درخت حوزه‌های تخصصی

منطقه خاورمیانه با توجه به جایگاه ژئوپلیتیکی خود، یکی از مناطق استراتژیک عمده در سطح جهانی محسوب می شود. در این چارچوب، دولت اسرائیل به عنوان عامل مشترک تهدیدآفرین برای جهان اسلام و خاورمیانه عمل نموده و علاوه بر ایجاد فضای امنیتی تشنج آمیز در منطقه، به مثابه کانون اصلی تعارض در این مجموعه امنیتی قلمداد می گردد. هدف اصلی پژوهش حاضر، تبیین و شناسایی پیشران های کلیدی مؤثر بر راهبرد امنیت ملی اسرائیل در محیط خاورمیانه می باشد. پرسمان اساسی پژوهش چنین صورت بندی می شود که مهم ترین پیشران های کلیدی تأثیرگذار بر راهبرد امنیت ملی رژیم صهیونیستی در منطقه خاورمیانه در افق زمانی 2035 کدام اند؟ جهت پاسخ به سؤال پژوهش، با رویکردی آینده پژوهانه از روش تحلیل اثرات متقاطع و سناریونویسی استفاده شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که از میان شانزده متغیر انتخابی، پنج متغیر در گروه متغیرهای بافتی قرار دارند، چهار متغیر در گروه متغیرهای دووجهی شناسایی شده است، پنج متغیر در گروه متغیرهای تأثیرپذیر هستند و یک متغیر نیز در گروه متغیرهای مستقل قرار گرفته اند. در نهایت این سیستم دارای یک متغیر تنظیمی به نام «ایجاد بستر امنیتی و تجهیز برنامه های نظامی و خرید از غرب» بوده و تنها عاملی است که صرفاً دارای بیشترین تأثیرگذاری بر سایر متغیرها را داراست.مبتنی بر یافته های پژوهش، دو پیشران «عادی سازی روابط اعراب و اسرائیل» و «تجهیز برنامه های نظامی و خرید از غرب» به عنوان محورهای اصلی با بیشترین عدم قطعیت انتخاب شده و چهار سناریوی «اتحاد استراتژیک»(مطلوب ترین حالت برای اسرائیل)، «طوفان کامل»(سناریوی پارادوکس آمیز)، «قلعه تحت محاصره»(تداوم وضع موجود در شدیدترین حالت) و «رؤیای تباه»(بدبینانه ترین و پرریسک ترین حالت) قابل ترسیم می باشند.

تحولات معاصر در حوزه منابع آب، به ویژه در حوضه های آبریز فرامرزی، نشان می دهد که پروژه های سدسازی دیگر صرفاً به عنوان ابزارهایی فنی و توسعه محور قابل تحلیل نیستند، بلکه به سازوکارهایی ژئوپلیتیکی برای بازتعریف روابط قدرت، هویت و دیپلماسی در سطوح مختلف فضایی تبدیل شده اند. این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل بازتاب های ژئوپلیتیکی سدسازی در سه سطح هویتی، امنیتی و دیپلماتیک، می کوشد پیوندی نظری و نظام مند میان سیاست های توسعه محور دولت ها و پیامدهای فراملی آن ها برقرار سازد. در این راستا، سه پروژه شاخص سدسازی شامل پروژه گاپ ترکیه در حوضه دجله–فرات، سد النهضه اتیوپی بر نیل آبی و پروژه سدهای زنجیره ای چین در حوضه رود مکونگ، با رویکردی تحلیلی–تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته اند. پژوهش حاضر با اتکا بر ژئوپلیتیک انتقادی و هیدروپلیتیک ساختاری، مدلی تلفیقی ارائه می دهد که بر سه مفهوم کلیدی «هویت ژئوپلیتیکی»، «ژئوپلیتیک سیال» و «دیپلماسی واژگون» استوار است. در این مدل، پروژه های سدسازی به مثابه ورودی های ساختاری در زمینه هایی نظیر تغییرات اقلیمی، فشارهای جمعیتی، حقوق بین الملل آب و رژیم های منطقه ای عمل می کنند و از طریق سازوکارهای هویتی، ژئوپلیتیکی و دیپلماتیک، به بازتاب هایی چندسطحی منجر می شوند؛ به گونه ای که در مقیاس خرد به بروز بحران های هویتی و اجتماعی، در مقیاس میانه به تشدید تنش های بین دولتی و در مقیاس کلان به چالش گری نظم حقوقی و نهادی بین المللی آب می انجامند. یافته های پژوهش نشان می دهد پروژه گاپ در ترکیه به بازتعریف هویت ملی و تقویت قدرت ساختاری این کشور در برابر همسایگان پایین دست منجر شده است؛ سد النهضه موقعیت تاریخی و هژمونیک مصر در حوضه نیل را به چالش کشیده و الگوی جدیدی از چانه زنی ژئوپلیتیکی را رقم زده است؛ و پروژه های سدسازی چین در مکونگ، با ایجاد وابستگی تدریجی کشورهای پایین دست، نفوذ ژئوپلیتیکی این کشور را در جنوب شرق آسیا تقویت کرده اند. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد سدسازی های فرامرزی دارای تأثیراتی چندلایه و فراتر از منطق توسعه هستند و مدل مفهومی پیشنهادی می تواند به عنوان چارچوبی کارآمد برای تحلیل پروژه های هیدروپلیتیکی در مقیاس های ملی، منطقه ای و بین المللی مورد استفاده قرار گیرد.

در طول پنجاه سال گذشته، فعالیت های بشر با سرعت بیشتر و به صورت گسترده تر، بیش از هر دوره دیگری سیمای اکوسیستم ها را تغییر داده است. تغییرات رخ داده نیاز به درک بهتر از فرایندهای سیاست گذاری، برنامه ریزی و مدیریت سرزمین و اثراتشان بر سرمایه های طبیعی و چگو نگی سازگار شدن نسبت به تغییرات را آشکار می کند . در روش های سنتی مدیریت اکوسیستم، محیط به عنوان یک مدل استاتیک در نظر گرفته می شود که این امر سبب می گردد تغییرات تدریجی دی ده نشود، در نتیجه اکوسیستم آسیب پذیرتر گردد؛ لذا برنامه ریزی و مدیریت پایدار محیط زیست، بر اساس نگرش مبتنی بر تغییر نگاه استاتیک به دینامیک و لحاظ فرایندها و روندها در بررسی تغییرات ساختار و عملکرد اکوسیستم، مورد نیاز است. جهت نیل به این هدف، پژوهش حاضر از ویژگی ارزیابی تاب آوری سیستم های اجتماعی-اکولوژیک در بستر ارزیابی راهبردی محیط زیست به عنوان تغییر الگو از مدیریت متمرکز اکوسیستم ها شامل فرماندهی و کنترل به تمرکز بر مدیریت تغییرات مستمر بهره برده تا از این طریق بتوان برچالش های موجود در رابطه با فرض ثبات و پایداری سیستم ها از جمله مسئله عدم قطعیت، عدم در نظرگرفتن تأثیرات اجتماعی و بوم شناختی در مقیاس های چندگانه و نادیده گرفتن تغییرات مستمر در مراحل ابتدایی فرایند تصمیم گیری و برنامه ریزی فائق آمد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که اتخاذ رویکرد جدید در برنامه ریزی محیط زیست، قادر است با استعلاء کیفیت و ضریب اطمینان تصمیم گیری ها و برنامه ریزی های توسعه، از آسیب پذیری اکوسیستم و تغییر عملکرد آن در آینده جلوگیری کرده و مدیریت پایدار سرزمین را فراهم نماید. به علاوه جهت غنی ترشدن چارچوب بسط داده شده، پیشنهاد می شو د این چارچوب برای انواع تصمیمات توسعه، مورد آزمون و سنجش قرارگیرد.  

   گسترش شهری، به تغییرات کاربری اراضی در شهرها منجر شده است که به نوبه خود، باعث تغییر الگوی منظر و مسائل شدید اکولوژیکی در مناطق شهری می شود. هدف اصلی این تحقیق، بررسی رابطه بین الگوهای مختلف کاربری اراضی و آلاینده های هوا (آئروسل، منو اکسید کربن، دی اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد) در شهر ایلام می باشد. در این پژوهش، از نقشه های کاربری شهری برای تهیه نقشه فاصله و تراکم کاربری ها و از تصاویر ماهواره ای « Sentinel-5P » برای محاسبه و ارزیابی آلاینده های هوا استفاده شد. سپس رابطه بین ترکیب فضایی و پیکربندی کاربری های شهری و آلاینده های هوا، با استفاده از ضریب همبستگی محاسبه شد. با اعمال الگوریتم مشخص شد که بر اساس شاخص فاصله الگوی توزیع مکانی، کاربری های صنعتی، بیشترین تأثیر را در فرم انتشار آلودگی های آئروسل، آلاینده دی اکسید نیتروژن و مونواکسیدکربن در طول سال برای سلامتی مردم داشته و کاربری های مسکونی، دارای جانمایی نسبتاً مناسبی از منظر انتشار آلودگی های آئروسل و مونواکسیدکربن بوده اند، بر اساس شاخص فاصله مشخص شد که فاصله های نزدیک به کاربری آموزشی، در تولید آلاینده دی اکسید گوگرد، مؤثرتر از سایر فاصله از کاربری های بوده است. همچنین بر اساس معیار تراکم الگوی توزیع مکانی، کاربری های صنعتی بیشترین تأثیر را در فرم در انتشار آلودگی های آئروسل، مونواکسیدکربن و دی اکسید گوگرد داشته و کاربری مسکونی عامل مؤثرتری در تولید آلودگی دی اکسید نیتروژن بر اساس معیار تراکم می باشد. همچنین براساس شاخص تراکم کاربری مسکونی عامل مؤثرتری در تولید آلودگی دی اکسید نیتروژن می باشد. آلاینده دی اکسید گوگرد نیز با فاصله از کاربری آموزشی رابطه معکوسی دارد و با فاصله از کاربری صنعتی رابطه مستقیمی دارد.

در دهه های اخیر، توجه به توسعه شهرهای کارآفرین به یکی از اولویت های اصلی در سیاست گذاری های شهری، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. این نوع شهرها با فراهم آوردن بسترهای مناسب برای نوآوری، اشتغال زایی و رشد اقتصادی، به عنوان موتورهای تحول در عرصه توسعه پایدار شهری شناخته می شوند. پژوهش حاضر با رویکرد فراتحلیل و فراترکیب کیفی، به بررسی مدل های سیاست گذاری موجود در زمینه شهرهای کارآفرین پرداخته و تلاش دارد تا پیامدهای اجرایی این سیاست ها را در بستر زیست بوم های کارآفرینی شهری تحلیل کرده و چالش ها، شکاف ها و فرصت های موجود را شناسایی کند. برای دستیابی به این هدف، مقالات علمی منتشرشده بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ از پایگاه های معتبری همچون؛ «Google Scholar»، «Scopus»، «JSTOR»، «Web of Science» و «Elsevier» مورد بررسی و تحلیل قرارگرفته اند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که سه عنصر کلیدی شامل: تقاضا، استعداد و منابع مالی نقش بنیادینی در موفقیت کارآفرینی شهری ایفا می کنند. همچنین، رقابت های استارت آپ، تراکم و تنوع شهری و سیاست های فراگیر شهری به عنوان عوامل تقویت کننده کارآفرینی در سطح محلی و منطقه ای شناخته شده اند. در این میان، محیط اجتماعی و فرهنگی شهر نیز تأثیر مستقیمی بر فعالیت های کارآفرینانه داشته است و می تواند در تسهیل یا مانع آفرینی برای فرآیندهای کارآفرینی نقش داشته باشد. این مقاله بر لزوم طراحی مدل های جامع و منسجم سیاست گذاری تأکید می کند که نه تنها متناسب با شرایط محلی هر شهر باشند بلکه تأثیرات بلندمدت آن ها نیز به دقت مورد ارزیابی قرارگیرد. در نهایت، نتایج تحقیق می تواند به تصمیم گیران، برنامه ریزان شهری و پژوهشگران کمک کند تا چارچوب هایی اثربخش تر برای حمایت از کارآفرینی شهری تدوین کرده و گامی مؤثر در مسیر توسعه اقتصادی و اجتماعی بردارند.

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر مدیریت بهینه شهری ازسوی مدیران شهری شهرکرد بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش شناسی در قالب توصیفی–تحلیلی انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی مدیران شهری شهرکرد به تعداد ۶۰ نفر بود و به دلیل محدودبودن حجم جامعه، نمونه به صورت سرشماری کامل تعیین شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه ای ۳۵ سؤالی جمع آوری شد که شامل دو بخش هوش مصنوعی (۲۱ سؤال) و مدیریت بهینه شهری (۱۴ سؤال) بود. روایی ابزار از طریق ارزیابی صوری، محتوایی و سازه ای سنجیده شد و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ به میزان ۰.۷۹ تأییدگردید. داده های گردآوری شده با بهره گیری از مدل یابی معادلات ساختاری و تحلیل مسیر در نرم افزار «PLS» تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی به طور کلی تأثیر مثبت و معناداری بر مدیریت بهینه شهری دارد. همچنین ابعاد مختلف آن از جمله؛ چشم انداز استراتژیک، سرنوشت مشترک، تمایل به تغییر، تعهد و خوش بینی، هم راستایی و هم خوانی، توسعه دانش و فشار عملکرد به طور معناداری بر مدیریت بهینه شهری اثرمی گذارند. نتایج حاکی از آن است که به کارگیری فناوری های هوش مصنوعی امکان اتخاذ تصمیم های بهینه و مبتنی بر داده را برای مدیران شهری فراهم می کند و علاوه بر افزایش کارایی و بهره وری، به کاهش چالش های زیست محیطی، ارتقای کیفیت زندگی و مدیریت منابع کمک می نماید. در مجموع، بهره برداری مؤثر از ظرفیت های هوش مصنوعی موجب تحول در کیفیت خدمات شهری و ارتقای رفاه شهروندان شهرکرد می شود.

سفره آب زیرزمینی منبع اصلی آب آشامیدنی در دشت یزد-اردکان است که امروزه با گسترش فعالیت های انسانی، ارزیابی کیفی و کمی آن جایگاه ویژه ای در مطالعات منابع آب دارد. یکی از شاخص های ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی، شاخص آلودگی آب زیرزمینی (PIG) است که تلفیقی از پارامترهای موثر بر کیفیت آب می باشد. به منظور بررسی تغییرات زمانی و مکانی کیفیت آب زیرزمینی دشت یزد- اردکان، شاخص PIG برای دو سال 1390 و 1400 با داده های کیفی آب زیرزمینی 27 چاه عمیق در محدوده دشت شامل یون های سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، کلر، بی کربنات، سولفات و کل مواد جامد محلول، شوری و اسیدیته محاسبه و نقشه پهنه بندی شاخص و یون ها برای هر دو سال ترسیم شد. نتایج نشان داد که مقدار آنیون ها و کاتیون ها، اسیدیته و شوری افزایش و میانگین همه پارامترهای شیمیائی به جز اسیدیته و بی کربنات از حد مجاز توصیه شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) بیشتر است. طبق شاخص PIG در سال 1390، 43/51 درصد از کل مساحت دشت دارای آلودگی کم و ناچیز، 58/9 درصد از مناطق دارای آلودگی متوسط، 83/10 درصد دشت دارای آلودگی زیاد و 16/28 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد بوده است و با گذشت یک دهه کیفیت آب زیرزمینی کاهش یافته است؛ به طوری که 80/24 درصد دارای آلودگی کم و ناچیز، 94/23 درصد آلودگی متوسط، 12/9 درصد آلودگی زیاد و 04/42 درصد دارای آلودگی بسیار زیاد است. به عبارت دیگر مساحت بیشتری از دشت جزو طبقه آلودگی خیلی زیاد قرار گرفته است و از مساحت منطقه با آلودگی کم و ناچیز کاسته شده است. با توجه به نتایج به دست آمده کیفیت آب زیرزمینی به ویژه در نواحی شمالی و جنوبی دشت یزد- اردکان، وضعیت نامطلوبتری نسبت به س ایر من اطق مح دوده مطالع اتی دارد و نیازمن د اق دامات م دیریتی و حفاظتی ویژه ای در زمینه بهبود کیفیت و کمیت منابع آب زیرزمینی می باشد.

جزایر حرارتی شهری، چالشی محیط زیستی در شهرهای در حال توسعه مانند موصل هستند. که در اثر کاهش پوشش گیاهی و افزایش سطوح نفوذناپذیر تشدید می شود. این پژوهش با استفاده از تصاویر لندست ۹،  MODISو سنتینل 2A و پردازش شی گرا، نقش تغییرات کاربری اراضی و ویژگی های سطح زمین در شکل گیری SUHI موصل در ۲۰۲۴ را بررسی کرده است. یافته ها نشان داد پوشش گیاهی بیشترین اثر خنک کنندگی را دارد و با دمای سطح رابطه منفی قوی (r = -0.833) دارد، در حالی که سطوح ساخته شده با شاخص های NDBI و SI رابطه مثبت با دما دارند. مناطق دارای پوشش گیاهی تا ۵.۶ درجه خنک تر از مناطق شهری متراکم بودند. بیشترین تأثیر در تشدید جزایر حرارتی مربوط به مناطق ساخته شده است، در حالی که فضاهای سبز و کشاورزی نقش مهمی در کاهش دما دارند. خنک کنندگی لکه های سبز در روز بیشتر از شب است. در تابستان، شدت SUHI افزایش یافته و بیشترین دما تا ۴۳ درجه در نواحی حاشیه ای مشاهده شد، در حالی که مرکز شهر گرمای بیشتری در شب حفظ کرد. شاخص GSCEI کاهش دمای محیط تا ۲.۵ درجه در اطراف لکه های سبز را تأیید کرد. توزیع نامتوازن فضاهای سبز و ویژگی های سطح زمین نقش اساسی در شدت و گستره SUHI دارد.

با شهرنشینی سریع در سراسر جهان و به دنبال تقاضای گسترده برای منابع انرژی پاک، شهرهای سبز نقش اساسی در ساختن آینده ای پایدار برای مردم ایفا می کنند. تهران از جمله شهرهایی است که در دهه های اخیر به دلیل تمرکز شدید، ازدهام ترافیک، آلودگی هوا و افزایش منابع آلودگی کننده محیط زیست، فشار اکولوژیکی گسترده ای بر طبیعت وارد کرده است. بر این اساس، هدف این پژوهش تحلیل کیفیت محیطی فضاهای عمومی شهری در راستای توسعه شهرهای سبز در منطقه 7 تهران می باشد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی می باشد. برای جمع آوری اطلاعات مربوط به ادبیات و مبانی نظری، تدوین فرضیه ها و ارائه الگوی اولیه موضوع از روش های کتابخانه ای استفاده شد. در مرحله دوم با استفاده از تکنیک اثرات متقابل (روش تحلیل ساختاری) و بر اساس نظرات کارشناسان و امتیازدهی در محیط نرم افزار میک مک چگونگی تاثیرگذاری و تاثیرپذیری عوامل بر یکدیگر مورد تحلیل قرار گرفت و در نهایت عوامل پیشران و کلیدی در فضاهای عمومی شهر با تاکید بر توسعه شهرهای سبز ، استخراج شد. بدین منظور، 24 عامل در 9 دسته مولفه دی اکسیدکربن؛ انرژی ؛ هوا ؛ آب ؛ ضایعات ؛ حمل و نقل ؛ کاربری زمین ؛ ساختمان ها و مدیریت زیست محیطی شناسایی شد و به صورت ماتریس 24 * 24 و با ابزار پرسشنامه و طبق نمونه گیری هدفمند در اختیار 30 نفر از کارشناسان و متخصصان قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان میدهد که 10 عامل به عنوان عوامل کلیدی میباشد. در این بین، مدیریت سبز نقش مهمتری در شاخص های شهر سبز منطقه 7 تهران دارد و ؛ تراکم جمعیت ؛ مشارکت های عمومی از سیاست های سبز و تعداد روزهای ناسالم به ترتیب در رتبه های بعدی قرار دارد.

هدف اصلی از این پژوهش شناسایی روز های توام با بارش سیل آسا و بررسی فراوانی رخ داد آن ها در ایران می باشد. برای این منظور ابتدا اقدام به دریافت داده های بارش ساعتی ERA5 با تفکیک مکانی 25/0 در 25/0 درجه قوسی برای سال های 1940 تا 2023 شده و پس از آن اقدام به محاسبه مجموع بارندگی روزانه و تفکیک فصلی آن ها شده و در ادامه برای جداسازی روزهای بارشی از غیر بارشی آستانه نیم میلیمتر در نظر گرفته شده و با استفاده از شاخص صدک 95ام اقدام به استخراج آستانه های بارش سیل آسا شده است. پس از استخراج آستانه های برای هر فصلی جهت تحلیل دقیق تر اقدام به طبقه بندی آستانه ها در هفت طبقه شده که طبقه اول کم ترین آستانه و طبقه هفتم بالاترین آستانه را دارد. نتایج نشان می دهد که بالاترین میزان آستانه یعنی بارش بالاتر از 30 میلیمتر در تمامی فصول سال وجود داشته ولی از نظر پوشش مکانی در دو فصل پاییز و زمستان نمود بیشتری دارد و در فصل تابستان به حداقل خود یعنی کمتر از یک درصد از مساحت کشور رسیده است. کم ترین آستانه ثبت شده یعنی بارش کم تر از 2 میلیمتر تا 5 میلیمتر(طبقه اول و دوم) فقط در فصل تابستان وجود داشته و پوشش مکانی آن به حدود 55 درصد از مساحت کشور رسیده است. از نظر فراوانی هسته اصلی بارش های سیل آسا در فصل تابستان بر روی سواحل جنوبی خزر بوده و در سایر فصول علاوه بر سواحل جنوبی خزر بر روی غرب، شمال غرب، جنوب غربی و مناطق محدودی از شمال شرقی قرار دارد.

شهرستان فریدونشهر با ارتفاع متوسط بیش از 2530 متر از سطح دریا یکی از مرتفع ترین شهرستان های استان اصفهان محسوب می شود. کشاورزی یکی از مهم ترین بخش های فعال اقتصادی در شهرستان فریدونشهر است و بخش عمده ای از اراضی شهرستان به این فعالیت اختصاص دارد. تغییر کاربری اراضی یکی از مسائل مهم این شهرستان در حوزه مدیریت منابع طبیعی است و در طی سال های اخیر به سرعت آن افزوده شده است. مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر عوامل محیطی بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی شهرستان فریدونشهر طی دوره 2000 تا 2020 انجام شده است. این تحقیق با بهره گیری از تکنیک های دور سنجی (RS) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تغییرات کاربری اراضی به ویژه بر کشاورزی را در قالب نقشه های موضوعی ترسیم و تحلیل کرده و مهم ترین عوامل محیطی مؤثر در تغییرات صورت گرفته را مطابق دیدگاه جامعه کشاورزان به روش تحلیل عاملی و دیدگاه کارشناسان ذیربط در قالب مقایسات زوجی به روش بردار ویژه بررسی و ارزیابی کرده است. نتایج نشان داد که به طور کلی یک روند تغییر منظم در اکثر طبقات کاربری وجود دارد. کاربری اراضی کشاورزی در این شهرستان در طی 20 سال گذشته به میزان قابل توجهی تغییر کرده است. به طوری که مساحت اراضی زراعی و باغی در سال 2000 با 2/16367 هکتار به 3/20259 هکتار در سال 2020رسیده است و در حال حاضر این روند صعودی ادامه دارد. با در نظر گرفتن وضعیت توپوگرافی منطقه؛ سطح اراضی کشاورزی در زمین های با شیب بالای 20 درصد درحال گسترش است. مهم ترین دلایل این تغییرات مسائل اقتصادی، نوسانات اقلیمی و گسترش فناوری هستند. با توجه به وضعیت توپوگرافی شهرستان؛ تجاوز به اراضی که از لحاظ پارامترهای خاک، ارتفاع و شیب برای کشت مناسب نیستند تبعات و آسیب های جبران ناپذیر زیست محیطی برای محیط این منطقه به بار خواهد آورد. نتایج این تحقیق تصمیم سازی کارآمدتر را در راستای پایداری منابع طبیعی برای برنامه ریزان و مدیران منطقه ای فراهم می نماید

مقدمه: این پژوهش در راستای یکی از سیاست های کلی نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران و از چالش های مرتبط با آلودگی هوا و ریزگردها بر صنعت نوظهور گردشگری سلامت در تهران است، با توجه به ظرفیت بالای تهران در ارایه خدمات یکپارچه سلامت، ارزیابی وضعیت آلودگی های ناشی از این تهدید کننده در مناطق مختلف تهران برای توسعه دهکده های سلامت و تاثیر آن بر گردشگران ضروری به نظر می رسد. مواد و روشها: با توجه به داده ها، نوع پژوهش کاربردی و داده ها به روش کتابخانه ای و مراجعه به ساز مان های مربوطه گرد آوری شده است. همچنین جهت تجزیه و تحلیل از مدل FPPSI و برای نمایش داده ها، نرم افزارهای Excel و MATLAB به کار گرفته شد. در این پژوهش میانگین و بیشینه غلظت ذرات معلق زیر 10 میکرون برای گروه های حساس جهت توسعه گردشگری سلامت طی سال های 1395-1401 بررسی شدند. نتیجه گیری: فاکتورهای مخرب زیست محیطی به ویژه آلودگی هوا تأثیرات منفی بر سلامت ساکنان،گردشگران و تصمیمات آنها دارد، اخیرا رابطه بین آلودگی هوا و توسعه این نوع گردشگری نیاز به رویکردی جامع و چند رشته ای را برای بازتعریف سلامتی،گردشگری و محیط زیست آشکار کرده که میتواند به ترویج اقدامات و سیاست هایی با هدف تغییر در جهت بهبود کیفیت محیط و زندگی سالم برای گردشگران منجر شود.

تحقیقات در زمینه تاب آوری بیش از سه دهه است که آغاز شده، اما هنوز به طور گسترده در حوزه های مختلف عملیاتی نشده است. اختلاف نظرها در تعریف تاب آوری ناشی از تفاوت دیدگاه ها در سیستم های اکولوژیکی،اجتماعی و روش های متدولوژیک است. پژوهش حاضر کوشش دارد تا با فراتحلیل و صورت بندی منظم مطالعاتی که تاکنون در این حوزه انجام شده،گامی در جهت روشن تر شدن ابعاد این مفهوم، معیارها،روش برخورد، مقیاس مداخله و کاربردهای آن در برابر  مخاطره سیل بردارد.در این راستا بانک داده ای ازمطالعات انجام شده تشکیل و در نهایت با غربال آنها 249مقاله  انتخاب و  تجزیه و تحلیل شد.ساختار مقالات شامل روش شناسی، معیارهای مطرح، مقیاس مورد مطالعه و مدل های به کار رفته درآنها  واکاوی شد،تا از این رهگذر مطالعات دسته بندی و تفاوت ها و شباهت های مطالعات صورت گرفته در جهان و ایران مشخص شود. نتایج نشان می دهد.دررابطه با مقیاس پژوهش در مطالعات ایران مقیاس شهر(28 درصد) و مقیاس روستا(19 درصد)و درمطالعات جهان در مقیاس حوزه پیرامون رودخانه شهری (30 درصد)بیشترین حجم مطالعات را به خود اختصاص داده است.در روش شناسی مربوط به مقالات تاب آوری در برابر سیل، هر سه رویکرد کمی، کیفی و ترکیبی قابل مشاهده است. با این تفاوت که در روش شناسی مطالعات ایران(66 درصد) بیشتر مطالعات انجام شده با روش کمی و در مطالعات جهان از روش کیفی (46 درصد) انجام شده است.با توجه به جستجوهای انجام شده مطالعات تاب آوری در برابر سیل در جهان در ارتباط با سایر رویکردهایی از قبیل مدیریت هوشمند، تامین امکانات رفاهی، برنامه ریزی زیرساخت های شهری،زیرساخت های سبز و مسائل اجتماعی و اقتصادی مطرح شده است،اما در ایران بیشتر این مطالعات در زمینه بهبود وضعیت تاب آوری ساکنین در راستای مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی می باشد وسیاست ها و موضوعات مطرح در آن دائما در حال بازبینی و ارزیابی هستند و هنوز به موضوعاتی از جمله کیفیت هوا، مدیریت هوشمند، امکانات رفاهی و تنوع زیستی، اشاره ای نشده است.این موضوع اهمیت افزایش تحقیقات در زمینه تاب آوری در برابر سیل در ایران را در دیگر حوزه ها به وضوح نشان می دهد.

رقابت کشورهای جهان در قرارگیری در مسیرها و کریدورهای مبادلات تجاری و انرژی از اهمیت روزافزونی در مناسبات ژئوپلیتیکی بازیگران بین المللی در سطوح جهانی و منطقه ای برخوردار می باشد. نقش کانونی و محوری ایران در اتصال و پیوند بین کشورهای واقع در دو قاره مهم آسیا و اروپا و اطلاق هارتلند کریدوری جهان به آن، با چالش ها و موانع متعددی در بعد ملی، منطقه ای و جهانی مواجه می باشد. براین اساس، هدف این مطالعه، بررسی چالش ها و مسائل داخلی ایران برای قرارگیری در مسیر کریدورهای بین المللی از یک سو و موانع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی منطقه ای و بین المللی فراروی ایران دراین ارتباط می باشد. روش مطالعه مبتنی بر توصیف و تحلیل می باشد. یافته های پژوهش در سه بخش وضعیت و عملکرد نقاط و شبکه های کریدوری داخل کشور، کریدورهای بین المللی و منطقه ای گذری از مسیر ایران و درنهایت، کریدورهای بین المللی و منطقه ای خارج ازمسیر ایران متمرکز می باشد. نتایج یافته ها نشان می دهد که وضعیت و عملکرد نقاط و شبکه های کریدوری داخل کشور، به واسطه مسائل زیرساختی، مقررات، امنیتی و لجستیک از شرایط مناسبی برخوردار نیست و با چشم انداز پیش بینی شده، فاصله زیادی دارد. عملکرد کریدورهای بین المللی و منطقه ای گذری از مسیر ایران نیز به واسطه ارتباط نزدیک با شرایط زیرساختی، مقررات، امنیت و لجستیک شبکه های ترانزیتی داخل کشور، از عملکرد قابل قبولی برخوردار نبوده است. رقابت قدرت های جهانی با همدیگر (اروپا، چین، روسیه، آمریکا و هند) و قدرت های منطقه ای (ایران، پاکستان، کشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس، اسرائیل، ترکیه) جهت تصاحب فرصت های ژئواکونومیکی، ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی، باعث ازدست رفتن فرصت ها و کم رنگ شدن ظرفیت های کریدوری ایران در این بخش شده است.

با توجه به اهمیت امنیت برای انسان، ضرورت بررسی آن مشخص می گردد. این پژوهش با یک نگاه و روش جدید، ابعاد امنیت زنان در پارک های شهری را بررسی نموده است. این پژوهش کاربردی و از روش های مروری-اسنادی (کتابخانه ای) برای گردآوری اطلاعات و از روش توصیفی و تحلیلی برای تجزیه وتحلیل استفاده نموده است. با استفاده از توزیع پرسش نامه، بین بانوان در پارک، اطلاعات میدانی گردآوری شد. جامعه آماری، بانوان شهر بم به تعداد 228241 نفر و حجم نمونه نیز بر اساس روش کوکران، 384 نفر انتخاب شد. بر اساس نتایج، میزان تأثیر، ویژگی ها و معماری های استفاده شده در پارک بانوان جهت ایجاد آرامش (طراحی فضای کالبدی پارک، وضعیت داخلی و فضای سبز، تسهیلات رفاهی، امکانات اجتماعی و عمومی دسترسی به پارک) و ارتباط آن ها با امنیت زنان، با توجه به رگرسیون چندگانه بررسی شده است. برای نشان دادن رابطه بین متغیر مستقل و وابسته از قدر مطلق ضریب بتا استفاده شد که هرچه عدد به دست آمده، بزرگ تر باشد، مؤید رابطه ای قوی تر، بین دو متغیر است. همچنین، بر اساس اطلاعات آماری برای تعیین ارتباط بین پارامترهای گوناگون بر امنیت بانوان پارک شهر بم به ترتیب ضریب همبستگی چندگانه، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعدیل شده و خطای معیار تخمین برابر با 712/0، 507/0، 401/0 و 892/ به دست آمد. برای مقایسه تأثیر متغیرها از ضرایب استانداردشده بتا (بدون توجه به علامت آن) استفاده می شود. در اینجا با توجه به اینکه سطح معناداری همه زیر 05/0 است، لذا، همه متغیرها رابطه ای معنادار با امنیت زنان دارند. با توجه به ضرایب ستون بتا، طراحی فضای کالبدی پارک با مقدار 359/0 و تسهیلات رفاهی با 281/0 بیش ترین تأثیر را بر امنیت دارند.

گسترش سریع شهرنشینی و تغییرات شتابان در ساختارهای شهری، لزوم اصلاح سیاست های مدیریت و برنامه ریزی شهری را آشکار ساخته است. در این راستا، عملکرد کمیسیون ماده 5، به عنوان یکی از نهادهای کلیدی در تصویب تغییرات کاربری اراضی و تراکم ساختمانی، تأثیرات چشمگیری بر توسعه پایدار شهری دارد. بنابراین کمیسیون ماده 5 ازجمله کمیسیون های تصمیم گیرنده و مهم در نظام شهرسازی می باشد که هدف اصلی آن نظم عمرانی و زیست محیط شهری است این پژوهش با هدف بررسی عملکرد مصوبات کمیسیون ماده 5 در شهر زنجان طی یک دوره 9 ساله (1390-1399) انجام شده است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا است و جامعه آماری شامل 3000 مصوبه این کمیسیون در شهر زنجان است. یافته ها نشان می دهند که بیش از 62 درصد مصوبات به افزایش سطح اشغال، 23 درصد به تغییر کاربری زمین، و 7 درصد به افزایش تراکم ساختمانی مربوط است. بیش از 16 درصد مصوبات موافقت شده فاقد دلایل روشن و کارشناسی است و بسیاری از تغییرات اعمال شده، موجب کاهش سرانه های خدماتی، تخریب ساختار فضایی، و توسعه نامتوازن شده اند. همچنین، بیشترین درخواست ها از سوی متقاضیان شخصی و با مالکیت خصوصی ارائه شده و سهم شهرداری و سازمان های حقوقی در مقایسه بسیار محدودتر است. نتایج نشان می دهد که عملکرد کمیسیون ماده 5، به ویژه در عدم شفافیت و در نظر نگرفتن پیامدهای بلندمدت تغییرات، نقش مؤثری در توسعه ناپایدار و عدم تحقق طرح های تفصیلی داشته است. پیشنهاد می شود با بازنگری در سیاست ها و فرآیندهای کمیسیون، به ویژه ارزیابی ضرورت تغییرات، توجه بیشتری به سرانه های خدماتی و عدالت فضایی معطوف شود.

پژوهش حاضر با هدف تبیین پیامدهای اقتصادی حرکات جمعیتی در روستاهای شهرستان لنگرود انجام شده است، در این راستا از نظر هدف، کاربردی و بر حسب ماهیت کیفی و کمی است، و به لحاظ روش و نحوه اجراء از نوع مصاحبه، پیمایشی و اکتشافی، توصیفی-تحلیلی می باشد. همچنین به منظور تجزیه وتحلیل اطلاعات از نرم افزار SPSS استفاده شده است. جامعه آماری ساکنین روستاهای 7 دهستان (چاف، دیوشل، گل سفید، اطاقور، لات لیل، دریاسر، مریدان) که تعداد 368 نفر به عنوان حجم نمونه؛ و متخصصان و نخبگان و افراد مطلع و آگاه در روستاها که بر اساس نمونه گیری هدفمند تعداد 30 نفر تعیین شدند، را شامل شده اند. نتایج نشان داد، 5 پیامد اقتصادی حرکات جمعیتی (مهاجر فرستی)، که شامل: بیکاری پنهان در بین مهاجران، رخنه بی انگیزگی در اشتغال در فعالیت های کشاورزی و دامداری در روستاها، کاهش شکاف جامعه شهری و روستایی در تولید محصولات غذایی و نوع سبک غذایی، کسب موقعیت بهتر اقتصادی برای مهاجران و خانواده های آنان در روستا، سرمایه شدن زمین و مسکن در روستاها، شناسایی شدند که رخنه بی انگیزگی اشتغال در فعالیت های کشاورزی و دامداری در روستاها، بیشترین میزان اهمیت را به خود اختصاص داده است. در ادامه نیز 5 پیامد اقتصادی مهاجرپذیری شامل: پیامد منفی: نئولیبرالیسون و رانت بازی در روستاها و پیامدهای مثبت: هویت در زمین های روستایی، شکوفایی اشتغال روستاها، افزایش بهره وری در روستا و کسب پول و سرمایه در روستاها، شناسایی شدند، که از بین آن ها نئولیبرالیسون و رانت بازی در روستاها بیشترین میزان اهمیت را به خود اختصاص داده است.

مدیریت پسماند ناشی از فعالیت های انسانی و آثار اجتماعی-محیط زیستی آن، چالشی بوده که در سال های اخیر در سراسر جهان موردتوجه قرار گرفته است. یکی از گزینه های پردازش پسماند تر، تولید کمپوست از آن ها بوده که دارای پیامدهای مثبت و منفی اقتصادی، محیط زیستی و اجتماعی بوده است. هدف از این مطالعه تأثیرات اجتماعی و محیط زیستی ایستگاه کمپوست پهنه جهاد در منطقه 19 شهرداری تهران و اقدامات اصلاحی جهت تعدیل اثرات منفی آن با استفاده از از ماتریس ارزیابی اثرات سریع به همراه روش بازنمایی اثرات سیمپسون بوده است. به منظور جمع آوری اطلاعات، از ابزار مصاحبه، مطالعه اسنادی و بازدیدهای میدانی بهره گرفته شد. سپس اثرات اجتماعی و محیط زیستی شناسایی شده با روش ماتریس بازنمایی سیمپسون به صورت کیفی و با روش ماتریسی ارزیابی سریع به صورت کمی بررسی شدند. نتایج ارزیابی دسته بندی ها در اجزای فیزیکی-شیمیایی 293-، اجتماعی-فرهنگی 181، بیولوژیکی-اکولوژیکی 24- و اقتصادی و عملیاتی 200+ به دست آمد. در بین دسته بندی تأثیرات ماتریس، مثبت ترین پیامدها، تأثیرات اقتصادی-عملیاتی و منفی ترین و مخرب ترین پیامدها، تأثیرات فیزیکی-شیمیایی بودند. بر اساس ماتریس ارزیابی سریع، امتیاز کلی ایستگاه 298- به دست آمد. بر اساس نتایج ماتریس RIAM و دامنه یابی، تأثیرات منفی ایستگاه بر تأثیرات مثبت آن غالب است. به این معنی که وجود ایستگاه موردمطالعه با شرایط فعلی، دارای تأثیرات مخربی بر محیط زیست و اجتماع محلی بوده است. ایستگاه کمپوست به لحاظ محیط زیستی پایدار نبوده و در نهایت به مشکلات اجتماعی نیز خواهد انجامید. از این رو، ادامه فعالیت ایستگاه موردمطالعه از نظر اجتماعی و محیط-زیستی غیرقابل قبول بوده و در آینده ای نه چندان دور آسیب های محیط زیستی و اجتماعی مخربی در پی خواهد داشت. تغییر فرآیند تولید پسماند به فرایند هوادهی فعال با تعبیه فیلتر برای کاهش بیشتر بوی نامطبوع و انتقال ایستگاه از نقطه کنونی به نقطه ای مناسب و با فاصله از مناطق مسکونی و کشاورزی پیشنهاد می گردد.

در این مطالعه اثر مقادیر فرین دما و بارش بر روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران بررسی شد. از داده های روزانه دما و بارندگی ایستگاه های منطقه مورد مطالعه در یک بازه زمانی 21 ساله از سال 2000 تا 2020 برای محاسبه نمایه های فرین استفاده شد. محاسبات در محیط  نرم افزار RclimDex  انجام شد. از روش شبکه عصبی پرسپترون چندلایه برای بررسی تاثیر اهمیت فرین های دما و بارش بر روی روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران استفاده شد. همچنین از آزمون من-کندال و رگرسیون خطی برای بررسی روند تغییرات متغیرهای مورد مطالعه استفاده شد. نتایج نشان داد روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در ایستگاه های رودان، سراوان، ایرانشهر، زابل، بندرعباس، بم و خاش نزولی و معنادار بود. همچنین ایستگاه های زابل و بندرعباس به ترتیب با میانگین سالانه 171 و 93 روز طی دوره زمانی مورد مطالعه بیشترین روزهای همراه با گرد و خاک را ثبت کرده اند. نتایج مدل شبکه عصبی پرسپترون نشان داد نمایه های  فرین بارش CDD،R10  و R20 و نمایه های فرین دما SU25، DTR و TXn بیشترین همبستگی را با روند تغییرات طوفان های گرد و خاک در منطقه مورد مطالعه دارد. مناطق گرم و خشک مانند جنوب شرق ایران به دلیل تغییرات اقلیمی و مدیریت ناپایدار در معرض تهدید فرسایش بادی و در نتیجه وقوع طوفان های گرد و خاک قرار دارد. درک تأثیر تغییرات اقلیمی برای طراحی گزینه های سازگاری با تغییرات اقلیمی و کنترل طوفان های گرد و خاک مهم است.

زراعت چوب و توجه به توسعه پایدار در کشورهای دارای فقر جنگلی از اهمیت بسزایی برخوردار است. ضمن اینکه تقاضا برای محصولات چوبی هم در سطح ملی و هم در سطح بین المللی به طور روزافزونی در حال افزایش است. صنوبر یکی از گسترده ترین گونه های درختی است که به سرعت رشد می کند و برای مزارع جنگلی استفاده می شود. این تحقیق با هدف افزایش دقت طبقه بندی تصاویر نوری به روش یادگیری ماشین از طریق ادغام با تصاویر رادرای انجام شده است و تلاشی است در جهت پایش، کنترل و مدریت فضایی عرصه های روستایی بخصوص از منظر فعالیت های کشاورزی که می تواند به عنوان رویکردی نوین در توسعه روستایی در عصر انقلاب فناوری های اطلاعاتی مطرح باشد. در این پژوهش از تصاویر ماهواره سنتینل 1 و 2 در قالب باند های طیفی و پلاریزاسیون های راداری به همراه مدل رقومی زمین استفاده گردید. الگوریتم جنگل تصادفی به عنوان یک روش قدرتمند در طبقه بندی داده های غیرمتوازن و حجیم بکار گرفته شد. با استفاده از تلفیق داده های ماهواره ای نوری و راداری و با استفاده از الگوریتم یادگیری ماشین جنگل تصادفی به پهنه بندی مناطق صنوبرکاری پرداخته-شد. مساحت سطح زیر کشت صنوبر در دهستان ضیابر 2650 هکتار برآورد گردید. از طرفی صحت کلی و ضریب کاپا در این طبقه بندی83/2 درصد و754/0 حاصل گردید. به این ترتیب می توان از روش ارائه شده به عنوان روشی قدرتمند برای پایش، کنترل و مدیریت فضایی فعالیت های کشاورزی در نواحی روستایی با هر مقیاسی بهره برد.