ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲۱ تا ۴۰ مورد از کل ۱۴٬۴۲۹ مورد.
۲۱.

تحلیل کاربردشناختی گفت وگوهای پیامبران در سوره یوسف با تکیه بر «نظریه ادب» براون و لوینسون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۹ تعداد دانلود : ۴۱
عنصر گفت وگو به عنوان یک مؤلفه روایی و مقوله ای ارتباطی در متون متعدد قابل تحلیل است. گفت وگو از عناصر مهم قرآن است که بر اساس جوانب متفاوت به گونه هایی متنوع به وفور استفاده شده است. یکی از این رویکردها که گفت وگو را از منظر کاربردشناسی زبان تحلیل می کند، نظریه ادب است که نگرشی زبان شناختی به ادب دارد. یکی از کامل ترین نظریه های ادب، نظریه براون و لوینسون است که طرحی جامع درباره گونه های بیان، با اتکا به مقوله ادب مطرح می کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، راهبردها و زیرراهبردهای نظریه ادب در سوره یوسف و انواع ادب مستقیم، غیرمستقیم، سلبی، ایجابی و ادب ناشی از عدم کنش زبانی در گفت وگوهای این سوره را تحلیل می کند. علاوه بر این، پشتوانه های تفسیری نظریه ادب در خصوص گفت وگوهای این سوره مدنظر خواهند بود و در نهایت، بسامد هر راهبرد در نمودارها و جداول آماری ارائه می شود که نشان دهنده حاکمیت ادب بر گفت وگوهای آنهاست. بنابراین، مسأله بنیادین پژوهش، ضمن دست یابی به بسامد هر یک از انواع ادب، محوریت هر یک از انواع ادب ورزی و راهبردهای آنها و پشتوانه های تفسیری هر یک است؛ به این صورت که بیشترین کاربرد از انواع حالت های ادب در این سوره، ادب مثبت است، در حالی که کمترین کاربرد از انواع حالت ها را ادب عدم کنش زبانی داراست و ادب مثبت به عنوان یک ابزار مؤثر در گفت وگوهای سوره یوسف، تأثیرگذاری غالب را دارد، در حالی که عدم کنش زبانی کمترین تأثیر را دارد.
۲۲.

سایه زبان مادری بر فهم متن وحی؛ چالشی هرمنوتیکی در تفاسیر معاصر فارسی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۴۶
تعامل تاریخی زبان قرآن (عربی) و زبان فارسی منجر به وام گیری گسترده واژگانی و تحولات معنایی عمیقی در زبان مقصد شده است که چالشی جدی برای مفسران فارسی زبان ایجاد می کند. این پژوهش با رویکردی میان رشته ای متشکل از معناشناسی شناختی و مطالعات ترجمه انتقادی، استدلال می کند که این وام واژگان به مثابه «تله های شناختی - معنایی» عمل می کنند و به «جابه جایی هرمنوتیکی» در فهم متن قرآن منجر می شوند. مقاله حاضر با هدف مدل سازی این سازوکار و از طریق تحلیل کیفیِ عملکردِ ده تفسیر معاصر فارسی، دو وام واژه پرچالشِ «بریء/برائت» و «مجنون» را به عنوان مطالعات موردی بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که در مورد «برائت»، «چارچوب انقطاع عهدی» (دلالت بر کنش حقوقی - سیاسی در عصر نزول) در بستر زبان فارسی به «سَرنمونه عاطفی» (به معنای بیزاری و نفرت) تقلیل یافته است. در مورد «مجنون»، «چارچوب فرهنگی - باورشناختی» عصر نزول (منازعه بر سر منشأ وحی: خدا یا جن) به طور کامل جای خود را به «چارچوب طبی - آسیب شناختی» مدرن (به معنای دیوانگی بالینی) داده است. تحلیل عملکرد تفاسیر، سه رویکرد گونه شناسانه (جایگزینی - عرفی، التقاطی - مردد، و فقه اللغوی - محافظه کار) را آشکار ساخته است و اثبات می کند که استراتژی «بومی سازی ناخودآگاه» الگوی غالب در مواجهه با این تله هاست. این پژوهش نتیجه می گیرد که زبان مادری مفسر، نه ابزاری شفاف، بلکه یک «پیش فهم» قدرتمند است که می تواند فرایند تفسیر را به صورت نظام مند صورت بندی کند. بر همین اساس، مقاله بر ضرورت «هشیاری هرمنوتیکی» فعال در مطالعات تفسیری، به منظور صیانت از اصالت معنای وحی، تأکید می ورزد.
۲۳.

بررسی زمان تحقق آرمان تمدنی وحدت ادیان از منظر مفسران با تأکید بر آیه ۲۱۳ سوره بقره(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۱
وحدت ادیان، آرمانی بنیادین برای شکل گیری تمدنی جهانی است. این مفهوم، در قرآن کریم و به ویژه در آیه 213 سوره بقره «کَانَ النَّاسُ أُمَّهً وَاحِدَهً» موردتوجه مفسران قرار گرفته است. این آیه، پرسش هایی را درباره زمان و چگونگی تحقق این وحدت مطرح می کند که برخی از مفسران باتوجه به وجود فعل «کان» در آیه، تحقق آن را به دوره های خاصی از تاریخ بشر، مانند زمان آدم، نوح یا ابراهیمg و غیره نسبت داده اند. ازاین رو، باتوجه به اهمیت تمدنی و آرمانی وحدت ادیان، این پرسش اساسی مطرح می شود که آیا این آرمان الهی تاکنون تحقق یافته است؟ و در صورت تحقق، این امر در چه زمانی رخ داده است؟ نویسندگان این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کتابخانه ای، دیدگاه های مفسران در مورد زمان تحقق وحدت اعتقادی در ذیل آیه 213 بقره را بررسی می کنند و در نهایت به این نتیجه می رسند که هیچ یک از دوران تاریخی محتمل، نمی تواند مصداق کامل تحقق امت واحده باشد، بلکه باتوجه به شواهد قرآنی و روایی، این آرمان الهی تنها در زمان ظهور امام مهدی (عج) و جامعه تمدنی ایشان تحقق خواهد یافت.در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کتابخانه ای، به بررسی دیدگاه های مفسران در مورد زمان تحقق وحدت اعتقادی در ذیل آیه 213 بقره پرداخته و در نهایت تبیین شده که هیچ کدام از دوران تاریخی محتمل، نمی تواند مصداق کامل تحقق امت واحده باشد؛ بلکه باتوجه به شواهد قرآنی و روایی، این آرمان الهی فقط در زمان ظهور امام مهدی (عج) و جامعه تمدنی ایشان تحقق خواهد یافت.
۲۴.

بررسی مفهوم نعمت در قرآن به مثابه عنصری تمدنی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۰
در مطالعات تمدنی، مفاهیم بنیادین، در تبیین پویایی و زوال جوامع، نقشی محوری ایفا می کنند. پژوهش پیش رو با اتخاذ رویکردی قرآنی، بر مفهوم «نعمت» به عنوان متغیری کلیدی در فرآیندهای تمدنی متمرکز است. این مطالعه به واکاوی عمیق و چندوجهی مفهوم نعمت از منظر آیات الهی می پردازد تا روشن سازد چگونه رویکرد انسان به نعمت های الهی، سرنوشت تمدن ها را رقم می زند. پرسش اصلی این است که نعمت های مادی و معنوی الهی چگونه بر فرآیندهای تمدنی اثر می گذارند؟ مقاله بر این فرضیه استوار است که قرآن کریم با تبیین دقیق مفهوم نعمت و آثار شکر یا کفران آن، الگویی جامع برای هدایت و تعالی تمدنی ارائه می دهد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی آیات قرآن کریم، به کاوش، دسته بندی و تحلیل مضامین قرآنی مرتبط با نعمت و پیامدهای رفتاری انسان نسبت به نعمت ها می پردازد و از این طریق، ارتباط تنگاتنگ این مفهوم را با سرنوشت جوامع و تمدن ها تبیین می کند. یافته ها نشان می دهد شکرگزاری، بهره برداری صحیح و حفظ مسئولانه نعمت ها، به مثابه بنیان های اخلاقی و اجتماعی، به پویایی و بقای تمدن ها یاری می رساند، در حالی که کفران و ناسپاسی، بستر زوال و انحطاط را فراهم می آورد. این تحقیق با ارائه چارچوبی تحلیلی، نقشی بی بدیل مفهوم نعمت را در فهم ریشه های دوام یا سقوط تمدن ها برجسته می سازد.
۲۵.

تحلیل ساختارگرای شبکه معناییِ «واژه زور» در قرآن کریم(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۶ تعداد دانلود : ۳۳
واژه «زور» در قرآن کریم که در 5 آیه (کهف: ۱۷، حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲) به کاررفته، ازنظر معنایی دارای تنوع و غنای قابل توجهی است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری و کشف شبکه مفهومی واژه «زور» در سیاق های قرآنی انجام شده است. اهمیت این مطالعه در فهم عمیق تر نظام معنایی قرآن و تبیین پیوستگی لایه های معنایی واژگان کلیدی آن نهفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد معناشناسی ساختارگرا است که با تحلیل داده های لغوی، قرآنی و تفسیری به ترسیم شبکه معنایی واژه می پردازد. یافته کلیدی پژوهش آن است که معانی ظاهراً متفاوتِ «زور»، یک شبکه معنایی منسجم را حول هسته معنایی «انحراف از مسیر یا معیار اصلی» تشکیل می دهند. در این ساختار، «تَزَاوَرُ» در سوره کهف (آیه ۱۷) مصداق «انحراف فیزیکی» است؛ درحالی که در آیات دیگر (حج: ۳۰، فرقان: ۴ و ۷۲، مجادله: ۲)، «زور» به عنوان «انحراف معنوی» در قالب دروغ، باطل و شهادت ناحق به کاررفته است. این پژوهش نشان می دهد که سیاق، نه خالق معنا، بلکه فعال کننده یکی از انشعابات این شبکه معنایی است و این انسجام ساختاری، ظرفیت بالای زبان قرآن را در انتقال مفاهیم چندلایه از یک ریشه مشترک آشکار می سازد.
۲۶.

مرجعیت علمی قرآن و سیاست گذاری امنیتی؛ تأملی در مبانی وجودی مطالعات امنیت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۲ تعداد دانلود : ۳۴
مطالعات امنیت در پارادایم مسلّط غربی، با تکیه بر هستی شناسی مادی و سکولار، دولت را محور اصلی امنیت و تهدید نظامی را عمده ترین خطر تعریف می کند. این رویکرد، که ریشه در تحولات تاریخی اروپا دارد، امنیت را عمدتاً مفهومی عملیاتی و مادی تلقی می کند که بر پایه قدرت نظامی، توازن قوا و حفظ مرزهای جغرافیایی استوار است. با این حال، این پارادایم با چالش های متعددی روبه رو است. فرضیه اصلی مقاله آن است که قرآن کریم، به عنوان منبعی وحیانی، قادر به ارائه چارچوبی هستی شناختی جامع، عمیق و یکپارچه برای مطالعات امنیت است که نه تنها نارسایی های پارادایم غربی را پوشش می دهد، بلکه افق های کاملاً جدیدی می گشاید. این چارچوب، امنیت را از سطح فردی تا سطح جهانی گسترش می دهد و تأکید می کند که امنیت واقعی بدون پیوند با مبانی الهی و معنوی ناقص و شکننده است. این پژوهش با روشی کیفی و با اتکا به روش تفسیر موضوعی جهت دار، در پی بازخوانی و بازسازی این بنیان ها با مرجعیت علمی قرآن کریم است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که در هستی شناسی خدامحور قرآن، امنیت از مفهومی صرفاً مادی- کارکردی به وضعیتی وجودی و چندبعدی ارتقا می یابد. این وضعیت وجودی شامل ابعاد روحی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و مادی است و بر پایه ایمان، تقوا، عدالت و توکل استوار می شود. در این چارچوب، موجود اصلی امنیت پذیر از انحصار دولت خارج شده و به فرد مؤمن، امت و نظام احسن تعمیم می یابد. این تعمیم نشان دهنده رویکردی جامع و همه جانبه است که همه سطوح وجود را دربرمی گیرد. تهدیدات نیز در سلسله مراتبی معنادار بازتعریف می شوند؛ از تهدیدات ریشه ای مانند شرک و کفر، تا تهدیدات میانی مانند فساد، ظلم و تفرقه، و در نهایت تهدیدات عینی مانند جنگ و قحطی.
۲۷.

A Non-Linear Systemic Analysis of Conceptualization in the Holy Qur’an(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۳۷
The Holy Qur’an employs a unique and, in technical terms, "Non-Linear" order and organization in articulating its concepts. The explanation of Qur’anic meanings cannot be adequately contained within a purely "lexeme-meaning" system alone; rather, it is the various patterns of order and the relationships among Qur’anic words, verses, and chapters that are responsible for conveying its meanings. The Qur’an constructs conceptual networks, expressing its intended meanings through chain-like interconnected relations. This study, which aims to analyze this non-linear system, employs textual analysis and examines concrete examples to identify various forms and processes of conceptual processing in the Qur’an. These include symmetry, opposition, repetition, morphological variation, derivation and inflectional extension, semantic gradation and contextual layering of vocabulary, generalization and specification, the use of different or similar rhetorical structures, and other forms of interrelation and proportionality among words, verses, and chapters. Attention to these relationships and proportional structures, as well as to the Qur’an’s distinctive mode of conceptualization, indicates the existence of a coherent and systematic conceptual universe within the Qur’an. In contrast to the long-standing scholarly focus on the external order of the Qur’an, these non-linear and systemic dimensions of Qur’anic conceptual organization have not received sufficient attention in academic research. The Holy Qur’an does not employ this mode of expression with the intention of artificial complexity, hardship, or confusion for the audience. Rather, since it is intended to serve as a "Clarification for Humankind," it necessarily adopts such a structure. This form of relational organization prevents stagnation and the monopolization of Qur’anic meanings, thereby demonstrating its perpetual explanatory capacity, its effectiveness in addressing human problems, and, ultimately, its enduring authority.
۲۸.

مطالعه تفسیری واژگان «صلح» و«سَلم» در قرآن کریم با محوریت آیه 128 نساء و تکیه بر نقد تفاسیر(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۲۶
جایگاه هر واژه در قرآن، بر اساس هدفی مشخص و منحصر به خود در بافت و سیاقی معنادار تعریف شده است و هیچ دو واژه ایی در قرآن مترادف و هم معنا نیستند و نمی توان در تفسیر و ترجمه، دو واژه را در یک معنا و مفهوم به کار گرفت. واژه«صلح» در هشت آیه و واژه «سَلم»در هفت آیه در زمینه بروز اختلافات و منازعات خانوادگی و اجتماعی در قرآن ذکر شده است. مفسران فریقین مراد خدای تعالی از «سَلم» را در آیات هفتگانه مسالمت، سازش و آرامش دانسته اند. واژه ی صلح نیز در هفت آیه، در معنای احقاق حقوق تضییع شده مظلوم و باز ستادن آنها از ظالم تفسیر شده است. اما در یک مورد؛ یعنی آیه 128نساء با موضوع زن و خوف نشوز و اعراض کامل شوهر از او در حوزه نزاع خانوادگی و در مواضع بحرانی؛ صلح را مترادف «سلم»در معنای عفو و چشم پوشی از حقوق خود و بخشیدن دیگر حقوق خود به شوهر یا همان مسالمت و سازش از روی ضعف و ذلت دانسته اند. این پژوهش با رویکردی انتقادی و درنگ در آیات متحدالموضوع با ارائه انتقادات و پرسش هایی، تفسیر مشهور را به چالش کشانده و با ارائه دلیل اثبات می نماید که مراد از صلح در آیه مذکور نیز مانند هفت آیه دیگر، همان استیفای حقوق و بازگرداندن حقوق تضییع شده ی زن از ناحیه شوهر است و نمی توان در یک آیه صلح را از معنای حقیقی خود و سازگار با سیاق و دیگر آیات خارج نموده و آن را در معنای «سَلم» اخذ نمود.
۲۹.

تحلیل کارکردهای زبانی سوره نوح بر اساس نظریه ارتباطی یاکوبسن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۴۰
سوره نوح یکی از غنی ترین سوره های قرآن است و محور اصلی آن، ارتباط حضرت نوح با قوم خود و سخنان رد و بدل شده بین آن ها است. خداوند، حضرت نوح و دیگر پیامبران خود را کاملا به قدرت ارتباط کلامی آگاه کرد تا با مردم به بهترین شیوه صحبت کنند. لذا بررسی و تحلیل الگوی ارتباطی و نقش های زبانی موجود در این سوره، از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه اندیشمندانی مثل رومن یاکوبسن به بررسی ساختمان ارتباط کلامی پرداخته اند. پژوهش حاضر درصدد نشان دادن الگوی ارتباط کلامی و کارکردهای زبانی در سوره ی نوح است. روش استفاده شده در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی براساس نظریه ارتباطی یاکوبسن است. نتایج به دست آمده بیانگر این است که سوره ی نوح با اینکه سوره ای کوتاه است، اما از همه ی کارکردهای زبانی برخوردار است و حتی گاهی این کارکردها باهم تداخل پیدا می کنند. میزان استفاده از کارکرد ارجاعی و عاطفی و سپس کارکرد ترغیبی بر بقیه کارکردها غلبه دارد و میزان استفاده از کارکرد فرازبانی نسبت به بقیه کارکردها کم رنگ تر است. علت غلبه ی کارکرد ارجاعی و سپس عاطفی و ترغیبی، نشانگر اهمیت ارجاع ذهن گیرنده به موضوعات مختلف و امر تشویق است. حضرت نوح با فنون اقناع و ترغیب، مردم را به راه راست دعوت کرد و در کلام خود، ادب را که لازمه ترغیب مخاطب است، رعایت می کرد. به ندرت حضرت نوح، با نشانه با مخاطب صحبت می کند تا هرکس به اندازه ی فهم خودش از کلام او بهره ببرد.
۳۰.

تبیین تمدنی از آراء علامه فضل الله درباره مسئله جنسیت در قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۸ تعداد دانلود : ۲۲
بررسی مسئله جنسیت از منظر تمدنی، یکی از رویکردهای نوین در مطالعات قرآنی است. زن و مرد به عنوان عناصر بنیادین تمدن اسلامی، در مسئولیت های اجتماعی جایگاهی مبتنی بر سرشت مشترک انسانی دارند و درعین حال نقش های متمایزی ایفا می کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، به تبیین تمدنی از مسئله جنسیت از دیدگاه مفسر معاصر سیدمحمدحسین فضل الله می پردازد و در جست وجوی پاسخ به این سؤال است که برداشت تمدنی فضل الله درباره مسئله جنسیت در تفسیر آیات قرآنی چیست و در چه افقی قابل تبیین و توصیف است؟ یافته های تحقیق نشان می دهد بازخوانی تمدنی آیات و سنت های تفسیری می تواند به درک بهتری از جایگاه جنسیت در تمدن اسلامی منجر شود. فضل الله ضمن ارائه تفسیری اجتماعی و تربیتی، خوانش های تمدنی دقیقی درباره مسئله جنسیت بیان کرده و بر اصول تمدنی کرامت بخشی، عدالت محوری و مسئولیت پذیری در نهاد خانواده تأکید فراوانی داشته است.
۳۱.

نقد و تحلیل گزارش انتساب شراب خواری به حضرت عیسی(ع) در انجیل متّی با تأکید بر قرآن، روایات اسلامی و منابع مسیحی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۶ تعداد دانلود : ۸۹
هدف از این پژوهش امکان سنجی شراب خواری پیامبر الهی عیسی(ع) در انجیل متّی و سایر منابع کتاب مقدس بوده است. این موضوع به عنوان یک تعارض با آموزه های قرآن کریم مدنظر بوده است. سؤال اصلی تحقیق که با روش کتابخانه ای و با رویکرد تحلیلی سامان یافته، چنین است: بر اساس انجیل متّی و سایر قرائن درون دینی مسیحی، امکان نسبت شرب خمر به عیسی(ع) وجود داشته است؟ چگونه می توان با قرائنی خارج از عهدین این موضوع را نقد نمود؟ و منابع اسلامی نیز به این انتساب چه واکنشی نشان داده اند؟ به همین منظور افزون بر جست وجو در عهدین، با تأکید بر انجیل متّی به عنوان یکی از اناجیل هم نوا (نظیر) به منابع اسلامی شامل آیات، تفاسیر روایی و احادیث نیز نگریسته شده است. یافته ها نشان می دهد که تعارضی میان قرآن و انجیل متّی به صورت مبنایی در مورد شرب خمر وجود نداشته است و می توان این تعارض را بدوی و ظاهری دانست؛ یعنی در اناجیل هم نوا شاهد وحدت نظر با قرآن هستیم؛ اما در رسائل پولس آزادی در نوشیدنی ها تجویز شده است، احادیث اسلامی نیز موید این مساله بود به نحوی که شرب خمر در تمام ادیان الهی مورد نکوهش بوده است و جوازی شرعی براین مسئله هیچ گاه وجود نداشته است.
۳۲.

بررسی پیدایش عرف قرآنی واژگان حوزه طلاق بر اساس معناشناسی تاریخی و توصیفی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۳۸
معناشناسی به عنوان یکی از حوزه های مهم زبان شناسی، نقش اساسی در تفسیر آیات قرآن کریم دارد. این دانش با تمرکز بر روابط واژگانی و در نظر گرفتن بافت زبانی و موقعیتی آن، معنایی دقیق تر و متناسب تر از الفاظ ارائه می دهد. واژه «طلاق» یکی از مفاهیم پربسامد در قرآن است که به جدایی زن و مرد اشاره دارد؛ اما این مفهوم را نمی توان به سادگی تحلیل کرد و آن را صرفاً یک جدایی نامید. یک بررسی معناشناسانه می تواند افق هایی جدید از مفهوم «طلاق» را آشکار کند که با عرف و مفهوم غیرقرآنی متفاوت باشند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، واژه های حوزه طلاق در عرف قرآنی را بررسی می کند. یافته های این پژوهش نشان می دهد واژه اصلی برای مفهوم «جدایی زوجین» «طلاق» است؛ واژه ای عربی الاصل که در کاربردی مجازی در قرآن کریم به معنای جدایی زوجین آمده است و شامل اراده و آغاز طلاق است. واژه دیگر در این حوزه «تسریح» است که همنشین و جانشین «تطلیق» است و بخشی از طلاق را یعنی طلاق سوم را شامل می شود؛ اما «مفارقه» به پایان فرآیند طلاق اشاره دارد و «استبدال» به جدایی با انگیزه جایگزینی اشاره دارد. مهم ترین همنشین های واژه طلاق عزم و مفاهیم عدد و زمان هستند که در ساخت معنای قرآنی طلاق که همان فرآیندی بودن آن، مقارن با زمان است، نقشی مهم داشته اند.
۳۳.

تحلیل گفتمان انتقادیِ قرآن کریم در ابطال و تبدیل الهه های متعدد به الله واحد با صفات متعدد(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۵ تعداد دانلود : ۳۲
یکی از رویکردهای کاربردشناسانه زبان که بازخوانی متون دینی را به مثابه گفتمان فراهم می کند، رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی است. این رویکرد در قرآن کریم به مثابه یک متن دینی، قابل مشاهده است. قرآن کریم در مواجهه با گفتمان جاهلیت، با تمرکز بر گفتمان فرهنگی پیش از نزول و بهره گیری از همدلی برای اقناع سازی، به دنبال تغییر تدریجی گفتمان موجود و معرفی گفتمان تأسیسی خود است. یکی از بنیادی ترین گفتمان های پیش از نزول که در تمام شئون زندگی، تفکر شبه جزیره عربستان را تحت تأثیر قرار داد بود، مقوله الهه های متنوع و متعدد بود. هدف اصلی این پژوهش کشف گام ها و فرایندهای قرآن در انتقاد به گفتمان اعراب جاهلی و تبدیل الهه های متعدد به الله واحد است. پژوهش حاضر با ابزار گردآوری کتابخانه ای-استنادی و روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل گفتمان انتقادی به دنبال پاسخ به این پرسش است: گام ها و فرایند تأسیس گفتمان قرآن در راستای انتقاد به گفتمان اعراب جاهلی در ابطال و تبدیل الهه های متعدد به الله واحد با صفات متعدد چگونه بوده است؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد در گفتمان عرب جاهلی، الله ربّ الأرباب مشرکان بود و شئونی همچون خالقیت، قدرت و علم مطلق را داشت. قرآن کریم، ضمن انتقاد از گفتمان موجود، کارکردهای الله را توسعه می دهد و کارکردهای الهه های لات، منات و عزّی را به صفات الله تبدیل و توحید را تثبیت می کند. این فرایند به عنوان مدلی کارآمد برای تغییر نگرش در حل شبهات بینشی و نگرشی معرفی می شود.
۳۴.

تبیین تضاد معنایی عبارت «ما بین أیدیهم وما خلفهم» بر اساس رویکرد شناختی و بلاغی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۲
در رویکرد شناختی، واژگانِ زبان انباشته ای از واژه ها نیستند، بلکه شبکه ای از الفاظ هستند که برحسب تنوعی از پیوندهای معنایی، در رابطه متقابل با یکدیگر قرار می گیرند. تعبیر «ما بین أیدیهم وما خلفهم» به مثابه تعبیری قرآنی از زمان، بنا بر تفاسیر معتبر لغوی بر هر دو معنای گذشته/آینده و گذشته/آینده دلالت دارد. مشابه این تعارض را لیکاف و جانسون با رویکرد شناختی و از خلال نظریه استعاره مفهومی، در زبان انگلیسی بررسی کرده اند. این نظریه، بر اساس حقیقت ادراک تجسدی، بیان می کند زبان ما به مفهوم انتزاعی زمان مفهوم مکانی داده است. در این راستا، به ویژه برای تبیین تعارض ها، سه مدل شناختی زمان پیشنهاد می شوند: 1- مدل ناظر متحرک، 2- مدل زمان متحرک و 3- مدل توالی زمانی. پژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی و با کاربست مدل های شناختی و در مقایسه با تحلیل های بلاغی، میزان توفیق هر کدام را در توجیه تعارض پیش گفته بیان می کند. مدل های 1 و 2 که ناظرمحور هستند، صرفاً یک معنا را توجیه می کنند، در هر دو آینده، پیش رو و گذشته، پشت سر است. اما مدل 3  که زمان محور است، با آیات مشتمل بر ترکیب هم خوانی ندارد، زیرا حضور ناظر در آیات قطعی است. حال آنکه دیدگاه بلاغی با تکیه بر رکن تشابه در استعاره، به دو اعتبار تمثیل حرکت مضاف/مضاف الیه و تمثیل دیدنی/نادیدنی، چرایی این تعارض را به خوبی روشن می کند. بنا بر نتایج این پژوهش، تحلیل بلاغی، در تبیین این تضاد، توجیهی کامل تر و منسجم تر در مقایسه با تحلیل شناختی ارائه کرده است.
۳۵.

بررسی ترجمه آیات مشابه بر اساس نظریه آنتوان برمن (مطالعه موردی: ترجمه خرمشاهی، گرمارودی و کوشا)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۳۴
ترجمه قرآن اصول خاصی دارد که یکی از این اصول یکسانی برگردان آیات مشابه است. قرآن کریم متشکل از آیات و جملات مشابه یا تکراری است و دقت در ترجمه آنها در ارائه ترجمه ای با بیشترین شباهت به متن اصلی نقش دارد. آنتوان بِرمَن، نظریه پرداز معاصر علم ترجمه، تأثیری ویژه در زمینه مطالعات ترجمه داشته است. او بر حفظ اصالت متن مبدأ تأکید دارد و هر گونه تغییر در سبک نویسنده، ساختار زبان، اطناب کلام و ... را از جمله عوامل تحریف متن برمی شمارد. در این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی، 45 آیه و جمله مشابه، در سه بخش، بر اساس برخی از مؤلفه های تحریف متن برمن که بیشترین تکرار را در سه ترجمه معاصر (خرمشاهی، گرمارودی و کوشا) داشتند، ارزیابی شدند: بخش اول برگردان 11 جمله مشابه که واژه های تکراری دارند، بخش دوم برگردان 24 آیه مشابه که در یک سوره تکرار شدند و بخش سوم برگردان 9 آیه که هر دو یا چند آیه مشابه در سوره های مختلف تکرار شدند. هر بخش با توجه به تشابه آیات و جمله ها شامل سه قسم است: در هر قسم از آیات و جمله های مشابه که جمعاً 9 قسم می شوند، یکسانی برگردان آنها نیز بررسی و مقایسه و ترجمه پیشنهادی ارائه شد. نتایج حاصل این است که در منطقی سازی، شفاف سازی و اطناب، بیشترین تحریف را به ترتیب کوشا، گرمارودی و خرمشاهی داشته است. در تخریب سیستم بندی های متن، به ترتیب خرمشاهی، گرمارودی و کوشا، و در تضعیف کمّی، به ترتیب خرمشاهی، کوشا و گرمارودی بیشترین تحریف را داشته است. همچنین، با وجود مبنای نظری سه مترجم معاصر به یکسانی برگردان آیات مشابه، برگردان آنها نیز در هر سه ترجمه کاملاً یکسان نشده است.
۳۶.

عوامل و راهکارهای درمان «اختلال اضطراب اجتماعی» از دیدگاه قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۲ تعداد دانلود : ۴۱
اختلال اضطراب اجتماعی از شایع ترین اختلالات روانی در جوامع معاصر است که به صورت ترس پایدار از ارزیابی منفی دیگران بروز می کند و می تواند بر اعتمادبه نفس، روابط میان فردی و مشارکت اجتماعی فرد اثر منفی بگذارد. با توجه به گستردگی پیامدهای روانی و اجتماعی این اختلال، بررسی آن صرفاً در چارچوب روان شناسی تجربی کافی نیست و نیازمند نگاهی جامع تر بر پایه ی جهان بینی الهی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل مؤثر بر شکل گیری اضطراب اجتماعی و راهکارهای قرآنی در کاهش آن انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که: «قرآن کریم چه تحلیل و راهکارهایی برای مدیریت و درمان اضطراب اجتماعی ارائه می کند؟» روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و بر پایه بررسی تطبیقی منابع روان شناسی اجتماعی و تفسیر موضوعی آیات مرتبط سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد که عواملی همچون کمال گرایی، ترس از قضاوت، تجارب منفی، احساس ناتوانی، ترس از آینده و فقدان معنا، زمینه ساز اضطراب اجتماعی اند؛ در حالی که آموزه های قرآنی با مفاهیمی چون توکل، صبر، ایمان به تقدیر الهی و معنا بخشی به رنج، سازوکارهایی مؤثر برای کاهش اضطراب و بازیابی آرامش درونی ارائه می دهند. بر این اساس، قرآن کریم با تأکید بر تعادل روانی و معنوی، الگویی تلفیقی برای درمان اضطراب اجتماعی در ساحت فردی و اجتماعی عرضه می کند.
۳۷.

مطالعه تحلیلی - انتقادی دیدگاه مفسران فریقین درباره کید و استدراجِ خدا، با رویکرد واژگانی و کلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۳۹
صفات خبری الهی در قرآن، به دلیل کاربرد واژگان انسانی، همواره محل چالش در تفسیر و تحلیل صفات الهی بوده اند؛ چالشی ناشی از بیم نسبت دادن افعال قبیح به خداوند یا افتادن در دام انسان وارگی. این پژوهش به طور خاص به تحلیل افعال «کید» و «استدراج» و بررسی امکان انتساب آن ها به خداوند پرداخته و با رویکردی تحلیلی - انتقادی، دیدگاه های تفسیریِ ۱۵ مفسر برجسته از مذاهب مختلف اسلامی را ارزیابی کرده است. در این مسیر، ابتدا تحلیل لغوی و قرآنی دو مفهوم مذکور ارائه شده، سپس آرای تفسیری در قالب شش دیدگاه دسته بندی گردیده و بر پایه شاخص های معناشناختی، کلامی، و تفسیری بررسی شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که نسبت کید و استدراج به خداوند، بر دو مبنای مکمل قابل دفاع است: نخست آن که این افعال به لحاظ لغوی، فاقد قبح ذاتی اند؛ و دوم آن که حتی در فرض وجود معنای منفی، این افعال در سیاق قرآنی، افعالی واقعی، واکنشی و عادلانه اند که در چارچوب سنت های جزا و هدایت الهی تحقق می یابند. ازاین رو، دیدگاه هایی که این افعال را تدابیر حقیقی، حکیمانه و سازگار با نظام ربوبی می دانند، با ظاهر آیات، اصول توحیدی و مبانی عقلی هماهنگ ترند، درحالی که دیدگاه هایی مبتنی بر تأویل لفظی، مشاکله، مجاز یا مبانی جبرگرایانه، فاقد انسجام مفهومی و کلامیِ لازم اند.
۳۸.

زیبایی شناسی هنری آیات فقهی با تأکید بر آیات حجاب(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۳۲
آیات فقهی قرآن کریم، به رغم دارا بودن جلوه های زیبایی شناختی، عمدتاً تنها از منظر استنباط احکام بررسی شده اند. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل بلاغی و با تمرکز بر آیات حجاب، در پی آن است که نشان دهد این آیات، افزون بر دلالت های فقهی، از شبکه ای پیچیده و هدفمند از صور خیال و شگردهای بلاغی بهره برده اند که به شکل مستقیم بر تقویت جنبه های اقناعی، تربیتی و اخلاقی احکام می افزایند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تصویرآفرینی هنری در این آیات، امری تصادفی یا صرفاً تزیینی نیست، بلکه در انسجامی کامل با فضای تشریع احکام، به عنوان لایه ای زیرین و مؤثر در راستای تسهیل درک، تأکید بر اهمیت، و ایجاد آمادگی روانی در مخاطب برای پذیرش تکالیف شرعی عمل می کند. بر این اساس، ظرفیت های تصویری و زیبایی شناسآن های همچون مجاز، تشبیه، کنایه، تعدد لفظ و معنا، حذف، تکرار، مقابله، التفات و مشاکله، در این آیات شناسایی و تحلیل شد که هر یک، حلقه ای از زنجیره انسجام متن و عاملی در تکمیل فرایند دلالت معنایی به شمار می روند. نوآوری این پژوهش در تلفیق مطالعات بلاغی با محتوای فقهی قرآن و تبیین کارکردهای اقناعی - تربیتی صور خیال در آیات الاحکام است.
۳۹.

کارکرد معنایی اسماء الهی در پایان آیات سوره مجادله(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۴۱
انتخاب دقیق اسماء الهی در پایان آیات قرآن کریم، یکی از جلوه های اعجاز بیانیِ این کتاب آسمانی است که انسجام و غنای معنایی سوره ها را عمق می بخشد. این مقاله با بهره گیری از رویکرد توصیفی و تحلیلی و تأکید بر تحلیل سیاق و محتوای آیات، به واکاوی کاربرد معنایی اسماء الهی در پایان آیات سوره مجادله می پردازد. هدف پژوهشْ روشن ساختن حکمت الهیِ نهفته در این انتخاب های سنجیده و تبیین نقش آن ها در تقویت محورهای اساسی سوره، به ویژه مقابله با جریان مخالفت و دشمنی با خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله و نیز مواجهه با رفتار منافقانه برخی افراد است. نتایج نشان می دهد که هریک از اسما، با دقت و متناسب با محتوای هر آیه برگزیده شده است و پیوندی عمیق با پیام کلی سوره دارد. اسماء الهی در پایان آیات فقط جنبه تزئینی یا تأییدی ندارند، بلکه کارکردهایی فعال همچون تأکید بر نظارت کامل خداوند (مانند سمیع، بصیر، علیم، خبیر)، ایجاد تعادل میان شریعت و رحمت الهی (مانند عفوّ، غفور، رحیم)، هشدار و تذکر به معاندان (مانند شهید)، و تضمین پیروزی جبهه حق (مانند قویّ، عزیز) را ایفا می کنند. چینشِ هدفمند این اسما ساختار معنایی سوره را منظم ساخته است و پیام های اعتقادی و تربیتی آن را برای مخاطب پررنگ تر و ماندگارتر می سازد.
۴۰.

بررسی مستندات قرآنی مشروع انگاری عملیات های انتحاری در آرای مسلم جودت(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۳۴
وجوب جهاد، فی الجمله یکی از احکام ضروری اسلام است که افزون بر برخورداری از خاستگاه قرآنی و روایی، مستند به حکم عقل و بنائات عقلایی می باشد. اما آنچه امروزه جهان اسلام شدیداً از آن رنج می برد عملیات های انتحاری است که با عنوان جهاد فی سبیل الله در بین مسلمین و در اماکن عمومی، مساجد و مشاهد مشرفه انجام می شود، چه آن که این مسئله سبب شده است تا اتهام خشونت طلبی و تروریسم به نادرستی متوجه مسلمانان و مکتب اسلام گردد و اسلام به عنوان دینی جنگ طلب معرفی شود. این آسیب آن گاه تشدید می شود که اشخاصی درصدد مستند ساختن آن به آموزه های دینی بر آیند تا از این رهگذر، مشروعیت آن را در مراتب مختلف فرض، ندب، سنت و ... اثبات نمایند. ازاین رو، تحقیق و پژوهش در جهت نقد چنین تئوری هایی ضروری است. تحقیق حاضر سعی دارد تمسک عالم وهابی، مسلم جودت، به عنوان نمونه ای از تفکر وهابیت، را در مشروع انگاری چنین عملیات هایی، بر پایه استناد به آیات قرآن و با روش توصیفی - تحلیلی و عمدتاً با تمرکز بر تفاسیر و آرای عالمان و مفسران اهل سنت نقد نماید. بررسی آیات اذن جهاد و تفاسیر اهل سنت نشان داده است که عملیات های انتحاری در بین مسلمانان مصداق جهاد فی سبیل الله نبوده است و توجیه قرآنی ندارد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان