؛ شیفل و ژانگ (2019) و بسیاری دیگر از پژوهش ها همسوست. در زمینه احساس تنهایی والدین در مطالعه ای با هدف بررسی تأثیر مهاجرت کودکان بزرگ سال بر سلامت روان والدین، حاکی از آن بود علائم افسردگی و احساس تنهایی در والدین افزایش می یابد، اما این اثر فقط برای مادران وجود دارد (مسکا و بارت، 2014). پژوهش های دیگر نشان داده است افزایش تنهایی والدین نشان دهنده سطوح بالینی علائم افسردگی است (شیفل و ژانگ، 2019). افزایش علائم افسردگی و تنهایی در میان مادران کودکان مهاجر در ایرلند نشان داده شده است (مسکا و بارت، 2016). از طرف دیگر مطالعه ای توسط وانور و همکاران (2018) نشان دادند مهاجرت یک فرزند بالغ، عامل مهمی در شکل دهی به نتایج بهزیستی نیست. به نظر می رسد وجود شرایط خوب و استانداردهای بالا می تواند از عوامل بالقوه اثرگذار در زندگی والدین است. در تبیین نتایج این پژوهش ها می توان گفت در کشورهای در حال توسعه که برنامه های حمایت اجتماعی ضعیف دارند، این نیروهای اجتماعی-جمعیت شناختی نگرانی هایی را ایجاد کرده اند، زیرا والدین ممکن است احساس تنهایی و ناراحتی عاطفی ناشی از غیبت کودکان را نیز تجربه کنند. فرزندان به عنوان منبع قدرت خانواده در نظر گرفته می شوند و حداقل از نظر فرهنگی، هنوز به عنوان منبع حمایت از والدین شناخته می شوند. در غیاب فرزندان احتمالاً منجر به احساس غم و اندوه، انزوا، افسردگی و تنهایی در والدین می شود. با افزایش مهاجرت داخلی یا بین المللی، نیاز به تکیه بر فرزندان برای حمایت را افزایش داده است. همچنین دلایلی که باعث مهاجرت فرزندان به خارج از کشور شده است به عنوان مثال محدودیت های فرصت تولید درآمد و نگرانی های مالی، ممکن است بر سلامت روان والدین تأثیر بگذارد. زمانی که فرزندان از خانه خارج می شوند، تحولات ناگهانی در انتظارات، وظایف، روابط و امور منزل رخ می دهد. مادران با به یاد آوردن دوران حضور فرزندان در خانه و مقایسه آن با شرایط جدید، احساسات متناقضی را تجربه می کنند. گاهی از اینکه فرزندانشان را برای زندگی مستقل آماده کرده اند خرسند هستند و گاهی نیز نسبت به آینده و قابلیت های آن ها برای مدیریت زندگی به تنهایی دچار نگرانی می شوند. در این مرحله از چرخه حیات خانوادگی، والدین باید به پذیرش نقش مستقل فرزندان خود بپردازند. این موضوع تا اندازه ای به درجه تمایزیافتگی اعضای خانواده بستگی دارد. براساس نظریه یبوئن، مفهوم تمایزیافتگی شخصیت به این معناست که اشخاص قادر باشند در شرایط استرس زا، عواطف را از اندیشه ها منفک کرده و میان آن ها توازن برقرار کنند. علاوه بر این، تمایزیافتگی شامل جنبه بین فردی نیز می شود که به خودمختاری هر یک از اعضای خانواده اشاره دارد. چنانچه مادران از شخصیت های تفکیک پذیر برخوردار باشند و فرزندانی با توانایی تمایزیافتگی پرورش دهند، مادری را با کمترین سطح استرس خواهند گذراند.

عدالت جنسیتی یکی از مباحث مهم در حوزه عدالت اجتماعی است که در پی تقسیم عادلانه منابع، امکانات و فرصت ها میان زن و مرد است. تدوین سیاست های عادلانه در این حوزه، از جمله وظایف مهم دولت در عرصه سیاست گذاری است. بررسی برنامه ها و سیاست های دولت های بعداز انقلاب، حاکی از اتخاذ رویکردهای متفاوت نسبت به عدالت جنسیتی است. سوال این است که این تغییر رویکردها در سیاستگذاری عدالت جنسیتی ج.ا.ایران متأثر از چه جریاناتی است؟. براین اساس، در این پژوهش تلاش شده، به صورت کیفی و در چارچوب مدل سه جریان کینگدان، جریان های اثرگذار در سیاست گذاری عدالت جنسیتی ج.ا.ایران در دولت های با گفتمان اصلاح طلب، عدالت محور، اعتدال گرا و انقلابی را بررسی و تحلیل گردد. نتایج حاصله حاکی از آن است که تلاقی سه جریان مسئله، جریان سیاسی و جریان خط مشی در سیاست گذاری عدالت جنسیتی دولت های ج.ا.ایران اثرگذار بوده و با روی کار آمدن دولت ها و تغییر مدیریت کلان کشور، و همچنین متناسب با رویکرد و گفتمان مربوطه، سیاست ها و برنامه های متفاوتی را در حوزه مطالبات زنان و عدالت جنسیتی پیگیری و اتخاذ نمایند و در نتیجه موجب باقی ماندن بخشی از مسائل زنان و عدم برقراری عدالت جنسیتی شده است.

با تهیه منشور انقلاب سفید در سال 1341 ش، دستیابی به توسعه راهبرد اصلی کشور تعیین شد. در این راهبرد، توسعه اقتصادی زیربنای جهش به توسعه متوازن در تمام عرصه ها قلمداد می شد. بی سوادی شمار بسیاری از مردم، بزرگترین مانع در کسب توسعه اقتصادی بود. از طرفی، این توسعه سبک جدیدی از زندگی را به دنبال داشت که نیازمند جهان بینی متفاوتی است. بنابراین، تغییر در بنیادهای فرهنگی جامعه که از طریق آموزش و پرورش سبک جدید زندگی صورت می گرفت، مکمل برنامه های توسعه اقتصادی در نظر گرفته شدند. زنان در این میان، رکن اصلی را در این تغییر فرهنگی ایفا می کردند و بی سوادی شمار بسیاری از آنان مانع اصلی در تحقق برنامه های توسعه توصیف شدند. از این رو سؤال اصلی مقاله این است که برنامه های سوادآموزی زنان بزرگسال چرا و چگونه سیاست گذاری و هدف گذاری شدند تا این تغییر فرهنگی را به وجود آورند؟ برای پاسخ به این پرسش، با استفاده از مفهوم نوسازی فرهنگی و به روش توصیفی – تحلیلی، راهبردها و سیاست گذاری های تغییر فرهنگی تبیین و نقش و عملکرد سازمان زنان ایران به عنوان متولی این نوسازی در جامعه زنان بررسی شد. براساس یافته های پژوهش، «آزادی زنان» و «اعتلای مقام زن» دو کلان طرح در این گفتمان بودند تا از این طریق، در گام نخست با افزایش شمار زنان باسواد، تصویر جدید از زن را ذائقه-پذیر کنند تا در پی آن، فرایند تغییر نقش های سنتی زنان و بازتولید فرهنگ غربی توسط آنان آغاز شود.

مسائل حقوق خانواده، همواره در کانون توجه متفکران و حقوق دانان قرار داشته است. مسئله اصلی این است که علی رغم توصیه به حفظ خانواده در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران، در مواد قانونی مرتبط با حقوق خانواده، رویکرد توسعه طلاق به عنوان یکی از ابزارهای قانونگذاری برای محافظت از حقوق زنان و جلوگیری از آسیب های احتمالی در روابط زناشویی، مورد توجه قرار گرفته است. اما در مقابل، فقه اسلامی با نگرشی عمیق تر و باتوجه به اصل مهم حفظ خانواده، با در نظر گرفتن وظایفی برای حاکم اسلامی تلاش کرده است شرایط آسیب زا برای زوجه را کاهش دهد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و انتقادی از رهگذر بیان وظایف حاکم در فقه اسلامی در راستای حفظ خانواده، به تحلیل و بررسی این دو رویکرد پرداخته است. یافته ها نشان می دهد فقه اسلامی با تاکید بر نقش های متنوع حاکم، ازجمله زمینه های تعلیمی، حمایتی، نظارتی و سیاست گذاری، در بسیاری از موارد، بر راهکارهای دیگری غیر از طلاق تاکید کرده و محدودیت هایی برای جدایی زن و شوهر در نظر گرفته است، درنتیجه، علاوه بر برطرف کردن آسیب ها، موارد منجر به فروپاشی خانواده به حداقل کاهش می یابد.

