درخت حوزه‌های تخصصی

این پژوهش به بررسی شاخصه های معماری مؤثر بر تقویت حس معنوی در مساجد می پردازد و تلاش دارد تا تأثیر ویژگی های کالبدی، حسی و اجتماعی -فرهنگی فضاهای مذهبی بر تجربه معنوی افراد را ارزیابی کند. همچنین تحلیل تفاوت های جنسیتی در ادراک این شاخصه ها مورد توجه قرار گرفته است. روش پژوهش به صورت توصیفی - تحلیلی و پیمایشی صورت گرفت. جامعه آماری شامل ۲۸۲ نفر از نمازگزاران زن و مرد بین ۲۱ تا ۷۱ سال بود که به صورت هدفمند و در دسترس انتخاب شده است. داده ها از طریق پرسشنامه ای شامل ۳۱ شاخصه در سه بعد کالبدی، حسی و اجتماعی - فرهنگی جمع آوری شد. ابزار پژوهش با اعتبارسنجی از سوی خبرگان و ارزیابی پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت. تحلیل داده ها نیز از طریق نرم افزار SPSS و آزمون هایی مانند تحلیل عاملی اکتشافی، آزمون t تک نمونه ای و آزمون t مستقل انجام شد. پژوهش نشان داد عوامل حسی مانند نور طبیعی، کیفیت صوت و رنگ های آرام بیشترین تأثیر را در حس معنوی دارند، درحالی که عوامل کالبدی و اجتماعی - فرهنگی در رتبه های بعدی قرار گرفتند. زنان بیشتر تحت تأثیر عوامل حسی و مردان تحت تأثیر ویژگی های کالبدی هستند. این نتایج می توانند پایه ای برای طراحی بهتر فضاهای مذهبی باشند.

بیان مسئله: طراحی، کنکاشی نوآورانه در خلق مصنوعات بدیع است که ذهن، شخصیت و توانمندی های آفرینش گر را به چالش می کشد و به خدمت می گیرد. در عرصه معماری، این کنکاش با پیچیدگی ها، تضادها و پرسش های چالش برانگیزی روبروست که مستلزم بهره گیری از گنجینه ای از دانش و بکارگیری شیوه های تفکر نقادانه و خلاقانه است. در حوزه آموزش تفکر طراحی، اجماعی بر مؤثرترین روش شناسی وجود ندارد. از این رو، ضرورت بررسی رویکردهای آموزشی که خلاقیت دانشجویان را برانگیزد، بیش از پیش احساس می شود. هدف پژوهش: هدف از این پژوهش، توانمندسازی دانشجویان به تفکری انتقادی، مستقل است؛ تفکری که بدون اتکا به راهنمایی استادان و تقلید از تجربیات پیشین، فرهنگی نوآورانه را در محیط کارگاه های آموزشی پدید آورد. روش پژوهش: در پژوهش حاضر، از رویکردی کیفی با اتکا بر ابزارهایی همچون مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل محتوای کیفی هدایت شده، برای نیل به مقصود تحقیق بهره جسته شد. در بخش نخست پژوهش، به منظور اخذ نظرات کارشناسانه، از نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی برای گزینش نمونه ها استفاده شده است. در این مطالعه، 16 نفر مشارکت کرده اند و داده های حاصل از مصاحبه ها با بهره گیری از کدگذاری باز و محوری، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در بخش دوم پژوهش نیز، پرسشنامه ای در سه گروه، از میان 105 نمونه آماری دانشجویان رشته معماری دانشگاه های تهران و کرج (دولتی و آزاد) گردآوری شد. نتیجه گیری: نتایج حاصل از یافته های پژوهش، نشان داد که فرایند آموزش طراحی معماری در دانشگاه های ایران تأکید زیادی بر توسعه مهارت های تفکر انتقادی در بین دانشجویان نداشته است. این در حالی است که ادغام سبک های تفکر مختلف، از جمله تفکر بصری، انعطاف پذیر، استعاری، استراتژیک، خلاق و تفکر انتقادی، در پرداختن به چالش های چندوجهی این حوزه بسیار مهم تلقی می شود. همچنین، نتایج نشان داد که اساتید به نقش محیط استودیو در تقویت خلاقیت دانشجویان توجه ویژه ای دارند.

بیان مسئله: خانه، در طول تاریخ و فرهنگ ایران، نه تنها مأمن سکونت که بستر فعالیت های اقتصادی و اجتماعی بوده است. شیوه های گوناگون معیشت، نقش های متنوعی برای خانه رقم می زدند؛ به گونه ای که خانه ها به مثابه مراکز تولید و کار، نقشی کلیدی در تأمین نیازهای خانواده و همچنین خودکفایی شهرها ایفا می کردند. این شهر، به سبب اهمیت اقتصادی و جایگاه بازرگانی خود در دوران صفویه و قاجار، نمونه ای شایان توجه از این الگوی سکونت است.هدف پژوهش: این پژوهش با هدف واکاوی عرصه های زیستی و معیشتی در خانه های تاریخی نجف آبادِ اصفهان انجام شده است.روش پژوهش: این پژوهش، با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش های توصیفی-تحلیلی و مطالعه موردی، به بررسی این خانه ها پرداخته است.  برای فهم دقیق تر پیوند میان کار و سکونت، ابتدا اقتصاد بومی نجف آباد در زمان شکل گیری این خانه ها مطالعه شد؛ سپس، با استفاده از منابع کتابخانه ای و مصاحبه های میدانی با افرادی که تجربه زیستن در این خانه ها را داشتند، فعالیت های اقتصادی و معیشتی در ساختار کالبدی این بناها شناسایی شد.نتیجه گیری: خانه های تاریخی بررسی شده در این پژوهش با توجه به پیشه و جایگاه اجتماعی صاحبانشان به دو دسته الگوی عامه نشین و اعیان نشین شناسایی شدند؛ که هریک از این دسته الگوها، با ویژگی های کالبدی و رفتاری متمایز، سهمی اساسی در تأمین نیازهای خانواده ها و ارزاق شهر اصفهان داشتند.

از آنجا که هرات از جمله مهمترین و مشهورترین مناطق خراسان در ادوار مختلف و به ویژه در عصر تیموری بوده و با توجه به اینکه مکتب هرات نقطه اوج نقاشی ایران محسوب می شود لذا در این نوشتار با انتخاب یک نگاره از این مکتب هنری، ضمن بررسی دیدگاه نظریه پرداز متقدم علم نشانه شناسی، چارلز پیرس و تدقیق در ویژگی ها و عناصر موجود در نگارگری ایران، نظر به دسته بندی نشانه از منظر پیرس به بررسی مفاهیم عناصر موجود در نگاره «سائلی بر در مسجد» یکی از آثار شاخص استاد کمال الدین بهزاد در حوزه نگارگری ایران پرداخته شده است. این مقاله تلاش دارد تا با توجه به اندیشه پیرس به خوانش نشانه شناسی این اثر بپردازد. برای رسیدن به این منظور مقاله به روش کیفی و بصورت تجزیه و تحلیل توصیفی- تحلیلی ابتدا اندیشه پیرس را توصیف نموده و سپس نگاره منتخب را بر مبنای مولفه های موثر در طراحی فضای معماری در نگاره های مکتب هرات از قبیل ساختار و خصوصیات پیکره ها، ویژگیهای معماری، تزئینات، رنگ و ترکیب بندی بر اساس وجوه نشانه شناسی پیرس مورد بررسی و تحلیل قرار می دهد.

این پژوهش کیفی و تحلیلی است و با رویکرد اسطوره کاوانه به بازآفرینی اسطوره ضحاک در ادبیات نمایشی ایران در دهه پنجاه خورشیدی می پردازد. مبنای نظری پژوهش آن است که هر دوره تاریخی با رجوع به اساطیر، معنا و کارکردی تازه برای آن ها می آفریند. در این پژوهش با معرفی اجمالی اسطوره ضحاک و با کنار گذاشتن افق مبدأ یا همان بافت باستانی شکل گیری اسطوره، چندوچون خوانش های این اسطوره در بافت سیاسی-اجتماعی ایران معاصر در نمایشنامه های این دوره موردمطالعه قرار گرفته اند. در این راستا بدون توجه به اصالت روایت در این آثار، به استدلال تفاوت های موجود در این روایت ها در بافت اجتماعی خلق اثر و بازنمایی گفتمان های سیاسی این دهه پرداخته شده است. بر اساس یافته های این پژوهش می توان این گونه بیان کرد که روایت کهن اسطوره ضحاک در بستر پرتلاطم تغییرات اجتماعی ایران در دهه پنجاه خورشیدی با تغییرات فراوانی در ادبیات نمایشی این دوره بازآفرینی شده است و این بازآفرینی ها، اسطوره را به نمادی از تلاش در جهت تغییر شرایط سیاسی و اجتماعی و نقد قدرت حاکم تبدیل کرده اند. نتیجه گیری حاکی از آن است که بازآفرینی های صورت گرفته نه تنها به تفسیرهای جدید از اسطوره منجر شده اند، بلکه نقش مهمی در انتقال پیام های اجتماعی و سیاسی انتقادی آن دوره ایفا کرده اند.

طرح مسئله: در عصر حاضر، رویدادهای شهری به عنوان ابزاری قدرتمند در سیاست گذاری شهری محسوب می شوند؛ اما ماهیت دوگانه رویدادها از یک سو به عنوان محرک توسعه و از سوی دیگر به عنوان عامل تشدید نابرابری نیازمند بررسی عمیق تر است. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف تحلیل تأثیرات ساختاری و چندبعدی رویدادهای شهری بر فضاهای عمومی و ارائه چارچوبی مفهومی برای درک پویایی های متقابل بین رویدادها و ساختار فضایی شهر انجام شده است و به این پرسش کلیدی که «رویدادهای شهری چگونه می توانند هم زمان هم به بازآفرینی فضاهای عمومی کمک کنند و هم موجب تشدید نابرابری های فضایی شوند؟» می پردازد. روش شناسی: پژوهش به روش مرور نیمه سیستماتیک با تحلیل کیفی انجام شده است. رویکرد تحلیلی این مطالعه، ترکیبی از روش های استنباطی و تطبیقی برای شناسایی الگوهای کلیدی تأثیرگذاری رویدادهاست. یافته ها: رویدادهای شهری پنج بعد ساختاری فضاهای عمومی را با دوگانه های اثرات مثبت و منفی متحول می سازند: 1- کالبدی ( نوسازی و آسیب های فیزیکی) 2- زیست محیطی ( فشارهای اکولوژیک و فرصت های مدیریت پایدار) 3- اجتماعی- فرهنگی (تقویت هویت جمعی و خطر طرد گروه های حاشیه ای) 4- اقتصادی (رشد کوتاه مدت با نابرابری در توزیع منافع) 5- حکمرانی ( فرصت های مشارکتی و خطر خصوصی سازی) نتیجه گیری: یافته ها مؤید ماهیت دوگانه رویدادهای شهری به عنوان هم محرک توسعه و هم عامل تشدید نابرابری است. چارچوب پیشنهادی با نگرش جامع به ابعاد پنج گانه، ابزاری تحلیلی برای سیاست گذاران فراهم می کند تا با رویکردی متوازن، از رویدادها به عنوان اهرمی برای توسعه پایدار شهری بهره ببرند. این مطالعه بر ضرورت مدیریت هوشمندانه و برنامه ریزی یکپارچه تأکید دارد.

اهداف: هدف اصلی پژوهش، تبیین رابطه مستقیم میان اجزای طراحی محله و حس تعلق به اجتماع محلی و رابطه غیرمستقیم آنها از طریق روابط همسایگی در قالب مدل مفهومی و ارائه اولویت بندی اجزای طراحی مؤثر بر حس تعلق به اجتماع محلی است.  روش: این پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی بوده و از راهبردهای کمی و کیفی برای دستیابی به هدف پژوهش استفاده شده است. بدین منظور در ابتدا به روش اسنادی، با جست وجو در منابع و تحلیل آنها، تأثیر مستقیم و غیرمستقیم اجزای طراحی بر حس تعلق به اجتماع محلی موردبررسی قرار گرفته است. پس از آن به منظور رتبه بندی مؤلفه های تأثیرگذار اجزای طراحی محله بر حس تعلق به اجتماع ساکنان محلات شهری، از پرسش نامه متخصصان و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)در نرم افزار اکسپرت چویس 11 (Expert choice 11) استفاده شده و در نهایت نیز مدل مفهومی پژوهش ارائه گردیده است.  یافته ها: نتایج حاصل از فرایند تحلیل سلسله مراتبی نشانگر این امر بود که در میان اجزای طراحی محله، دسترسی به خدمات فرهنگی - مذهبی (195/0) دارای بیشترین تأثیر بر حس تعلق به اجتماع محلی است و دسترسی به خدمات تجاری، اختلاط کاربری، و دسترسی و تعداد فضاهای باز عمومی به ترتیب در رتبه های بعدی اهمیت قرار دارند. براساس مدل مفهومی مستخرج از مرورادبیات پژوهش نشان داد که اجزای طراحی محله به عنوان یکی از عوامل اثرگذار در مقیاس میانی در تعامل با دیگر عوامل در سه مقیاس خرد، میانی و کلان هم به صورت مستقیم و هم از طریق روابط همسایگی به صورت غیرمستقیم بر حس تعلق به اجتماع محلی تأثیرگذار هستند.  نتیجه گیری: باتوجه به یافته های این پژوهش، اجزای طراحی محله به ویژه «کاربری زمین» در قالب شاخص دسترسی پذیری به کاربری ها (به ویژه فرهنگی - مذهبی و تجاری) می توانند اثر کاتالیزور، تسهیل کننده و تسریع کننده در ایجاد و پرورش حس تعلق به اجتماع محلی را داشته باشند. درواقع طراحی شهری نه به صورت جبرگرایانه، بلکه می تواند در کنار سایر عوامل، کاتالیزوری در جهت ایجاد روابط همسایگی و تعمیق این سطح از روابط برای شکل گیری و پرورش حس تعلق به اجتماع باشد.

بی شک بازآفرینی (خلاقیت)؛ از جمله مهمترین ارکان طراحی و عامل ماندگاری، بی بدیل و منحصر به فردی بوده که تمایز، برتری و زیبایی هرساختمان را نسبت به موارد مشابه آن رقم می زند ومعماری می تواند بعنوان یکی از وجوه تجلی زندگی انسان در محدوده زمانی و مکانی خاص بازتاب افکار، عقاید و روش زیست انسان، بیانگر هویت و در غالب تفکر و خلاقیت باشد که از منظر معماری به عنوان خالق اثر معماری شناخته می شود. در وهله نخست انعکاس شخصیت معمار در اثر معماری،سپس بار فرهنگی اثر و تعلق آن به یک نهضت فکری و جامعه ای خاص ، در کنار استعداد و خلاقیت هنرمند، جریان های فرهنگی و هنری بر نتیجه عمل معمار که خالق اثر هنری در قالب یک پدیده معماری است ،تأثیربسزایی می گذارند. بدین ترتیب می توان به این موضوع اشاره نمود که متغیر های این پژوهش از نوع اسمی و کیفی بوده و متغیر های وابسته نیز از همین گونه بوده و به متغیر های مداخله گر نیز می توان به تاثیر نقش جریان های فرهنگی و اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیز اشاراتی نمود که در غالب مفاهیمی از قبیل راهبرد هایی محسوس و نا محسوس جلوه می کنند.این مقاله سعی بر آن دارد با بررسی مصداق عینی همانند گروه صنعتی بهشهر اثر نادر اردلان که به روش تفسیری –تاریخی و بصورت کیفی صورت می پذیرد، استعاره های بکار رفته در بنای فوق الذکر را تحلیل و واکاوی نماید.

این تحقیق به بررسی و شناخت مفهوم پدیدارشناسی از منظر مرلوپونتی می پردازد و تأثیر تفکرات او را در حوزه معماری مورد توجه قرار می دهد. این پژوهش نگرشی کل نگر به موضوع دارد و روش تحقیق آن کیفی بر مبنای تحلیلی توصیفی، با تأکید بر روش قیاسی است. آنچه انتظار می رود این پژوهش بدان دست یابد، بیان روند شکل گیری پدیدارشناسی مرلوپونتی به زبانی ساده و همچنین روشن سازی کاربرد زمینه فکری وی در معماری و تدوین مؤلفه های معمارانه برای معمارانی که مشتاق استفاده از این رویکرد در طرحی های خود هستند بوده تا ایشان بتوانند ساختمان هایی بر اساس هستی شناسی های فلسفی، انسان مدار و ماندگار در ذهن و جان کاربران بنا نهند. از آنجا که خوانش مطالب فلسفی برای معماران بدون پیش زمینه فکری امری دشوار محسوب می شود، به نظر می رسید جمع بندی این خط فکری و نوع کاربرد آن همراه با ترسیم دیاگرام های موجز از روند شکل گیری و نحوه تلاقی فلسفه با معماری در مقوله پدیدارشناسی، در قالب یک مقاله می تواند راهگشای علاقمندان این دایره باشد. از اینرو، روند انجام پژوهش این گونه پیش رفته است که، آراء و نظریات فلاسفه از زمان دکارت تا مرلوپونتی آنچنان که بر یکدیگر مؤثر بوده اند مورد توجه قرار گرفته تا تاریخ تطور و تکوین پدیدارشناسی معلوم گردد و پس از آن به نظریات مرلوپونتی در این خصوص پرداخته شده است. آنگاه نحوه اثرگذاری این روند بر تفکرات نظریه پردازان معماری در حوزه پدیدارشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. و نهایتاً، طبق نظر پدیدارشناسان معماری، مؤلفه های پدیدارشناسی در معماری با رویکرد به اندیشه های مرلوپونتی جمع بندی، استخراج و تدوین گردیده است.

هتل ها به دلیل بهره برداری مداوم و نیاز مستمر به تأمین آسایش حرارتی، از جمله ساختمان های پرمصرف به شمار می روند. در این میان، برخی از مولفه های معماری داخلی می تواند به عنوان عاملی مؤثر بر عملکرد انرژی ساختمان، نقش مهمی در کاهش اتلاف انرژی ایفا کند. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل ارزیابی مؤلفه های معماری داخلی مؤثر بر کاهش اتلاف انرژی در هتل های اقلیم سرد و خشک شهر اردبیل انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی است. گردآوری داده ها از طریق مطالعات اسنادی، بررسی منابع علمی و بهره گیری از نظرات خبرگان انجام شد. ابتدا، مؤلفه ها و شاخص های مؤثر بر کاهش اتلاف انرژی از ادبیات پژوهش استخراج گردید. با استفاده از روش دلفی، شاخص ها اعتبارسنجی و نهایی شدند. نتایج پژوهش منجر به شناسایی چهار بعد اصلی شامل سازمان فضایی، مصالح و عایق های داخلی، بازشوها و نور طبیعی و هجده شاخص فرعی گردید. بر اساس مدل تدوین شده، بعد عایق کاری دیوارها باوزن 31/0و وزن دهی1271/0 ، مهم ترین عامل مؤثر بر کاهش اتلاف انرژی شناخته شد. پس از آن، آب بندی و درز بندی با وزن 33/0و وزن دهی1056/0، عایق کاری سقف با وزن 23/0ووزن دهی0943/0 و کاهش پلهای حرارتی با وزن 22/0 ووزن دهی 0902/0 وفشردگی پلان با وزن43/0 ووزن دهی0817/0 در رتبه های بعدی قرار گرفتند. همچنین شاخص های عایق کاری دیوارها، عایق کاری سقف، آب بندی و درزبندی بازشوها، کاهش پل های حرارتی و فشردگی پلان به عنوان مهم ترین شاخص های مؤثر بر کاهش اتلاف انرژی شناسایی شدند. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه یک مدل ارزیابی وزن دار برای سنجش و مقایسه عملکرد انرژی هتل ها در اقلیم سرد و خشک است. این مدل می تواند به عنوان ابزاری کاربردی در طراحی، ارزیابی و بهینه سازی فضاهای داخلی هتل ها مورد استفاده قرار گیرد و زمینه کاهش مصرف انرژی و ارتقای پایداری ساختمان را فراهم سازد.

بیان مسئله: قدمت، کاربری و بانی سازه ورودی جنوب غربی ربع رشیدی جای پرسش دارد: آیا بازمانده سده 8 هجری است یا سده های 9 تا 11 هجری؟ و آیا دروازه قلعه بوده است یا درگاه عمارتی غیرنظامی؟ فرضیه پژوهندگان بر مبنای منطق قیاس محتمل تبیین می کند که این سازه، دروازه قلعه رشیدیه فترت رومیّه تبریز است که به فرمان جعفرپاشای فرنگی عثمانی ساخته شده بود. هدف پژوهش: ربع رشیدی از سده 8 تا 11 هجری سه دوره سکونت و کاربری داشته است که شناسایی کاربست و گاهشناسی نسبی ساختارهای معماری هر یک از آن ها در چگونگی برنامه ریزی های مرمتی و گردشگری اثرگذار است.روش پژوهش: در این پژوهش پس از بررسی و مستندنگاری سازه ورودی جنوب غربی به روش میدانی باستان شناختی و ترسیم پلان و رلووه سازه با استفاده از پهپاد، شش گزارش تاریخی دست اول سده های 10 و 11 هجری درباره قلعه رشیدیه و فترت رومیه تبریز بررسی شده اند:  «تاریخ عثمان پاشا» (993 ق.)، «شجاعت نامه» (993 ق.)،  «تبریزیه» (993 ق.)، «تواریخ غزوات سلطان مراد ثالث» (996 ق.)، «شرف نامه بدلیسی» (1005 ق.) و «عالم آرای عباسی» (1042 ق.). نتیجه گیری: پیوستگی و دوختگی سازه ورودی جنوب غربی با حصار قلعه رشیدیه و همانندی شیوه بنّایی و مصالح آن با برج بزرگ جنوبی و بارو دلالت دارد که دروازه ساخته جعفرپاشای فرنگی عثمانی در سال های فترت رومیّه تبریز است و تنها بخش های خشتی و گلی بارو، بازمانده تعمیرات شتابان شاه عباس صفوی در بهار 1019 ق. است. سازه هشتی پشت نیم برج ها نیز کاربری تشریفاتی و ورودی همگانی آن را تبیین می کند.

استان همدان به دلیل تاریخ غنی و پیشینه فرهنگی خود دارای ارزش گردشگری قابل توجهی است. از آنجا که اقلیم یکی از عواملی است که تاثیر بسزایی بر صنعت گردشگری دارد؛ لذا ارزیابی شرایط آسایش حرارتی در فضای باز در این استان مهم است. به همین منظور، دو شهرستان همدان و ملایر که بزرگ ترین و پرجمعیت ترین شهرستانهای استان هستند و ظرفیت های گردشگری بالایی دارند، انتخاب شدند. این پژوهش به منظور تعیین زمانی دوره های آسایش حرارتی و بررسی قابلیت های اقلیم گردشگری دو شهرستان همدان و ملایر انجام شده است. پژوهش به لحاظ هدف، بنیادی است و روش گردآوری اطلاعات، مطالعات اسنادی با استفاده از داده های ده ساله (2013-2023) ایستگاه سینوپتیک فرودگاه همدان و ایستگاه ملایر می باشد. از داده های اقلیمی برای محاسبه شاخص اقلیم گردشگری (TCI) که شاخصی مبتنی بر داده های هواشناسی (آماری و عددی) می باشد، با استفاده از نرم افزار اکسل استفاده شده است و نمودارها با روش تفسیری، تحلیل شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که در شهرستان همدان از اسفند تا مهر ماه شرایط برای گردشگری مناسب است و مدت 4 ماه از سال شرایط آسایش از مطلوبیت کمتری برای گردشگر برخوردار است. شهرستان ملایر از اسفند تا آبان شرایط مناسب گردشگری را دارد و مدت 3 ماه از سال از مطلوبیت کمتری برای گردشگر برخوردار است و گردشگری در این ماه ها نیازمند دستیابی به آسایش در فضای باز با برنامه ریزی زیرساخت های گردشگری یا سیاست گذاری در سطح مدیریت شهری خواهد بود.

فضای شهرهای مدرن با سه ویژگی مکان، کنش های متقابل و افراد شناخته می شود. اما موضوعی که اهمیت جداگانه ای دارد سازمان قدرت است. یعنی تا چه حد یک فضا اقتدارگرا یا گشوده است. این پژوهش نیز به تبیین چگونگی تجربه فضای دموکراتیک در ادراک فضاهای شهری می پردازد. در این زمینه، نظریه های باختین می توانند چارچوبی انتقادی برای بازاندیشی در نسبت میان فضا، کنش اجتماعی و منظر شهری -به مثابه ادراک شهروندان از فضای شهری- فراهم آورند. کارناوال ها با برهم زدن موقتی نظم های تثبیت شده، زمینه گفت وگوی میان اندیشه های متکثر را فراهم می کنند؛ گفت وگویی که در بستر زمانی-مکانی معینی رخ می دهد و از پیوند آن دو، ساختار کرونوتوپ شکل می گیرد. پرسش اصلی این است که ما به ازاء شهری آزادی باختینی چیست و چگونه می توان نظریه های او در مورد فضای کارناوالی، دیالوگ و کرونوتوپ را مبنایی برای تبیین منظر شهری دموکراتیک قرار داد؟ هدف این پژوهش، بازتعریف منظر شهری به مثابه فضایی چندصدایی است که در آن، لحظات کارناوالی امکان گسست از نظم تثبیت شده و بروز کنش های خلاقانه و دموکراتیک را فراهم می کنند. این مقاله با راهبرد کیفی و با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی انجام شده است. در ابتدا از روش تحلیل مفهومی برای بازخوانی مفاهیم کلیدی در اندیشه میخائیل باختین استفاده شد و این مفاهیم در نسبت با فضای شهری و زندگی روزمره بازتعریف شده اند. سپس با روش تفسیر گفتمانی، پیوند میان نظریه باختین و منظر شهری بررسی شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که کارناوال نه رخدادی استثنایی، بلکه ظرفیتی پویا و جاری در بافت زندگی روزمره شهری است. میکروکارناوال ها، با ایجاد گسست های موقتی در نظم تثبیت شده، امکان بازآفرینی فضا، بروز خود، کنش دموکراتیک و گفت وگوی چندصدایی را برای شهروندان فراهم می سازند. منظر شهری در این چارچوب میدانی روایی، ناتمام و گشوده به رخداد است که ظرفیت میزبانی تجربه های خلاقانه و آزادی بخش را در دل شهر فراهم می کند.

لوتی های خرم آباد، از خرده فرهنگ های فعال در عرصه موسیقی محلی ایران، نمونه ای گویا از تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی بر تداوم یا زوال منزلت موسیقایی در یک جامعه محلی اند. این گروه که از کولی ها منشعب شده و موسیقی را از فرهنگ میزبان اخذ کرده اند، با وجود این پیوند فرهنگی، به دلایل مختلف شأن چندانی ندارند و جامعه فاصله گذاری خود را حفظ می کند. لوتی ها در گذشته نقشی مهم در پیوند موسیقی با آیین ها و شادی های عامه داشتند و بخشی از حافظه موسیقایی لرستان را شکل داده اند. موسیقی در زندگی آنان نه تنها ابزار معیشت، بلکه مؤلفه اصلی هویت فرهنگی و ابزار بیان احساسات جمعی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر نزول جایگاه اجتماعی و چگونگی شکل گیری فاصله گذاری جامعهٔ میزبان با خرده فرهنگ لوتی ها در خرم آباد انجام شده است. روش تحقیق، کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی است و داده ها از طریق مشاهده، مصاحبه و منابع کتابخانه ای گردآوری شده اند تا ابعاد فرهنگی به دقت واکاوی شوند. یافته ها نشان می دهد افول منزلت اجتماعی لوتی ها حاصل تعامل سه دسته عامل است: تضاد فرهنگی–مذهبی، ساختار شغلی ناپایدار و انحراف از هنجارهای کلان اجتماعی. این عوامل با تضعیف نقش موسیقی، به تداوم طرد انجامیده و نتایج، جایگاه کنونی آنان را در ساختار اجتماعی و نظام فرهنگی لرستان ترسیم می کند.

این پژوهش خوانشی فرامتنی از سه نمایش نامه گزارش خواب، فعل و فرشته تاریخ اثر محمد رضایی راد، با رویکرد تاریخی و بر اساس نظریه ترامتنیت «ژرار ژنت» ارائه می دهد. رضایی راد با بهره گیری از ظرفیت های ترامتنی، تاریخ را نه به عنوان بازنمایی گذشته بلکه به مثابه ابزاری برای نقد اکنون و احیای سوژه انقلابی به کار می گیرد. این پژوهش از منظر ماهیت، تحلیلی-تطبیقی است. روش تحقیق بر مبنای تحلیل کیفی و با استفاده از رویکرد ترامتنی ژرار ژنت انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه دقیق متون نمایشی و منابع کتابخانه ای (آثار رضایی راد و متون بنیامین) جمع آوری شده اند. این مقاله نشان داد رضایی راد در آثار خود به ویژه در سه نمایش نامه گزارش خواب، فعل و فرشته تاریخ به طرح مسائل تاریخی و فلسفی می پردازد که نشان دهنده تأثیرپذیری او از مکتب مارکسیسم و اندیشه های والتر بنیامین است. فرامتن های موردنظر در 5 قالب فرمی پیرنگ، شخصیت پردازی، دستور صحنه، مضمون و دیالوگ حضور دارند و عمدتاً تحت تأثیر «پروژه پاساژها»، مقاله «در باب زبان» و «تزهایی درباره مفهوم تاریخ» بنیامین هستند. هدف رضایی راد از به کارگیری این فرامتن های تاریخی با انگیزه های مارکسیستی نظیر دعوت مخاطب به زیست انقلابی و آگاهانه، بازخوانی تاریخی با جانب داری از ستمدیدگان، نقد دیدگاه پیشرفت گرا به تاریخ و تحقق نظریه «زیبایی شناسی شکست» همراه است. رضایی راد با تلفیق تاریخ، فلسفه و فرم های نمایشی توانسته است مفاهیمی مانند پراکسیس، آگاهی تاریخی، نقد پیشرفت گرایی و زیبایی شناسی شکست را به صورت نمایشی در آثارش بازتاب دهد.

بیان مسئله: در معماری معاصر، نوعی انزوای معناشناختی مشاهده می شود که معماری را به ابژه ای صرفاً فیزیکی تقلیل داده و پیوند آن با تجربه انسانی و معنا را تضعیف کرده است. این چالش، ضرورت بازخوانی معماری از منظری پدیدارشناختی را برجسته می سازد تا فضاها به بستری برای ظهور هستی و تجربه زیسته تبدیل شوند. پدیدارشناسی هایدگری، با تأکید بر مفاهیمی چون «دازاین» و «سکنی گزیدن»، چهارچوبی برای فهم عمیق تر این رابطه ارائه می دهد. هدف پژوهش: هدف این پژوهش تبیین مقوله های بنیادین معماری روایتگر از منظر پدیدارشناسی هایدگری و بررسی بازتاب آن ها در تجربه زیسته انسان است و درصدد ارائه چهارچوبی نظری برای رهایی معماری معاصر از انزوای معنایی و تقویت پیوند انسان با محیط است. روش پژوهش: این پژوهش با روش مرور نظام مند فراترکیب و تحلیل محتوا و براساس الگوی ساندلوسکی و باروسو انجام شد. جامعه پژوهش شامل 57 پژوهش علمی منتشرشده بین سال های 2000 تا 2025 در پایگاه هایی مانند Scopus ،Web of Science و Google Scholar بود که با معیارهای ورود مشخص انتخاب شدند. داده ها به صورت کیفی و ازطریق تحلیل مضمون کدگذاری و در قالب 10 مقوله اصلی دسته بندی شدند. نتیجه گیری: یافته ها نشان دادند این مقوله ها (شامل هویت و معنا، روایت تاریخی و میراث، تجربه حسی و ادراکی، تعامل کاربر با فضا و زمینه، ساختار و فرم روایتگر، بیان سمبلیک، روایت های موضوعی و زمینه ای، تلفیق و پیوند در طراحی، تعامل با زمینه و جامعه و کیفیت زندگی و هویت معمار) با مفاهیم هایدگری همچون «بودن در جهان» و «مراقبت» هم پوشانی دارند. نتیجه آنکه معماری روایتگر می تواند تجربه زیسته را غنی کند و به خلق فضاهایی معنادار و هویت ساز بی انجامد

امنیت یکی از بنیادی ترین نیازهای انسان به شمار می رود. در دهه های اخیر با افزایش تهدیدات و مخاطرات طبیعی و انسانی، نیاز به بازاندیشی در شیوه های تأمین امنیت کالبدی و عملکردی فضاهای مسکونی بیش ازپیش احساس می شود. ازاین رو مفهوم اتاق امن به عنوان فضایی باقابلیت پناه دهی و حفاظت در شرایط بحران در بسیاری از کشورها موردتوجه قرار گرفته است. در این پژوهش به بررسی مؤلفه های تأثیرگذار جهت ایجاد یک مدل مناسب برای اتاق امن می پردازیم. پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی است با رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی و ابزار گردآوری داده ها فیش برداری و روش گردآوری داده ها کتابخانه ای است و تجزیه وتحلیل داده ها به کمک استدلال منطقی انجام شده است. ازاین رو، نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان می دهد که شاخصه ها و عواملی همچون: فرم، مکان یابی، ابعاد و اندازه، تهویه، سیستم های بهداشتی، تجهیزات اضطراری، روشنایی، ارتباطات، ساختار سازه، آب و مواد غذایی، بستگی (نفوذپذیری، تراکم)، مصالح به کاررفته، دسترسی و دکوراسیون داخلی از عوامل تأثیرگذار در طراحی اتاق امن است و در این پژوهش به ارائه مدل کاربردی و راهبردی جهت بهره گیری در ساخت اتاق امن پرداخته ایم.

با توجه به افزایش وقوع سوانح طبیعی نظیر زلزله و سیل در مناطق شهری ایران، به ویژه در شهرهایی با بافت طبیعی و توپوگرافی خاص مانند خرم آباد، برنامه ریزی دقیق برای اسکان موقت مورد نیاز است. خرم آباد به دلیل قرارگیری در منطقه ای کوهستانی، عبور رودخانه های پرخروش از بافت شهری، در معرض خطرات سیل قرار دارد. این پژوهش با هدف ارائه مدلی بهینه برای مکان یابی اسکان موقت در خرم آباد، از روش منطق فازی و ابزارهای تحلیل مکانی در محیط بهره گرفته است. در این مطالعه، ابتدا معیارهای مؤثر در مکان یابی شامل ویژگی های کالبدی، زیست محیطی، اقلیمی، اجتماعی وزن دهی شدند. سپس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و منطق فازی، نقشه های اولویت بندی مکان ها تهیه گردید. منطق فازی به عنوان ابزاری مناسب برای تحلیل اطلاعات تخصصی چندمعیاره و غیرقطعی، امکان ترکیب اطلاعات محیطی با نظرات کارشناسی را فراهم ساخت. در بخش مخاطرات سیل، معیارهایی نظیر فاصله از رودخانه ها، ارتفاع از سطح دریا، شیب زمین، نفوذپذیری خاک، و سابقه تاریخی سیلاب ها مورد بررسی قرار گرفتند. هدف از این تحلیل، شناسایی مکان هایی با حداقل خطرپذیری در برابر سیل و قابلیت ایمن سازی در بلندمدت بوده است. نتایج پژوهش نشان داد که استفاده از منطق فازی در مکان یابی اسکان موقت، نه تنها موجب افزایش دقت در انتخاب مکان های ایمن و قابل توسعه می شود، بلکه زمینه ساز ارتقاء کیفیت زندگی بازماندگان و افزایش تاب آوری سکونتگاه ها در برابر سوانح آینده خواهد بود.

با وجود گسترش برنامه های مدیریت شهری، هنوز در کلان شهر شیراز شکنندگی های شهری ناشی از ضعف مشارکت شهروندی، شفافیت، عدالت و پاسخگویی مشاهده می شود. مسئله این پژوهش روشن کردن این نکته است که «حکمرانی شایسته» دقیقاً تا چه اندازه و از چه مسیرهایی تاب آوری شهری را تقویت می کند. سؤال اصلی بدین شرح است: مؤلفه های حکمرانی شایسته شهری، مشارکت، شفافیت، عدالت و پاسخگویی، چه اثری (از حیث اندازه و معناداری) بر تاب آوری شهری شیراز دارند؟ کدام مؤلفه بیشترین اثر را دارد؟ سطح کنونی تاب آوری شهری چقدر است؟ و سناریوهای آینده چه تغییراتی را در این شاخص ایجاد می کنند؟ پژوهش از نوع کاربردی-تبیینی است. داده ها با پرسشنامه استاندارد و مصاحبه نیمه ساختاریافته گرد آوری و با آمار توصیفی، تحلیل عاملی تأییدی (CFA) و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد میانگین تاب آوری شهری 82/3 با انحراف معیار 60/0 است و هر چهار مؤلفه حکمرانی اثر مثبت و معنادار بر تاب آوری دارند. ضرایب مسیر به ترتیب برای مشارکت35/0، شفافیت28/0، پاسخگویی 25/0 و عدالت 22/0 برآورد شد که بیانگر نقش برجسته مشارکت در کنار شفافیت و پاسخگویی است. بر پایه سناریونویسی آینده پژوهانه، بهبود هم زمان مؤلفه های حکمرانی می تواند سطح تاب آوری را به وضعیت مطلوب ارتقا دهد، درحالی که افت آن ها به کاهش معنادار تاب آوری می انجامد. این نتایج چارچوبی عملی برای سیاست گذاری ارائه می کند: تقویت سازوکارهای مشارکت معنادار شهروندان، شفافیت اطلاعاتی و پاسخگویی نهادی به منظور افزایش تاب آوری شهری در مواجهه با بحران های شهری.

بررسی و شناخت مفاهیم و آموزه های عرفان اسلامی در نهان خانه ساختار هنر نقاشی و تأمّل در آن از بایسته های مهم پژوهشی در دوران معاصر است. عرفان، نگاه شهودی و عاشقانه به هستی است و هنر در تمدن اسلامی از آن بهره برده و جایگاهی متفاوت از هنر در غرب دارد. حضور هنرمند در تمدن اسلامی فراتر از یک خالقِ اثر بوده و آن حضوری است سرشار از معرفتِ با حقیقت که برگرفته از حکمت و اعتقادات رمزگون، در خطوط، نقوشِ هندسی، حروف و رنگ ها تجلّی می یابد. این پژوهش به دنبال چگونگی تأثیر و بازتاب اندیشه های «حسین بن منصور حلاج» بر آثار هنرمندان معاصر جهان اسلام به ویژه آثار «ارول آکیاواش» و «منصوره حسینی» با هدف بازشناخت تأثیر اندیشه های عرفانی برآثار هنرمندان جهان اسلام و مطالعه بیان نمادین در انتخاب عناصر بصری به روش توصیفی- تحلیلی و بهره مندی از منابع اسنادی است. یافته های پژوهش نشان می دهد عرفان ایرانی- اسلامی در آثار برجای مانده از این دو هنرمن دِ هم عصر، جاری بوده و در برخی مضامین به ویژه اندیشه های حلاج با یکدیگر قرابتی قابل درک دارند. همچنین تعدادی از هنرمندان معاصر جهان اندیشه های حلاج را منبع الهام آثارهنری خود در قالب آثار تجریدی با تأکید بر متون کلامی قرار داده اند.