ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۴۱ تا ۶۰ مورد از کل ۱۴٬۴۲۹ مورد.
۴۱.

ده مسئله علمی خوانش تمدنی قرآن(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۲۲
شناخت تمدن اسلامی و سامان دهی دانشی قرآن بنیان درباره تمدن مانند هر علمی دیگر نیازمند خوانش تمدنی قرآن است. در این خوانش همه آورده های معرفتی مربوط با هدف رسیدن به نظریه تمدن، داده یابی، تحلیل، تبیین و جانمایی می شود، اما چالش های نظری و روش شناختی پیش روی آن وجود دارد. حل چالش ها و عبور از آنها مقدمه تولید دانشی قرآن بنیان درباره تمدن است. چالش های علمی پرشمارند و امکان بررسی تمام آنها وجود ندارد؛ ازاین رو در این مقاله ده چالش نظری و روش شناختی مهم پیش روی خوانش تمدنی قرآن را به شرح ذیل بررسی می کنیم: 1. تبار علمی خوانش تمدنی قرآن؛ 2. مبنای وجود علوم انسانی در قرآن؛ 3. تمدن یا تمدنی؛ 4. معرفت درجه یک یا دو تمدن؛ 5. مرجعیت شأنی قرآن کریم برای همه علوم؛ 6. چگونگی داده یابی با وجود نبود واژه تمدن و حضاره در قرآن؛ 7. منبعیت قرآن برای نظریه تمدن؛ 8. تأمین مدالیل مورد نیاز با دلالت های التزامی؛ 9. مناسب ترین رویکرد تفسیری؛ 10. چگونگی مدیریت دادهه های پرشمار. وجه نوآوری مقاله این است که مسائل را در فرایند عینی خوانش تمدنی قرآن در حلقه مرتبط به دست آورده است. حل هر یک از چالش ها به مثابه یک گام، پایه های خوانش تمدنی قرآن را بنا می نهد. همچنین در این مقاله برای نخستین بار مبنای «مرجعیت شأنی قرآن کریم برای علوم» تبیین شده است. 
۴۲.

معناشناسیِ «اراده» در قرآن(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۲۸
چیستی اراده الهی همواره ذهن متفکران مسلمان را به خود مشغول داشته و درباره آن مباحث کلامی و فلسفی مختلفی درگرفته است. هدف از این مقاله، درک منظور از لفظ «اراده» است که در قرآن به خدا نسبت داده شده است. این تحقیق با بررسی معناشناسانه مشتقات این مصدر در قرآن، بر آن است که به معنایی دقیق تر از تصوّر معمول از این مفهوم دست یابد. نتایج نشان می دهد مؤلفه های معنایی اراده؛ عبارتند از: خواستن، اقدام و حرکت، گذر زمان، حکم به آنچه باید بشود، امکان، اختیار و انتخاب، تکرار و پیگیری، و اختصاص به فعل. بررسی کاربردهای اراده الهی در قرآن، نشان می دهد که اراده الهی به معنای «فراهم سازی مقدمات» برای وقوع یک امر است، و این فرایند ازطریق اسباب و علل عمل می کند، نه به صورت ناگهانی و بی واسطه.
۴۳.

The Qur’anic Model of the "Differentiated Human": Reinterpreting Bowen’s Concept of Bowen’s Differentiation in Light of "Piety" and "Furqān"(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۴ تعداد دانلود : ۳۱
The concept of "Differentiation of self" in Bowen’s Family Systems Theory, regarded as the cornerstone of mental health, refers to individuals’ ability to separate rationality from emotion and to maintain balance between individuality and togetherness. Considering the lack of an indigenous model in family psychology, the present study aims to articulate a "Differentiated Human" model based on the teachings of the Holy Qur’an. The research method is "Thematic Analysis" with a qualitative approach. The study population consisted of all Qur’anic verses, with a focus on authoritative Shi‘i exegeses, especially al‑Mīzān . After purposeful note‑taking, the data were analyzed using three‑stage coding in MAXQDA software. The findings showed that "Piety," as a process of self‑regulation, is the overarching theme of Qur’anic differentiation, which is actualized through " Furqān " (the faculty of discernment). At the intrapersonal level, this model includes cognitive components (self‑awareness, faith‑based rationality) and behavioral components (emotion regulation, patience, and trust in God). At the interpersonal level, through an assertive communication style (based on authenticity, clarity, unconditional respect, and empathy) and boundary management (rejecting fusion and emotional cutoff), it establishes a balance between independence and intimacy. Ultimately, the results indicate that the Qur’anic model, by adding monotheistic and innate dimensions to psychological components, provides a rich framework for Islamic counseling and elevates the path of growth from mental health to spiritual perfection.
۴۴.

امربه معروف و نهی از منکر به مثابه الگوریتم اخلاقی؛ تأسیس پارادایم قرآن بنیان برای حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۶ تعداد دانلود : ۳۲
توسعه فناوری های هوش مصنوعی با چالش های اخلاقی متعددی مواجه شده است که ازجمله مهم ترین آن ها می توان به تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و تأثیرات منفی اجتماعی اشاره کرد. در این زمینه، نیاز به ایجاد یک چارچوب اخلاق محور برای هدایت این فناوری ها به سمت تحقق عدالت و کرامت انسانی، بیش ازپیش احساس می شود. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی، فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر را به عنوان الگوریتمی اخلاقی معرفی کرده و نظریه ای تحت عنوان «پارادایم قرآن بنیاد حکمرانی اخلاقی هوش مصنوعی» ارائه می دهد. پارادایم قرآن بنیاد بر اصول بنیادین شریعت اسلامی نظیر عدالت، کرامت انسانی، مسئولیت پذیری اجتماعی، عقلانیت، تدریج و تناسب، و توازن میان عقلانیت و معنویت استوار است. این مبانی نه تنها چارچوب نظری برای حکمرانی اخلاقی در دوره هوش مصنوعی ارائه می دهند، بلکه راهبردهای عملیاتی برای طراحی سیستم های هوشمند اخلاق محور نیز محسوب می شوند. یافته های این پژوهش نشان می دهند که امربه معروف و نهی ازمنکر، به عنوان یکی از واجبات الهی، یک نظام سلسله مراتبی و تدریجی برای اصلاح رفتارهای فردی و اجتماعی فراهم می آورد. این پارادایم با ترکیب عقلانیت و وحی، الگویی اخلاقی و عملیاتی برای طراحی، توسعه و بهره برداری از هوش مصنوعی به منظور تحقق عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت پذیری اجتماعی ارائه می دهد. این پژوهش با تجزیه و تحلیل مبانی معرفتی، ساختار و ابعاد مربوط به این پارادایم، یک استراتژی اخلاقی و تمدن ساز برای حکمرانی فناورانه معرفی کرده است که قادر است با نیازهای متغیر جامعه جهانی انطباق یابد.
۴۵.

مفهوم شناسی «نطفة امشاج» با نگاهی بر تفسیر شهید آیت الله بهشتی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۳۹
در آیه دوم سوره مبارکه انسان از تعبیر «نطفه أمشاج» استفاده شده و بلافاصله جمله «نبتلیه» آمده است. در اینکه معنای نطفه أمشاج چه بوده و به تبعِ آن مراد از «نبتلیه» چیست، نظرات متفاوتی وجود دارد. در این تحقیق، به روش توصیفی- تحلیلی، پس از مرور و بررسی اقوال مختلف، به دیدگاه شهید بهشتی اشاره شده و در نهایت ضمن ارائه دیدگاه مختار، تفسیر شهید بهشتی ارزیابی و تأیید شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که «نطفه أمشاج» همسو با دیگر آیات مانند آیات ۷ تا ۱۰ سوره مبارکه شمس، به معنی فطرت آمیخته از گرایش های خیر و شر است و به تضاد درونی انسان اشاره دارد. همچنین مراد از ابتلاء در ادامه آیه، آزمایش انسان در میدان این جاذبه های متضادِ نیک و بد است. مطالعه تفاسیر موجود در این زمینه نشان می دهد شهید آیت الله بهشتی نیز بر همین باور بوده و مکرراً آیه مذکور را به همین معنا حمل نموده است.
۴۶.

