ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶۱ تا ۸۰ مورد از کل ۱۴٬۴۲۹ مورد.
۶۱.

بررسی تطبیقی عدم سجده ابلیس با محوریت آیه 34 سوره بقره در تفسیر تسنیم و تبیان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۲۶
آنچه از ظواهر قرآن کریم و روآیات استنباط می شود همه ملائکه دستور سجده برآدم را اطاعت نموده و بلافاصله در برابر مسجود خویش سجده نموده لیکن ابلیس از این امر تخلف نموده و از جمله کافران شمرده می شود. حال با توجه به استثنائی که در این امر الهی مشاهده می شود، آیا ابلیس از آغاز از جمله ملائکه بوده ، مأمور به سجده گشت و تخلف نمود و لذا استثناء به صورت متصل دانسته می شود یا این که این استثناء منقطع بوده و ابلیس را شامل نمی شود؟ هرچند وقتی همه ملائکه مأمور به سجده می شوند امر شامل مادون آنها هم شده ابلیس را در بر می گیرد. نظر به اینکه آیا متصل، یا منقطع بودن استثناء می تواند درماهیت جن یا ملک بودن ابلیس اثر داشته باشد یا خیر از سوی مفسران مباحث متعددی مطرح گشت. در این پژوهش تلاش گشت تا به دو دیدگاه صاحب تفسیر تبیان و تسنیم اشاره گردد. یافته های تحقیق برآن است که تبیان، ابلیس را از جنس ملک دانسته و تسنیم آن را از جنس جن می شمارد اما از منظر این پژوهش هرچند براساس نصّ قرآن کریم ابلیس از جنس جن شمرده می شود لیکن با توجه به اباء و استکباری که ورزید جزء کافران قرارگرفت نه آنکه از آغاز جزء کافران بوده باشد. این پژوهش تلاش نموده تا به روش تحلیلی، انتقادی این دو دیدگاه را ارزیابی نماید و معتقد است هر کدام از این دو دیدگاه می تواند از جهتی درست و لیکن کامل نباشد.
۶۲.

نقد روش شناختی کاربست روایات تفسیری در فهم آیات متشابه قرآن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲ تعداد دانلود : ۱۰۱
آیات متشابه قرآن، به دلیل ظرفیت چندمعنایی و پیوند با مباحث کلامی، از مهم ترین عرصه های بروز چالش های روش شناختی در تفسیر به شمار می آیند. یکی از این چالش ها، کاربست نادقیق روایات تفسیری ذیل این آیات و خلط میان تفسیر، تأویل، بطن، جری و تطبیق است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد انتقادی، به نقد روش شناختی کاربست روایات تفسیری در فهم آیات متشابه می پردازد و می کوشد نشان دهد که هر روایت واردشده ذیل آیه، الزاماً در مقام تفسیر لفظی و بیان مراد مستقیم آیه نیست؛ بلکه ممکن است ناظر به تأویل، بطن، جری، تطبیق، احتجاج یا بیان یکی از مصادیق باشد. بر این اساس، اعتبار کاربست روایت در آیات متشابه، افزون بر بررسی سند و منبع، نیازمند تشخیص مقام دلالی روایت، عرضه بر محکمات قرآن، سنجش با عقل قطعی و توجه به سیاق و قرائن زبانی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین خطاهای روش شناختی در این حوزه عبارت اند از حمل روایت تطبیقی بر تفسیر لفظی، بی توجهی به محکمات در فهم روایت، تقطیع روایت از سیاق آیه و تحمیل پیش فرض های کلامی یا مذهبی بر آیه و روایت. بررسی نمونه های روایی ذیل آیات متشابه نشان می دهد که روایت معتبر تنها در صورتی می تواند در تبیین این آیات نقش ایفا کند که در جایگاه واقعی خود و در پیوند با منظومه قرآن، سنت معتبر، عقل و قواعد فهم متن به کار گرفته شود.
۶۳.

تحلیل مبانی قرآنی «حقِّ بر فراموشی» در عصر دیجیتال(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۷
هدف این مقاله تبیین و تحلیل مبانی نظریِ برآمده از قرآن کریم برای مفهوم حقوقی مدرن «حقّ ِ بر فراموشی» است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که آیا آموزه های قرآنی ظرفیت لازم برای پشتیبانی از حق افراد مبنی بر کنترل و حذف اطلاعات شخصی گذشته خود در فضای دیجیتال را دارا هستند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکردی بین رشته ای (فقه، حقوق و مطالعات قرآنی) سامان یافته است. منابع اصلی پژوهش، آیات قرآن کریم و تفاسیر معتبر هستند و برای تحلیل ابعاد حقوقی موضوع، از اسناد و مقالات حقوقی مرتبط، قواعد فقهی و منابع روایی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که مفاهیم قرآنیِ محوری مانند «ستر» (حفظ حریم و پوشاندن خطا)، «توبه» (فرصت بازگشت و محو آثار گذشته)، «عفو» (گذشت و نادیده گرفتن لغزش)، «اصلاح» (بازسازی عملی رفتار) و «صفح الجمیل» (گذشت زیبا و کریمانه)، یک چارچوب منسجم اخلاقی - حقوقی را شکل می دهند. بر اساس این چارچوب، افراد حق دارند از برچسب زنی دائمی ناشی از خطاهای گذشته خود در امان باشند و کرامت انسانی ایشان با فراهم آوردن فرصت شروع دوباره، حفظ گردد. نتیجه گیری مقاله حاکی از آن است که آموزه های قرآن کریم و سنت اسلامی ظرفیت بالایی برای پشتیبانی نظری و استنباط اصول لازم جهت قانون گذاری در حوزه «حقّ ِ بر فراموشی» در عصر دیجیتال را داراست. این مبانی می توانند به عنوان یک پشتوانه فقهی - اخلاقیِ قوی برای نظام حقوقی ایران در مواجهه با این چالش جدید به کار گرفته شوند و الگویی جایگزین، مبتنی بر کرامت انسانی، در برابر رویکردهای غربی ارائه دهند.
۶۴.

سیر تحول تاریخی مفهوم «عین ﷲ» در آرای مفسران متقدم و معاصر؛ مطالعه ای آماری-تحلیلی بر داده های تفسیری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۲۷
یکی از مسائل چالش برانگیز در تفسیر قرآن کریم نحوه درک آیات صفات الهی است، به ویژه تعابیری که ظاهر آن ها با ویژگی های جسمانی انسان سازگار می نماید. مفهوم «عین» از جمله این موارد است که در آیات متعددی مطرح شده و امکان برداشت جسمانی از آن را به وجود آورده است. این پژوهش با هدف تحلیل دیدگاه های تفسیری درباره «عین الله»، بررسی سیر تحول این تفاسیر و تبیین نقش گرایش های کلامی در شکل گیری آن ها صورت گرفته است. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، دیدگاه های مفسران شیعه و اهل سنت در سه طبقه ظاهرگرایی، تأویلی و مصداقی طبقه بندی و تحلیل گردیده است. همچنین از جداول و نمودارها برای ترسیم روند تحولات بهره گرفته شده است. یافته ها نشان می دهد که گرایش های تفسیری، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری برداشت های مفسران از این آیات داشته اند. در دوره متقدم، تنوع معانی به ویژه در قالب تأویل هایی چون «بمرأیً منّا»، «بحفظنا» و «بعلمنا» قابل توجه است و در هر دو جریانِ شیعه و سنی، تلاش برای پرهیز از تثبیت معنای جسمانی مشهود است. مفسران این دوره، بسته به گرایش روایی، کلامی، ادبی یا عرفانی خود، معانی متفاوت و گاه متکثر را ارائه داده اند. در مقابل، دوره معاصر با کاهش تنوع معنایی و تمرکز بر معنای «بحفظنا» شناخته می شود که بیشتر در تفاسیرِ با گرایش های اجتماعی، اجتهادی، ادبی و تربیتی دیده می شود. این هم گرایی تفسیری، نشان دهنده تلاش مفسران برای تبیین مفاهیم قرآنی در چارچوب مبانی اندیشه دینی نوین و نیازهای فکری دوران معاصر است.
۶۵.

بازخوانی تفسیری آیه «فأراه الآیهَ الکبری» بر پایه نشانه شناسی رولان بارت و گفتمان قدرت فوکو(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۰
آیه «فَأَرَاهُ الْآیَهَ الْکُبْرَى» از آیات نمادین قرآن در سوره نازعات و بیانگر بخشی از ماجرای تقابل موسی و فرعون است که در طول تاریخ اسلام، طیف گسترده ای از تفاسیر و برداشت های گوناگون را به خود اختصاص داده است. این پژوهش با روش تحلیلی تفسیری و با بهره گیری از چارچوب نظری نشانه شناسی رولان بارت و گفتمان شناسی فوکو، به بازخوانی چندلایه معنایی و گفتمانی این آیه پرداخته است. بررسی حدود یکصد تفسیر نشان می دهد که آرای مفسران درباره مفهوم و مصداق آیه در نُه دسته مجزا، از جمله عصا و ید بیضا، قابل طبقه بندی است. تحلیل نشانه شناختی، با تفکیک سه سطح دلالت صریح، ضمنی و اسطوره ای، آشکار می سازد که برداشت های مفسران چگونه به تثبیت و بازتولید معانی فرهنگی، اعتقادی و ایدئولوژیک متفاوت انجامیده است. همچنین در رویکرد گفتمان قدرت، رابطه تفسیر آیه با ساختارها و نهادهای قدرت دینی، سیاسی و فرهنگی در بستر تاریخی خود بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که «الآیهَ الکُبرى» نه تنها یک معجزه جسمانی، بلکه میدان مبارزه ای گفتمانی است که بازتاب دهنده تعامل پیچیده دین، قدرت و فرهنگ در جوامع الهی است. این مطالعه بر اهمیت فهم چندلایه معنایی آیات قرآن با رویکردهای میان رشته ای تأکید دارد و ضرورت توجه به بستر تاریخی و گفتمانی در تحلیل متون مقدس را برجسته می سازد.
۶۶.

