درخت حوزه‌های تخصصی

زمینه و هدف: در سال های اخیر، با رشد فزاینده جمعیت شهری و فشارهای ناشی از مسائل زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی، نظریه «شهر هوشمند پایدار» به یکی از مفاهیم کلیدی در مطالعات شهری بدل شده است. هدف این پژوهش، انجام یک مرور نظام مند تطبیقی بر مطالعات انجام شده در حوزه شهر هوشمند پایدار در سطح ایران و جهان است تا الگوهای نظری، وجوه اشتراک و افتراق، و همچنین شکاف های پژوهشی موجود در این حوزه شناسایی و تحلیل گردد. روش شناسی: این مطالعه با بهره گیری از روش مرور نظام مند و با رویکردی تطبیقی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 31 مقاله علمی منتشرشده در پایگاه های معتبر داخلی و بین المللی در بازه زمانی 2024-2017 بوده که با استفاده از روش های استاندارد گزینش و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. نتایج و یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که در سطح جهانی، پارادایم شهر هوشمند پایدار به عنوان مفهومی چندبعدی و پویا درک می شود که در آن فناوری در خدمت تحقق اهداف کلان تری همچون پایداری زیست محیطی، عدالت اجتماعی، حکمرانی مشارکتی، تاب آوری و ارتقای کیفیت زندگی قرار دارد. در مقابل، در مطالعات داخلی ایران، تأکید غالب بر جنبه های فنی و زیرساختی هوشمندسازی بوده و ابعاد نظری، اجتماعی و شهروندمحور این مفهوم کمتر مورد توجه واقع شده است. این شکاف، لزوم بازنگری در رویکردهای پژوهشی و سیاست گذاری در بستر ملی را برای حرکت به سمت تحقق همه جانبه شهر هوشمند پایدار نشان می دهد.

زمینه و هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی تقاطع بازاریابی دیجیتال و گردشگری پایدار شهری، با تمرکز بر شهر اردبیل به عنوان یک مطالعه موردی است. بازاریابی دیجیتال ابزارهای نوآورانه ای را برای ترویج مقاصد، همراه با ترویج شیوه های گردشگری مسئولانه، ارائه می دهد. گردشگری پایدار شهری نیز به دنبال ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی، حفظ فرهنگ، و مدیریت زیست محیطی در فضاهای شهری است. روش شناسی: روش پژوهش حاضر، استقرایی و رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه داده بنیاد است. مشارکت کنندگان در فرایند پژوهش شامل متخصصان، اساتید دانشگاه و کارمندان باتجربه در زمینه گردشگری و بازاریابی هستند. همچنین از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شده و برای رسیدن به حد اشباع نظری و تکامل، با 12 نفر مصاحبه به عمل آمد، که با نرم افزار Max QDA مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها و نتایج: براساس نتایج، عوامل علّی(ضعف در معرفی جاذبه های گردشگری پایدار، ضعف در اکوسیستم دیجیتال، عدم انطباق روش های بازاریابی موجود با انتظارات گردشگر نوین و چالش های فرهنگی و اجتماعی)؛ بستر حاکم(ویژگی های جغرافیایی و طبیعی، امکانات و زیرساخت ها و ساختار اقتصادی و اجتماعی جامعه محلی)؛ شرایط مداخله گر(عوامل سیاسی و مدیریتی، آموزش و تخصص نیروی انسانی و موانع فناوری و زیرساختی)؛ راهبردها (بهره مندی از عناصر بازاریابی دیجیتال، راهبردهای پلتفرمی یکپارچه و تعاملی و راهبردهای همکاری و هم افزایی)؛ پیامدها: (افزایش آگاهی و جذب گردشگران مسئول، توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی جامعه، برندینگ شهر اردبیل به عنوان مقصد پایدار و نتایج زیست محیطی).