شناخت و جایگاه مهارت های ارتباطی اسوه های دینی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۲۴
قرآن کریم به عنوان منشور هدایت الهی، ابعاد گوناگون روابط انسانی را در چهار محور ارتباط با خدا، خود، دیگران و طبیعت تبیین کرده است. در این میان، مهارت های ارتباطی جایگاه ویژه ای در شکل گیری تعاملات مؤثر و سازنده میان انسان ها دارد. پژوهش حاضر با عنوان «شناخت و جایگاه مهارت های ارتباطی اسوه های دینی»، در پی تبیین ویژگی ها و مؤلفه های ارتباطی در سیره پیامبران و اولیای الهی بر اساس آموزه های قرآن و روایات است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی محتوایی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد قرآن کریم مهارت های ارتباطی را در سه ساحتِ ارتباط با خود، خدا و دیگران مطرح می سازد و بر عناصری چون خودسازی، صداقت، رعایت اصول بلاغت، ادب گفتار و رفتار و اخلاص در نیت تأکید دارد. همچنین، اسوه های دینی با تکیه بر ارزش هایی چون حکمت، حلم، مهربانی، عدالت و رعایت کرامت انسانی، الگوی کامل ارتباط مؤثر را ارائه کرده اند. در مقابلِ ارتباطات ابزاری و غیراخلاقی عصر حاضر، قرآن و سیره معصومان (ع)  بر ارتباطات مبتنی بر اخلاق، عقلانیت و فطرت تأکید دارند. درنتیجه، بازشناسی و الگوگیری از مهارت های ارتباطی اسوه های دینی می تواند راهگشای اصلاح روابط انسانی و بازسازی فرهنگی در جوامع معاصر باشد.
۴۷.

بررسی تأثیرات «کشاف» زمخشری در ارائه معنای ضمنی فاصله های قرآنی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۳
در پس معنای لغوی و ظاهری کلمات، معنای ضمنی و درونی وجود دارد که در درون کلمات نهفته است و باتاثیر عوامل مختلف زبانی ( صوتی، صرفی، نحوی، بلاغی ،...) و غیر زبانی ( اجتماعی ، دینی، مکانی ، زمانی ،...) بر عواطف و احساسات درونی افراد آشکار می گردد. با توجه به اختلاف افراد در فهم و درک آن، معانی ضمنی متفاوتی برای یک کلمه پدیدار می شود و در این میان فاصله ها در قرآن به عنوان عامل صوتی با تطابق میان اصوات و معانی و با گذر از معنای ظاهری در زایش این معانی جدید (ضمنی) اثرگذارند؛ این مقاله قصد دارد با روش توصیفی - تحلیلی به توصیف چگونگی تناسب میان فاصله های چند آیه و معانی ضمنی موجود در آنها بپردازد و لایه های معنایی که در پس معانی ظاهری آن موجود است را از دیدگاه زمخشری در تفسیر " کشاف " مورد تحلیل قرار دهد.
۴۸.

ظرفیت روایات تفسیری برای حل دشواری های ترجمه قرآن کریم؛ بررسی موردی: ترجمه آیه ﴿الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ﴾

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۶ تعداد دانلود : ۷۹
در فهم مراد از آیاتِ حاوی مفاهیم پیچیده و واژگان دشوارفهم، اختلاف های جدی بین مفسران وجود دارد. به دلیل نقش پیش نیازی تفسیر برای ترجمه این آیات، ترجمه های متنوع و گاه ناسازگار با یکدیگر، در کارنامه مترجمان وجود دارد. واکاوی پشتوانه تفسیری ترجمه ها، راهکاری برای پی بردن به ترجمان مناسب از آیات و شناخت پیش فرض های نادرست در امر ترجمه است. برای این منظور، در نوشتار حاضر، دیدگاه تفسیری اهل بیت ، سنجه شناسایی ترجمه های درست از مفاهیم پیچیده قرآن قرار گرفته است. تلاش حاضر برای نشان دادن نقش روایات تفسیری، برای حل دشواری های ترجمه مفاهیم پیچیده، واژه های «عرش» و «استوی» را در آیه پنجم سوره طه بررسی کرده و ظرفیت های ترجمه این آیه بر اساس روایات تفسیری را واکاوی نموده است. بر اساس این پژوهش، می توان حداقل بیست ترجمه مورد قبول، متنوع و نو، برای آیه الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى، با استناد به روایات تفسیری ارائه نمود که کمتر مورد توجه مترجمان فارسی قرآن قرار گرفته اند؛ نظیر: «خدای رحمان در اوج آگاهی، نسبتش به هر چیزی مساوی است»، «خدای رحمان بر خرد و کلان موجودات احاطه یافت»، «خدای رحمان، تدبیر ویژگی ها و حالات اشیاء را پس از ایجاد آن ها در دست گرفت».
۴۹.