بررسی ساخت های گفتمان مدار در سوره ابراهیم بر اساس الگوی ون لیوون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۱
هدف این پژوهش بررسی ساخت های گفتمان مدار در سوره ابراهیم (ع) و کشف جهان بینی نهفته آن است که با استفاده از الگوی ون لیوون و با روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است. علت انتخاب این سوره به این دلیل است که مجموعه ای از اعتقادات، اندرزها، موعظه ها و سرگذشت های عبرت انگیز اقوام پیشین بیانگر اهداف رسالت پیامبران و نزول کتاب های آسمانی است. ضمن آنکه در این سوره، دعاهای هدفمند حضرت ابراهیم (ع) به تفصیل بیان شده است که در سوره های دیگر به تفصیل نیامده است. به دیگر بیان، این سوره با تمرکز بر داستان حضرت ابراهیم (ع)، توحید، نعمت های الهی، سرنوشت اقوام و ... دارای ویژگی های خاصی است که آن را از دیگر سوره های قرآن متمایز می کند. در این رهگذر، این پژوهش ساخت های گفتمان مدار این سوره را با هدف کشف نظام فکری پنهان و درک مفاهیم گفتمانی آیات آن بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان می دهد در سوره ابراهیم (ع) از ساخت های گفتمان مدار متنوعی برای اثبات حقانیت قرآن و تبیین اهداف رسالت پیامبران استفاده شده است. برخی از این ساخت ها عبارت اند از: بیان صریح و آشکار حقایق، استفاده از شواهد و قرائن برای اثبات صحت ادعاها و استفاده از منطق و استدلال برای اقناع مخاطب. همچنین، دلالت های شناختی مؤلفه های گفتمان مدار در این سوره قدرت و عظمت خداوند را به طور برجسته تر نشان می دهند و مخاطب را درباره چگونگی وقوع کنش ها و افعال خداوند به تدبر و تفکر وامی دارند و فضای گفتمانی وسیعی نسبت به موضوعاتی همچون پرستش غیرخدا و عذاب الهی به وجود می آید.
۶۷.

Interpretive Analysis of the Term "Sabīl" in Verse 141 of Surah al-Nisāʾ: A Critique of Common Views and the Presentation of a Novel Theory(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۲۶
The present study examines the interpretation of the term " Sabīl " in verse 141 of Surah al-Nisāʾ (And Allah will never grant the disbelievers a way over the believers) and, through a descriptive-analytical approach grounded in principles of Ijtihād , evaluates the implication of this term within the linguistic structure and contextual setting of the verse. A review of previous scholarship shows that exegetes and jurists have interpreted " Sabīl " in various senses, including: authority in the Hereafter, doctrinal and legislative authority, psychological domination, or absolute domination in general. However, a critical analysis of these interpretations reveals that some of them are inconsistent with the apparent meaning of the verse and involve conflating divine ordainment with social and historical realities. Focusing on the relationship between the lexical meaning of " Sabīl " and the role of syntactic and contextual elements of the verse, especially the construction " Lil Kāfirīna ʿalā al-Muʾminīna ," (for the disbelievers over the believers) this study argues that the central implication of the verse is the negation of God’s establishment of paths and mechanisms that produce domination, rather than the negation of all means and instruments that exist in the world. The findings indicate that this reinterpretation, while preserving consistency with the apparent meaning of the verse, provides a more precise analytical framework for understanding divine intent and reduces previous exegetical tensions.
۶۸.