این پژوهش با هدف شناسایی علل اعتیاد به الکل و بررسی تأثیرات آن بر تحصیل و سلامت روان دانش آموزان دختر انجام شده است. در این تحقیق، به تحلیل علل مختلفی مانند مشکلات خانوادگی، فشار همسالان، مشکلات روان شناختی، دسترسی آسان به الکل و مشکلات اقتصادی پرداخته شده و اثرات آن ها بر رفتارهای تحصیلی و روانی دانش آموزان دختر مورد بررسی قرار گرفته است. نمونه گیری از میان 300 دانش آموز دختر مدارس متوسطه در شیراز انجام شده است. نتایج نشان داد که مهم ترین علل گرایش به مصرف الکل در میان این گروه، مشکلات خانوادگی و فشار همسالان است. همچنین، مصرف الکل تأثیرات منفی قابل توجهی بر عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش آموزان به ویژه در زمینه های افسردگی، اضطراب و اختلالات خواب داشته است. درنهایت، این پژوهش ضرورت مداخلات آموزشی و مشاوره ای را برای پیشگیری از اعتیاد به الکل و کاهش اثرات منفی آن بر تحصیل و روان شناختی دانش آموزان دختر تأکید می کند.

مبلغانِ پروتستان، در قرن نوزدهم، نقش بازیگران اصلی جنبشِ مدرنِ غیردولتی را در جهان بازی نمودند. میسیونرهای آمریکایی، با هدف بشارت مسیحیت جدید، عازم ایران شدند و با مشاهده توده زنان بی سواد به آموزش آنها روی آوردند. این پژوهش، با بهره گیری از چارچوب نظری بوردیو به تحلیل تعامل میدانهای آموزشی، جنسیتی و مذهبی می پردازد و درپی پاسخ به این پرسش است که نقش میسیونرها در فرآیند آموزش زنان و در تقاطع آن با میدان های جنسیتی و مذهبی چه بود؟ هدف اصلی درک سرمایه های فرهنگی و عادت واره های زنان میسیونر در تغییر یا مقاومت در برابر ساختار جامعه ایرانی است. این پژوهش با روش تحلیلی و با تکیه بر متون تاریخی، اسناد ماموریت تبلیغی و گزارش های میسیونری، درپی پر کردن خلا مطالعاتی در تحلیل همپوشانی میدان های مزبور است. یافته ها نشان می دهد که مدارس میسیونری با معرفی برنامه های جدید به تسریع آموزش زنان کمک نمود اما در تلاش برای تحمیل سرمایه نمادین مذهبی (پروتستانیسم) و عادت واره های غربی با مخالفت ساختارهای سنتی و دینی مواجه شد و نشان می دهد موفقیت میسیونرها در آموزش تنها زمانی که با آموزه های فرهنگی و دینی جامعه ایرانی سازگار بود. پایدار ماند

هدف پژوهش حاضر، بررسی پدیداری تجربه زندگی دختران نوجوان در خانواده های ناتنی و در ارتباط با مادرخوانده بود. روش پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. جمعیت مورد مطالعه، 25 نفر از دختران نوجوان 11 تا 16 ساله منطقه 9 تهران بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و تا سر حد اشباع اطلاعات، انتخاب و در مطالعه شرکت کردند. برای جمع آوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد. کدگذاری داده ها، هم زمان با جمع آوری داده ها، انجام و ادامه یافت. تحلیل داده ها با استفاده از روش ون مانن (2016) در 6 مرحله انجام شد. مجموعاً از تعداد 25 مصاحبه، 368 کد اولیه، 92 مفهوم اولیه، 12 مضمون فرعی و 2 مضمون اصلی به دست آمد. مضامین اصلی شامل «چالش ها و موانع» با مضامین فرعی «پریشانی هیجانی – شناختی؛ فقدان های چندگانه؛ عدم اختصاص زمان و توجه؛ ادراک منفی از والد ناتنی؛ تضادهای وفاداری؛ تعارض فرسایشی؛ کنترل گری و اعمال قوانین شدید؛ و ابهام نقش» و «فرصت ها و منابع» شامل « اختصاص زمان و توجه کافی؛ حمایت و مراقبت گری؛ شبکه حمایتی گسترده تر و منابع بیشتر؛ و یادگیری و رشد شخصی» بود. نتایج نشان داد که سازگار شدن با تغییرات ناشی از ازدواج مجدد والدین و حضور در خانواده ناتنی، برای نوجوانان فرآیندی زمان بر است که با توجه به عوامل مختلف فردی و بین فردی، محدوده آن کم یا زیاد خواهد شد. همچنین در کنار آسیب های موجود در این گونه خانواده ها، راهبردهای مقابله ای موفقی از سوی برخی خانواده ها و نوجوانان، اتخاذ و استفاده می شود که می تواند در مشاوره های خانواده بدان توجه کرد.