نخستین ترجمه قرآن به زبان کاتالان: اهمیت، ویژگی ها و تأثیرات آن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۰
قرآن کریم که حدود هشت سده کتاب دینی مسلمانان در شبه جزیره ایبری بود، بخشی از تاریخ، هویت و فرهنگ آن سرزمین به شمار می رود و تأثیراتی مهم و عمیق بر جامعه و تاریخ آنجا بر جای نهاده است؛ از این رو، هرچند سال ها بعد، حکومت های محلی با پشتیبانی شماری از ساکنان آن دیار در تقابلی تاریخی و چندنسلی، مسلمانان را از اندلس بیرون راندند و به گمان خود، آنجا را از وجود میراث دینی و فرهنگی آن ها پاک کردند، حوادث ورویدادهای بعدی نشان داد قرآن کریم به عنوان یک کتاب دینی برای مردم اندلس به ویژه جامعه دانشگاهی، نخبگان، پژوهشگران و اسلام پژوهان از اهمیتی ویژه برخوردار بوده و است. از همین رو است که این کتاب آسمانی تا کنون بیش از سیزده بار با رویکردهای گوناگون به زبان اسپانیولی ترجمه شده است. در این میان، ترجمه قرآن به زبان کاتالان که زبان اول کشور آندورا و مناطق شمال شرقی اسپانیا و زبان دوم بخش هایی از جنوب فرانسه و بخشی از شمال غرب ایتالیا به شمار می رود، از جایگاهی ویژه برخوردار است. این کار که توسط پروفسور میکل دِ اپالسا، اسلام شناس برجسته اسپانیایی، انجام شد، نه فقط مورد توجه جامعه کاتالان قرار گرفت که با استقبال جامعه علمی و دانشگاهی نیز روبه رو شد و حتی موفق به دریافت جایزه ملی اسپانیا در حوزه ترجمه نیز شده است. این پژوهش بر آن است تا در گام نخست، زبان کاتالان و جایگاه آن را در میان گویشورانش بیان کند، آنگاه جایگاه علمی میکل دِ اپالسا را توضیح دهد و سپس، اهمیت، چگونگی، ویژگی و تأثیرات فرهنگی ترجمه قرآن کریم به زبان کاتالان را تبیین کند.
۵۰.

تحلیل نقش واژگان حسی در خلق تجربه عاطفی در سوره الرحمن (رویکرد معناشناسی تجسمی به تعامل زبان و هیجان)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۲
سوره الرحمن، به دلیل بهره گیری از زبان تصویر و توصیفات حسی بدیع، همواره مورد توجه مفسران و زبان شناسان بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واژگان حسی در ایجاد تجربه عاطفی در مخاطب این سوره، از منظر معناشناسی تجسم انجام شده است. این رویکرد، معنا را نه امری انتزاعی و منفک از تجربه بدنی، بلکه برآیند تعامل ذهن، بدن و محیط می داند و بر نقش تجربیات حسی-حرکتی در شکل گیری مفاهیم و برانگیختن هیجانات تأکید دارد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها از طریق بررسی کامل آیات سوره الرحمن و شناسایی واژگان و عبارات دال بر حواس پنج گانه (بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی، لامسه) گردآوری شده اند. سپس، با بهره گیری از مبانی نظری معناشناسی تجسمی، چگونگی فعال سازی طرح واره های تصویری و شبیه سازی های ذهنی توسط این واژگان و در نهایت، تأثیر آنها بر ایجاد پاسخ های عاطفی همچون خشیت، امید، شکرگزاری و بهجت در مخاطب تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد سوره الرحمن با استفاده هوشمندانه و متراکم از واژگان حسی، به ویژه در توصیف نعمت های بهشتی و عذاب های دوزخی، تجربیات حسی زنده ای را در ذهن مخاطب بازآفرینی می کند. این بازآفرینی حسی مستقیماً با سیستم های عاطفی مغز در ارتباط است و به درک عمیق تر مفاهیم انتزاعی مانند رحمت الهی، عدالت و قدرت مطلق خداوند کمک شایانی می کند.
۵۱.

مفهوم سازی استعاری «توجه» در قرآن بر پایه بررسی ترجمه ها(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۱۹
در دهه های اخیر، مباحث زبان شناسی بالندگی چشمگیری داشته است. اندیشوران مسلمان نیز با توجه به «ماهیت زبانی» قرآن، تلاش کرده اند حاصل دستاوردهای نظریه های مختلف زبان شناسی را در آستانه قرآن به کار گیرند و از این طریق به «درک روشن تر ساختار زبانی قرآن» یا «فهم بهتر آیات آن» دست یابند. یکی از جدیدترین نظریه های زبان شناسی، زبان شناسی شناختی است. پژوهش حاضر با استفاده از روش معنا شناسی شناختی و با هدف بررسی ساختار زبانی قرآن و فهم روشن تر آیات، نحوه «مفهوم سازی» حوزه انتزاعی «توجه» را می کاود. برای این منظور، تعابیری که در ترجمه ها و تفاسیر به «توجه» یا «بی توجهی» معنا شده اند، تحلیل می شوند. این پژوهش از یک سو نشان می دهد از حوزه مفهومی «اعضای بدن» و «وزن» و مقوله «حرکت» برای مفهوم سازی «توجه» و از طرحواره تصوری «نیروی متقابل» و «جهت بالا و پایین» و حوزه مفهومی «دیدن» و «رهاکردن» و مقوله حرکت برای مفهوم سازی «بی توجهی» در قرآن استفاده شده است و از سوی دیگر نشان می دهد در حوزه ترجمه، برخی از ترجمه ها به دلیل بی توجهی به مفهوم سازی مفاهیم انتزاعی ضعیف هستند و فهم بهتر آیات از طریق توجه به طرحواره و استعاره مفهومی نهفته در آنها امکان پذیر است.
۵۲.

تحلیل تطبیقی معناشناختی واژگان حوزه معنایی «قرار و سکون» در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۰
این پژوهش با رویکردی تحلیلی و معناشناختی، به مطالعه تطبیقی شش مفهوم کلیدی در حوزه معنایی «قرار و سکون» در قرآن کریم شاملِ «اِسْتِقْرَار، استواء، سَکَن، عَدْن، لَبْث و مَکْث» می پردازد. هدف اصلی، تبیین مفاهیم و درک ظرافت های بیانی قرآن با روش تحلیلی - توصیفی است. یافته ها نشان می دهند که «استقرار» دلالت بر ثبات و پایداری مستمر در مکان دارد و نقطه مقابل «تزلزل» است. «سَکَن» بر آرامش درونی و زوال اضطراب تأکید دارد و در مقابل «حرکت و پریشانی» قرار می گیرد. «عَدْن» نماد اقامتی ابدی و توأم با الفت و نعمت پایدار است. «لَبْث» و «مَکْث» هر دو بر اقامت موقت و همراه با انتظار دلالت می کنند، با این تفاوت که «مَکْث» بار معنایی «ثبات همراه با انتظار» دارد، حال آن که «لَبْث» بر صرف مدت گذرانیِ موقت متمرکز است. «استواء» نیز در منظومه ای جداگانه قرار دارد و هسته معنایی آن، «تعادل، استقامت و تساوی اجزا» است. در نهایت، این پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم با دقتی معناشناختی، شبکه ای غنی از مفاهیم مرتبط با «قرار و سکون» را ارائه می کند که هر واژه، کیفیت، مدت و شرایط روحی خاصی از اقامت و آرامش را بیان داشته است و نگاهی جامع به مراتب مختلف وجود انسان دارد.
۵۳.

مبانی و موانع مرجعیت علمی قرآن از منظر امام خمینی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۴۰
قرآن کریم، منبع اصلی هدایت در دین اسلام، با جامعیت و غنای بی نظیر خود در موضوعات مختلف، می تواند به عنوان مرجع اصلی در حوزه های علمی، فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. این کتاب الهی نه تنها راهنمای معنوی مسلمانان است، بلکه حاوی اصول و قواعد ارزشمندی برای پیشرفت در عرصه های گوناگون زندگی انسانی نیز هست. برای اثبات این مرجعیت و تحقق آن در جامعه، شناسایی مبانی و موانع موجود ضروری است. در این راستا، بررسی دیدگاه های امام خمینی به عنوان یکی از اندیشمندان برجسته اسلامی اهمیت ویژه ای دارد. امام خمینی با تأکید بر نقش محوری قرآن در زندگی فردی و اجتماعی، راهکارهایی برای تحقق مرجعیت علمی و عملی آن ارائه داده اند. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی به بررسی مبانی و موانع مرجعیت علمی قرآن از منظر امام خمینی می پردازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که مبانی مرجعیت علمی قرآن از دیدگاه ایشان شامل اصول بنیادین (همچون جامعیت، جاودانگی، تحریف ناپذیری و استنباط نوآورانه) و اصول ارتباطی (همچون تنوع مخاطبان، شیوه های بیان متنوع و زبان خاص قرآن) است. در مقابل، موانع جدی در مسیر تحقق مرجعیت قرآن وجود دارد. این موانع شامل موانع درونی (همچون حجاب علم، تصویرسازی دست نیافتنی از قرآن، اعتقادات نادرست و احساس بی نیازی از تعالیم قرآن) و موانع بیرونی (همچون فاصله گرفتن از معارف قرآنی اهل بیت(ع)، دنیاپرستی، سیاست های استکباری و استعماری و ضعف عملکرد دانشمندان دینی) است.
۵۴.

بازخوانی داستان ابلیس در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۳ تعداد دانلود : ۳۴
این پژوهش با هدف بازخوانی جامع داستان ابلیس، به واکاوی حقیقت واقعه ی «اسْجُدُوا لآدَمَ» و تبیین جایگاه شیطان در نظام گمراهی انسان در قرآن کریم می پردازد. تحقیق حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد معناشناسی ساختارگرا، بر تحلیل نحوی حرف جر «لام» و انطباق آن با صفات کمالیه ی الهی تمرکز یافته است. یافته های محوری نشان می دهد که فرمان الهی، نه دستوری برای سجده بر مخلوق، بلکه تکلیفی برای سجده به ذات اقدس الهی به شکرانه ی تجلی قدرت در آفرینش انسان بوده است؛ لذا بر اساس «لام سببیت»، آدم نه مسجود، بلکه سبب و بهانه ی این عبادت منحصراً توحیدی است. در این بازخوانی، عصیان ابلیس نه یک نافرمانی رفتاری ساده، بلکه کودتای معرفتی علیه حکمت صانع و پافشاری بر اصالت ماده در برابر اراده ی پروردگار تبیین می گردد. همچنین پژوهش نشان می دهد که خطاپذیری انسان ناشی از ضعف ساختاری (نفس اماره) است و ابلیس در این میان تنها نقش کاتالیزور و تسهیل گر را ایفا می کند؛ ازاین رو، داستان آفرینش و آزمون «لیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»، اصالتاً مستقل از وجود ابلیس طراحی شده و بدون حضور او نیز تداوم می یافت. در همین راستا، با تبارشناسی واژگان وحی روشن می شود که شیطان نه یک وجود مستقل، بلکه عنوانی عملکردی برای ابلیس و پیروان اوست که در قالب یک تشکیلات فکری (ذریه معنوی)، به دنبال اثبات پنداری خطای تدبیر الهی هستند. این مقاله با نفی دیدگاه های سنتی همچون سجده ی تحیت یا قبله انگاری، تبیینی منسجم از نظام بندگی و جایگاه تبعی قوای شر ارائه می دهد.
۵۵.

ظرفیت ها و محدودیت های هوش مصنوعی در کشف مراد استعمالی آیات قرآن(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۶
چنان که می دانیم هدف از تفسیر قرآن، کشف معانی و مقاصد آیات الهی است و ازاین رو نخستین مرحله از تفسیر، «کشف مراد استعمالی» آیات است. این مرحله، گام هایی چون شناخت قرائت صحیح آیات، تحلیل دقیق الفاظ، تشخیص ساختارهای نحوی و قرائن متصل کلامی را دربر دارد که بدون پیمودن آنها، دستیابی به مفاد استعمالی آیات ممکن نخواهد شد. باتوجه به پیشرفت های اخیر در حوزه پردازش زبان طبیعی (NLP) و مدل های زبانی بزرگ، مسئله اصلی این پژوهش، بررسی کارکردهای هوش مصنوعی در فرایند کشف مراد استعمالی آیات قرآن است. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و رویکردی بین رشته ای در دو مرحله انجام شده است: نخست، بررسی مراحل «کشف مراد استعمالی» در سنت تفسیری اسلام. دوم، تحلیل قابلیت ها و محدودیت های هوش مصنوعی در پردازش متون عربی به ویژه در حوزه قرآن پژوهی با تمرکز بر کشف مفاد استعمالی در فرایند تفسیر قرآن. یافته های این تحقیق نشان می دهد که هوش مصنوعی در تشخیص قرائت معتبر با تحلیل داده های حدیثی و زبانی می تواند در تشخیص قرائت های معتبر مؤثر باشد؛ اما در درک انسجام معنایی و اهداف وحیانی نیازمند مکمّل انسانی است. در گام بعدی، هوش مصنوعی با دسترسی به منابع لغوی معتبر، توانایی بالایی در فهم واژگان دارد؛ البته این توانایی مشروط به کیفیت و کفایت داده های آموزشی است. هوش مصنوعی در تحلیل ساختار جملات، قابلیت تحلیل نحوی و صرفی جملات قرآنی را دارد؛ اما در درک ساختار معنایی عمودی، سیاق و بلاغت محدودیت هایی دارد. هوش مصنوعی در شناسایی قرائن متصل لفظی عملکرد قابل قبولی دارد؛ ولی در شناسایی قرائن حالی و مقامی ناتوان است.
۵۶.

روش شناسی تفسیر تمدنی قرآن کریم(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۲۷
یکی از روش های نوین تفسیر قرآن مجید در دهه های اخیر، تفسیر تمدنی است. تفسیر تمدنی مانند دیگر روش های تفسیری، روش شناسی و به دنبال آن، روش خاص خود را دارد. روش شناسی با این پرسش روبه روست که چگونه می توان معرفت معتبر و پایا تولید کرد؟ هدف این مقاله، تبیین روش شناسی تفسیر تمدنی است و در همین راستا، مسئله اصلی آن، بررسی چیستی روش شناسی تفسیر تمدنی است. برای پاسخ به پرسش تحقیق از روش تحلیلی- تطبیقی کلان استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که تفسیر تمدنی، همه آیات قرآن کریم را دربرمی گیرد. فهم مقاصدی قرآن کریم، مهم ترین معیار فهم تمدنی درست است. مفسر تمدنی، اصلی ترین رکن در تفسیر تمدنی است. فهم تمدنی با فهم فازی، ارتباطی تنگاتنگ دارد و اعتبار تفسیر تمدنی از برآیند قرآن کریم، روایات و عقل به دست می آید.
۵۷.

بررسی سبک های تاریخ نگاری از قرآن در پشتوانه سازی برای تفسیر تمدّنی (تا پایان سال پنجم بعثت)(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۲۳
تفسیر تمدنی در  قیاس با مکاتب  تفسیری  گسترده و  با سابقه قرآن،  پیشینه  کمتری دارد و  لازم است ادبیات آن غنای بیشتری یابد. یکی از  ظرفیت های  موجود  برای  پشتوانه سازی تفسیر  تمدنی در قرآن، نقل های  تاریخی  فراوان در بسیاری از  آیات این کتاب است که  ظرفیتی ویژه را برای این متن مقدس فراهم می آورد. ازآن جا که  تاریخ، گهواره پیدایش همه تمدن هاست، پرداختن به این ظرفیت پنهان تمدنی در قرآن می تواند پشتوانه ای مهمی برای تفسیر تمدنی ایجاد کند و این مهم  تنها با  ظرفیت سنجی تمدنی هر یک از سبک های  تاریخ نگاری رایج برخاسته از ظرفیت  تاریخی در قرآن (تاریخ نگاری فرهنگ، تاریخ نگاری فرهنگی و فلسفه تاریخ) ممکن است. بر این  اساس، مسئله این  پژوهش، چیستی ظرفیت شناسی تمدنی مکاتب تاریخ نگاری  در قرآن است. پژوهش با استفاده از شیوه ترکیبی رایج در هر یک از این سبک ها صورت گرفته است. در نهایت اثبات شد در میان سه سبک تاریخ نگاری قرآنی، سبک تاریخ فرهنگی در مقایسه با  دو سبک  دیگر  ظرفیت تمدنی بسیار بیشتری برای  پشتوانه شدن برای تفسیر تمدنی دارد.
۵۸.

