درخت حوزه‌های تخصصی

حکومت ها به عنوان بازیگران اصلی عرصه ژئوپلیتیک به منظور تامین امنیت، حفظ و کسب منافع بیشتر، همچنین ارتقاء جایگاه و منزلت خود در سطح جهانی به دنبال ایجاد مناسبات ژئوپلیتیکی با دیگر بازیگران می شوند. در این بین کشور ایران به عنوان یکی از مهم ترین بازیگران منطقه ای در جنوب غرب آسیا دارای علائق ژئوپلیتیکی فراوانی است که از جمله این علائق را می توان در ارتقای سطح نفوذ در ماورای مرزها خود به ویژه در بین همسایگان خود از جمله کشور عراق می باشد. بر این اساس تحقیق حاضر به بررسی چالش های گوناگونی که در مسیر گسترش قلمرو ژئوپلیتیکی ایران در عراق وجود دارد، می پردازد. با توجه به اهمیت منطقه ای و بین المللی این موضوع و تأثیرات گسترش قلمرو بر روابط منطقه ای و بین المللی تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی مهم ترین چالش های ایران در این زمینه را در دو سطح فروملی، ملی مورد بررسی قرار داده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که: مهم ترین چالش های گسترش قلمرو ژئوپلیتیکی ایران در سطح فروملی برای کشور عراق عبارت بودند از: وجود گسست سیاسی در ورابط شیعیان عراق و ایران، وجود اندیشه های افراط گرایی مذهبی و سیاسی (بعثی) در میان اهل سنت عراق بودند.

کسب وکار یکی از مهم ترین عناصر رشد و توسعه اقتصادی هر کشور است که به عنوان موتور محرک اقتصاد، نقش کلیدی در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی دارد. اهمیت این موضوع و ارتباط آن با ارکان اساسی آمایش سرزمین، یعنی انسان، فضا و فعالیت و تأثیرپذیری از آن ها با توجه به شرایط مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مدیریتی و برنامه ریزی موجب شده تا این پژوهش با هدف بررسی عوامل مؤثر بر این ساختار و تدوین سناریوهای در دسترس به منظور دستیابی به بهترین سناریوی پیش روی کسب وکار سرزمینی در ایران انجام بگیرد. نتایج پژوهش نشان داد مداخله دولت در امور اقتصادی، ماهیت نظام سیاسی، اقتصاد متمرکز دولتی، جهانی سازی کسب وکار و کیفیت دستگاه های اجرایی مهم ترین عوامل اثرگذار بر وضعیت امروز و آینده کسب وکار سرزمینی در ایران هستند. همچنین نتایج این بخش نشان داد، عوامل مدیریتی- برنامه ریزی، اقتصادی و سیاسی بیش ترین اثرگذاری را بر وضعیت کنونی و آینده کسب وکار سرزمینی در ایران داشتند، در حالی که عوامل اجتماعی و ساختاری تأثیرپذیر از این شرایط بودند. با توجه به نتایج تحلیل سناریو، چهار سناریوی قوی استخراج شد که در این بین سناریوی اول سناریوی ایده آل است. با عملی سازی این سناریو، کسب وکار سرزمینی از طریق هماهنگی و یکپارچگی بین عوامل مختلف سیاسی، مدیریتی و اقتصادی به رونق بالایی می رسد و بالاترین سطح توسعه اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و به صورت کلی، بالاترین سطح رونق اقتصادی زیر سایه به کارگیری آن در کشور شکل می گیرد.

طراحی مدل مطلوب سلامت سازمانی در نظام بانکی کشور، هدف اصلی این پژوهش است. روش پژوهش آمیخته مبتنی بر روش های دلفی و کمّی (پیمایشی) می باشد که به دنبال تحلیل پیشران های مؤثر بر تقویت سلامت سازمانی در نظام بانکی کشور، انجام شده است. جامعه آماری مبتنی بر متخصصین، با تعداد نمونه 258 نفر با روش فرمول کوکران انتخاب شدند. برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل عاملی تأییدی و اکتشافی، ضریب همبستگی پیرسون و تکنیک تصمیم گیری چندمعیاره تاپسیس، با کمک نرم افزارها SmartPLS و SPSS استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که در طراحی الگوی مطلوب مدل خط مشی سلامت سازمانی در نظام بانکی کشور، سه مقوله محوری شامل شاخص درونداد (20 مقوله)، شاخص فرایندی (14 مقوله) و شاخص برونداد (30 مقوله) شناسایی گردید. در بخش کمّی نیز، شاخص های مؤثر بر طراحی مدل خط مشی سلامت سازمانی در نظام بانکی کشور بالاتر از 96.1 بوده و نشان دهنده قدرت بار عاملی بر عامل (متغیر مکنون) است. آزمون پیرسون نشان داد که میزان همبستگی شاخص برونداد و شاخص مرحله ای با ضریب پیرسون 0.847 و همبستگی بین متغیر درونداد و متغیر مرحله ای برابر 0.835 و درونداد با برونداد برابر 0.799 است. در نهایت، رتبه بندی شاخص ها با روش تصمیم گیری چندمعیاره تاپسیس نیز نشان داد که شاخص خدمت رسانی باکیفیت با امتیاز 0.604، وقت شناسی با امتیاز 0.598، جذب و استخدام با امتیاز 0.589، نظام پیشنهادات با امتیاز 0.588 و ایجاد نظام تنبیه با امتیاز 0.587 بیشترین امتیاز را کسب کرده اند.

هدف: بخش عظیمی از ذخایر کالبد تاریخی و سرمایه های فرهنگی در روستاها قرار دارد و زندگی روستایی با معماری بومی عجین شده است. معماری بومی در سکونتگاه های روستایی، گواهی بر پیشینه معماری و فرهنگ ارزشمند آن سرزمین است، اما در تحولات امروزی ساختار روستاها، به معماری بومی کمتر توجه شده است. لذا شناخت معماری بومی، می تواند زمینه ای را برای مرتفع ساختن نیازهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و توسعه هرچه بیشتر این سکونتگاه های باارزش فراهم نماید و در انتقال فنون معماری و تجارب فرهنگی به دیگر مناطق نیز مؤثر باشد. ازاین رو هدف این پژوهش، بررسی ابعاد و مؤلفه های معماری بومی در سکونتگاه های روستایی و نمود آن ها در مطالعه موردی روستای قلعه بالا شاهرود است. روش پژوهش: این پژوهش ازلحاظ روش توصیفی-تحلیلی و ازلحاظ هدف کاربردی است. برای این منظور ابتدا با مطالعه اسناد کتابخانه ای، ابعاد معماری بومی و مؤلفه های آن مشخص گردیده و پس از تحلیل محتوا، چهارچوب نظری بیان شده است. در ادامه با مطالعه میدانی و با شیوه تحلیلی، نمود آن در مطالعه موردی روستای قلعه بالا شاهرود موردبررسی قرار گرفته است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که ابعاد اقتصادی-معیشتی، اجتماعی-فرهنگی، اقلیمی-محیطی در شکل گیری معماری بومی در سکونتگاه های روستایی مؤثر هستند. در بعد اقتصادی-معیشتی، مؤلفه نوع کارایی و کارکرد، نوع معیشت و وضعیت درآمد و نوع مصالح ساخت و در بعد اجتماعی-فرهنگی، مؤلفه امنیت و آرامش، روابط و تعاملات اجتماعی، حس تعلق خاطر، ارزش و هنجار فرهنگی و در بعد محیطی-کالبدی، مؤلفه ساختار فضایی و کالبدی، آسایش محیطی و هماهنگی اقلیمی، انعطاف پذیری فضایی و عملکردی تأثیرگذار است. نتیجه گیری: ابعاد و مؤلفه های معماری بومی در سکونتگاه های روستایی در عین واحد بودن، روی یکدیگر تأثیر می گذارند و از هم تأثیر می پذیرند. همچنین بافت و مسکن روستای قلعه بالا شاهرود از تمامی این مؤلفه ها و شاخص های آن تأثیر پذیرفته و معماری روستای قلعه بالا شاهرود نمونه ای از معماری بومی منطبق با اقلیم، فرهنگ و زندگی روستایی است.

مقدمه: در روش هم پوشانی حسابی وزنی برحسب شاخص پتانسیل زلزله (EPI) برای ارزیابی خطر لرزه ای هر منطقه، داده های تاریخی زلزله، توزیع زمین مکانی و بزرگای زمین لرزه های گذشته، زمین ساخت فعال (نوع و طول گسل)، تراکم گسل در واحد سطح، فاصله مکان تا گسل فعال، فاصله تا کانون زلزله، شیب و تغییرات توپوگرافی باید در نظر گرفته شود و لایه های مربوط با استفاده از GIS ایجاد شوند. این روش غیرارگودیک مشکلات روابط کاهندگی و بیان ورودی ها و خروجی های تحلیل خطر را حل می کند و در تهیه نقشه خطر زلزله مناطق وسیع جغرافیایی با پیشینه لرزه خیزی غنی، دقت بسیار مناسبی دارد. در این مطالعه، خطر زلزله در منطقه جنوب غرب ایران، در مربعی به ضلع 400 کیلومتر و با مرکزیت شهر بهبهان (طول °E2417/50 و عرض ° N5985/30) به روش هم پوشانی حسابی وزنی، برحسب شاخص پتانسیل زلزله ارزیابی شده است. روش شناسی: روش هم پوشانی حسابی وزنی برمبنای برهم نهی اطلاعات رتبه بندی شده مکانی، زمین شناسی و لرزه شناسی منطقه با وزن های از قبل تعیین شده قرار دارد. شاخص پتانسیل زلزله با استفاده از رابطه زیر محاسبه می شود:                                 (1)         در این معادله، EPI شاخص پتانسیل زلزله، DEM مدل رقومی ارتفاعی، Slope زاویه شیب برحسب درجه، Den_F چگالی گسل های فعال، Den_Ev تراکم کانون های زلزله، ML بزرگی زلزله، Dis_F فاصله تا گسل فعال، Dis_epi_ev فاصله تا کانون زلزله و i و j مختصات سلول (طول و عرض جغرافیایی) هستند. شناسایی مناطق دارای پتانسیل لرزه خیزی و ارزیابی خطرهای لرزه ای نیازمند در نظر گرفتن سهم تمامی پارامترها و ترکیب آنها، مطابق با اهمیت نسبی آنهاست. پس از تهیه نقشه های لازم، با توجه به لرزه خیزی منطقه ( توزیع کانون های زلزله، منابع لرزه زا و گسل های فعال) ، ویژگی های زمین ساختی ( سن لایه، زمین ساخت)، توپوگرافی منطقه ( مدل رقومی ارتفاعی) و شیب، EPI، تعیین می شود. منطقه مورد مطالعه (مربعی به ابعاد 400 کیلومتر و با مرکزیت بهبهان) از شیب تند شمال شرق با ارتفاع 4418، به شیب ملایم جنوب غرب (محدوده خلیج فارس) به ارتفاع 125- می رسد. نتایج و بحث: روش هم پوشانی حسابی وزنی برحسب شاخص پتانسیل زلزله (EPI) در جنوب غرب ایران انجام و نتایج به صورت نقشه و جدول ارائه شد. براساس نتایج، بخش هایی از شهرهای شرقی و شمالی استان خوزستان و شهرهای جنوب غرب استان چهارمحال بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و اصفهان و شهرهای شمالی استان بوشهر در مناطق EPI بالا و شهرهای گچساران، بهبهان، امیدیه، بهمئی، رامهرمز، باغ ملک، هفت گل، گتوند، اردل، کوهرنگ، فارسان و کبار در منطقه خطر بالا قرار می گیرند. در منطقه مورد مطالعه، شاخص پتانسیل زلزله در محدوده 55/1تا 75/6 متغیر است. میانگین برآوردشده مقدار EPI برابر با 415/4 و انحراف معیار برابر با 94/1 است. این مقادیر نشان دهنده تغییرات نسبتاً زیاد لرزه خیزی متوسط در منطقه است. همچنین جدول مقادیر EPI درمورد تمامی شهرهای استان خوزستان تخمین زده شد و شاخص پتانسیل زلزله هر شهرستان، براساس EPI، با شاخص لرزه خیزی استاندارد آیین نامه 2800 مقایسه شد. نتایج مقایسه در اغلب شهرها هم خوانی دارد و بیشتر بودن خطر بیان شده ازطریق استاندارد 2800 در موارد اختلافی بیان می کند که مقادیر استاندارد در جهت اطمینان قرار دارد. نتیجه گیری: روش هم پوشانی حسابی وزنی، برحسب شاخص پتانسیل زلزله (EPI)، روش جهانی جدیدی است که می توان آن را در ارزیابی خطر زلزله به روش غیرارگودیک به کار برد. براساس نتایج این روش، مقادیر ویرایش 4 استاندارد 2800 کفایت لازم برای طرح لرزه ای ساختمان ها را دارد.

هدف: هدف این پژوهش، بررسی اثر سیاست نقش پذیری های جدید شهرهای کوچک بر ابعاد توسعه پایدار (اقتصادی، اجتماعی–فرهنگی و محیط زیستی) در شهرهای کوچک استان کردستان است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و پیمایش میدانی با پرسش نامه محقق ساخت گردآوری شد. جامعه آماری شامل 60 نفر از خبرگان و کارشناسان نهادهای شهری استان کردستان است که با روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل عاملی تأییدی و مدل سازی معادلات ساختاری انجام شد. نتایج: نتایج نشان می دهد سیاست نقش پذیری های جدید می تواند 52 درصد از توسعه پایدار شهرهای کوچک را تبیین کند؛ به طوری که بعد محیط زیستی (34 درصد) بیشترین سهم را داشته و پس از آن بعد اقتصادی (27 درصد) و بعد اجتماعی–فرهنگی (26 درصد) قرار دارند. نتیجه گیری: یافته ها بیانگر آن است که تقویت نقش پذیری های جدید شهرهای کوچک می تواند به عنوان راهبردی مؤثر برای تحقق توسعه پایدار، ارتقای خوداتکایی شهری و کاهش فشارهای زیست محیطی و اجتماعی شهرهای بزرگ مورد توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان شهری قرار گیرد.

پیامدهای حاصل از فرایند برنامه ریزی و مدیریت شهری غیر مشارکتی به اذعان متخصصان حوزه شهری چندان موفقیت آمیز نبوده است. بر این اساس در پی گسترش شهرنشینی پارادایمی از نگاه حکومتی به نگاه حکمروایی شکل گرفته و لزوم رویارویی با چالش های جدید برآمده از رشد شهرنشینی موجب دگرگونی اساسی در دیدگاه ها و رویکردهای مدیریت شهری شده است. از این رو هدف پژوهش حاضر اولویت بندی شاخص های مدیریتی موثر در توسعه شهر کنگان است. نوع پژوهش از نظر هدف توسعه ای و از نظر روش توصیفی، تحلیلی و پیمایشی می باشد. اطلاعات مورد نیاز با مطالعه منابع کتابخانه ای، اسنادی و همچنین مطالعات میدانی بدست آمده و تجزیه و تحلیل اطلاعات با روش AHP انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 90 نفر از کارشناسان و متخصصان حوزه برنامه ریزی و مدیریت شهری می باشند که حجم نمونه به روش گلوله برفی تعیین شده است. بر اساس نتایج تحلیل سلسله مراتبی معیارهای مدیریتی/ سیاسی و اجتماعی/ فرهنگی به ترتیب در اولویت اول و دوم قرار گرفته اند. همچنین با توجه به رتبه بندی ها در مدل AHP محلات چهار و دو به ترتیب با امتیاز 181/0 و 167/0 دارای رتبه های اول و دوم و رتبه های آخر به محلات هشت و ده تعلق گرفته است و در نهایت پیشنهاد می شود زیرمعیارهایی چون مسئولیت پذیری و پاسخگویی مسئولان، انگیزش و بینش راهبردی، عدالت اجتماعی، جامعه محوری و اقدام جمعی، اقدامات عمرانی و زیرساخت های شهری و مدیریت و دانش زیست محیطی در اولویت های برنامه ریزی این شهر قرار گیرند.

یکی از چالش های اصلی در شهرهای کشورهای در حال توسعه آن است که خدمات جامع مدیریت پسماند شهری، از پایداری مالی برخوردار باشد، همچنین با افزایش درخور توجه زباله های جامد به دلیل صنعتی شدن و شهرنشینی، آسیب های زیست محیطی نیز رو به وخامت گذاشته است و مدیریت زباله های جامد را به عنوان یک مسئله مهم در سراسر جهان تبدیل کرده است. هدف پژوهش حاضر طرح مکان یابی محل سکوهای انتقال موقت پسماند در شهر تویسرکان با استفاده از مدلAHP بوده است؛ لذا با بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS، انجام مطالعات مکان یابی برای تعیین و اولویت بندی محل سکوهای انتقال پسماند صورت گرفت. بر اساس فرایند مکان یابی محل های پیشنهادی به لحاظ استانداردهای محیط زیستی نسبتاً توجیه شده است و بر اساس جانمایی محل مناسب احداث ایستگاه انتقال موقت پسماند با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، زمینی به مساحت 15 هکتار در محدوده روستای سهام آباد انتخاب گردید.

هوش مصنوعی(AI) به عنوان پارادایم و کالای قدرت در دهه چهارم قرن ۲۱ ظهور کرده و در حال بازتعریف چشم اندازهای اقتصادی و سیاسی جهانی است. سیاستگذاری هوش مصنوعی بر کنش های رفتاری، کنترل محیطی، دموکراسی و تولید اقتصادی تأثیر گذاشته و حوزه هایی مانند آموزش، حقوق بشر، مهاجرت و سرمایه گذاری را دستخوش تغییر می کند. این پژوهش به بررسی سیاستگذاری هوش مصنوعی و سیاست قدرت پرداخته و تأثیرات آن بر اقتصاد، صنعت و کنش های اجتماعی را تحلیل می کند. فرضیه اصلی بیان می کند که حکمرانی مبتنی بر هوش مصنوعی بر پایه دولت های قدرتمند، تغییرات دموکراتیک، کنترل افکار عمومی(دیپ فیک)، نظارت عمومی، ژئواکونومی بدون سرمایه و کالایی سازی نیروی کار انسانی است. با استفاده از رویکرد تخریب سازنده شومپیتر و روش تحلیل تحولات پارادایمیک، این پژوهش بررسی می کند که چگونه هوش مصنوعی موجب تغییر در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و حکمرانی راهبردی می شود. یافته ها نشان می دهند که هوش مصنوعی در حال بازتعریف توزیع قدرت، انقلاب های صنعتی و پویایی های اجتماعی است و سیاستگذاری های تطبیقی برای ایجاد تعادل میان نوآوری، ثبات اقتصادی و عدالت اجتماعی ضروری خواهند بود.

هدف: یکی از مفاهیمی که طی سال های اخیر به مثابه راهکاری برای چاره جویی چالش های برآمده از روند روزافزون شهرنشینی و راهی برای حصول شهرها به سمت پایداری مطرح شده، مفهوم کامیابی شهری بوده است. کامیابی شهری به مثابه رویکردی کل نگر و جامع محسوب می شود که موفقیت، سلامتی، پیشرفت و بهروزی را توصیف می کند و با ارتقای کیفیت اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و زیست محیطی، زمینه لازم برای زیست پذیری و پایداری شهرها را فراهم می آورد. شهر مشهد به مثابه دومین کلان شهر پرجمعیت کشور و مناطق شهری آن در شرایطی ناهمگن و نامتعادلی از منظر پیشرفت، رفاه و کامیابی قرار دارند. بدین ترتیب، این پژوهش در راستای سنجش و تحلیل سطح توسعه یافتگی مناطق شهری مشهد از منظر مؤلفه ها و شاخص های تلفیقی کامیابی شهری انجام گرفته است. روش و داده: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به صورت توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. داده های موردنیاز این پژوهش از ابزار پرسشنامه گردآوری شده و نتایج حاصله از آن با استفاده از تحلیل خوشه ای و تکنیک تاپسیس مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته است. یافته ها: یافته های این پژوهش نشان می دهد که مناطق شهری مشهد از منظر کامیابی شهری، در شرایط ناهمگن و نامتعادلی قرار دارند. طوری که منطقه ۱ در سطح نسبتاً بسیار مطلوب، مناطق ۸، ۹ و ۱۳ در سطح مطلوب، مناطق ۲، ۳، ۶، ۱۰، ۱۱ و ۱۲ در سطح نسبتاً مطلوب و مناطق ۴، ۵ و ۷ در سطح نسبتاً نامطلوب از این حیث قرار گرفتند و در این بین، مناطق ۱، ۱۳ و ۹ در قیاس با سایر مناطق از کامیابی بیشتری برخوردار بوده و مناطق ۷، ۵ و ۴ از این حیث در رتبه ی آخر قرار گرفته اند. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که هرچند تمامی مناطق شهری مشهد از درجه کامیابی حداقلی برخوردار بوده؛ اما با این وجود، بیشتر این مناطق از منظر کامیابی شهری در شرایط مطلوبی قرار ندارند که این مسئله نیازمند توجه مسئولان و مدیران شهری شهر مشهد است. نوآوری، کاربرد نتایج: چارچوب سنجشی این پژوهش از جامعیت بیشتری برخوردار بوده و همچنین در سطح شهر مشهد نیز، مسئله کامیابی شهری مورد توجه قرار نگرفته است.

زمینه و هدف: مهاجرت به عنوان واقعه تأثیرگذار جمعیتی، تغییرات قابل ملاحظه ای را در ساخت و توزیع جمعیت ایجاد می کند. مهاجرت نه تنها به عنوان یک پدیده، بلکه به عنوان یک فراپدیده (واقعه ای که اتفاق آن به دلیل بستر و موقعیتی است که مردم در آن زندگی می کنند) از عوامل متعدد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نشأت گرفته است.  به این دلیل، علل و انگیزه های مهاجرت را می توان از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داد. مهاجرت از ایران موضوعی پیچیده و چند بعدی است که در سال های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است.  هدف این مقاله بررسی تاثیر عوامل اقتصادی بر مهاجرت از ایران با تمرکز ویژه بر شاخص فلاکت (مجموع تورم و بیکاری) است. روش شناسی: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی انجام و برای گردآوری اطلاعات از روش اسنادی کتابخانه ای استفاده شده است. تمامی داده های متغیرهای مورد نظر به صورت سالیانه برای دوره زمانی 2000 تا 2022 استفاده شده است. برای بررسی ارتباط میان متغیرها از روش خود توضیح با وقفه های توزیعی  استفاده شده است. مدل هایی که برای بررسی اثرات تاخیری ارائه می شوند، معروف به مدل های با وقفه توزیعی هستند که یکی از جدید ترین روش ها برای این بررسی ها، روش خود توضیح با وقفه های توزیعی یا ARDL  است. در این مدل، متغیر وابسته تحت تاثیر وقفه های این متغیر و سایر متغیرهای مستقل قرار دارد. یافته ها و نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاکی از آن است که متغیرهای جمعیت، شاخص فلاکت و تولید ناخالص داخلی تاثیر معنا داری بر مهاجرت از ایران دارند، اما شاخص نابرابری ضریب جینی تاثیر معناداری بر مهاجرت ندارد. شاخص فلاکت نیز تأثیر مثبت و قابل توجهی بر مهاجرت دارد. برعکس، رشد اقتصادی تأثیر منفی و معناداری بر مهاجرت دارد، به طوری که یک درصد افزایش در رشد اقتصادی می تواند نرخ مهاجرت را 1/0 درصد کاهش دهد. نتایج نشان می دهد که سه عامل کلیدی رشد جمعیت، نرخ فقر و رشد اقتصادی به طور مستقیم بر روند مهاجرت از ایران تأثیر می گذارند. با افزایش جمعیت، فشار بر منابع اقتصادی و اجتماعی کشور تشدید می شود. در شرایطی که فرصت های شغلی و خدمات عمومی توسعه نیافته اند، افراد ممکن است برای جستجوی شرایط زندگی بهتر مهاجرت کنند. شاخص فلاکت، که هم نرخ تورم و هم نرخ بیکاری را در بر می گیرد، به عنوان یک شاخص حیاتی برای عملکرد اقتصادی عمل می کند.

خشکسالی پس از طوفان پر هزینه ترین رویداد آب و هوایی جهان به شمار می آید. تشخیص به موقع خشکسالی و پیش بینی وقوع آن باعث کاهش هزینه ها و نجات جان انسان ها می گردد. در این تحقیق به منظور ارزیابی بهترین شاخص در برآورد تنش رطوبتی و خشکسالی از 8 شاخص NDVI، NDWI، VCI، SR، MSI، SIWSI، NDII و NMI استفاده شده و تالاب شادگان در بازه زمانی 2018 تا 2023 مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی تغییرات دمایی نیز از شاخص LST بهره گرفته شد. به منظور تعیین مناسب ترین شاخص، ضریب همبستگی پیرسون بین شاخص ها برآورد شده و کارایی هر شاخص در مقیاس چادوک نشان داده شد. بر این اساس شاخص های NDWI، MSI، NMI و LST بیشترین همبستگی را داشته و بر اساس مقیاس چادوک در 5 مورد، شاخص های NDWI و MSI از همبستگی قوی و بسیار قوی برخوردار بوده و بین این دو شاخص همبستگی قوی در حدود 99/0- برقرار بوده است. همبستگی بین دو شاخص LST و NDWI نیز به صورت منفی بوده و حدود 73/0- برآورد گردید. به علت حاکمیت شرایط نیمه خشک در منطقه، شاخص های مبتنی بر پوشش گیاهی از قابلیت بسیار ضعیفی در برآورد خشکسالی برخوردار بوده و همبستگی بین NDVI و NDWI نیز در حدود 05/0 بوده است. لذا بر این اساس می توان چنین نتیجه گیری کرد که در تالاب شادگان شاخص های مبتنی بر تنش های رطوبتی و دمایی نسبت به شاخص های پوشش گیاهی از قابلیت بهتری در برآورد خشکسالی برخوردار بوده اند.

مکان یابی نامناسب سایت های بلندمرتبه می تواند لطمات جبران ناپذیری به مناظر شهری وارد کند. این موضوع به خصوص در شهر هایی با مناظر آبی که دارای با کیفیت ترین مناظر شهری هستند، اهمیت دوچندان دارد. منظر رودخانه ای بخش مرکزی اهواز، اخیرا مورد تعرضِ توسعه غیر اصولی قرار گرفته است؛ و به نظر می رسد با ادامه این روند، در آینده نه چندان دور ناهماهنگی ارتفاعی ساختمان ها چهره آشفته ای برای شهر به وجود آورد. بنابر این، هدف از پژوهش حاضر توسعه یک روش شناسی مؤثر برای هدایت منظر رودخانه ای در بخش مرکزی اهواز است. روش پژوهش ترکیبی از روش های کمی وکیفی است؛ که ابتدا انواع دیدها شناسایی، کد گذاری و تحلیل شده اند. سپس وضعیت مطلوب ارتفاعی با توسعه تکنیک ایزوویست سه بعدی (3D-isovist) و نمایش بصری دقیق (AVR) شبیه سازی شدند. نتایج نشان می دهد که علیرغم ناهماهنگی های ایجادشده فرصت توسعه موزون بصری رود کارون هنوز فراهم است. برای حفظ محصوریت فضایی جداره کارون آستانه ارتفاعی به صورت پلکانی پیشنهاد شده است. محاسبات صورت گرفته نشان می دهد که توسعه بلندمرتبه در فاصله کمی از جداره کارون امکان پذیر است. به عنوان مثال، ساختمان مسکونی 20 طبقه مجاور خیابان ساحلی اگر 4 بلوک عقب تر و در مجاورت خیابان آزادگان مکان یابی می شد آسیب بصری کمتری به منظر رودخانه وارد می شد. تفاوت این پژوهش با سایر پژوهش ها در حوزه منظر آن است که تلاش می کند تا چارچوب قائده مند و دقیق محاسباتی را برای تحلیل منظر پیشنهاد دهد؛ که قابلیت اجرا در سایر نمونه ها را دارد. نتایج فرآیند پیشنهادی در این پژوهش می تواند تحولی در نگرش به موضوع منظردر طرح های توسعه شهری ایجاد کند و تکمیل کننده آن باشد.

خاندان بیات ماکویی از دوره شاه عباس اول در ماکو ساکن شدند و حکومت محلی این منطقه را با فرازوفرودهایی تا قدرت یابی قاجارها ادامه دادند. با تشکیل حکومت قاجار آن ها به اطاعت شاهان قاجار درآمدند، اما با بروز نشانه های ضعف در حاکمیت قاجارها، آن ها به مرور تمایلات استقلال طلبانه خود را بیشتر نمودند. پژوهش حاضر به روابط خوانین ماکو با حکومت ناصرالدین شاه قاجار پرداخته است. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی در پی پاسخ دادن به این پرسش ها است که منطقه ماکو به چه دلایلی بستری برای شکل گیری حکومت محلی توسط خوانین بیات شد؟ روابط خوانین ماکو با حکومت قاجار در دوره ناصرالدین شاه قاجار چه مراحلی را طی کرد و تعهدات خوانین در برابر حکومت مرکزی چه بود؟ یافته ها نشان می دهد که حضور خوانین بیات از دوره صفویه در ماکو و بهره گیری آنان از موقعیت جغرافیایی و سوق الجیشی ماکو در مجاورت مرزهای ایران با کشورهای عثمانی و روسیه و استفاده از قدرت جنگی ایلات و عشایر منطقه، عوامل مهم شکل دهی به قدرت محلی آن ها بود. بررسی مناسبات خاندان بیات با حکومت قاجار در دوره ناصری بیانگر آن است که آن ها به خصوص در دوره حکمرانی تیمور پاشا در برابر اقدامات تمرکزگرایانه ناصرالدین شاه مقاومت کرده و دخالت حکومت مرکزی در امور ماکو را به حداقل رساندند.

تغییرات اقلیمی یکی از چالش های بزرگ جهانی است که در ابعاد و سطوح گوناگون کشورها و روابط بین آن ها را به چالش ها کشیده است. هم اکنون تغییرات اقلیمی از مباحث مهم سیاسی هر کشوری است. عراق نیز که در جغرافیایی خشک و گرم واقع شده، با چالش های فراوانی، که ناشی از تغییرات اقلیمی هستند، مواجه است. این چالش ها تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر روند سیاست داخلی و خارجی این کشور داشته است. از همین رو این مقاله تلاش می کند تا رابطه میان تغییرات اقلیمی و سیاست خارجی عراق را در قبال ترکیه و ایران بررسی کند. سوال اصلی این تحقیق این است که تغییرات اقلیمی چه تأثیری بر تصمیم گیری های سیاست خارجی عراق در مواجهه با کشورهای ترکیه و ایران داشته است؟. فرضیه اصلی مطرح شده این است که تغییرات اقلیمی به عنوان یک عامل تقویت کننده تهدید، موجب بازنگری عراق در روابط خارجی خود به ویژه در زمینه منابع آبی و زیست محیطی شده است. روش تحقیق این پژوهش تحلیلی-توصیفی بوده و داده ها از منابع کتابخانه ای گردآوری شده اند. یافته های این تحقیق نشان می دهند که کاهش منابع آبی ناشی از سدسازی ترکیه و تغییرات اقلیمی، عراق را به سمت همکاری با ترکیه برای مدیریت بهتر منابع آبی سوق داده است. در عین حال، ریزگردها و خشکسالی ها به عنوان چالش های مشترک عراق و ایران، زمینه ساز گسترش دیپلماسی زیست محیطی میان این دو کشور شده اند. این مقاله با ارائه رویکردی جامع به ارتباط میان تغییرات اقلیمی و سیاست خارجی، راهبردهایی برای کاهش تنش های منطقه ای و تقویت همکاری های بین المللی پیشنهاد می کند.

شهرهای هوشمند به عنوان راهکاری نوین برای بهبود کیفیت زندگی شهری، مدیریت بهینه منابع و خدمات عمومی، و ارتقای بهره وری اقتصادی مطرح شده اند. در این راستا،یکپارچگی فناوری های نسل پنجم( 5 G)و اینترنت اشیاء (IoT) می تواند نقش کلیدی در تسریع تحول دیجیتال و توسعه زیرساخت های هوشمند ایفا کند. مقاله حاضر با ارزیابی و تحلیل معیارهای مختلف مرتبط با زیرساخت ها و خدمات شهری به بررسی چگونگی استفاده از این فناوری ها برای توسعه شهر هوشمند با تمرکز بر شهر تبریز پرداخته است. برای جمع آوری داده ها، از روش های متنوعی استفاده شده است که شامل مطالعه منابع مختلف ، نظرسنجی از شهروندان، مشاهدات میدانی و همکاری با نهادهای محلی می باشد. برای این منظور، از روش های تصمیم گیری چندمعیاره آنتروپی شانون و الکتره ستفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که مناطق 5 و 8 با 8 چیرگی به عنوان بهترین گزینه ها شناسایی شدند، در حالی که مناطق 1 و 7 هیچ چیرگی نداشتند و نیاز به بهبود زیرساخت ها و خدمات دارند. همچنین یکپارچگی فناوری های نسل پنجم (5G) و IoT می تواند به بهبود کیفیت خدمات شهری،کاهش آلودگی و افزایش رضایت شهروندان کمک کند. نتایج به دست آمده می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی و سیاست گذاری در راستای توسعه شهر هوشمند تبریز مورد استفاده قرار گیرد و به تصمیم گیرندگان در شناسایی نقاط قوت و ضعف زیرساخت های شهری یاری رساند.

صنعت گردشگری بخش عمده اقتصادجهانی راتشکیل میدهد و از صنایعی به شمار می آید که تاثیرات قابل توجهی در زمینه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، زیست محیطی به همراه دارد. هدف این پژوهش، بررسی قابلیت های بالقوه گردشگری رودخانه ای قزل اوزن در منطقه گیلوان و منجیل پرداخته است. منطقه مورد مطالعه در امتداد رودخانه قزل اوزن و منطقه اطراف آن حد فاصل گیلوان تا قبل دریاچه سد سفیدرود در استان های زنجان، قزوین و گیلان قرار دارد. متغیرهای موثر بر قابلیت گردشگری در 8 مورد شامل زیرساخت، قابلیت دسترسی، امنیت، آسیب پذیری، مدیریتی، مشارکت، تنوع چشم انداز و آگاهی و اطلاع رسانی طبقه بندی گردید. جامعه آماری پژوهش شامل 112 نفر از مدیران و افرادی که به صورت مستقیم در حوزه گردشگری فعالیت می کنند نتایج نشان دهنده تاثیر متغیرهای مختلف موثر بر توسعه گردشگری در منطقه گیلوان است. تحلیل های آماری انجام شده نشان می دهد که پیشرفت در زیرساخت ها، دسترسی، تنوع چشم انداز، و آگاهی جامعه برای تقویت بخش گردشگری مبتنی بر رودخانه بسیار مهم است. باتوجه به نتایج بدست آمده میتوان پی برد که امنیت و مشارکت و زیرساخت منطقه از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و برای ارتقای گردشگری در این منطقه باید این موارد را بهبود داد. منطقه گیلوان می تواند با بهره گیری از قابلیت های موجود و رسیدگی به آسیب پذیری ها، می تواند جذابیت خود را به عنوان یک مقصد گردشگری افزایش دهد و در عین حال رشد پایدار را برای جوامع محلی خود تضمین کند.

پژوهش حاضر با توجه به ارزش های ویژه ی شهر سهند و به ویژه مجموعه هشت بهشت، سعی کرده تا پتانسیل ها و نیز نقاط ضعف و محدودیت هایی را که این شهر برای بهره گیری از ظرفیت های برندسازی شهری خود مواجه است شناسایی و اولویت ها را جهت برنامه ریزی و جهت یابی ایجاد برند شهری معرفی و پیش بینی نماید. در این راستا هدف پژوهش حاضر تبیین پیشران های کلیدی مؤثر بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند است پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و ازحیث روش ترکیبی از روش های کتابخانه ای و پیمایشی و مبتنی بر رویکرد آینده پژوهی می باشد. قلمرو پژوهش شهر سهند بوده است.جامعه آماری این پژوهش 30 نفر از کارشناسان در حوزه شهری و برندشهری است.جهت تجزیه تحلیل دادها از روش دلفی، ماتریس اثرات متقاطع(میک مک) استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان داد از میان 38 عامل اصلی تأثیرگذار بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند ، 14 متغیر به-عنوان کلیدی و تأثیرگذار شناخته شده اند. که این متغیرها بیشترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری را بر آینده توسعه برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند دارند. همچنین نتایج نشان داد از لحاظ تأثیرگذاری مستقیم متغیرهای مانند ایجاد فضاها و ساز و کارهای جدید با امتیاز 79، تأثیرگذاری مجموعه در ایجاد حس آرامش و متفاوت بودن فرم و ارتفاع فضاهای سبز و آب نماهای موجود با کسب امتیاز 73 و 72 به ترتیب در جایگاه های اول تا سوم واقع شده اند. از سوی دیگر متغیرهای که تأثیری غیرمستقیم بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند دارند عبارت اند از ایجاد فضاها و ساز و کارهای جدید با امتیاز 198401، متفاوت بودن فرم و ارتفاع فضاهای سبز و آب نماهای موجود با امتیاز 192442و تأثیرگذاری مجموعه در ایجاد حس آرامش با امتیاز 186585به ترتیب در جایگاه های اول تا سوم واقع شده اند.

تحلیل جریان های هوایی نیز می تواند به برنامه ریزان شهری کمک کند تا بهتر بفهمند که چگونه می توانند خدمات و زیرساخت ها را به گونه ای توزیع کنند که نیازهای جمعیت های مختلف را برآورده سازند. این پژوهش با هدف تحلیل نظام سکونتگاهی کشور ایران با استفاده از رهیافت شبکه مبنا و بررسی جریان های هوایی میان شهرهای دارای فرودگاه های فعال (طی سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰) می تواند به درک بهتری از الگوهای فضایی و تعاملات شهری کمک کند. این پژوهش مبتنی بر پارادایم اثبات گرایی با روش تحقیق کمّی از نوع توصیفی و تحلیلی است. نتایج این پژوهش نشان می دهد تهران به عنوان هسته مرکزی نقش غالبی در شبکه شهری ایفا می کند و این موضوع می تواند تأثیرات قابل توجهی بر توزیع خدمات و زیرساخت ها در سایر شهرها داشته باشد. وجود هسته های ثانویه در این نظام سکونتگاهی نشان دهنده شکل گیری الگوی چندمرکزی است که می تواند به توسعه متوازن تر مناطق مختلف کمک کند. این هسته ها ممکن است به عنوان نقاط قوتی در نظام سکونتگاهی عمل کنند که می توانند به جذب جمعیت و سرمایه گذاری های جدید کمک کنند. این پژوهش می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های آتی در زمینه توسعه شهری و منطقه ای باشد و به بهبود کیفیت زندگی در شهرها کمک کند. در نهایت، توجه به تحلیل داده های جریان مبنا و استفاده از ابزارهای مدل سازی پیشرفته می تواند به غنای مطالعات نظام سکونتگاهی در ایران بیفزاید و به ایجاد راهکارهای مؤثرتر در مدیریت شهری و منطقه ای منجر شود.

هدف: سکونتگاه های روستایی مستقر در پیرامون شهرها پیوسته از درون و بیرون تحت تأثیر عوامل (ساختارها) و نیروهای (سازوکارها) متعدد در حال تغییر و دگرگونی هستند. در برنامه ریزی سنتی فضاها (در سطوح مختلف) به ویژه روستاها، نیروهای سازنده آینده عمدتاً نیروهای سازنده گذشته در نظر گرفته می شوند و تغییرات و رویدادهای آتی چندان لحاظ نمی گردند. حال آنکه نیروهای پیشران که آینده را می سازند گاهی همراه با عدم قطعیت اند و می توانند آینده پدیده مورد بررسی را تحت تأثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد آینده نگاری هدف خود را شناخت آینده های پیشروی سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار قرار داده است. روش پژوهش: مطالعه بر اساس هدف، کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی-اکتشافی است. روش شناسی از نوع ترکیبی ( کیفی-کمی) است. در بخش کیفی به منظور شناسایی عوامل و نیروهای پیشران و عدم قطعیت ها از مشاهده و مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی با هدف اولویت بندی و امتیازدهی پیشران ها از پرسشنامه استفاده گردید. یافته ها: بر اساس یافته ها پایین بودن ظرفیت نهادی، رانت قدرت در نظام سیاست گذاری و برنامه ریزی، توسعه اقتصاد صنعتی، رشد سوداگری زمین، پس زدگی جمعیتی کلان شهر تهران و مجاورت فضایی با کلان شهر از میان 18 عامل، به عنوان پیشران های اصلی مؤثر بر آینده روستاهای پیرامون شهرها شناسایی شدند. با توجه به 12 حالت محتمل پیشران ها، سه سناریوی توسعه فضایی پایدار، توسعه فضایی شکننده و توسعه فضایی ناپایدار به عنوان سناریوهای محتمل برای توسعه سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار تشخیص داده شده است. نتیجه گیری: هر یک از این سناریوها باورپذیرند و هر کدام نیز پتانسیل تحقق دارند اما اینکه کدام یک روی دهد به برنامه ریزی امروز بستگی دارد.در عرصه ادبیات داخلی و خارجی، پژوهش های اندکی در باب سناریو نگاری به طور اخص در حوزه روستاهای پیرامون کلان شهرها با رهیافت آینده نگاری انجام شده است. مقاله پیش رو در یک رویکرد سیستمی و یکپارچه در ابعاد (محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، انسانی، اقتصادی، کالبدی-فضایی) به موضوع مورد مطالعه توجه دارد.