چگونگی مطالعات میان رشته ای در قرآن؛ چالش ها و بایسته ها (مطالعه موردی تحلیل کارکردی فرهنگ سازی حمایت اجتماعی در قرآن)(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲ تعداد دانلود : ۳۱
مطالعات میان رشته ای در قرآن به عنوان یک رویکرد تحقیقی جدید به بررسی ابعاد مختلف متون مقدس می پردازد و معانی و مفاهیمی عمیق تر را از آیات قرآن استخراج می کند تا به درکی عمیق تر از مسائل پیچیده و چندوجهی دست یابد. این نوع مطالعات به طور خاص در پاسخ به چالش های جامعه مدرن و مسائل جهانی، حوزه فرهنگ و نابرابری های اجتماعی و غیره صورت می گیرد. مقاله پیش رو به چگونگی مطالعات چندرشته ای در قرآن، چالش ها، فرصت ها، بایسته ها و تأثیر آن بر فهم بهتر متون قرآنی می پردازد و در عین حال، چگونگی ترکیب علوم مختلف مانند تفسیر، تاریخ، جامعه شناسی، روان شناسی و زبان شناسی را بررسی می کند تا به درکی عمیق تر از مفاهیم دست یابد و به این پرسش ها پاسخ دهد: مطالعات میان رشته ای چگونه به فهم بهتر قرآن یاری می رساند؟الزامات و بایسته های چنین مطالعه ای چیست؟چالش های احتمالی در این مسیر چیست و چگونه می تواند مرتفع شود؟ نتیجه چنین مطالعاتی چه فرصت هایی را در حوزه دانش فراهم می سازد؟ در پایان نیز مطالعه موردی قرآن و جامعه شناسی با استفاده از این روش شناسی ارائه شده است.
۶۹.

تفسیر آیه «لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا»: از نفی راهبری شبان - رمه ای تا بازتعریف الگوی رهبری الهی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۳۱
آیه ۱۰۴ سوره بقره، مؤمنان را از به کاربردن کلمه «راعنا» در خطاب به پیامبر اسلام9 نهی کرده و کلمه «اُنظُرنا» را به عنوان جایگزین قرار می دهد. درباره این نهی در میان مفسران آرای مختلفی وجود دارد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - انتقادی و استناد به متن آیه، قراین متصل و منفصل متن، اقوال مطرح در مورد این نهی را نقد و در 3 لایه اصلی و مرتبط دسته بندی کرده است. لایه نخست، به مقابله با فتنه رسانه ای یهود و خنثی سازی تحریف های معنایی آنان می پردازد. لایه دوم، به بُعد تربیتی در درون جامعه اسلامی توجه دارد و هدف آن، تصحیح تلقی و انتظار مسلمانان از ماهیت رسالت و نوع رابطه با پیامبر اکرم9 است. لایه سوم، چرخشی بنیادین و تمدنی در الگوی حکمرانی و رابطه امام و امت را پایه ریزی می کند. در این آیه، الگوی تاریخی و رایج «شبان - رمه ای» که مبتنی بر کنترل عملی و عدم بلوغ رعیّت است، به طورکامل نفی شده و جای خود را به یک الگوی نوین مبتنی بر «رعایت و نظارت معرفتی» و بصیرت بخش می دهد. در این الگوی جدید، هدف، تربیت امتی بالغ، آگاه و مسئولیت پذیر است که براساس درک عمیق از حقایق، مسیر خود را انتخاب می کنند.
۷۰.

پژوهشی در جامعیّت قرآن از دیدگاه بانو مجتهده امین اصفهانی با تأکید بر فراخور فهم مخاطبان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۲
از ویژگی های قرآن کریم، جامعیت، جهان شمولی و جاودانگی آن است. جامعیت قرآن از موضوعات اساسی در مباحث علوم قرآنی به شمار می رود. دانشمندان مسلمان از گذشته تاکنون، با محور قرار دادن آیات قرآن و روایات فریقین، به تبیین این ویژگی پرداخته اند. این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی، جامعیت قرآن را از دیدگاه بانو مجتهده امین اصفهانی بررسی کرده است. در اندیشه قرآنی ایشان، جامعیت قرآن به معنای فراگیری آیات آن بر تمام علوم، حکمت ها و معارف است. یافته های پژوهش نشان می دهد که از میان دیدگاه های مطرح درباره جامعیت قرآن، در نگرش قرآنی بانو مجتهده امین اصفهانی، دیدگاه حداقلی- به معنای جامعیت قرآن صرفاً در مسائل ارزشی و اخلاقی- اعتباری ندارد؛ زیرا آیات قرآن، از نظر ایشان، مشتمل بر علوم و معارف گوناگون تربیتی، اخبار گذشته و آینده، و نیز احکام و قوانین اجتماعی و سیاسی است. در مقابل، ایشان با پذیرش جامعیت حداکثری -به معنای جامع علوم اولین و آخرین بودن قرآن و دربرگیرندگی اخبار گذشتگان و آیندگان و امور مربوط به معاش و معاد- و همچنین با تأکید بر جامعیت مقایسه ای قرآن در مقایسه با سایر کتاب های آسمانی، دیدگاهی نو با عنوان «جامعیت قرآن به فراخور فهم مخاطبان» مطرح کرده اند. بر اساس این دیدگاه، رمز جاودانگی قرآن در آن است که این کتاب الهی برای هدایت جوامع انسانی در هر عصر نازل شده و توان پاسخ گویی به نیازها، اقتضائات و شرایط فرهنگی- اجتماعی هر زمان را دارد. ازاین رو، هر انسان به فراخور درک و فهم خود می تواند از دریای علوم، اخبار و معارف قرآن بهره مند شود.
۷۱.

تعبیر از معقول به محسوس در سوره بقره (استعاره تصریحیه، مصادیق و دلالت های معنایی)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰ تعداد دانلود : ۲۳
قرآن کریم آخرین کتاب آسمانی و معجزه مکتوب دین مبین اسلام به زبان عربی از سبک منحصر به فردی برخوردار است. علوم زبان شناختی و از جمله علم بیان از قرون اولیه اسلام تا کنون با تعبیراتی متفاوت همواره در تلاش برای گشودن لایه های پنهان این آخرین معجزه جاوید تاریخ بوده و توانسته است به لایه هایی از این دریای بیکران معانی غور کند. استعاره به عنوان یکی از ارکان چهار گانه علم بیان سهمی اصیل در این وادی بردوش داشته است. در این نوشتار سعی بر این است که دلالت های معنایی و مفاهیم آیاتی از قرآن کریم در سوره بقره، را باز نماید که دارای استعاره تصریحیه و دارای مضامین عقلی است لکن در قالب تعابیر حسی بیان شده است. تعیین ژرف ساخت (ساختار زیرین) یک عبارت معنادار به وسیله روساخت آن برای دستیابی به معنای اصلی، با تکیه بر قرینه های موجود در استعاره مصرّحه و با مشخص شدن محذوفات در استعاره ها امکان پذیر می نماید. در این رویکرد تلاش می شود در حد میسور با تحلیل منطقی و درست نکته ها و ظرائف استعاره، ضمن درک زیبایی شناختی آیات مرتبط، به مفاهیم عمیق، درست، رسا و قابل فهم دست یافت. به این منظور عبارات قرآنی حاوی این آرایه بیانی و بلاغی به روش توصیفی-تحلیلی مورد بررسی واقع شده است. بدین صورت که بعد از گزینش آیه مورد نظر عبارت دارای استعاره مصرحه به صورت تشبیه درآمده و وجوه شباهت ارکان آن به تفصیل بیان و در نهایت منظور و مفهوم برخاسته از عبارت استعاره در حد میسور بیان شده است.
۷۲.

تحلیل زبان قصص قرآن در پاسخ به پرسش های عصری از دیدگاه علامه فضل الله با تأکید بر مسائل زنان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۲۷
پژوهش حاضر با هدف واکاوی کارکرد زبان قصص قرآن در پاسخ به مسائل نوپدید هویتی زنان مسلمان، بر مبنای دیدگاه های تفسیری علامه سید محمدحسین فضل الله و با تأکید بر روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفته است. در این چارچوب، زبان قصص قرآن نه صرفاً ابزاری تاریخی یا نمادین، بلکه زبانی واقع گرا، هدایت گر و معناگرا تلقی شده که توان پاسخ گویی به پرسش های معاصر را داراست. یافته ها نشان می دهند که فضل الله با بهره گیری از مبانی نظری تفسیر قصص قرآن که شامل نگاه به قصه به مثابه زبان هدایت، تأکید بر گفت وگوی داستانی به عنوان ابزار ادراک تربیتی، تمرکز بر پیام های اخلاقی و اجتماعی و در نهایت، بازخوانی جایگاه زن با رویکردی عقلانی، انسانی و برابر است. وی با رویکردی میان رشته ای و تکیه بر زبان ظاهر و عقل گرایی، قصص قرآنی با محوریت شخصیت های زن را به الگوهایی از عقلانیت، ایمان و عاملیت اجتماعی تبدیل کرده است. از رهگذر تحلیل شخصیت هایی چون آسیه، ملکه سبا، مادر حضرت موسی و همسران پیامبران، تبیینی نوین از جایگاه زن در نظام هدایتی قرآن ارائه می شود که در تقابل با دیدگاه های جنسیت محور سنتی، زمینه ساز بازتعریف هویت زن مسلمان و ارتقاء مسئولیت پذیری فردی و مشارکت اجتماعی او در بستر جامعه دینی است. نتیجه تحقیق بیانگر آن است که رویکرد واقع گرایانه علامه فضل الله، تلفیقی از روش تفسیری سنتی و رهیافت های نوین زبان شناختی است که قصص قرآنی را به زبانی زنده برای بازاندیشی در مسئله زن در عصر حاضر تبدیل می کند.
۷۳.

واکاوی تقدّم و تأخّر عطف مفرد بر مفرد در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۰
در قرآن کریم واژه هایی هستند که در آیه یا آیاتی مقدّم، و در مواردی دیگر مؤخّر گشته اند. این موضوع به گونه ای فنّی و ماهرانه صورت گرفته که گاهی کار را بر حافظان کلام وحی مشتبه می گرداند. به همین جهت تلاش می شود که مواردی از تقدم و تأخر عطف مفرد بر مفرد در قرآن مشخّص گردد و با استمداد از ابزارها و روش های شناخته شده در میراث کهن اسلامی، و نظریات مدوّن در آثار برجای مانده از گذشتگان، زیبایی های بلاغی و نحوی و ادبی آن واکاوی شود؛ زیرا قرآن یک شاهکار ادبی است و یکی از راه های شناخت و تفسیر صحیح این متن مقدس، نگرش ادبی و توجه به ویژگی های سبک شناختی آن است. در این پژوهش تلاش می شود با استفاده از روش توصیفی و شیوه تحلیل محتوا به بیان دلایل نحوی و بلاغی موارد تقدم و تأخر پدیده عطف مفرد بر مفرد در قرآن کریم پرداخته شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که تقدم واژگان در عطف مفرد بر مفرد دلایل مختلفی دارد از جمله: تقدم واژه بخاطر تقدّم زمانی آن، تقدم واژه بخاطر شرافت ومکانت آن، تقدم واژه بخاطر رفع ابهام ودفع توهم از آن و تقدم واژه بخاطر خلقت شگفت انگیز و نیروی جسمانی زائد الوصف آن.
۷۴.

معناشناسی واژه «ظهور» بر پایه روابط همنشینی و جانشینی در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۲۸
معناشناسی واژگان به عنوان یکی از مقدمات فهم آیات از رویکرد های جدید در پژوهش های قرآنی به شمار می آید. با توجه به اینکه در معناشناسی، بررسی مفهومی یک واژه مرتبط با دیگر واژگان پیرامونی است، این نوشتار حاضر در پی آن است که نخست به بررسی ریشه های مصدری واژه «ظهور» در لغت و کاربردهای آن در قرآن بپردازد. پس از آن، مفاهیم همنشین و جانشین آن، مورد مطالعه قرار خواهد گرفت تا با بررسی و تحلیل همنشین ها و جا نشین های واژه «ظهور» با محوریت مؤلفه های معنایی «ظهور» بدست آید. با مطالعه منابع معتبر لغت شناسی «آشکارشدن» اصلی ترین مؤلفه معنایی ظهور، محسوب می شود در حالی که با رویکرد معناشناسانه عالی ترین وجه معنایی این واژه آن جایی است که در قالب اسمی به خداوند نسبت داده شود یا در قالب فعلی به افعال الهی معطوف باشد. لازم به ذکر است نوشتار حاضر با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی_تحلیلی به رشته تحریر درآمده است.
۷۵.

تحلیل عوامل انسجام و پیوستگی در سوره ی نبأ بر اساس نظریه ی دوبوگراند و وحدت اندام وار(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۲۷
در سوره ی نبأ خداوند متعال به وصف حال گناهکاران و نیکوکاران پرداخته است. با توجه به اینکه در این سوره حوادث و رویدادها در ارتباط با یکدیگر آمدهاند، ارتباط بین اجزای متن که از طریق عوامل روساختی انسجام و زیرساختی پیوستگی قابل دریافت است می تواند به نوعی بیانگر سبک متن در شیوه کاربرد این عوامل انسجامی باشد و قرآن به شکل عام و سوره نبأ به شکل خاص می تواند چگونگی این سبک شناسی در عوامل را تبیین و تقویت نماید و به نوعی وحدت انوار متن را اظهار نماید. جستار حاضر با رهیافتی توصیفی- تحلیلی و براساس عوامل هفتگانه نظریه ی "دوبوگراند" و عوامل وحدت اندام وار به بررسی سبک متنی در سوره ی مذکور پرداخته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که عوامل پیوستگی و انسجام در این سوره در خدمت بیان موضوع سوره؛ یعنی وصف حال نیکوکاران و گناهکاران قرار گرفته است. بدین صورت که مجموعه عوامل پیوستگی؛ از جمله حذف، وصل و ارجاع سبب شده که میان دو صحنه مذکور ارتباط معنایی برقرار شود و با توجه به صفات و تعاریف در این سوره میتوان چنین گفت که رویدادها در آن به ماهیتی مشخص برمی گردند که از میان آنها ارجاع به روز محشر نسبت به دیگر موارد بیشتر است. همه عوامل انسجام به دو زمان یا دو مکان یا دو موصوف برمیگردند که این امر بیانگر انسجام و وحدت انداموار میان وقایع و رخدادها در این سوره است. از سویی دیگر؛ وجود انواع روابط معنایی سبب شده که خواننده با درک آنها، ارتباط منسجمی میان پرسش و پاسخهای سوره مذکور بیابد.
۷۶.

واکاوی مؤلفه های علمی تمدن حکومت شیعی در قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۵
پژوهش پیشِ رو با هدف بررسی و شناخت مؤلفه های علمی تمدن شیعه تدوین شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی است. طبق یافته های پژوهش، می توان شش مؤلفه علمی برای تمدن شیعی استخراج کرد که عبارت است از: کرامت انسانی، عقلانیت، نگرش توحیدی، عدالت گستری، علم اندوزی، بهداشت فردی و جمعی. این مؤلفه های تمدن ساز با الهام از قرآن و سخنان معصومان به دست آمده است. شواهد نشان می دهد با تکیه بر این شش اصل می توان ادامه ساخت تمدن شیعی را پیگیری و آن را احیا کرد.
۷۷.

بازشناسی مفهوم نشاط در قرآن کریم بر اساس تحلیل محتوای آیات مرتبط(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۲۶
نشاط مفهومی است که جنبه درونی و رفتاری و اجتماعی دارد و با مفاهیمی ازجمله رضایت، امید، لبخند و سلامت روانی و اجتماعی مرتبط است. نشاط در نگرش قرآنی، حالتی از خرسندی درونی و اطمینان قلبی و رضایت روحی است که از ارتباط با خدا، ایمان، شکر نعمت، عمل صالح و امید به پاداش الهی ناشی می شود. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم نشاط بر اساس تحلیل محتوای مفاهیم مرتبط در آیات قرآن کریم انجام شده است. روش تحقیق تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی است. به این منظور، ابتدا ابزار گردآوری اطلاعات فهرست و برای تهیه و استخراج آیات مرتبط، از نرم افزارهای قرآنی استفاده شد. تحلیل و بررسی یافته ها نشان می دهد علت یا زمینه نشاط مهم و دارای وجوه مثبت یا منفی است. به طورکلی می توان نشاط را در دو دسته نشاط ممدوح و نشاط مذموم تقسیم بندی کرد. اهم نتایج حاصل از تحقیق عبارت است از اینکه: نشاط ممدوح و مطلوب از منظر قرآن کریم شامل نشاط ایمانی و الهی است و با ارزش های توحیدی، معنویت، شکرگزاری و تقوا ارتباط و پیوند دارد و در آخرت منتهی به رضایت الهی و سعادت اخروی می شود؛ اما نشاط مذموم و نکوهیده از منظر قرآن کریم شامل نشاط غیرایمانی است و با عواملی مانند مال و ثروت دنیوی و لذت جویی های غیرمشروع ارتباط دارد و در آخرت منتهی به سقوط و عذاب الهی می شود.
۷۸.

نقد انگاره تحریف قرآن توسط شیعه در کتاب تاریخ القرآن عند الإثنی عشریه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۲۴
کتاب تاریخ القرآن عند الإثنی عشریه؛ دراسه نقدیه ثر عبدالعزیز بن عبدالرحمن الضامر است که به زعم خود بر اساس تتبع تاریخی نگاشته؛ حال آنکه رویکرد وی اتهام زنی به شیعه در حوزه علوم قرآنی است. بحث تحریف قرآن یکی از فصول کتاب مزبور است که مؤلف با روش تقطیع مطالبِ منقول از علمای شیعه و برجسته نمودن اقوال تقطیع شده، در پی اثبات شبهات وارد بر شیعه در حوزه تحریف قرآن است. نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی، ضمن مفهوم شناسی تحریف و اشاره به محتوای بحث تحریف در کتاب مذکور، نظرات ناصواب عبدالعزیز الضامر را بر پایه براهین عقلی و نقلی و با استفاده از مصادر معتبر شیعی و سنّی، در بوته نقد قرار داده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که ادعاهای الضامر کاملاً دور از واقع است و صرفاً بر اساس بغض و کینه نسبت به مکتب اهل بیت (ع) پایه ریزی شده است. همچنین این مطالعه نشان دهنده لزوم برخورد علمی و منصفانه با مسائل دینی است تا از گسترش فتنه و تفرقه جلوگیری شود؛ زیرا آثار و نظریاتی که بر مبنای نادرست و کینه ورزی شکل می گیرد، تنها موجب تفرقه میان مسلمانان می شود و ارزش و جایگاه علمی و استنادی ندارد. اتهامات مذکور در کتاب یادشده، با واقعیت های تاریخی و علمی سازگار نیست. این مقاله بر این نکته تأکید می کند که قرآن کریم از هر نوع تحریفی مصون مانده و نقش مسلمانان واقعی، اعم از شیعه و سنی، در صیانت از آن روشن است.
۷۹.

نقش طرحواره های شناختی در تأویل مفاهیم قرآنی در روایات تفسیری شیعه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۵ تعداد دانلود : ۹۲
در فرایند تأویل مفاهیم قرآنی، ذهن مفسر صرفاً از روش های زبانی یا نقلی استفاده نمی کند، بلکه ساختارهای شناختی نیز در شکل گیری معنا نقش دارند. با این حال، در مطالعات تفسیری، کمتر به نقش این ساختارهای ذهنی، مانند طرحواره های شناختی، توجه شده است. مسأله اصلی این پژوهش آن است که چگونه طرحواره های شناختی بر تأویل مفاهیم انتزاعی قرآن در روایات تفسیری شیعه تأثیر می گذارند؟ این پژوهش نقش طرحواره های شناختی را در تأویل مفاهیم قرآنی در روایات تفسیری شیعه بررسی می کند. با استفاده از رویکرد کیفی و تحلیل محتوای روایات استخراج شده از منابع معتبر شیعی، مانند کافی، تفسیر قمی و تفسیر عیاشی، طرحواره های شناختی «نور»، «سفر»، «ظرف»، «نبرد» و «زایش» شناسایی و تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که این طرحواره ها مفاهیم انتزاعی قرآنی، مانند ولایت، هدایت و معرفت الهی، را ملموس می سازند، انسجام مفهومی تأویلات را در چارچوب الهیات شیعه تقویت می کنند و آن ها را با زمینه های فرهنگی و کلامی شیعه تعدیل می نمایند. تأویلات شیعی، با تأکید بر مرجعیت اهل بیت، از معنای ظاهری آیات متمایز شده و شبکه ای مفهومی منسجم ایجاد می کنند. این پژوهش با پیوند علوم شناختی و مطالعات اسلامی، چارچوبی نوین برای تحلیل فرآیندهای تفسیری ارائه می دهد و به درک عمیق تر نقش ذهن انسان در فهم متون دینی کمک می کند. دستاوردها این مطالعه شامل تقویت مطالعات میان رشته ای و ارائه ابزارهایی برای آموزش علوم دینی و گفت وگوی بین فرهنگی است.
۸۰.

هندسه آیات اتحاد امت اسلامی با محوریت ولایت الهی در قرآن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۶ تعداد دانلود : ۱۶۱
اتحاد امت اسلامی یکی از مهم ترین مسائل مطرح در قرآن کریم است. مجموع آیات مرتبط با این موضوع دارای محورهایی است که کشف و استنباط آنها، روشن کننده هندسه نظام مسائل وحدت در قرآن است. از آنجا که وحدت مسلمانان، راهبردی بنیادین در پیوند جمعی مسلمانان، خنثی کننده توطئه های دشمنان دین و مقدمه ساز جهانی شدن اسلام است، امامان انقلاب نیز همواره بر این موضوع تأکید داشته اند. ضرورت تبیین هندسه وحدت در قرآن کریم برای حل مشکلات جامعه اسلامی در دوره کنونی به وضوح احساس می شود؛ بر این اساس، پژوهش حاضر با استفاده از روش جمع آوری اسنادی و تحلیل توصیفی به تبیین هندسه اتحاد و وحدت امت اسلامی با محوریت ولایت الهی پرداخته است. اهم نتایج به دست آمده در این تحقیق عبارت اند از: 1- فرآیند تحقق اتحاد و وحدت به صورت یک حرکت مستمر تصویر شده و تمام لوازم و مراحل آن، از جمله آغاز، انجام، مسیر و راهنما، تبیین گردیده است. 2- برای حصول اتحاد و وحدت در هر مرحله ای از این فرآیند، محور واحدی با استنباط از آیات قرآن تبیین شده است. این محورها عبارت اند از: «صراط مستقیم»، «اهل ذکر»، «صادقین»، «نور»، «حق» و «حبل الله» که همگی از مصادیق ولایت الهی می باشند.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان