جغرافیا و برنامه ریزی

پژوهش حاضر با توجه به ارزش های ویژه ی شهر سهند و به ویژه مجموعه هشت بهشت، سعی کرده تا پتانسیل ها و نیز نقاط ضعف و محدودیت هایی را که این شهر برای بهره گیری از ظرفیت های برندسازی شهری خود مواجه است شناسایی و اولویت ها را جهت برنامه ریزی و جهت یابی ایجاد برند شهری معرفی و پیش بینی نماید. در این راستا هدف پژوهش حاضر تبیین پیشران های کلیدی مؤثر بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند است پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی و ازحیث روش ترکیبی از روش های کتابخانه ای و پیمایشی و مبتنی بر رویکرد آینده پژوهی می باشد. قلمرو پژوهش شهر سهند بوده است.جامعه آماری این پژوهش 30 نفر از کارشناسان در حوزه شهری و برندشهری است.جهت تجزیه تحلیل دادها از روش دلفی، ماتریس اثرات متقاطع(میک مک) استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان داد از میان 38 عامل اصلی تأثیرگذار بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند ، 14 متغیر به-عنوان کلیدی و تأثیرگذار شناخته شده اند. که این متغیرها بیشترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری را بر آینده توسعه برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند دارند. همچنین نتایج نشان داد از لحاظ تأثیرگذاری مستقیم متغیرهای مانند ایجاد فضاها و ساز و کارهای جدید با امتیاز 79، تأثیرگذاری مجموعه در ایجاد حس آرامش و متفاوت بودن فرم و ارتفاع فضاهای سبز و آب نماهای موجود با کسب امتیاز 73 و 72 به ترتیب در جایگاه های اول تا سوم واقع شده اند. از سوی دیگر متغیرهای که تأثیری غیرمستقیم بر برندسازی مجموعه هشت بهشت شهر سهند دارند عبارت اند از ایجاد فضاها و ساز و کارهای جدید با امتیاز 198401، متفاوت بودن فرم و ارتفاع فضاهای سبز و آب نماهای موجود با امتیاز 192442و تأثیرگذاری مجموعه در ایجاد حس آرامش با امتیاز 186585به ترتیب در جایگاه های اول تا سوم واقع شده اند.

در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. به ویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکل گیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان می باشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش های کتابخانه ای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعه ی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر می باشد. داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرم افزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که از میان عوامل طراحی و برنامه ریزی متغیر های ساختمان های عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پله های با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخص ها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامه ریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمان ها در مکان های عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخص ها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی ، آسیب پذیری و خواسته ها و دغدغه هایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله می توان مواردی همچون رمپ-ها و پله های ورودی ساختمان ها، کف سازی پیاده رو ها و دسترسی به سطل های زباله، نشمین گاه ها اشاره کرد.

حکمروایی خوب روستایی به عنوان یک چارچوب جامع برای کارآمدسازی نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری فضایی، به واسطه تأکید بر نقش ویژه اصول اجماع گرایی، شفافیت طلبی، عدالت گستری، قانون مندی، کارایی و اثربخشی، مسئولیت پذیری، مشارکت محوری و پاسخ گویی، می تواند به عنوان یک الگوی موفق در تحقق اهداف توسعه پایدار روستایی عمل کند. مطالعه حاضر، تحلیل جایگاه حکمروایی خوب روستایی براساس اسناد برنامه ریزی و سیاست گذاری فضایی استان خوزستان پرداخت. برای دستیابی به هدف، با داده کاوی اسناد منطقه ای مرتبط با موضوع تحقیق در استان، تعداد ۳۴۰ زیرمقوله در قالب هشت مقوله تبیین کننده اصول حکمروایی خوب روستایی منطقه استخراج شدند. به اقتضای محتوای سوالات، یک مجموعه ۳۵ نفره مرکب از کارشناسان هفت سازمان استان خوزستان جهت پاسخ گویی به پرسشنامه مدنظر قرار گرفت. برای شناخت وضعیت مقوله های حکمروایی خوب روستایی در استان، نتایج ضرایب نهایی مقوله ها حاصل از میانگین اوزان مجموعه ای از روش های وزن دهی تصمیم گیری چندشاخصه نشان داد که مقوله های قانون مندی، کارایی و اثربخشی، عدالت گستری و مشارکت محوری، بیش ترین سهم را در حکمروایی خوب روستایی استان خوزستان کسب کردند. برای تعیین سطح حکمروایی خوب روستایی، نتایج روش های تجمیع ضرایب مدل های تصمیم گیری چندشاخصه فازی نشان دادند که شهرستان های اهواز، دزفول و بهبهان بهترین وضعیت و نیز سه شهرستان رامشیر، هفتگل و صیدون پایین ترین جایگاه از بین کل شهرستان ها را به دست آوردند. همچنین، جهت تحلیل روابط بین اصول حکمروایی خوب روستایی در استان، نتایج حاصل از آزمون های همبستگی کندال و اسپیرمن مشخص نمود که تمامی روابط بین این اصول، معنادار و از نوع مثبت بوده و نیز شدت ارزش همبستگی قوی ارزیابی گردید. در این تحلیل، بیش ترین ضرایب همبستگی در حلقه های ارتباطی بین سه مقوله شفافیت طلبی، قانون مندی و کارایی و اثربخشی شناسایی شد و پایین ترین ضرایب نسبت به سایر حلقه ها، در روابط اجماع گرایی با برخی مقوله ها به دست آمد. این امر، چالش توافق جمعی و وفاق گرایی پیش روی تحقق حکمروایی خوب روستایی در استان خوزستان را برجسته می کند.

هدف: با توجه به این واقعیت که مناطق آزاد در ایران نسبت به نمونه های موفق آن در دنیا دارای عملکرد قابل قبولی نبوده و با آسیب های متعددی مواجه هستند، مقاله حاضر ضمن شناسایی آسیب های نهفته در مناطق آزاد کشور، سعی دارد مدل مطلوب برای بهبود عملکرد مناطق تازه تأسیس و مشخصاً منطقه آزاد اردبیل ارائه دهد. روش پژوهش: شناسایی آسیب های مناطق آزاد بر مبنای روش کیفی و به طور خاص مصاحبه با مطلعین حوزه مناطق آزاد در کشور صورت گرفته است. شناسایی و اولویت بندی ریشه های آسیب ها با بهره گیری از مدل تحلیل سلسله مراتبی و نرم افزار وزن دهی Expert Choice انجام یافته و مدل بهینه عملکردی برای منطقه آزاد اردبیل نیز بر مبنای تدوین سناریوهای احتمالی عوامل کلیدی حاصل از نرم افزار فوق بوده است. نتایج: نتایج حاکی از آن است که مناطق آزاد در شرایط فعلی بنا به اقدامات و سیاست های اشتباه، توانمندی لازم جهت تحقق شرایط واقعی یک منطقه آزاد را دارا نیستند. این عدم توانمندی در بسیاری از ابعاد مختلف مالی، انسانی، سازمانی و ... مطرح می باشد. نتیجه گیری: تداوم وضعیت موجود بدون تغییرات در رویکرد و ساختار در چارچوب سناریوی اول، منطقه آزاد اردبیل را در شرایط بحرانی و حتی فراتر از آن قرار خواهد داد. حفظ رویکرد موجود با تغییرات تدریجی در ساختارِ اجرا و مشارکت (در قالب سناریوی دوم) زمینه را برای به کارگیری سیاست های اساسی و توانمندی اعمال این سیاست ها از سوی منطقه آزاد اردبیل فراهم خواهد ساخت، و در چنین حالتی می توان به معنای واقعیِ منطقه آزاد (در قالب سناریوی سوم) با تأکید بر تغییرات اساسیِ رویکردی و ساختاری نزدیک شد.

توسعه روز افزون شهرها و حرکت جریان جمعیت و سرمایه به سمت بافت های جدید برنامه ریزی شده منجر به فرسودگی و زوال بخش های ارگانیک و هسته های اولیه توسعه شهری شده است که در این بخش ها محدوده ها و بافت های واجد ارزش تاریخی یکی از آسیب پذیرترین بافت های شهری هستند. در این میان شهر تبریز به عنوان یک شهر تاریخی با هویتی دیرین و ارزشمند با 1336 هکتار بافت واجد ارزش تاریخی کاملا متاثر از جریان های مذکور می باشند. تداوم دیدگاه توسعه برون زا و عدم توجه به احیای بافت های تاریخی در شهر تبریز موجب مشکلات عدیده در این بافت ها شده است که بررسی این مهم و ارائه پیشنهادات بهینه با نگاه به آینده مهمترین هدف این تحقیق می باشد. روش تحقیق بر مبنای استفاده از روش ها و مدل های متداول آینده پژوهی از جمله روش دلفی و تحلیل ساختاری (ماتریس اثرات متقاطع می باشد. نتایج نشان می دهد در بین 49 شاخص موثر بر بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز تعداد 21 شاخص به عنوان پیشران حیاتی انتخاب شدند که در این راستا پیشنهاداتی جهت نیل به اهداف تحقیق ارائه گردیده است.

در این مطالعه برای شبیه سازی نیاز آبی سیب زمینی از مدل گردش کلی CanESM2 و سناریوهای RCP4.5 ، RCP2.6 و RCP8.5 در سه دوره 2040-2011، 2070-2041 و 2100-2071 استفاده شد. نتایج نشان داد بیشترین افزایش تبخیر-تعرق مرجع در ایستگاه همدان و شیراز به میزان 29/0 میلی متر در روز در دوره 2100-2071 و سناریوی RCP8.5 و بیشترین کاهش در ایستگاه اصفهان به میزان 83/0- میلی متر در روز و در دوره 2040-2011 و سناریوی RCP4.5 رخ خواهد داد. نتایج نشان داد بیشترین کاهش میزان تبخیر - تعرق واقعی در ایستگاه سنندج در دوره 2040-2011 و در سناریوی RCP8.5 به میزان 7/206- میلی متر و بیشترین افزایش تبخیر- تعرق واقعی در ایستگاه تبریز و در دوره 2100-2071 در سناریوی RCP8.5 به میزان 48/121+ میلی متر رخ خواهد داد. نتایج شبیه سازی بارش موثر نشان داد همه ایستگاه ها به استثناء سنندج با کاهش بارش موثر مواجه خواهند شد. بیشترین میزان کاهش بارش موثر در دوره سوم (2100-2071) مشاهده شد، بطوریکه درصد کاهش بارش موثر در محدوده 4/2 درصد (همدان) تا 38/54 درصد (شهرکرد) در نوسان خواهد بود. بارش موثر در ایستگاه سنندج تا نزدیک 40 درصد افزایش خواهد یافت. نتایج شبیه سازی نیاز خالص آبیاری نشان داد بیشترین افزایش مربوط به مرحله میانی رشد سیب زمینی است. بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری در این مرحله، در ایستگاه تبریز در سناریوی RCP4.5 در دوره ی سوم به میزان 28/377 میلی متر و کمترین افزایش نیاز خالص آبیاری در ایستگاه جیرفت در سناریوی RCP8.5 در دوره سوم به میزان 44/65 میلی متر مشاهده شد.با توجه به نتایج به دست آمده می توان نتیجه گرفت که مناطق گرمسیر کشور تحت تاثیر شرایط تغییر اقلیم، بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری را به دلیل افزایش دما، کاهش بارندگی و کاهش بارش موثر به خود اختصاص داده اند.

شهرستان خور و بیابانک با گستره وسیعی از بیابان ها و کویرها، یکی از مناطق منحصر به فرد جغرافیایی ایران به شمار می آید. این منطقه با ویژگی های ژئومورفولوژیکی متنوع و جالب توجه، پتانسیل های فراوانی برای توسعه ژئوتوریسم دارد. از جمله این ویژگی ها می توان به تپه های شنی، دریاچه های نمکی، روستاهای تاریخی و مناطق حفاظت شده طبیعی اشاره کرد که هر کدام به نوبه خود جذابیت های خاصی برای گردشگران دارند. در این مطالعه، نقشه های ژئومورفولوژی (با استفاده از روش سلسله مراتبی ژئومورفیک چهارسطحی برای تفکیک پیچیدگی های مختلف مناظر) و لندفرم های منطقه با استفاده از تصاویر گوگل ارث، مطالعات میدانی، نقشه های شیب و زمین شناسی تهیه شده اند. در این پژوهش، برای ارزیابی ارزش های ژئوتوریسمی نیز از سه روش پریرا، پرالانگ و رینارد استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که دریاچه نمک خور به دلیل داشتن امتیازات بالا در اکثر ارزش های ژئوتوریسمی، یکی از بهترین مکان ها برای توسعه ژئوتوریسم است. این منطقه با داشتن ویژگی های علمی، فرهنگی و زیرساخت های مناسب، پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران دارد. کویر مصر نیز با داشتن امتیازات بالا در پارامترهای مختلف، به ویژه عیار مکمل و عیار استفاده، می تواند به عنوان یک مقصد مهم گردشگری در نظر گرفته شود. سایر مناطق نیز با بهبود زیرساخت ها و توجه بیشتر می توانند به مقاصد گردشگری مهم تبدیل شوند. روش های ارزیابی پریرا، پرالانگ و رینارد نشان می دهند که مناطقی با ارزش های علمی، تاریخی فرهنگی و اجتماعی-اقتصادی بالاتر، معمولاً ارزش ژئوتوریستی بیشتری دارند. برنامه ریزی و سرمایه گذاری در این مناطق می تواند منجر به افزایش جذب گردشگران و بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه شود. در نتیجه، بررسی و مقایسه جامع پارامترهای مختلف نشان می دهد که دریاچه نمک خور و کویر مصر از پتانسیل بالایی برای توسعه گردشگری و ژئوتوریسم برخوردار هستند.

هدف: سکونتگاه های روستایی مستقر در پیرامون شهرها پیوسته از درون و بیرون تحت تأثیر عوامل (ساختارها) و نیروهای (سازوکارها) متعدد در حال تغییر و دگرگونی هستند. در برنامه ریزی سنتی فضاها (در سطوح مختلف) به ویژه روستاها، نیروهای سازنده آینده عمدتاً نیروهای سازنده گذشته در نظر گرفته می شوند و تغییرات و رویدادهای آتی چندان لحاظ نمی گردند. حال آنکه نیروهای پیشران که آینده را می سازند گاهی همراه با عدم قطعیت اند و می توانند آینده پدیده مورد بررسی را تحت تأثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد آینده نگاری هدف خود را شناخت آینده های پیشروی سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار قرار داده است. روش پژوهش: مطالعه بر اساس هدف، کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی-اکتشافی است. روش شناسی از نوع ترکیبی ( کیفی-کمی) است. در بخش کیفی به منظور شناسایی عوامل و نیروهای پیشران و عدم قطعیت ها از مشاهده و مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی با هدف اولویت بندی و امتیازدهی پیشران ها از پرسشنامه استفاده گردید. یافته ها: بر اساس یافته ها پایین بودن ظرفیت نهادی، رانت قدرت در نظام سیاست گذاری و برنامه ریزی، توسعه اقتصاد صنعتی، رشد سوداگری زمین، پس زدگی جمعیتی کلان شهر تهران و مجاورت فضایی با کلان شهر از میان 18 عامل، به عنوان پیشران های اصلی مؤثر بر آینده روستاهای پیرامون شهرها شناسایی شدند. با توجه به 12 حالت محتمل پیشران ها، سه سناریوی توسعه فضایی پایدار، توسعه فضایی شکننده و توسعه فضایی ناپایدار به عنوان سناریوهای محتمل برای توسعه سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار تشخیص داده شده است. نتیجه گیری: هر یک از این سناریوها باورپذیرند و هر کدام نیز پتانسیل تحقق دارند اما اینکه کدام یک روی دهد به برنامه ریزی امروز بستگی دارد.در عرصه ادبیات داخلی و خارجی، پژوهش های اندکی در باب سناریو نگاری به طور اخص در حوزه روستاهای پیرامون کلان شهرها با رهیافت آینده نگاری انجام شده است. مقاله پیش رو در یک رویکرد سیستمی و یکپارچه در ابعاد (محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، انسانی، اقتصادی، کالبدی-فضایی) به موضوع مورد مطالعه توجه دارد.

هدف: توان ژئودایورسیتی تعیین کننده توان ژئوتوریسمی مناطق است و مناطقی که دارای توان ژئوتوریسمی بالایی هستند، پتانسیل زیادی به منظور اهداف توسعه گردشگری دارند. با توجه به اینکه استان کرمانشاه از نظر عوامل طبیعی دارای تنوع زیادی است، در این پژوهش به ارزیابی توان ژئودایورسیتی و ژئوتوریسمی این استان پرداخته شده است. روش پژوهش: در این تحقیق از مدل رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، نقشه های زمین شناسی 1:100000 و لایه رقومی اطلاعاتی و همچنین اطلاعات بدست آمده از پرسشتامه و مصاحبه به عنوان مهم ترین داده های تحقیق استفاده شده است. مهم ترین ابزارهای تحقیق، ArcGIS و گوگل ارث بوده است. این تحقیق در 3 مرحله انجام شده است که در مرحله اول با استفاده از روش دیاس و همکاران به ارزیابی توان ژئودایورسیتی استان کرمانشاه پرداخته شده است. در مرحله دوم و سوم، ابتدا 120 ژئوسایت شناسایی و سپس از میان آن ها، 40 ژئوسایت مستعد انتخاب و سپس با استفاده از روش های کوبالیکوا و کامنسکو به ارزیابی آن ها پرداخته شده است. نتایج: نتایج ارزیابی با استفاده از روش های کوبالیکوا و کامنسکو نشان داده است که در بین ژئوسایت های استان کرمانشاه، ژئوسایت چشمه بل با کسب 7/87 درصد از مجموع امتیازات، با ارزش ترین ژئوسایت استان کرمانشاه است و بعد از این ژئوسایت نیز ژئوسایت های غاری قوری قلعه با 3/83 امتیاز، سراب طاق بستان با 8/82 امتیاز، دیواره بیستون و تنگه چهارزبر با 4/81 امتیاز، سد داریان و سراب روانسر با 3/81 امتیاز، دارای بالاترین امتیاز هستند. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داده است که استان کرمانشاه و خصوصا مناطق شمالی آن از نظر ژئودایورسیتی دارای توان بالایی است و همین مسئله سبب شده است تا این استان دارای ژئوسایت های مستعد و متنوع زیادی باشد.

هدف: عراق یکی از کشورهایی است که شاهد رشد جمعیت و شهرنشینی سریع بوده است. این رشد ممکن است منجر به افزایش نیازهای انرژی در بخش های مختلف مانند حمل و نقل، ساخت و ساز، صنعت و خدمات شود. بررسی تأثیر رشد جمعیت بر کارایی انرژی،می تواند بهبود مصرف انرژی را در کشور به دنبال داشته باشد. چرا که کارایی انرژی باعث کاهش هدر رفت انرژی، کاهش هزینه ها و افزایش رقابت پذیری اقتصادی می شود. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف اصلی این مطالعه بررسی تاثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی طی دوره زمانی 1990 تا 2022 است. روش پژوهش: در این مطالعه ابتدا با روش تحلیل پوششی داده ها (DEA)، کارایی انرژی تخمین زده شده است و سپس با روش ARDL به بررسی تاثیر نرخ شهرنشینی بر آن پرداخته شده است نتایج: نتایج نشان داد که شهرنشینی تاثیری مثبت و معنادار بر کارایی انرژی در عراق داشته است. همچنین براساس سایر نتایج این مطالعه، تاثیر متغیرهای رشد تولید ناخالص داخلی، شاخص سرمایه انسانی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و ارزش افزوده صنعتی بر کارایی انرژی نیز مثبت و معنادار بوده و روند کارایی انرژی در عراق، علیرغم نوسان ی بودن آن، تا حدی صعودی است. نتیجه گیری: شهرنشینی می تواند بر کارایی انرژی از کانال های مختلفی اثرگذار باشد، بطوری که الگوهای مصرف انرژی و اثربخشی سیاست های انرژی را در جهت بهتر شدن کارایی تقویت کند.

اکوتوریسم به عنوان شکل خاصی از گردشگری، سهم قابل توجهی در توسعه پایدار دارد و بسیاری از طرفداران محیط زیست، آن را به عنوان راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی مطرح کرده اند. در پژوهش حاضر به ارزیابی رقابت پذیری اکوتوریستی و مکان یابی تفرجگاه های پیراشهری شهرستان مراغه با استفاده از مدل پاولوا و منطق فازی پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتور های مثبت نه گانه پاولوا، سه فاکتور آثار تاریخی و فرهنگی، سایت های دیرینه شناسی و غار ها از مهم ترین فاکتور های مثبت این شهرستان محسوب می شوند و در بین فاکتور های منفی، فقدان زیرساخت های مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات از مهم-ترین فاکتور های منفی تاثیر گذار در توان رقابت پذیری شهرستان مراغه می باشد. نسبت رتبه بندی رقابت پذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه 52/1 محاسبه گردید که در طبقه خوب قرار می گیرد. در بخش دوم پژوهش، ابتدا نقشه مربوط به شاخص های طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری، زمین شناسی، فاصله از شبکه های ارتباطی، شهر و مناطق اکولوژیکی تهیه شد و بعد از فازی سازی لایه های موضوعی، نهایتا با عملگر گامای فازی روی هم گذاری شد و نقشه یکپارچه مناطق مناسب احداث تفرجگاه تهیه شد. نتایج نشان داد بالغ بر 9/46 درصد مساحت شهرستان مراغه در کلاس با تناسب بسیار نامناسب برای ایجاد سایت های تفرجگاهی اکوتوریستی قرار می گیرد. همچنین حدود 5/24 درصد مساحت شهرستان در کلاس با تناسب نامناسب برای ایجاد سایت های اکوتوریستی قرار گرفته است. کلاس با تناسب متوسط برای احداث تفرجگاه های اکوتوریستی بالغ بر 5/16 درصد مساحت شهرستان مراغه را دربرمی گیرد. پهنه های مناسب و بسیار مناسب برای احداث سایت های اکوتوریستی به ترتیب بالغ بر 4/9 و 7/2 درصد مساحت شهرستان مراغه را به خود اختصاص داده اند که رقم قابل توجهی به شمار می رود. بدین ترتیب می توان بیان داشت که شهرستان مراغه برای ایجاد سایت های اکوتوریستی از شرایط مطلوبی برخوردار است. در نهایت چهار سایت جهت احداث تفرجگاه های اکوتوریستی پیشنهاد گردید.

یکی از پارامترهای اساسی در طراحی زیرساخت های پیاده روی، سرعت حرکت عابران پیاده در شرایط گوناگون است. بافت های تاریخی شهرها به عنوان میراث فرهنگی ارزشمند همیشه مورد توجه بوده و چالش های طراحی منظر بر سرعت قدم زدن تأثیرگذار هستند. بنابراین، این تحقیق به بررسی مؤلفه های ادراک منظر شهری در بافت تاریخی شهر زنجان بر اساس سرعت حرکت پیاده می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی و بر پایه پیمایش میدانی است. از میان 384 نفر با سطح خطای 0.05 درصد و با استفاده از فرمول کوکران، نمونه گیری تصادفی ساده صورت گرفت. برای شناسایی مؤلفه های ادراکی افراد پیاده، آزمون آماری میانگین در نرم افزار SPSS استفاده شد. همچنین برای سنجش سرعت حرکت عابران با توجه به منظر محیط و فعالیت ها، از تحلیل های کریجینگ و وزن فاصله معکوس در نرم افزار ArcGIS بهره گرفته شد. نتایج نشان داد عوامل زیباشناختی، به ویژه در مسیر منتهی به پیاده راه سبزه میدان، به خاطر هویت مکانی، خوانایی مسیر، عناصر بصری و معماری سنتی و مدرن، تنوع فعالیتی و وجود عناصر طبیعی و مصنوعی مانند مجسمه های یادبود، مسجد جامع، بازار و پارک سبزه میدان بالاترین میانگین را دارند و ادراک منظر را با حضور افراد در ساعات مختلف روز افزایش می دهند. همچنین، نتایج مدل های شبیه سازی و توزیع فضایی نشان داد که توزیع فضایی ناشی از حرکت و سرعت عابران در مسیرهای منتهی به پیاده راه سبزه میدان به صورت خوشه ای بوده و طراحی مناسب، روشنایی مسیر، تنوع فعالیتی، معماری سنتی و مدرن سبب کاهش سرعت و افزایش درک محیط می شوند. با این رویکرد، توجه به مؤلفه های زیبایی شناختی مانند عناصر معماری، بصری و تنوع عملکردی به وضوح و هویت فضاهای شهری کمک زیادی می کنند.

هدف :شهر۱۵ دقیقه ای به عنوان رویکردی نوین در برنامه ریزی شهری، بر دسترسی سریع و آسان به خدمات و امکانات در فاصله ای کوتاه تأکید دارد. این رویکرد می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و بهبود شاخص های زیست محیطی داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات شهرهای۱۵ دقیقه ای بر کاهش ردپای زیست محیطی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا، و ارتقای کیفیت زندگی شهری در شهر ارومیه است. روش پژوهش: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از دو روش کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده اند. در مرحله نخست، شاخص های مرتبط با ردپای زیست محیطی و اصول شهرهای۱۵ دقیقه ای با استفاده از مطالعات کتابخانه ای شناسایی شدند. سپس یک پرسشنامه استاندارد بر اساس این شاخص ها تدوین و برای جمع آوری داده های میدانی استفاده شد. داده های به دست آمده با نرم افزارSmart PLSمدل سازی و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان می دهد که قابلیت دسترسی بیشترین تأثیر را بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد. دسترسی آسان به خدمات و امکانات محلی می تواند با کاهش سفرهای درون شهری و استفاده از خودروهای شخصی به کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوا کمک کند. همچنین، تنوع خدمات و امکانات تأثیر معناداری بر کاهش ردپای زیست محیطی دارد و بر اهمیت توسعه زیرساخت های محلی و بهبود امکانات شهری تأکید می کند. ظرفیت زیستی به عنوان یک متغیر میانجی، نقش مؤثری در بهینه سازی مصرف منابع طبیعی و کاهش تولید پسماند ایفا می کند. علاوه بر این، توسعه انرژی های تجدیدپذیر، بهبود مدیریت پسماند، افزایش فضاهای سبز، و کاهش آلودگی هوا اثرات مثبت و معناداری بر کاهش فشارهای زیست محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند. نتیجه گیری: اجرای سیاست های مبتنی بر مدل شهرهای۱۵دقیقه ای می تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک، بهینه سازی مصرف انرژی، و ارتقای پایداری شهری در ارومیه داشته باشد. یافته ها اهمیت توسعه این مدل شهری را به عنوان رویکردی مؤثر برای کاهش ردپای زیست محیطی و افزایش کیفیت زندگی برجسته می کند و پیشنهاد می شود که سیاست گذاران شهری در برنامه ریزی های آتی به این مدل توجه ویژه ای داشته باشند.

صنعت گردشگری بخش عمده اقتصادجهانی راتشکیل میدهد و از صنایعی به شمار می آید که تاثیرات قابل توجهی در زمینه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، زیست محیطی به همراه دارد. هدف این پژوهش، بررسی قابلیت های بالقوه گردشگری رودخانه ای قزل اوزن در منطقه گیلوان و منجیل پرداخته است. منطقه مورد مطالعه در امتداد رودخانه قزل اوزن و منطقه اطراف آن حد فاصل گیلوان تا قبل دریاچه سد سفیدرود در استان های زنجان، قزوین و گیلان قرار دارد. متغیرهای موثر بر قابلیت گردشگری در 8 مورد شامل زیرساخت، قابلیت دسترسی، امنیت، آسیب پذیری، مدیریتی، مشارکت، تنوع چشم انداز و آگاهی و اطلاع رسانی طبقه بندی گردید. جامعه آماری پژوهش شامل 112 نفر از مدیران و افرادی که به صورت مستقیم در حوزه گردشگری فعالیت می کنند نتایج نشان دهنده تاثیر متغیرهای مختلف موثر بر توسعه گردشگری در منطقه گیلوان است. تحلیل های آماری انجام شده نشان می دهد که پیشرفت در زیرساخت ها، دسترسی، تنوع چشم انداز، و آگاهی جامعه برای تقویت بخش گردشگری مبتنی بر رودخانه بسیار مهم است. باتوجه به نتایج بدست آمده میتوان پی برد که امنیت و مشارکت و زیرساخت منطقه از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و برای ارتقای گردشگری در این منطقه باید این موارد را بهبود داد. منطقه گیلوان می تواند با بهره گیری از قابلیت های موجود و رسیدگی به آسیب پذیری ها، می تواند جذابیت خود را به عنوان یک مقصد گردشگری افزایش دهد و در عین حال رشد پایدار را برای جوامع محلی خود تضمین کند.

ارتباط بین شکست امواج راسبی و رخدادهای بارشی شدید شمال غرب ایران در مقیاس سینوپتیکی مورد بررسی قرار گرفت. این مطالعه به تجزیه و تحلیل سینوپتیکی تاوایی پتانسیلی (PV)، در سطح هم دمای پتانسیلی ۳۳۰ کلوین (330K) پرداخته است. سامانه های بارشی شدید شمال غرب ایران برای دوره آماری ۳۳ساله (۲۰۲۴-۱۹۹۰) به تعداد ۲۷۵ سامانه ی بارشی شناسایی شدند، و بر این اساس شکست امواج راسبی مورد شناسایی قرار گرفت. تحلیل و بررسی بلندمدت شکست آنتی سیکلونی و سیکلونی امواج راسبی انجام شد. چهار الگوی شکست امواج راسبی برای دو نوع شکست، در ارتباط با رخدادهای شدید بارشی شمال غرب ایران شناسایی شدند. نتایج نشان می دهد که الگوهای شناسایی شده فصل بهار و پاییز بیشترین فراوانی رخداد های شکست امواج راسبی، و الگوهای بارشی زمستان و تابستان، به ترتیب کم ترین فراوانی را دارند. بیشترین فراوانی رخدادهای شکست سیکلونی (CWB)، ماه های فروردین و اردیبهشت، و بیشترین فراوانی رخدادهای شکست آنتی سیکلونی (AWB)، ماه های مهر و آبان را شامل می شود. تحلیل استریمرهای تاوایی پتانسیلی (2PVU)، و ارتباط آن با رخدادهای بارشی شدید منطقه مورد مطالعه نشان می دهد که یک وابستگی فصلی بین شکست امواج راسبی وجود دارد که هم در عرض و هم در طول جغرافیایی نفوذ می کنند و بارش های شدید شمال غرب ایران را ایجاد یا تقویت می کنند؛ بنابراین تحقیق صورت گرفته می تواند به درک بهتری از الگوهای بارشی سینوپتیکی و دینامیکی و همچنین بهبود پیش بینی های میان مدت و بلندمدت آب وهوایی کشور کمک کند.

رویدادهای گردشگری به واسطه برجسته سازی مقاصد روستایی و منطبق بودن بر نیاز بازار پرمنفعت گردشگری، فرصتی مهم در زمینه حل فقر روستایی با توجه به اثرگذاری غیرقابل انکاری توسعه گردشگری و فقرزدایی روستایی هستند. در این ارتباط نیز، پژوهش کاربردی حاضر که با روشی توصیفی- تحلیلی و با گردآوری داده ها از دو بخش اسنادی و پیمایشی، صورت گرفته؛ سعی دارد تا موانع و ضعف های پیش روی حضور موثر فقرای روستایی در منطقه هدف توسعه گردشگری رویداد محور روستایی تالاب زریوار را شناسایی نماید. ماهیت پژوهش، کمی- کیفی و دارای رویکردی استقرایی است. در بخش کمی، داده های گردآوری شده از بخش کیفی که مبتنی بر ضعف های پیش روی حضور موثر فقرا در بازار گردشگری رویداد منطقه می باشند؛ مورد تایید و تعمیم قرار گرفت. جامعه آماری پژوهش، تمامی فعالان صحنه گسترده گردشگری منطقه مبتنی بر فعالان عرصه گردشگری، سرمایه گذاران بخش خصوصی، مسئولین توسعه ای، متخصصان علمی و مردم و آگاهان محلی است که به روش هدفمند در بخش کیفی، مورد مصاحبه قرار گرفته و در بخش کمی نیز با بهره گیری از فرمول کوکران برای مردم محلی و توزیع هدفمند در میان سایر گروه های نامبرده شده، داده ها گردآوری گردیدند. تجزیه و تحلیل داده ها در بخش کیفی با تکنیک کدگذاری باز و در بخش کمی با آزمون تحلیل مسیر و رتبه ای فریدمن، انجام گرفته است. در این ارتباط یافته های پژوهش، 65 متغیر یا مانع اثرگذار را در قالب 4 بعد اصلی ضعف برنامه ریزی و سیاستگذاری در توسعه اقتصادی و گردشگری؛ نامناسب بودن فضای کسب و کار؛ مشکلات تخصصی حوزه گردشگری رویداد در محور تالاب زریوار و نارسایی های مرتبط با فقر روستایی منطقه، جای دادند. همچنین، ضعف برنامه ریزی و سیاستگذاری در توسعه اقتصادی و گردشگری به عنوان موثرترین عامل در رقم خوردن وضعیت نامناسب حضور فقرا در بازار گردشگری رویداد محور منطقه شناخته شد.

هدف پژوهش حاضر ارزیابی عوامل موثر بر آسیب پذیری سلامت بیماران مغز و اعصاب و روان در محیط های مسکونی شهر اردبیل می باشد.پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی- تحلیلی می باشد. اطلاعات مورد نیاز در این بررسی از طریق روش های میدانی و اسنادی گردآوری شده اند. جامعه آماری پژوهش منطبق بر بیماران مغز و اعصاب و روان در شهر اردبیل است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای SPSS وGIS و آزمون های آماری T تک نمونه ای، همبستگی پیرسون و تحلیل عاملی اکتشافی جهت پاسخ به سوالات تحقیق استفاده شده است.پراکنش فضایی بیماری مغز و اعصاب و روان در بافت فرسوده شهر اردبیل نشان می دهد که در محله هایی که دارای بافت فرسوده می باشد تجمع بیماری در آن مناطق نسبت به سایر مناطق بیشتر می باشد و تاثیر کیفیت مسکن بر سلامت روحی و روانی بیماران تاثیرگذار بوده است همچنین براساس نتایج آزمون پیرسون همبستگی مثبت و معناداری بین متغیرهای کیفیت محیط مسکونی و سلامت روان بیماران مغز و اعصاب و روان وجود دارد. همچنین براساس نتایج حاصل از آزمون تحلیل عاملی اکتشافی عواملی که باعث تاثیر کیفیت مسکن بر سلامت روان بیماران مغز و اعصاب و روان می باشد عبارتند از: میزان تراکم مسکن در محله، وجود فضاهای باز و سبز در محله، وجود حیاط مستقل، رضایت از تعداد اتاق در منزل مسکونی و همچنین اجزای نمای ساختمان ها بیشترین تاثیر را بر سلامت روان افراد مورد مطالعه داشته است.براساس نظرات پاسخگویان کیفیت محیط مسکونی در شهر اردبیل بر سلامت روان بیماران تاثیرگذار می باشد در نتیجه باید رابطه میان متخصصان برنامه ریزی مسکن و روانشناسان محیط تقویت گردد تا تاثیر منفی محیط مسکونی بر شاخص های سلامت روان کنترل شود.

دوچرخه سواری به عنوان یک روش پایدار، بهبود سلامتی جسمانی و روانی افراد و کاهش آلودگی هوا و ترافیک را در پی دارد. با این حال، عوامل مختلفی در مسیر های دوچرخه سواری محلی نقش مهمی در تصمیم گیری افراد به ویژه زنان برای استفاده از این روش حمل ونقل دارد. هدف این پژوهش، تحلیل پدیدارشناسانه از عوامل اثر گذار بر ترویج دوچرخه سواری محلی با اتکا بر تجربه های زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز است. این مطالعه با استفاده از مصاحبه های ع می ق در منطقه انجام شده و داده های حاصل با روش پدیدار شناسی و تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت هاند. یافته ها نشان داد که نگرش های منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان و محدودیت های خانوادگی از جمله موانع اصلی استفاده در دوچرخه سواری هستند. همچنین، مشکلات اقتصادی نظیر گرانی دوچرخه و هزینه های مرتبط و کمبود زیرساخت های ایمن و مناسب نیز از دیگر موانع مهم محسوب می شوند. در مقابل، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی جسمانی و روانی، کاهش استرس و افزایش شادابی از جمله مزایای مورد اشاره بانوان بود. همچنین، ایجاد مسیر های مخصوص دوچرخه سواری، فرهنگسازی عمو می و برگزاری جشنواره ها و کمپین های تبلیغاتی به عنوان راهکار های مشوق دوچرخه سواری مطرح شدند. تحلیل پدیدارشناسی مصاحبه ها نشان داد که نگرش های منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساخت های ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی احساس امنیت زنان در مسیر های پیاده روی و دوچرخه سواری محلی هستند. این موانع نیازمند تغییر نگرش های جامعه، حمایت های مالی و توسعه زیرساخت های مناسب است. این یافته ها می تواند به تدوین سیاست ها و برنامه های مؤثر برای بهبود امنیت در مسیر های دوچرخه سواری و ترویج آن در می ان زنان کمک کند. با توجه به یافته های این پژوهش، توصیه می شود که اقدامات جامع و هماهنگی برای بهبود زیرساخت های دوچرخه سواری، تغییر نگرش های منفی جامعه و حمایت های مالی برای تسهیل استفاده از دوچرخه سواری انجام شود.

یکی از مهم ترین مسایلی که به هنگام زلزله و بعد از زلزله با آن مواجه هستیم، بحث مسیر یابی جهت تخلیه اضطراری می باشد که از نخستین مراحل مدیریت بحران می باشد که باید در کمترین زمان ممکن انجام شود، در غیر این صورت باعث افزایش نرخ مرگ ومیر خواهد شد. بر همین اساس هدف اصلی مقاله حاضر، مسیریابی بهینه برای تخلیه اضطراری به هنگام زلزله مخرب است. برای این منظور ابتدا شاخص های تأثیرگذار در آسیب پذیری منطقه مورد مطالعه شناسایی شدند. در مرحله بعد، با بهره گیری از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) شاخص ها وزن دهی شده و در نهایت نقشه آسیب پذیری تهیه شد. سپس با استفاده از محیط نرم افزار QGIS میزان دسترسی منطقه یک به مراکز درمانی، پارک و فضای سبز و مناطق بایر به عنوان مکان های امن مورد بررسی قرار گرفت. به طور کلی نتایج بیانگر این بود که منطقه یک تبریز با توجه به قرارگیری بر روی گسل فعال تبریز در معرض خطر شدید در مواقع وقوع زلزله قرار دارد. نتایج نشان داد که بخش های شمال غربی منطقه یک نسبت به سایر بخش های این منطقه از آسیب پذیری بیشتری در برابر زلزله برخوردار می باشند. در ادامه مسیر بهینه با استفاده از الگوریتم ژنتیک برای رسیدن به نقطه امن با در نظر گرفتن کوتاه ترین مسیر و شاخص هایی نظیر عرض معابر، تراکم جمعیتی و ... شناسایی شد. برای این منظور نقطه ابتدا و انتها که به ترتیب دارای بیشترین میزان آسیب پذیری و کمترین میزان آسیب پذیری بودند شناسایی و سپس بر اساس این دو نقطه مسیر بهینه که بخش اعظم آن از بزرگراه توانیر گذر می کرد، شناسایی شد.

شهرهای هوشمند به عنوان راهکاری نوین برای بهبود کیفیت زندگی شهری، مدیریت بهینه منابع و خدمات عمومی، و ارتقای بهره وری اقتصادی مطرح شده اند. در این راستا،یکپارچگی فناوری های نسل پنجم( 5 G)و اینترنت اشیاء (IoT) می تواند نقش کلیدی در تسریع تحول دیجیتال و توسعه زیرساخت های هوشمند ایفا کند. مقاله حاضر با ارزیابی و تحلیل معیارهای مختلف مرتبط با زیرساخت ها و خدمات شهری به بررسی چگونگی استفاده از این فناوری ها برای توسعه شهر هوشمند با تمرکز بر شهر تبریز پرداخته است. برای جمع آوری داده ها، از روش های متنوعی استفاده شده است که شامل مطالعه منابع مختلف ، نظرسنجی از شهروندان، مشاهدات میدانی و همکاری با نهادهای محلی می باشد. برای این منظور، از روش های تصمیم گیری چندمعیاره آنتروپی شانون و الکتره ستفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که مناطق 5 و 8 با 8 چیرگی به عنوان بهترین گزینه ها شناسایی شدند، در حالی که مناطق 1 و 7 هیچ چیرگی نداشتند و نیاز به بهبود زیرساخت ها و خدمات دارند. همچنین یکپارچگی فناوری های نسل پنجم (5G) و IoT می تواند به بهبود کیفیت خدمات شهری،کاهش آلودگی و افزایش رضایت شهروندان کمک کند. نتایج به دست آمده می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی و سیاست گذاری در راستای توسعه شهر هوشمند تبریز مورد استفاده قرار گیرد و به تصمیم گیرندگان در شناسایی نقاط قوت و ضعف زیرساخت های شهری یاری رساند.

هدف: زیست پذیری یکی از جدیدترین رویکردهای توسعه شهری است که از شاخص ها و معیارهای مختلفی برای ارزیابی کیفیت فضاهای شهری استفاده می کند. شاخص های ارائه شده وابستگی بالایی به محدوده مورد نظر و هدف مطالعه دارد؛ ازاین رو سیستم های ارزیابی مختلفی در سراسر جهان جهت سنجش زیست پذیری وجود دارد. هدف مطالعه حاضر ارائه مدل بومی ارزیابی زیست پذیری در شهرهای ایران است تا به کمک آن امکان بررسی میزان دستیابی به رویکرد زیست پذیری فراهم گردد. روش پژوهش: در مطالعه حاضر با بکارگیری روش توصیفی تحلیلی و پیمایشی در گام نخست براساس مطالعات موجود مجموعه شاخص های ارزیابی کیفیت زیست پذیری ارائه می گردد که مبنای تدوین پرسشنامه سنجش زیست پذیری هستند و با استفاده از آن وضعیت زیست پذیری در محدوده مادی نیاصرم شهر اصفهان بررسی می شود. نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران شامل 390 از شهروندان ساکن در حاشیه مادی نیاصرم است. داده های حاصل از پرسشنامه به کمک نرم افزار SPSS و تکنیک تحلیل عاملی اکتشافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج: براساس نتایج شاخص های زیست پذیری در قالب پنج گروه شامل: کیفیت دسترسی به امکانات و خدمات با واریانس تجمعی 28.48 درصد، کیفیت شهری و قابلیت های محیطی با واریانس تجمعی 22.07 درصد، کیفیت عوامل اجتماعی فرهنگی با واریانس تجمعی 8.06 درصد، کیفیت پیاده مداری و زیرساخت های شهری با واریانس تجمعی 7.52 درصد و کیفیت عوامل اقتصادی و مدیریتی با واریانس تجمعی 5.85 درصد طبقه بندی شد. نتیجه گیری: باتوجه به اینکه ارتقا زیست پذیری در شهرها از مباحث مطرح در سیستم مدیریت و برنامه ریزی ا ست بکارگیری اولویت های مطرح شده در تسهیل اجرای این رویکرد موثر خواهد بود. در بخش آخر طرح های پیشنهادی در جهت ارتقا زیست پذیری محدوده به کمک هوش مصنوعی bing image creator ارائه شده است. از اهم پیشنهادات می توان به تامین دسترسی، رفع کمبودهای موجود، توسعه شبکه پیاده راه، حل مشکلات ترافیکی و مدیریت کارآمد اقتصادی اشاره کرد.