A Comparative Study of the Nature and Origin of the Qur’an in the Thought of Allamah Ṭabāṭabā’ī and Theodor Nöldeke’s Historicist Perspective(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۲۸
The nature of revelation and the origin of the Holy Qur’an constitute foundational questions in contemporary Qur’anic studies. The presential study investigates whether revelation should be conceptualized as a divine, trans-historical reality or as a religious experience shaped by historical circumstances. Two principal approaches are discernible: "The theological-philosophical perspective of Muslim scholars, which views revelation as the manifestation of divine knowledge within the Prophet's soul, and the historicist perspective of Western Qur’anic scholars, which interprets the Qur’an in relation to the Prophet Muhammad’s religious experience and historical context." The present study undertakes a comparative analysis of these two intellectual frameworks by examining the views of Allamah Ṭabāṭabā’ī and Theodor Nöldeke. To this aim, was used an analytical-comparative method, drawing on primary sources to examine the epistemological and ontological foundations of both perspectives. The findings demonstrated that Allamah Ṭabāṭabā’ī, drawing upon the principles of Transcendent Philosophy, conceptualizes revelation as a form of presential or present knowledge and as an existential connection between the Prophet and the Divine Source. In contrast, Nöldeke, from a historicist perspective, regards the Qur’an as a gradual phenomenon shaped by the cultural and linguistic conditions of its period of revelation. The study concludes that Ṭabāṭabā’ī’ s theological and philosophical explanation, due to its greater theoretical coherence and avoidance of historical reductionism, offers a more robust explanatory framework for understanding the nature of the Qur’an. Additionally, it provides a strong theoretical basis for critical engagement with contemporary Western approaches to revelation
۵۹.

تبیین تقدم هلاکت «قریه» بر «بأس» در آیه چهارم سوره اعراف: گذار از تمدن های باطل به عصر ظهور(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۲۵
براساس آیه چهارم سوره اعراف، بأس الهی، پس از هلاکت قریه نازل می شود. به همین جهت، مفسران در صدد تبیین رابطه علّی-معلولی بین این دو مفهوم برآمده و دیدگاه های مختلف و متعددی بیان کرده اند. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تفسیر قرآن با قرآن و تلفیق آن با روایات اهل بیت(ع)، ضمن بازتعریف مفهوم قریه در قرآن کریم، به واکاوی رابطه بین هلاکت قریه و بأس الهی پرداخته است. یافته های پژوهش حاکی است که قریه در قرآن، ناظر به نظامی ساختارمند با ایدئولوژی خاص و داعیه تأمین سعادت بشر است و از آن جا که مفهوم هلاکت، عبارت از زوال ویژگی های بنیادین و مقوم شیء است، بنابراین، هلاکت قریه، به معنای نابودی ادّعای آن نظام ساختارمند است. از سوی دیگر، با استناد به روایات اهل بیت(ع)، مراد از بأس الهی، قیام حضرت حجت(عج) است که ضرورتاً پس از بی اعتباری همه گروه ها و نحله های سیاسی و فرهنگی تحقق خواهد یافت. بر اساس این یافته ها، آیه چهارم سوره اعراف، بر وقوع عصر ظهور پس از بی اعتباری جبهه باطل در ادّعای تأمین سعادت بشر دلالت می کند. از این روی، تقدّم هلاکت قریه بر نزول بأس الهی، امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.
۶۰.

چیستی طرح واره های تصوری در آیات اسنادی فتنه در قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۲۵
معناشناسی واژگان قرآن کریم، از روش های نوین پژوهش در قرآن کریم است. بر این اساس دست یابی به معنای دقیق و درست واژگان قرآنی، اساس تفسیر است که کمال آن با تحلیل معنای واژگان در سیاق آیات و دستیابی به شبکه معنایی واژگان قرآن صورت می پذیرد؛ از سویی دیگر کارکرد اسنادی واژگان قرآنی، نقش به سزایی در فهم و تفسیر آیات قرآنی دارد؛ یکی از واژگان پرکاربرد در قرآن کریم، واژه «فتنه» است؛ این واژه با مشتقاتش شصت مرتبه در کارکردهای اسنادی متفاوت در کلام الهی به کار رفته است و این تکرار نشان دهنده اهمیت این واژه است. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی کارکردهای اسنادی آیات فتنه و چیستی طرحواره های تصوری موجود در آن می پردازد. نتایج این جستار بیانگر آن است که ماده فتنه در کاربردهای قرآنی غالباً در شکل متکلم وحده از فعل ماضی و سپس در قالب دیگر اشتقاقات به کار رفته است.و همچنین نشانگر آن است که به ترتیب طرحواره حرکتی بیشترین میزان فراوانی را به خود اختصاص داده است و سپس طرحواره ظرف بودگی ، نیرو - قدرتی، تماس و شئ، بیشترین میزان فراوانی را به خود اختصاص داده اند، اما طرحواره حمایت و مرکز - حاشیه ،تنها در یک آیه به چشم می خورد.نیزطرحواره حرکتی بیشتر در موارد هجرت و پیکار با کفار به چشم می خورد که جهت حفظ ایمان،توصیه به حرکت شده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان