عبدالحسین پاک نژادی

شهرها به عنوان کانون اصلی فعالیت های انسانی و اقتصادی، نقشی حیاتی در تحقق توسعه پایدار ایفا می کنند، اما رشد سریع شهرنشینی، کمبود زمین، تقاضای فزاینده برای مسکن، و چالش های زیست محیطی، نیازمند بازنگری در رویکردهای برنامه ریزی شهری است. شهر دوگنبدان به عنوان قطب صنعتی و مهاجرپذیر، به دلیل محدودیت های جغرافیایی مانند محصور شدن توسط کوه ها و چاه های نفت و گسترش طولی شهر، با چالش های متعددی در تأمین مسکن پایدار مواجه است. این پژوهش با هدف توسعه مدلی هوشمند برای ساماندهی پایدار مجتمع های مسکونی، بر ابعاد کالبدی و زیست محیطی تمرکز دارد. روش تحقیق ترکیبی از مطالعات توصیفی و تحلیلی بوده و داده ها از طریق پرسشنامه های محقق ساخته، مصاحبه و مطالعات اسنادی جمع آوری شده و با نرم افزارهای SPSS و PLS تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد که شاخص های توسعه پایدار، ارتباط مستقیمی با ارتقای کیفیت ساخت مجتمع های مسکونی دارند و استفاده از رویکردهای هوشمند می تواند به بهینه سازی منابع، کاهش تأثیرات زیست محیطی، و افزایش کیفیت زندگی در این شهر منجر شود. این پژوهش راهکاری نوین برای سیاست گذاری و برنامه ریزی مسکن پایدار ارائه می دهد.

در شرایط کنونی بسیاری از مشکلات و بحران های شهری از عدم توجه به مقوله های هویتی و به ویژه هویت کالبدی منشأ گرفته است. بنابراین پرداختن به مقوله هویت کالبدی و اثرات آن بر توسعه پایدار شهری برای مدیران بخش های مختلف مرتبط با مدیریت و برنامه ریزی شهری، بسیار حائز اهمیت می باشد. پژوهش حاضر که از نوع کاربردی- توسعه ای و با هدف ارزیابی رابطه هویت کالبدی و توسعه پایدار شهری منطقه شش شیراز با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. بر اساس یافته های پژوهش 20 متغیر در قالب ابعاد چهار گانه (طبیعی- محیطی، مصنوع-کالبدی، انسانی، نهادی) به عنوان متغیرهای مؤثر بر هویت کالبدی در منطقه شش شهر شیراز شناسایی گردید. در مرحله بعد به منظور تبیین ابعاد و دسته بندی نماگرها از روش آماری تحلیل عاملی استفاده گردیده است. سنجش وضعیت شاخص های هویت کالبدی در محدوده مورد مطالعه از طریق آزمون تی تک نمونه ای بیانگر وضعیت مطلوب اغلب شاخص ها (به جز شاخص نهادی) بوده است. همچنین نتایج آزمون های همبستگی پیرسون و رگرسیون نیز نشان دهنده رابطه و تأثیر شاخص های هویت کالبدی بر توسعه پایدار شهری بوده است. نهایتاً در راستای بهبود وضعیت توسعه پایداری شهری به واسطه ارتقای هویت کالبدی در محدوده مورد مطالعه، پیشنهادهایی ارائه شده است.

دستیابی به توسعه پایدار در شهرها به عنوان یک چالش اساسی مطرح است که مورد توافق تمامی پژوهشگران و محققان شهری قرار دارد. با توجه به رشد سریع شهرنشینی و گسترش افقی شهرها، کمبود زمین و افزایش تقاضا برای مسکن، توجه به ابعاد زیست محیطی و کالبدی در طراحی مجتمع های مسکونی ضروری است. در این راستا، پژوهش حاضر به بررسی شهر دوگنبدان، که به عنوان یک قطب صنعتی و مهاجرپذیر شناخته می شود، می پردازد. هدف اصلی این تحقیق ارائه مدلی جدید برای بهبود کیفیت ساخت مجتمع های مسکونی با تأکید بر مولفه های توسعه پایدار است. سوال کلیدی پژوهش این است که ابعاد و شاخص های توسعه پایدار چه ارتباطی با ارتقاء کیفیت ساخت مجتمع های مسکونی دارند. اطلاعات این پژوهش از طریق مطالعات اسنادی، مصاحبه ها و پیمایش ها جمع آوری شده و جامعه آماری شامل اعضای نظام مهندسی شهر دوگنبدان است. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و PLS نشان می دهد که فرضیات تحقیق از روایی و پایایی مطلوب برخوردار بوده و اکثر آن ها تأیید شده اند. این نتایج بر اهمیت توجه به ابعاد محیطی و کالبدی در طراحی مجتمع های مسکونی تأکید می کند و می تواند راهگشای تحقق توسعه پایدار در شهر دوگنبدان باشد.