زمینه و هدف: این پژوهش به منظور سنجش ریسک های انتهایی و همبستگی های میان بانکی در نظام بانکی ایران و شناسایی ریشه های اصلی شکنندگی سیستمیک انجام شده است. تمرکز بر دوره طولانی پس از بحران مالی جهانی (از سال ۱۳۸۷ تا پایان ۱۴۰۳) قرار دارد؛ دوره ای که نظام بانکی تحت فشار شدید عوامل ساختاری مانند پرداخت سود ثابت علی الحساب، اضافه برداشت گسترده، ناترازی شدید ترازنامه بانک ها و شوک های کلان اقتصادی قرار گرفته است. هدف اصلی، ارزیابی وضعیت کنونی آسیب پذیری سیستمی و پیش بینی مسیرهای محتمل آینده با استفاده از رویکردهای ترکیبی پیشرفته است. روش شناسی: این مطالعه از یک مدل ترکیبی نوین استفاده کرده که شامل یادگیری عمیق، فرآیندهای گوسی، مدل خودرگرسیون برداری با ضرایب متغیر در زمان، تحلیل شبکه میان بانکی و شبیه سازی های گسترده مونت کارلو است. داده های فصلی دوازده متغیر کلیدی بانکی (شامل اضافه برداشت، مطالبات مشکوک الوصول، نسبت کفایت سرمایه، نقدینگی و ...) به همراه متغیرهای کلان اقتصادی (تورم، نرخ ارز، رشد اقتصادی و ...) در بازه زمانی ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۳ تحلیل شدند. شاخص آسیب پذیری سیستمی و میزان انتقال ریسک از طریق کانال های مختلف (به ویژه کانال اعتماد) محاسبه و با روش های مرسوم مقایسه گردید. نتایج و یافته ها: نتایج نشان می دهد نظام بانکی ایران از ابتدای سال ۱۳۸۷ وارد یک رژیم بحرانی و آشوبناک پایدار شده و تا پایان سال ۱۴۰۳ همچنان در این رژیم باقی مانده است. شاخص آسیب پذیری سیستمی در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۰٫۹۶ رسیده که بیانگر وضعیت بسیار شکننده و نزدیک به نقطه بحرانی است. شوک های وارد بر نظام به طور بسیار نامتقارن عمل می کنند؛ به گونه ای که شوک های منفی تا حدود ده برابر قوی تر از شوک های مثبت هستند و تقریباً دائمی باقی می مانند. انتقال ریسک میان بانک ها تقریباً به طور کامل (نزدیک به صد درصد) از طریق کانال اعتماد و همبستگی های پنهان صورت می گیرد. ریشه اصلی این شکنندگی، ادامه سیاست پرداخت سود ثابت علی الحساب به سپرده گذاران (علی رغم ناترازی واقعی منابع و مصارف) و اضافه برداشت گسترده بانک ها از بانک مرکزی است که یک چرخه معیوب نقدینگی و افزایش مداوم ریسک سیستمی ایجاد کرده است. شبیه سازی ها احتمال وقوع فروپاشی سیستمی تا پایان سال ۱۴۰۶ را در صورت تداوم روند کنونی بیش از ۸۷ درصد برآورد کرده اند. در مقابل، اجرای اصلاحات ساختاری فوری و قاطع شامل حذف کامل سود ثابت علی الحساب، انحلال یا ادغام بانک های زیان ده و بازسازی جدی حاکمیت شرکتی می تواند نظام بانکی را به سمت یک رژیم پایدار و خودتقویت شونده هدایت کند. دقت پیش بینی مدل پیشنهادی به طور چشمگیری بالاتر از روش های سنتی است.

زمینه و هدف: سکونتگاههای روستایی به عنوان بستر زندگی و فعالیت های انسان، موضوعی چند بعدی است. مسئله سکونتگاه های روستایی بخشی از مسئله گسترده تری است که تحت عنوان توسعه پایدار در سطح ملی و منطقه ای نمود پیدا می کند. از این رو از سوی برنامه ریزان روستایی، شهری و منطقه ای مورد توجه قرار می گیرد. از آنجایی که فضاها و روستاهای پیراشهری ایران، به ویژه در استان خراسان شمالی، در مقطعی حساس از روند تحول و توسعه روستایی-شهری خود قرار دارند، باید همگام با رشد افسارگسیخته، برنامه ریزی دقیقی داشته باشند. در این راستا، این پژوهش در نظر دارد با طرح برنامه 5 ساله برای روستای خداقلی، نقشی پایدار برای روستا متصور شود. روش این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی می باشد. روش شناسی: برای گردآوری اطلاعات نیز از روش های کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده) استفاده شده است. همچنین از گروه کانونی و روش کیفی برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده گردیده است. قلمرو جغرافیایی روستای خداقلی از روستاهای حریم شهر بجنورد می باشد. نتایج و یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد موقعیت روستای خداقلی در حریم شهر بجنورد باعث شده تا میزان مهاجرت به این روستا افزایش یافته و باعث بروز مشکلات زیادی شود. طبق نتایج SWOT نقاط قوت و فرصت این روستا بیشتر از نقاط ضعف و تهدید می باشد. بنابراین مهمترین استراتژی توسعه آن تهاجمی است. طبق نتایج QSPM ایجاد زیرساخت های مورد نیاز گردشگری و اقامتی، توسعه خدمات، زیرساخت ها و امکانات مورد نیاز روستا، تکمیل طرح هادی روستایی، توسعه مشاغل خرد، خانگی و نوین، توسعه بخش صنعتی-کارگاهی روستا و تکمیل زنجیره ارزش محصولات روستا مهمترین راهبردهای توسعه پایدار روستا هستند.

زمینه و هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی بازآفرینی شهری و ارزیابی سکونتگاه های غیررسمی با مطالعه موردی محله قنات ناصری در شهر اراک بود. محله قنات ناصری یکی از سکونتگاه های غیررسمی است که با چالش های متعددی در ابعاد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی مواجه می باشد. به همین دلیل ضروری بود که نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای محله مشخص شده و راهکارهایی برای ساماندهی آن ارائه گردد. روش شناسی: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و هدف آن کاربردی بود. برای جمع آوری داده ها و اطلاعات از شیوه پیمایشی و اسنادی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش ساکنین محله قنات ناصری در شمال شرق اراک بود. برای انتخاب نمونه از روش نمونه در دسترس استفاده شد. به این منظور 37 نفر از ساکنان تحصیلکرده محدوده و 21 نفر از کارشناسان و متخصصین شرکت مشاور و سازمان عمران و بازآفرینی اراک برگزیده شده و به سوالات پرسشنامه پاسخ گفتند. پرسشنامه مورد استفاده از نوع محقق ساخته بود که روایی و پایایی آن با نظر متخصصان و آلفای کرونباخ تایید اعتبار گردید. داده های گردآوری شده با استفاده از آماره های توصیفی و استنباطی و مدلهای SWOT و QSPM، تجزیه و تحلیل گردید. یافته ها و نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که مشارکت مردمی، بهبود زیرساخت های کالبدی، رفع مشکلات زیست محیطی و توانمندسازی اقتصادی از جمله عوامل کلیدی در بازآفرینی این محله هستند. تحلیل های انجام شده نشان داد که محله قنات ناصری در ماتریس SWOT در بخش WO (راهبردهای محافظه کارانه) قرار دارد که بر استفاده از فرصت های خارجی برای کاهش نقاط ضعف داخلی متکی است. بر همین اساس، بهره گیری از معادله ساماندهی بافت های حاشیه ای ضرورت دارد. در صورت عدم مدیریت دقیق و نظارت کامل، کسانی که قدرت بیشتری دارند، تمام منابع را کنترل می کنند و کار را برای دیگران دشوارتر می کنند. گاهی اوقات، خود دولت با اعمال محدودیت ها یا اخراج های اجباری، به حاشیه نشینان ظلم می کند. در چنین شرایطی، باید وضعیت هر یک از مناطق حاشیه ای به طور جداگانه تحلیل و بر اساس آن راهکاری ارائه شود. بر اساس یافته های این مطالعه، محله های حاشیه ای با تنگناهای متعددی روبرو هستند. روش های مورد استفاده برای ساماندهی تاکنون چندان موفق نبوده اند. بر اساس این مطالعه، استفاده از معادله ساماندهی بافت های حاشیه ای، این کاستی های روش های قبلی را ندارد. مرحله دوم به آماده سازی و دگرگونی شرایط انسانی اختصاص دارد. در نهایت، با تغییر وضعیت اجتماعی، تغییرات مثبت و پایداری در این منطقه رخ خواهد داد.

مقدمه و هدف: کوه سبلان به عنوان دومین قله مرتفع ایران (با ارتفاع ۴۸۱۱ متر) و یکی از مهم ترین عوارض طبیعی استان اردبیل، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری تمدن های باستانی این منطقه داشته است. این کوه نه تنها بلندترین قله شمال غرب ایران است، بلکه یکی از کانون های مهم شکل گیری تمدن های باستانی در این منطقه محسوب می شود. این پژوهش به بررسی تأثیر ویژگی های منحصربه فرد سبلان شامل منابع آبی (چشمه های آبگرم و رودخانه قره سو)، خاک های حاصلخیز آتشفشانی و موقعیت استراتژیک بر الگوی پراکندگی استقرارهای باستانی در استان اردبیل می پردازد. روش شناسی: تحلیل داده ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش های تطبیقی انجام شده است. مطالعه حاضر با استفاده از روش های میدانی، تحلیل های مکانی و مطالعات کتابخانه ای، به بررسی ۲۰ محوطه باستانی شاخص در استان اردبیل از جمله شهر یئری (مشکین شهر)، محوطه های باستانی سرعین و مجموعه تاریخی قلعه قهقهه پرداخته است. یافته ها و نتایج: نشان می دهد که: بیش از ۸۰% استقرارهای باستانی استان اردبیل در شعاع ۴۰ کیلومتری سبلان قرار دارند. و خاک های حاصلخیز دامنه های شرقی سبلان نقش کلیدی در توسعه کشاورزی باستانی منطقه داشته اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که عوامل طبیعی سبلان به ویژه دسترسی به منابع آب (رودخانه قره سو و چشمه های آبگرم)، زمین های حاصلخیز و موقعیت دفاعی طبیعی، نقش کلیدی در مکان گزینی استقرارهای باستانی داشته اند. همچنین، شواهدی از تأثیر جنبه های آیینی کوه بر الگوی استقرارها مشاهده شده است. این مطالعه نشان میدهد که شرایط محیطی سبلان نه تنها در جذب جوامع انسانی، بلکه در تداوم و توسعه تمدن های منطقه تأثیر بسزایی داشته است.

زمینه و هدف: در سال های اخیر تهیه نقشه های پوشش اراضی از طریق طبقه بندی رقومی داده های سنجش از دور به عنوان جایگزینی مناسب برای تهیه این نوع نقشه ها مورد توجه قرار گرفته است، سنجش از دور یکی از فناوری های نوین و کارآمد در استخراج پوشش اراضی، به روزرسانی نقشه ها و کشف تغییرات پوشش اراضی می باشد. در این راستا، هدف از انجام این پژوهش، مقایسه دو روش طبقه بندی پیکسل پایه و شیءگرا در تهیه نقشه پوشش اراضی با استفاده از تصویر OLI در منطقه دویرج با استفاده از نرم افزار Idrisi Terrset می باشد. روش شناسی: پس از تهیه تصویر مربوطه و اعمال تصحیح هندسی و رادیومتریک بر روی تصویر با استفاده از دو روش مذکور، نقشه پوشش اراضی استخراج گردید. برای ارزیابی دقت طبقه بندی از شاخص های صحت کل، ضریب کاپا، دقت تولید کننده و دقت استفاده کننده استفاده شده است. نتایج بدست آمده نشان داد که روش طبقه بندی شیءگرا تصویری با وضوح بهتر نسبت به روش طبقه بندی پیکسل پایه ارائه می دهد. نتایج و یافته ها: نتایج برآورد دقت هم نشان می دهد که روش شیءگرا در هر دو شاخص صحت کل و ضریب کاپا با مقادیر به ترتیب 94 درصد و 93/0 درصد نسبت به روش پیکسل پایه با صحت کل و ضریب کاپا با مقادیر به ترتیب 88 درصد و 87/0 درصد، دقیق تر می باشد. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش پیشنهاد می شود که روش طبقه بندی شیءگرا در تهیه نقشه های پوشش اراضی عرصه های طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.

زمینه و هدف: با توجه به روند روزافزون شهرنشینی جهانی، مطالعه و پایش فزایندگی مستحدثات انسانی اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا رشد مستحدثات اغلب منجر به دگرگونی های گسترده در پوشش سطحی زمین می شود. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل و بررسی روند گسترش مستحدثات در بخشی از شهرستان نور در استان مازندران می باشد. روش شناسی: در پژوهش حاضر با استفاده از تصاویر ماهواره لندست 5 و 8 و بهره گیری از مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) به استخراج نقشه کاربری اراضی منطقه در بازه زمانی 2025-2005 اقدام شده است. همچنین، از ابزار مدل ساز تغییرات زمین (LCM) جهت ارزیابی الگوهای زمانی-فضایی تغییر در این مدت بهره گرفته شده است. نتایج و یافته ها: یافته های پژوهش حاضر بیانگر این بوده است که مساحت مستحدثات در سطح منطقه از 07/33 کیلومتر مربع در سال 2005 به 7/92 کیلومتر مربع در سال 2015 و 15/97 کیلومتر مربع در سال 2025 افزایش یافته است. بر این اساس، گستره مستحدثات در مجاورت شهرهای منطقه به دلیل رشد ساخت وسازها رشد بیشتری را نشان داده است. ارزیابی ها بیانگر تأثیر غیرقابل اجتناب گسترش مستحدثات بر کاهش سطح سایر کاربری ها در سطح منطقه می باشد و تا سال 2025 مساحتی در حدود 8/99 کیلومتر مربع از منطقه به طور مستقیم تحت تأثیر گسترش مستحدثات قرار گرفته است که در این میان، مراتع و اراضی زراعی بیشترین تأثیرپذیری را در این زمینه داشته اند. نتایج پژوهش حاضر روند فزاینده گسترش مستحدثات را به موازات رشد جمعیت منطقه آشکار ساخته و اهمیت اتخاذ طرح ها و برنامه های آمایشی را جهت مدیریت بهینه کاربری زمین در راستای توسعه پایدار سرزمینی را برجسته ساخته است.

زمینه و هدف: تغییرات کاربری اراضی یکی از چالش های مهم زیست محیطی محسوب می شود که تاثیرات گسترده ای بر منابع طبیعی، اکوسیستم ها و فرآیند های هیدرولوژیکی دارد. هدف این پژوهش مقایسه کارایی دو الگوریتم جنگل تصادفی و ماشین بردارپشتیبان در استخراج نقشه های کاربری اراضی و تحلیل روند تغییرات آن در دو مقطع زمانی 2015تا 2024 در حوضه آبخیز سامیان واقع در استان اردبیل با مساحت تقریبی 4236 کیلومتر مربع است. روش بررسی: به منظور تهیه نقشه کاربری ارضی از تصاویر ماهواره ای لندست 8 و9 و سنتینل2در محیط برنامه نویسی گوگل ارث انجین بهره گیری شد. الگوریتم های طبقه بندی یادگیری ماشین شامل جنگل تصادفی و ماشین بردار پشتیبان برای تولید نقشه های کاربری اراضی با هشت کلاس ( آب، مسکونی، کشاورزی آبی، کشاورزی دیم، برف، جنگل، مرتع متراکم و مراتع کم تراکم) مورد استفاده قرار گرفتند. و دقت آن با استفاده از ماتریس درهمریختگی و شاخص های آن ارزیابی شد . در فرایند نمونه برداری و آموزش مدل ها، از محصولات جهانی(Dynamic World و GHSL) بهره گرفته شد. نتایج و یافته ها: نتایج حاصل از مقایسه خروجی دو الگوریتم نشان داده که الگوریتم RF بادقت کلی و کاپای بیش از ۰٫۹۹ درصد عملکرد دقیق تری نسبت به SVM دارد. در بازه زمانی مورد بررسی، تغییرات قابل توجهی در کلاس های کاربری رخ داده است از جمله افزایش چشمگیر اراضی کشاورزی آبی و مناطق مسکونی و کاهش مساحت زمین های دیم، پوشش برفی و منابع آب سطحی از مهم ترین یافته ها بودند. در مجموع الگوریتم RF به دلیل دقت بالا و پایداری عملکرد گزینه مناسب تری برای پایش تغییرات کاربری اراضی در محیط کلان داده همچون گوگل ارث انجین محسوب می شود.

زمینه و هدف: گسترش مهاجرت های روستایی به حاشیه شهرها ،پدیده ای تأثیرگذار بر ساختار اجتماعی و فضایی شهرهاست. هدف این پژوهش بررسی رابطه میان شبکه های اجتماعی و مهاجرت روستایی و همچنین پیامد آن، یعنی شکل گیری سکونتگاه های حاشیه ای اطراف شهر اهواز است. روش شناسی: در این مطالعه، دو محله کوی گلدشت و گلبهار به عنوان محل های اصلی سکونت مهاجران روستایی انتخاب شده اند. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته و از میان ۳۰۰ سرپرست خانوار جمع آوری شده است. برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آزمون های تی تک نمونه ای، رتبه بندی فریدمن استفاده شده است. نتایج و یافته ها: نتایج نشان می دهد روابط خویشاوندی با میانگین 02/3 (بالاتر از حد نظری) مهم ترین عامل شبکه ای در تصمیم گیری مهاجرت و انتخاب مقصد بوده است. همچنین عوامل اقتصادی با میانگین رتبه 24/2 اصلی ترین دلیل مهاجرت از روستا شناخته شده اند. در مقابل، میزان رضایت کلی ساکنان از زندگی در این محلات با میانگین 99/2 کمتر از حد متوسط بوده و نشان دهنده شرایط نامطلوب زندگی در این مناطق است. نتایج این پژوهش بیانگر نقش پررنگ روابط اجتماعی و عوامل اقتصادی در شکل گیری موج های مهاجرت روستایی است. همچنین پایین بودن رضایت ساکنان نشان می دهد که سکونتگاه های حاشیه ای همچنان با چالش های جدی در کیفیت زندگی روبه رو هستند.

این پژوهش با هدف تحلیل تغییرات فرونشست زمین و بررسی ارتباط آن با افت سطح آب زیرزمینی در آبخوان دشت ارومیه، با بهره گیری از تکنیک تداخل سنجی تفاضلی (DInSAR) و داده های ماهواره سنتینل-۱ طی دوره زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳، در محیط نرم افزار SNAP انجام شد. نتایج نشان داد بیشترین نرخ فرونشست در بخش های جنوبی محدوده مطالعاتی به میزان حدود ۹ سانتیمتر در سال رخ داده است. در مقابل، در بخش های شمالی، پدیده بالاآمدگی سطح زمین (فرازنشست) مشاهده گردید. همزمان، داده های هیدروژئولوژیکی ۲۳ چاه پیزومتری طی دوره ۱۳۸۱–۱۴۰۱ نشان دهنده افت شدید سطح آب زیرزمینی (بیش از ۱۳ متر) در طی دو دهه گذشته است. نکته برجسته تحقیق، وجود رابطه غیرخطی بین میزان افت آب و شدت فرونشست است. بر خلاف انتظار، بیشترین وسعت فرونشست در طبقات بالا در محدوده افت متوسط آب (۱.۵- تا ۳.۵- متر) و در طبقات بسیار بالا در محدوده افت کم آب (۰ تا ۱.۵- متر) رخ داده است. پژوهش حاضر نشان می دهد که شدت فرونشست زمین لزوماً با میزان برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی ارتباط مستقیم ندارد. برخلاف انتظار، مناطق مرکزی و جنوبی با افت آب متوسط، بیشترین فرونشست را تجربه کرده اند، درحالی که مناطق شمالی با افت آب شدید، فرونشست ناچیزی داشته اند. این الگوی ناهمگون می تواند نشان دهنده این باشد که ویژگی های زمین شناسی محلی احتمالاً نقش تعیین کننده تری در توزیع مکانی فرونشست دارند.

پژوهش حاضر به بررسی نقش و جایگاه بنیان های ژئوپلیتیکی در شکل دهی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره زمانی ۱۳۷۹ تا ۱۴۰4 می پردازد و تلاش دارد تا با نگاهی تحلیلی، چالش های ناشی از تداوم استفاده از مؤلفه های ثابت ژئوپلیتیکی را در بستری از تحولات نوین منطقه ای و جهانی واکاوی کند. مؤلفه هایی نظیر موقعیت جغرافیایی استراتژیک ایران در چهارراه آسیای جنوب غربی، منابع عظیم انرژی (نفت و گاز)، توانمندی های دفاعی و بازدارندگی نظامی، و نفوذ منطقه ای از طریق حمایت از محور مقاومت، در طی دو دهه گذشته، ابزارهای اصلی قدرت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی بوده اند که در راهبردهای سیاست خارجی به طور مکرر و تقریباً بدون نوآوری مورداستفاده قرار گرفته اند. اگرچه این مؤلفه ها در مقاطع مختلف موجب تقویت نقش ایران در موازنه های منطقه ای شده اند، اما تکیه مفرط و انحصاری بر آن ها در کنار غفلت از مؤلفه های مکمل همچون ژئواکونومی، دیپلماسی چندجانبه، و ظرفیت های نرم افزاری قدرت، منجر به شکل گیری نوعی وابستگی ژئوپلیتیکی ساختاری شده است. این وابستگی، توان کشور را برای انطباق با نظم نوظهور بین المللی کاهش داده و کشور را در برابر تحولات پویای منطقه ای از جمله بحران اوکراین، جابه جایی مسیرهای انرژی جهانی، تغییرات در بازارهای بین المللی، و تحولات ژئواستراتژیک در قفقاز جنوبی به ویژه پروژه دالان زنگه زور آسیب پذیر ساخته است. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی، بر پایه تحلیل محتوای منابع مکتوب، داده های رسمی و مطالعات سیاستی، تلاش دارد ضمن شناسایی نقاط ضعف و محدودیت های کنونی، بر ضرورت بازتعریف بنیان های قدرت ژئوپلیتیکی ایران تأکید کند.

ملاحظات اقتصادی و توسعه پایدار در طرح های توسعه شهری مستلزم شناسایی ویژگی های ژئوتکنیکی خاک ها پیش از هر ساخت وسازی است. مخروط افکنه ها به دلیل تغییرات تاریخی در شرایط رسوب گذاری و تغییرات جانبی و عمودی نوع رسوبات، ویژگی های ژئوتکنیکی بسیار متغیری دارند که پیچیدگی هایی را در ارزیابی پتانسیل نشست فونداسیون ایجاد می کند. بررسی فرآیندهای ژئومورفولوژیکی و تحولات مخروط افکنه ها تحلیل توزیع خاک ها و ویژگی های آن ها را تسهیل و هزینه های نمونه برداری را کاهش می دهد. در این پژوهش برای بررسی تحول مخروط افکنه شمال شهر کرمانشاه و رابطه آن با پتانسیل نشست، ۵۶ گمانه حفر و با آزمایش SPT هر ۲ متر تا عمق ۲۴ متر نمونه برداری شده و قابلیت نشست خاک با استفاده از رابطه تجربی DAS تعیین گردید. ویژگی های بافت خاک نیز از طریق نمونه برداری و تعیین بیشینه حجم دانه ها استخراج شد. داده ها با نرم افزارهای Excel و SPSS تحلیل شدند و نقشه های توزیع رسوبات و پتانسیل نشست فونداسیون بر اساس داده های واقعی و مدل ها با استفاده از نرم افزار Arc GIS ترسیم شد. نتایج نشان داد بهترین مدل پیش بینی، مدل خطی مشتمل بر سه متغیر «فاصله از کوهستان»، «ضخامت رس» و «ضخامت ماسه» است. تحلیل حساسیت این مدل ها بیانگر پایداری پیش بینی ها حتی با کاهش داده ها و اهمیت کلیدی متغیر «فاصله از جبهه کوهستان» است. بر اساس این یافته ها می توان با تعریف شاخص های نوین مبتنی بر داده های ژئومورفولوژیکی و کاهش تعداد نمونه برداری، دقت پیش بینی را بهبود داد و مشاوره کاربردی برای انتخاب هوشمند محل نمونه برداری و استفاده بهینه در پهنه های وسیع تر ارائه کرد.

این پژوهش با اتخاذ روش شناسی ترکیبی (کیفی کمی) به واکاوی روابط ساختاری میان نهادهای حکمرانی و کنش های اجتماعی پرداخته است. در مرحله کیفی، تحلیل تماتیک مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۵ خبره (شامل شهروندان و مدیران) به استخراج ۱۰ مضمون محوری شامل: مشارکت شهروندی، شفافیت حکمروایی، عدالت فضایی، توسعه زیرساختی، آموزش شهروندی، اعتمادسازی نهادی، فناوری های شهری، شایسته سالاری، حکمروایی محلی و انسجام فرهنگی انجامید. در مرحله کمی، داده های پرسشنامه ای از ۳۸۴ شهروند با آزمون های آماری (فریدمن، رگرسیون، همبستگی پیرسون، آنوا و تی تک نمونه ای) تحلیل شد. یافته ها نشان دهنده تقابل پارادایمی میان حکمرانی متمرکز و الگوی مشارکتی چندذی نفعی است، که در آن شفافیت، عدالت فضایی و هویت مذهبی به عنوان محورهای دیالکتیکی برجسته شدند. آزمون فریدمن شکاف میان وضعیت موجود (مشارکت: 6/64؛ رضایتمندی: 7/05) و مطلوب (عدالت: 20/31؛ ارتباط شهروندی: 20/07) را آشکار ساخت. تحلیل رگرسیون نیز اثر معنادار بهینه سازی فرایندهای مشارکتی، مدیریت تعارض ها و هم افزایی فناورانه را تأیید کرد. همبستگی قوی میان شفافیت، سرمایه اجتماعی و فرایندهای مشارکتی نقش واسطه ای این عوامل را نشان داد. این پژوهش چارچوب مفهومی حکمروایی شهری ارتباط گرا را پیشنهاد می دهد که بر شفافیت رادیکال، عدالت فضایی چندمقیاسی و کنشگری هویتمند استوار است. این الگو، با تلفیق نظریه کنش ارتباطی هابرماس و انگاره های عدالت فضایی، راهبردهایی نظیر تقویت شوراهای محلی، پلتفرم های دیجیتال شفاف و آموزش توانمندساز را ارائه می دهد. نتایج نه تنها به ادبیات حکمروایی در شهرهای مذهبی غنا می بخشد، بلکه الگویی عملی برای مشارکت پایدار فراهم می کند.

کارآفرینی شهری نوعی راهبرد بلندمدت و کلان است که تلاش می کند با تقویت نوآوری در شهروندان و کسب وکارهای بومی به درآمدزایی پایدار دست یابد تا سبب شکوفایی شهری شود. هدف این پژوهش، بررسی اثرات کارآفرینی شهری بر شکوفایی شهری در شهر پلدختر است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است که براساس شیوه اجرا توصیفی تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق را شهروندان شهر پلدختر تشکیل داده که جمعیت آن بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 برابر با ۲۶۳۵۲ نفر (563'7 خانوار) بوده است که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 379 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شد. به منظور تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق از آزمون تی تک نمونه ای و تحلیل رگرسیون چند متغیره استفاده شده است. نتایج نشان داد وضعیت کارآفرینی شهری با میانگین 3/098 و وضعیت شکوفایی شهری با میانگین 3/137 درشهر پلدختر مناسب است. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد شاخص اقتصادی با ضریب بتای 0/357، شاخص اجتماعی با مقدار ضریب بتای 0/301، شاخص حکمروایی با مقدار ضریب بتای 0/267، شاخص سیاسی با مقدار ضریب بتای 0/222، شاخص کالبدی با مقدار ضریب بتای 0/166 و شاخص فرهنگی با مقدار ضریب بتای 0/143 به ترتیب بیشترین تأثیر را بر شکوفایی شهری در شهر پلدختر دارند. همچنین، نتایج تحلیل مسیر نشان داد متغیر اقتصادی با مقدار اثر کلی 0/565، متغیر اجتماعی با مقدار اثر کلی 0/489، متغیر حکمروایی با مقدار اثر کلی 0/407، متغیر کالبدی با مقدار اثر کلی 0/399، متغیر سیاسی با مقدار اثر کلی 0/381 و متغیر فرهنگی با مقدار اثر کلی 0/143 بر شکوفایی شهری در شهر پلدختر تأثیرگذار هستند.

بازارهای ایرانی اسلامی همواره به عنوان نماد هویت ایرانی اسلامی برای شهرها تلقی شده است. مجاورت این بازارها با مسجد، وجه تمایز جالب توجه این بازارها با بازارهای تاریخی موجود در کشورهای غربی است. این امر بستر مناسبی را برای ایجاد هم افزایی بین صنوف و کسبه حاضر در بازار فراهم آورده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی اصناف در بازارهای ایرانی اسلامی و به طور خاص بازار وکیل شیراز انجام شده است. به این منظور، ۱۳ نفر از کسبه باسابقه و قدیم به صورت هدفمند و با روش گلوله برفی انتخاب و داده ها از طریق مصاحبه های عمیق گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش نظریه زمینه ای صورت گرفت. عوامل کلیدی مؤثر بر مشارکت اجتماعی اصناف در سه دسته کلی اخلاق فردی (شامل مذهب و ارزش های فردی)، اخلاق مدنی (شامل اعتماد و اقتصاد) و جامعه سیاسی (شامل دولت و ساختار نهادی) طبقه بندی شد. ضمن ارائه یک مدل نظری، نقش این عوامل در شکل گیری و پایداری مشارکت اجتماعی اصناف تبیین شده است. کد نظری اخلاق فردی به عنوان عوامل پیش نیاز، زمینه شکل گیری مشارکت اجتماعی را در میان اصناف فراهم می کنند. عوامل میانجی با ایجاد ارتباط بین ارزش های فردی و ساختارهای نهادی، نقش کلیدی در بروز و استمرار اخلاق مدنی دارند. در نهایت، عوامل پشتیبان شامل کد نظری جامعه سیاسی، ثبات و تداوم این فرایند را تضمین می کنند. نتایج این پژوهش می تواند برای سیاست گذاران و فعالان حوزه بازارهای ایرانی اسلامی، در جهت تقویت مشارکت اجتماعی اصناف و بهبود عملکرد این بازارها مفید واقع شود.

انقلاب اسلامی ایران مهم ترین جنبش اسلامی معاصر است که نماد اسلام گرایی در عصر حاضر به شمار می آید. این انقلاب حرکتی بود که به جهت ویژگی های منحصر به فرد خود، شگفتی تمام اندیشمندان را برانگیخت و به صورت معمایی برای تحلیلگران جلوه گر شد. معتقدات، رهبری و نهاد های اسلامی، نقش مهمی در سیاست خاورمیانه داشته است. چنانکه می توان گفت تاریخ و معتقدات اسلامی شیعی زیربنای ایدئولوژی انقلاب اسلامی و یکی از مهمترین ریشه های آن بوده است. از طرف دیگر پس از پیروزی انقلاب اسلامی بحث صدور انقلاب و تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر جوامع اسلامی پررنگ شد. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سوال است که چشم انداز ژئوپلیتیکی تمدن ها و جایگاه ایران در شکل گیری تمدن نوین اسلامی چیست. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی و به صورت کتابخانه ای انجام شده است. نتایج پژوهش نشان داد که ارزش ها و اصول مکتبی دین اسلام باعث شده تا موقعیت ژئوپلتیک ایران نسبت به وضع موجود واکنش نشان داده و انقلاب اسلامی ایران را پدید آورند. از سویی دیگر انقلاب اسلامی ایران نیز با اهمیت و اولویت بخشیدن به اسلام، احیای هویت اسلامی و بیداری مسلمانان و همچنین قدرتمند کردن مسلمین در سطح ملی و بین المللی موجب شکل گیری مقدمات تمدن نوین اسلامی در خاورمیانه شده است.

در مناطق شهری ایران، از جمله شهر تبریز و به ویژه محله نصر، توسعه شهری را با چالش مواجه ساخته اند. از سوی دیگر، مصرف گسترده سیمان به عنوان متداول ترین ماده تثبیت کننده خاک، با پیامدهای زیست محیطی قابل توجهی نظیر افزایش انتشار دی اکسیدکربن، مصرف انرژی و تخریب منابع طبیعی همراه است. در این پژوهش، امکان استفاده هم زمان از سیمان پرتلند و پودر ضایعات کاشی به عنوان یک پسماند ساختمانی، با هدف بهبود خواص مکانیکی خاک مارن و کاهش اثرات زیست محیطی مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور، نمونه های خاک مارن با درصدهای مختلف سیمان برابر با ۳، ۵ و ۷ درصد و پودر ضایعات کاشی برابر با ۵، ۷، ۱۰ و ۲۰ درصد تهیه شد و آزمایش های تراکم و مقاومت فشاری تک محوری پس از عمل آوری ۲۸ روزه بر روی آن ها انجام گرفت. نتایج نشان داد که افزودن پودر ضایعات کاشی تا مقدار بهینه حدود ۵ درصد، موجب افزایش وزن مخصوص خشک و مقاومت فشاری خاک می شود، در حالی که افزایش بیش ازحد آن باعث کاهش مقاومت به دلیل رقیق سازی اسکلت باربر خاک می گردد. همچنین افزایش درصد سیمان سبب افزایش قابل توجه مقاومت فشاری و سختی خاک شد، اما همراه با افزایش رفتار ترد نمونه ها بود. در مجموع، ترکیب شامل ۵ درصد پودر ضایعات کاشی و ۵ تا ۷ درصد سیمان به عنوان ترکیب بهینه پیشنهاد می شود.

توسعه مناطق جدید شهری نیازمند رویکردهایی نوین برای تسریع رشد و ارتقای کیفیت زندگی است. این پژوهش باهدف تبیین مؤلفه های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در توسعه مناطق جدید ارومیه انجام شده است. هدف اصلی این پژوهش تبیین مؤلفه های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در تسریع توسعه شهری بامطالعه موردی مناطق جدید شهر ارومیه است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی است. جامعه آماری شامل مدیران، متخصصان و مسئولان شهری ارومیه بود که با استفاده از روش گلوله برفی و دلفی، ۲۵ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته در بازه زمانی مهر تا دی 1404 انجام شد و تحلیل داده ها با بهره گیری از روش نظریه دانه بنیاد و نرم افزار مکس کیودا در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که طراحی شهری محرک در مناطق جدید ارومیه بر ۶ بعد کالبدی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و فناوری استوار است که درمجموع ۳۲۸ کدباز، ۴۷ مقوله فرعی و ۱۲ مقوله اصلی شناسایی شد. نتایج حاصل از مدل پارادایمی بیانگر آن است که «دسترسی و نفوذپذیری»، «تنوع عملکردی» و «فضاهای عمومی اجتماعی» به عنوان مهم ترین راهبردهای طراحی، نقش کلیدی در تسریع توسعه و جذب ساکنان ایفا می کنند. همچنین، شرایط اقتصادی نامساعد و ضعف مدیریت شهری به عنوان مهم ترین موانع شناخته شدند که غلبه بر آن ها از طریق جلب مشارکت شهروندی و بهره گیری از فناوری های نوین، منجر به پایداری شهری و بهبود کیفیت زندگی می شود.

مقصود این نوشتار، ارائه و تبیین عملکرد توسعه منطقه ای مبتنی بر برنامه ریزی راهبردی کمی منطقه ساحلی مریوان استان کردستان است. برای انجام مقاله از رویکردی کیفی - کمی بهره گرفته شده است. در بخش نخست پس از مطالعه میدانی و کتابخانه ای ( اسناد فرداست، طرح ها و برنامه ها) و با استفاده از مدل سوآت، عوامل چهارگانه کلیدی در قالب 85 مورد استخراج و توسط کارشناسان حوزه(دلفی) به وسیله نرم افزار وزن دهی، اوزان استخراج و ابعاد شناسایی شدند. نتایج مبین این نکته است که در توسعه نیافتگی منطقه مورد مطالعه، سازمان فضایی داخلی (قوت و ضعف) وزن کمتر و عوامل خارجی (تهدید و فرصت) تعیین کننده تر هستند؛ بنابراین راهبردهای تهاجمی استخراج شد. در بخش دوم به کمک مدل برنامه ریز راهبردی Meta-SWOT ، 15 هدف سازمانی به منظور توسعه منطقه ای استان در بازه زمانی 4 ساله و در طی برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(1399 - 1395) تعیین و در اختیار صاحب نظران قرار گرفت. پس از طی مراحل و جمع بندی نهایی، نتایج گویای این واقعیت است که توسعه منطقه ای منطقه متأثر از انگاره عاملی یکی بود، یکی نبود است و دلیل توسعه نیافتگی می تواند همان دلیل توسعه یافتگی منطقه باشد (ضدیت در قانون دیالکتیک)؛ یعنی بنا بر نتایج به دست آمده، 3 راهبرد توسعه ای و 3 راهبرد ضد توسعه عبارت اند از:  1. سرمایه گذاری دولتی، توجه سیاست گذاران، برنامه ریزان و مسئولان (و یا فقدان آن)؛ 2. علاقه مندی بخش خصوصی به سرمایه گذاری در استان (و یا عدم علاقه مندی) و 3. فقدان زیرساخت های توسعه در مقیاس کلان. نهایتا می توان گفت سیاست گذاری توسعه همه جانبه منطقه ای در قبال استان کردستان تحت تأثیر انگاره های برنامه ریزی همواره بازتولید شده است.