درخت حوزه‌های تخصصی

هدف این پژوهش، تحلیل سیاست های هویتی آموزش وپرورش جمهوری اسلامی ایران است. برای این منظور، از روش توصیفی تحلیلی استفاده شده و سیاست های هویتی نظام آموزشی از منظر فلسفی تحلیل گردیده است. در ابتدا، مؤلفه های فلسفی هویت، از دیدگاه فوکویاما (تیموس، تمایز میان خود درونی و بیرونی، و بازشناسی کرامت انسانی) بررسی شد. سپس، سیاست های هویتی آموزش و پرورش دوره ذکرشده که عبارت بودند از توجه به پوشش، تدوین برنامه های دین محور، تدریس تعلیمات دینی، ممنوعیت مدارس مختلط، ایجاد نهادهای مرتبط با تربیت دینی و مذهبی، حذف دروس غیرشرعی مانند رقص و موسیقی، ورود حوزه علمیه در مدیریت مدارس، و عدم تبعیت از اسناد جهانی، در این چارچوب مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است که سیاست های هویتی جمهوری اسلامی به طور عمده بر مبنای تقویت هویت دینی ملی و بازشناسی کرامت انسانی از طریق ارزش های اسلامی استوار بوده است. بااین حال، رویکردهای گزینشی این سیاست ها که تنها به بخشی از هویت های جمعی پرداخته اند، باعث ایجاد تضاد میان خود درونی و بیرونی در برخی گروه ها و شکاف های اجتماعی شده است. درنتیجه، این پژوهش به ضرورت بازنگری در سیاست های هویتی آموزش وپرورش جمهوری اسلامی تأکید دارد تا از بروز بحران های هویتی و اجتماعی جلوگیری شود.

خسارات بدنی و مالی ناشی از حوادث رانندگی دایره وسیعی را در بر می گیرد. علاه بر جبران توسط عامل زیان یا بیمه، در مواردی چون فقدان یا انقضای بیمه نامه، فرار یا عدم شناسایی مسئول حادثه، مقصر نبودن راننده یا بروز عوامل قهری نیز به دلیل ضرورت های اجتماعی، جبران خسارت از زیان دیدگان را نمی توان نادیده گرفت. توسعه در مسئولیت دولت با مسئول شمردن بیت المال یا تحمیل مسئولیت بر شرکت های بیمه و صندوق تأمین خسارت از جمله رویکردهای جدید در توسعه مسئولیت مدنی است و قوانین نیز همسو با این رویکرد در صدد حمایت از زیان دیده برآمده اند تا جایی که حتی در زیان دیده مقصر تا زمانی که به طور عمد به ایجاد زیان اقدام نکرده باشد، این مسئولیت و جبران خسارت به قوت خود باقی است. رویکرد حداکثری در جبران خسارت زیان دیده، به رغم آنکه در فقه و مقررات برگرفته از فقه مطرح نشده و در مواردی تقصیر را از موجبات رفع ضمان دانسته اند، در برخی مقررات دیگر، همسو با نیازهای اجتماعی از جبران خسارت زیان دیده حتی در فرض تقصیر سخن به میان آمده است که می توان با توسعه قاعده فقهی حرمت خون مسلمان به حرمت مال، اکتفا نکردن به موارد منصوص در روایات، اختصاص دادن قاعده اقدام به موارد عمد و بهره گیری از قواعد حاکم بر ذمه و حکم حکومتی، قلمرو قاعده را توسعه داد و خسارت های زیان دیده را حداکثری جبران کرد.

الهیات معنای زندگی بر این اصل استوار است که معنا واقعیتی چندبُعدی و عینی است که در پیوندی بنیادین با خدا و غایت الهی شکل می گیرد. از این رهگذر، همه ساحت های حیات انسانی را از تجربه درونی فرد و اخلاق اجتماعی تا چشم انداز فرجام شناختی در بر می گیرد. در این چشم انداز، معنای زندگی تنها برآمده از رضایت ذهنی یا ساختارهای فردی نیست، بلکه حاصل انسجام میان ارزش ها، اهداف و باورهایی است که در پرتو رابطه با خدا وحدت و جهت می یابند. این مقاله، به اتکای ترکیبی از روش های توصیفی - تحلیلی و نقادی و باتکیه بر منابعی کلاسیک چون آثار آگوستین و آکویناس، همچنین چارچوب پیشنهادی جی. ادوارد برت برای الهیات معنای زندگی، نشان می دهد که چنین انسجامی بنیان اصلی تجربه پایدار معنا را تشکیل می دهد و می تواند در برابر تهدیدهای فکری و وجودی معاصر چون بحران معنا، نیهیلیسم، مسئله شر و واقعیت مرگ مقاومت کند.

براساس آیه چهارم سوره اعراف، بأس الهی، پس از هلاکت قریه نازل می شود. به همین جهت، مفسران در صدد تبیین رابطه علّی-معلولی بین این دو مفهوم برآمده و دیدگاه های مختلف و متعددی بیان کرده اند. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش تفسیر قرآن با قرآن و تلفیق آن با روایات اهل بیت(ع)، ضمن بازتعریف مفهوم قریه در قرآن کریم، به واکاوی رابطه بین هلاکت قریه و بأس الهی پرداخته است. یافته های پژوهش حاکی است که قریه در قرآن، ناظر به نظامی ساختارمند با ایدئولوژی خاص و داعیه تأمین سعادت بشر است و از آن جا که مفهوم هلاکت، عبارت از زوال ویژگی های بنیادین و مقوم شیء است، بنابراین، هلاکت قریه، به معنای نابودی ادّعای آن نظام ساختارمند است. از سوی دیگر، با استناد به روایات اهل بیت(ع)، مراد از بأس الهی، قیام حضرت حجت(عج) است که ضرورتاً پس از بی اعتباری همه گروه ها و نحله های سیاسی و فرهنگی تحقق خواهد یافت. بر اساس این یافته ها، آیه چهارم سوره اعراف، بر وقوع عصر ظهور پس از بی اعتباری جبهه باطل در ادّعای تأمین سعادت بشر دلالت می کند. از این روی، تقدّم هلاکت قریه بر نزول بأس الهی، امری ضروری و اجتناب ناپذیر است.

جایگاه علم تاریخ در نظام آموزشی اندیشمندان مسلمان عصر عباسی، به ویژه در پیوند با اهداف تربیتی و اجتماعی، از موضوعات کمتر واکاوی شده در مطالعات تاریخ آموزش وپرورش اسلامی است. تمرکز پژوهش های پیشین اغلب بر کارکردهای سیاسی یا روایت محور تاریخ بوده و به نقش آن به مثابه یک ماده آموزشیِ تربیت ساز توجه کمتری شده است براین اساس، پرسش اصلی پژوهش حاضر چنین طرح می شود: اهمیت و ضرورت آموزش تاریخ در آثار جاحظ و ابن سحنون چیست و این آموزش چه اهداف تربیتی و اجتماعی را دنبال می کند؟ تحقیق حاضر باتکیه بر روش شناسی تاریخی و با کاربست رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق روش اسنادی–کتابخانه ای و بامطالعه مستقیم آثار اصلی این دو متفکر، از جمله البیان و التبیین جاحظ و آداب المعلمین ابن سحنون، همراه با منابع دست اول تاریخی و تربیتی گردآوری و به شیوه تحلیل کیفی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که هر دو اندیشمند، تاریخ را عنصری اساسی در برنامه آموزشی می دانند، اما در نوع نگاه و غایت تربیتی آنها تفاوت های معناداری دارند. جاحظ با رویکردی عقلانی–انتقادی، تاریخ عمومی و مباحث مربوط به ملل و نحل را ابزاری برای گسترش افق های فکری، پرورش تفکر نقاد و تقویت انسجام اجتماعی در جامعه ای چندفرهنگی تلقی می کند. در مقابل، ابن سحنون با تأکید بر تاریخ جنگ های اعراب، رویکردی هویت ساز و دفاعی را دنبال می کند که هدف آن تربیت نسلی مسئول، شجاع و متعهد به ارزش های اسلامی از طریق الگوسازی از روایت های نخستین است.

برداشت از قرآن کریم به عنوان منبع اصلی معماران مسلمان، همواره نقش کلیدی در شکل گیری معماری اسلامی داشته است. امروزه با انبوهی از نگرش های متفاوت در علوم انسانی و سبک های معماری مدرن و تقلید از آن سبک ها در جوامع اسلامی کمتر به گنجینه ارزشمند قرآن به عنوان سرچشمه همه علوم و استفاده از آن در خلق سبک های مناسب جامعه اسلامی پرداخته شده است. فرایند برداشت از قرآن شامل مراحل مختلفی از استخراج شاخص تا تجلی آنها در کالبد بناهاست که در پژوهش های متعدد برای رسیدن به شاخص های کلی بررسی شده است؛ اما سؤال پژوهش این است که: «چگونه می توان با برداشت از قرآن به نظریه پردازی در شاخص های اثباتی معماری دست یافت؟» این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد میان رشته ای و با استناد به کتب و مقالات معتبر، روش شناسی استخراج، تطبیق و تجلی مفاهیم قرآنی در معماری اسلامی را به صورت سیستماتیک بررسی می کند؛ سپس با نقد شکاف های موجود، به تدوین یک مدل روش شناسی جامع و روشی برای دستیابی به شاخص های اثباتی در معماری اسلامی می پردازد. این پژوهش نشان می دهد که تلفیق روش تفسیر ساختاری (تحلیل ادبی- زبان شناختی آیات) و احکام اسلامی به همراه تدبر خلاقانه و استفاده از علوم روز، می تواند به خلق معماری اصیل اسلامی بینجامد. روش شناسی قرآن محور در معماری اسلامی، نه تقلید ظواهر تاریخی که بازآفرینی حکمت های جاودان اسلامی در قالب های معاصر است. این پژوهش چارچوبی نظام مند برای تلفیق دانش دینی با خلاقیت های معماری ارائه می دهد.

آیت الله بروجردی در اواخر عمر ارزشمند خود، کتابخانه عمومی مسجد اعظم قم را تأسیس نمودند؛ که بعد از توسعه دهه های اخیر کتابخانه، خدمات عمومی خوب و قابل قبولی (با ابعاد مختلف) در آنجا ارائه می گردد. نظر به اهمیت مکانی کتابخانه مسجد اعظم قم و نیز مخزن نسخ خطی آن، و همچنین تعدد فهرست هایی که در طول پنج دهه، برای این کتابخانه تنظیم شده است، مناسب می نماید تا آمار نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم و اطلاعات کلی آن ها، بررسی و معرفی گردند؛ تا علاقمندان به نسخ خطی و مراجعین به این کتابخانه، ضمن آشنایی با کم و کیف اطلاعات نسخ خطی کتابخانه، بهتر بتوانند از این میراث گران بها و امکانات پژوهشی آنجا بهره مند شوند. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و کمک گرفتن از راهبرد استقرایی، داده های مختلف از نسخه های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم را مورد نظر و بررسی قرار داده؛ و به تجزیه و تحلیل اطلاعات و گزارش ها    مرتبط پرداخته؛ و ضمن تبیین فهارس نسخ خطی کتابخانه؛تعداد نسخ خطی کتابخانه؛نسخه های مفقوده؛ اطلاعات کلی نسخه های خطی کتابخانه (شامل: فهرست مؤلفان؛ فهرست موضوعات؛ فهرست کاتبان؛ تاریخ کتابت؛ نسخ نفیس)؛ نتیجه گرفته شده که، لازم است تمامی نسخ خطی کتابخانه مسجد اعظم قم، «عرض دید» و فهرست نویسی جدید شوند.

مخاطرات محیطی بعنوان پدیده هایی جدایی ناپذیر از زندگی انسان، همواره در شکل گیری باورها و رفتارهای فردی و اجتماعی نقش داشته اند. در بافت جهانی امروز،رویکردهای غالب در مواجهه با مخاطرات عمدتاً مادی و سکولار هستند. این پژوهش بر ضرورت ادغام دیدگاه های معنوی ادیان بزرگ الهی(اسلام، یهودیت و مسیحیت) در درک ریشه ها و پیامدهای مخاطرات تأکید دارد. روش تحقیق در این مقاله، پژوهش بنیادی و به صورت توصیفی–تحلیلی است که با روش مرور سیستماتیک منابع معتبر علمی داخلی و خارجی بویژه آیات قرآن کریم و دیگر کتب آسمانی در دسترس، از جمله انجیل و تورات، با تأکید بر کلیدواژه هایی چون «امتحان»، «بلایا» و «مخاطرات » صورت گرفته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که ادیان الهی غالباً مخاطرات را پیامدی از گناه و نافرمانی می دانند. در آموزه های یهودی، منشأ مخاطرات به نافرمانی و گناه، هشدارها و نشانه های الهی و همچنین آزمون های ربوبی بازمی گردد. مسیحیت با تأکید بر پیامدهای گناه و نافرمانی همراه با نشانه های آخرالزمانی، مخاطرات را در همین چارچوب تفسیر می کند. اما از منظر تعالیم اسلامی، مخاطرات محیطی صرفاً رویدادهایی تصادفی نیستند، بلکه گاه آزمون هایی الهی برای رشد، تطهیر و هدایت انسان و بیداری اخلاقی انسان می داند که ارتباطی مستقیم با اعمال و انتخاب های او دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کارآمدی دین در مدیریت مخاطرات از طریق تقویت آگاهی معنوی، ایجاد آرامش روانی و ارتقای تاب آوری جوامع نمود می یابد. این امر نیازمند گفتمان سازی فطرت محور توسط نهادهای حاکمیتی و فرهنگی است تا با بازخوانی دینی مخاطرات، مدیریت بحران ها بهبود یابد و جوامع آسیب دیده از آثار مخرب آن کاسته شود.

معناشناسی واژگان قرآن کریم، از روش های نوین پژوهش در قرآن کریم است. بر این اساس دست یابی به معنای دقیق و درست واژگان قرآنی، اساس تفسیر است که کمال آن با تحلیل معنای واژگان در سیاق آیات و دستیابی به شبکه معنایی واژگان قرآن صورت می پذیرد؛ از سویی دیگر کارکرد اسنادی واژگان قرآنی، نقش به سزایی در فهم و تفسیر آیات قرآنی دارد؛ یکی از واژگان پرکاربرد در قرآن کریم، واژه «فتنه» است؛ این واژه با مشتقاتش شصت مرتبه در کارکردهای اسنادی متفاوت در کلام الهی به کار رفته است و این تکرار نشان دهنده اهمیت این واژه است. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی کارکردهای اسنادی آیات فتنه و چیستی طرحواره های تصوری موجود در آن می پردازد. نتایج این جستار بیانگر آن است که ماده فتنه در کاربردهای قرآنی غالباً در شکل متکلم وحده از فعل ماضی و سپس در قالب دیگر اشتقاقات به کار رفته است.و همچنین نشانگر آن است که به ترتیب طرحواره حرکتی بیشترین میزان فراوانی را به خود اختصاص داده است و سپس طرحواره ظرف بودگی ، نیرو - قدرتی، تماس و شئ، بیشترین میزان فراوانی را به خود اختصاص داده اند، اما طرحواره حمایت و مرکز - حاشیه ،تنها در یک آیه به چشم می خورد.نیزطرحواره حرکتی بیشتر در موارد هجرت و پیکار با کفار به چشم می خورد که جهت حفظ ایمان،توصیه به حرکت شده است.

آنچه از ظواهر قرآن کریم و روآیات استنباط می شود همه ملائکه دستور سجده برآدم را اطاعت نموده و بلافاصله در برابر مسجود خویش سجده نموده لیکن ابلیس از این امر تخلف نموده و از جمله کافران شمرده می شود. حال با توجه به استثنائی که در این امر الهی مشاهده می شود، آیا ابلیس از آغاز از جمله ملائکه بوده ، مأمور به سجده گشت و تخلف نمود و لذا استثناء به صورت متصل دانسته می شود یا این که این استثناء منقطع بوده و ابلیس را شامل نمی شود؟ هرچند وقتی همه ملائکه مأمور به سجده می شوند امر شامل مادون آنها هم شده ابلیس را در بر می گیرد. نظر به اینکه آیا متصل، یا منقطع بودن استثناء می تواند درماهیت جن یا ملک بودن ابلیس اثر داشته باشد یا خیر از سوی مفسران مباحث متعددی مطرح گشت. در این پژوهش تلاش گشت تا به دو دیدگاه صاحب تفسیر تبیان و تسنیم اشاره گردد. یافته های تحقیق برآن است که تبیان، ابلیس را از جنس ملک دانسته و تسنیم آن را از جنس جن می شمارد اما از منظر این پژوهش هرچند براساس نصّ قرآن کریم ابلیس از جنس جن شمرده می شود لیکن با توجه به اباء و استکباری که ورزید جزء کافران قرارگرفت نه آنکه از آغاز جزء کافران بوده باشد. این پژوهش تلاش نموده تا به روش تحلیلی، انتقادی این دو دیدگاه را ارزیابی نماید و معتقد است هر کدام از این دو دیدگاه می تواند از جهتی درست و لیکن کامل نباشد.

عرفان و حماسه به عنوان دو گونه ادبی، هر یک در طول تاریخ آثاری داشته اند و با وجود تفاوت های اساسی، مؤلفه های مشترکی نیز دارند. این اشتراک ها سبب شده تا پژوهشگران به مفهوم «عرفان حماسی» یا «حماسه عرفانی» توجه کنند. نهج البلاغه، به عنوان یکی از منابع اصلی معرفتی و تربیتی اسلام، نمونه ای بارز از این تلفیق است؛ متنی که هم حاوی ابعاد عرفانی وهم جلوه های حماسی است. نوع عرفان ارائه شده در نهج البلاغه، عرفان حماسی و فعال است؛ به طوری که خداوند در متن زندگی و مبارزه ظاهری و باطنی انسان دیده می شود و سالک با مسؤولیت پذیری، عدالت خواهی و تربیت اخلاقی به قرب الهی دست می یابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی کارآمدی عرفان حماسی در نهج البلاغه انجام شده و تلاش کرده است ابعاد نظری و کاربردی این پیوند را آشکار سازد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه محتوایی نهج البلاغه گردآوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که مفاهیمی چون جهاد اکبر، کرامت انسان و مسؤولیت اجتماعی عارف، پایه های عرفان حماسی را شکل می دهند. تحلیل محتوایی متون نهج البلاغه نشان می دهد که عرفان حماسی از طریق مؤلفه هایی نظیر معرفت توحیدی فعال، زهد مجاهدانه، عدالت ورزی، شجاعت معنوی و مبارزه با ظلم، قابلیت تربیت معنوی انسان مؤمن را دارد و می تواند الگویی برای عرفان اجتماعی و تمدن ساز در جهان معاصر باشد. امام علی (ع) با تلفیق معنویت درونی و حماسه بیرونی، نمونه ای از انسان کامل ارائه می کند که عرفان را از انزوا خارج کرده و آن را در متن زندگی و مبارزه اجتماعی جاری می سازد.

چکیده درکنار اختلاف مذهبی صفویه شیعی و نقشبندیان سنی، کنش گری سیاسی مشایخ این طریقت در دوره پیشاصفوی و هم زمان با آغاز حکومت صفویه در زوال طریقت نقشبندیه ایران موثر بوده است. بازشناسی این دوره تاریخی نشان می دهد؛ مشایخ نقشبندیه ضمن اینکه کنش سیاسی داشته اند، آن دسته از مشایخ که در نقش و کنش سیاسی خود به مخالفت با صفویه پرداخته اند یا با حکومت های رقیب صفویه (عثمانی و ازبک ) ارتباط داشته اند، در دوران پیشاصفوی و آغاز حکومت صفویه دچار محدودیت های شدند که یا به قتل آن ها منجر شده یا مجبور به خروج از ایران و زوال طریقت در ایران شده است. در این دسته باید از کسانی چون سیدعلی کردی، ابراهیم شبستری و برخی وابستگان این طریقت نام برد. ولی در مقابل آن دسته از مشایخ که مخالفت سیاسی با صفویه نداشته اند، حداقل تا سال ها آغازین پس از روی کار آمدن صوفیه، علی رغم سنی مذهب بودن، همچنان در ایران حضور داشتند که در این مورد نیز می توان از عبدالوهاب همدانی و صنع الله کوزه کنانی نام برد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی و شیوه مطالعه کتابخانه ای، مستنداتی را ارایه می کند مبنی براین که در چگونگی برخورد صفویه با مشایخ طریقت نقشبندیه در ایران قرن دهم هجری، عوامل سیاسی و کنش های سیاسی ایشان با جریان صفویه دارای نقش اساسی است. کلیدواژه ها: نقشبندیه، صفویه، اختلاف مذهبی، زوال نقشبندیه در ایران

حکایت شیخ صنعان یکی از برجسته ترین شاهکارهای ادبیات عرفانی فارسی به شمار می رود که در آغاز منطق الطیر عطار نیشابوری جای گرفته است. این حکایت، با استفاده از ظرفیت های نمادین و پیچیدگی های معنایی عمیق، از دیرباز محل تأمل پژوهشگران زیادی بوده و تاکنون با رویکردهای مختلفی نظیر تحلیل های نمادشناختی، استعاری، مفهومی و زبانی بررسی شده است. با این حال، جایگاه این حکایت در ساختار کلی منظومه منطق الطیر و روایت آن در خارج از وادی عشق، همچنان از مسائل تأمل برانگیز در مطالعات عرفانی به شمار می آید. پژوهش حاضر با واکاوی انتقادی برخی خوانش های پیشین، تلاش دارد میزان انطباق این تفسیرها را با ساختار کلان منظومه منطق الطیر و با جهان بینی عرفانی عطار نیشابوری بسنجد و با توجه به آن، تحلیلی تازه از حکایت شیخ صنعان ارائه دهد. این پژوهش کوشیده است به پرسش هایی که در نقد مطالعات پیشین شکل گرفته اند پاسخ دهد: چرا در تحلیل های موجود جایگاه حکایت شیخ صنعان را در ساختار کلی منطق الطیر نادیده گرفته اند؟ چه دلایلی موجب شده تا عطار، حکایتی با مضمون اصلی عشق را خارج از وادی عشق و در ابتدای منظومه روایت کند؟ آیا می توان با بازخوانی دوباره این حکایت، برداشت تازه ای از مفهوم عشق و سلوک در عرفان عطار ارائه داد؟ این پژوهش با تمرکز بر تحلیل منابع و بررسی تطبیقی تحلیل های پیشین، به صورت کتابخانه ای و با شیوه توصیفی–تحلیلی و استنتاجی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که عشق شیخ صنعان به دختر ترسا نه از روی غفلت و انحراف از مسیر، بلکه ناشی از الهامی ربانی و حاصل تجلّی اراده الهی برای عبور از زهد به عشق و از آن به حقیقت است. نقش دختر ترسا، رؤیاها و خوکبانی، در این فرآیند به مثابه رموزی از تجربه های ضروری در سلوک عارفانه تفسیر می شوند. از این رو، این حکایت را می توان تمثیلی عمیق از آزمونی روحی دانست که به فنای نفس، توحید و تعالی منتهی می شود.

یُعَدّ تحلیل ماهیّه السلطه فی النظام السیاسی الإسلامی، بوصفه أحد الموضوعات المحوریّه فی العلوم السیاسیّه والدینیّه، ضرورهً لا مناص منها. وتتمحور إشکالیّه هذا البحث حول تبیین «تدفق السلطه»، أی کیفیّه الارتباط والتفاعل بین السلطه السیاسیّه (الدوله/ المسؤولین الحکومیّین) والسلطه الاجتماعیّه (الشعب/الأمّه) من منظور القرآن الکریم. وقد أُنجز هذا البحث بالمنهج الاجتهادی، وبالاعتماد على المنهج الدلالیه، ووفق مقاربهٍ منهجیه. وفی هذا الإطار، جرى -من خلال توظیف الأسالیب الاستنباطیّه والتحلیل المفاهیمی- استخراجُ وتفسیرُ مکوّنات تدفق السلطه من النصّ القرآنی. وتُظهر نتائج البحث أنّ القرآن الکریم یرسم أربعه أنماط رئیسه لمسار ممارسه السلطه، وهی: النمط الطاغوتی، ونمط الدیمقراطیّه المتعارفه، ونمط الدیمقراطیّه الإسلامیّه، ونمط العلاقه بین المُحِبّ والمحبوب. ویکمن إبداع المقاله فی تقدیم تحلیلٍ منهجی یرکّز على هذه الإشکالیّه الخاصّه، فضلًا عن طرح «علاقه المُحِبّ والمحبوب» بوصفها العلاقه المنشوده والمثالیّه، المتجاوزه للأطر الحقوقیّه والسیاسیّه المتعارفه. وهی علاقهٌ تقوم على الإیمان والعمل الصالح، وتُعرَّف فی ضوء الهدف النهائی المتمثّل فی القرب الإلهی.

فی مرحله یهیمن فیها نموذج الدوله-الشعب(nation-state) ، أو بتعبیر آخر: نمطُ الحُکم المرتبط بالقومیّه، إلى الحدّ الذی لم یَعُد معه خیار آخر للحکم، لا یمکن الحدیث عن الحرکه نحو الحضاره الإسلامیّه ما لم نتغلّب على ثنائیّه الشعب- الأُمّه. والواقع أنّ من أهمّ المسائل التی أفرزت، منذ تأسیس نظام الجمهوریّه الإسلامیّه فی إیران، تحدّیاتٍ متعدّده فی مجال القرارات السیاسیّه الکبرى، هو تقابلُ المنهجین (المقاربتین): الأُممیه والشعبیه فی مواجهه القضایا المختلفه. فمن جهه، إنّ الهویه الاجتماعیّه التی تشکّل البنیه التحتیه لقیام الحضاره الإسلامیّه هی أمر یُشار إلیه فی الأدبیات القرآنیّه بمصطلح "الأُمّه"، وقد جعل القرآن هذه الکلمه، فی مقابل کلماتٍ مثل: القوم، والقبیله، وأهل القریه، وأهل المدینه، وغیر ذلک، أساسا لهویّه اجتماعیّه خاصّه. ومن جهه أخرى، فإنّ الظاهره الجدیده التی نشأت فی الحداثه هی تشکّل "الدوله" بمعناها العصری (state)، المرتبط ب "الشعب" (nation). وقد أدّى نشوء الدوله العصریه، أو بتعبیر أدق: الدوله-الشعب (nation-state)، إلى وضع صار فیه الیوم، ولا سیّما بعد الحرب العالمیّه الثانیه، عدد معیّن من البلدان ذات الحدود الجغرافیّه المحدّده قائما على الخریطه، ولم یَعُد من السهل زیاده هذا العدد أو إنقاصه. وأصبحت حدود الجغرافیا السیاسیه تشکّل أهمّ عناصر الهویه الاجتماعیّه للأفراد. وهنا تترتّب على کلمه الشعب، بمعناها الحدیث، مقتضیات خاصّه، ویُقصى الدین، لا من موقعه السیاسی فحسب، بل من موقعه الحقوقی فی تنظیم العلاقات الاجتماعیّه بین الناس قبل ذلک. فی هذه المقاله، جرى أولا، من خلال تحلیل تاریخی، استخراجُ جذور تشکّل مفهوم الشعب العصری وبعض مقتضیاته فی مجال الحوکمه. ثمّ سعینا، بالاعتماد على منهج تحلیل المضمون، إلى استکشاف معنى الأُمه فی الأدبیات القرآنیه، وإلى معرفه مدى انسجام الإجابات الأُممیه الراهنه مع الرؤیه القرآنیّه. وتتمثّل الدعوى الرئیسه لهذا البحث فی أنّ من لوازم أخذ الحکومه الدینیّه على محمل الجدّ فی سیاق الدوله العصریه، إیجادَ صیغه للجمع بین الأُمّه والشعب، والتخلّی عن تقابل المنهجین (المقاربتین) الأُممیه والشعبیه. وقد جرت محاوله لبیان نموذج من هذا الجمع فی کیفیه التعامل مع قضیه فلسطین.

یهدف هذا البحث إلى إجراء مقارنه تحلیلیه للأسس التی تمنح الشرعیه للمقاومه من منظور القرآن الکریم والفقه الإسلامی والقانون الدولی المعاصر. وتتمثل إشکالیته الرئیسیه فی الکشف عن طبیعه هذه الأسس ومواطن الاتفاق والاختلاف بین الخطابین الدینی والقانونی، مع الترکیز على الجهاد الدفاعی فی الفقه الإسلامی وحق تقریر المصیر فی القانون الدولی. اعتمد البحث على المنهج التحلیلی المقارن، من خلال استقراء النصوص القرآنیه وتفسیرها وفق المنهج الموضوعی، واستعراض الآراء الفقهیه فی المذاهب الإسلامیه المختلفه (الشیعیه والسنیه) مع الاستناد إلى أمهات المصادر التفسیریه والفقهیه، إضافه إلى تحلیل الوثائق الدولیه ذات الصله کمیثاق الأمم المتحده وقرارات الجمعیه العامه والأعراف الدولیه. توصل البحث إلى أن القرآن الکریم یطرح المقاومه باعتبارها تکلیفاً إلهیاً وأخلاقیاً لا مجرد حق، یستند إلى مبدأ الدفاع عن المستضعفین ونفی الهیمنه الأجنبیه، مع إجماع فقهی فی المذاهب الإسلامیه على وجوب الجهاد الدفاعی کفریضه عینیه أو کفائیه عند الاحتلال. فی المقابل، یعترف القانون الدولی المعاصر بحق الشعوب فی مقاومه الاحتلال استناداً إلى حق تقریر المصیر والدفاع المشروع المنصوص علیه فی الماده 51 من میثاق الأمم المتحده، لکنه یعتبره حقاً قانونیاً قابلاً للتقیید ولیس تکلیفاً ملزماً. وکشف البحث عن تقارب عملی بین المنظورین فی ضروره الالتزام بالمبادئ الأخلاقیه الإنسانیه أثناء المقاومه، کحمایه المدنیین والتمییز بین المقاتلین وغیر المقاتلین، مع تبایُن جوهری فی مصدر الشرعیه (إلهی فی القرآن مقابل وضعی فی القانون الدولی) وفی غایه المقاومه (العدل الإلهی والفلاح الأخروی مقابل السیاده الوطنیه والاستقلال السیاسی). وقد خلص البحث إلى أن تکامل الرؤیتین یمکن أن یؤسس لإطار قانونی- أخلاقی جامع یحمی حقوق الشعوب فی مواجهه الاحتلال والظلم، مع ضروره معالجه إشکالیه ازدواجیه المعاییر فی تطبیق القانون الدولی.

در حوزه فقه، عدم استناد به روایات فقهی توسط متقدمان، که به معنای عدم صدور فتوا از سوی بسیاری از فقهای شیعه است، به عنوان عاملی کلیدی در تضعیف اعتبار آن احادیث تلقی می شود. خاستگاه های اعراض از روایات را می توان در یک نگاه کلان به دو بخش عمده تقسیم نمود؛ خاستگاه های درون حدیثی و برون حدیثی. خاستگاه های برون حدیثی به عواملی اطلاق می شود که ارتباط مستقیمی با متن اصلی روایت ندارند و خود به سه دسته قابل تفکیک هستند: نخست، ناهمسویی با معارض قوی تر. در این حالت، اگر روایتی با دلیل دیگری که از اعتبار و قوت بیشتری برخوردار است در تعارض باشد، اصحاب به دلیل این ناهمسویی، از عمل به آن روایت خودداری می کنند. دوم، اختلاف دیدگاه های اصحاب در پذیرش یا رد روایت است. این اختلاف ممکن است ناشی از تفاوت در مبانی حدیثی یا اصولی باشد، سومین عامل تخییر است؛ در مواجهه با ادله متعارض، اصحاب ممکن است یکی از آن ها را برگزینند، بدون آن که این انتخاب به معنای ضعف دلیل دیگر باشد. پژوهش حاضر می کوشد تا با روش کتابخانه ای در گردآوری داده ها و به شیوه توصیفی تحلیلی به تبیین خاستگاه های برون حدیثی اعراض متقدمان از احادیث فقهی پرداخته و با بررسی نمونه های مرتبط آن ها را تحلیل نماید.

این نوشته ابتدا از ضرورت مطالعات نظری در مبانی و فرایند ترجمه حدیث سخن گفته است؛ ادعایی که با توجه به پیشینه نه چندان غنی در عرصه مطالعات ترجمه حدیث، قابل تصدیق است. سپس به ارائه تعریفی از ترجمه پرداخته و شش مبنا در ترجمه حدیث ارائه داده است. این مبناها عبارتند از : وفاداری، ساده نویسی، رعایت نثر معیار، تبیین گری، ابهام زدایی و نیز تعارض زدایی. در هر یک از این بخش ها برخی نمونه ها و مستندات حدیثی ترجمه شده را نیز گزارش کرده ایم. این نوشته ابتدا از ضرورت مطالعات نظری در مبانی و فرایند ترجمه حدیث سخن گفته است؛ ادعایی که با توجه به پیشینه نه چندان غنی در عرصه مطالعات ترجمه حدیث، قابل تصدیق است. سپس به ارائه تعریفی از ترجمه پرداخته و شش مبنا در ترجمه حدیث ارائه داده است. این مبناها عبارتند از : وفاداری، ساده نویسی، رعایت نثر معیار، تبیین گری، ابهام زدایی و نیز تعارض زدایی. در هر یک از این بخش ها برخی نمونه ها و مستندات حدیثی ترجمه شده را نیز گزارش کرده ایم.

احمد بن علی نَجاشی در کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه به نکات اثرگذاری در عرصه فهرست نگاری و ارزیابی فهرستی اهتمام داشته است. این نکات را در ضمنِ توصیفاتِ سه ضلع معرفی نویسنده، اثر و طریق می توان مشاهده کرد. پژوهش حاضر برآن است تا به این پرسش پاسخ دهد که کدام توصیفات فهرستی موجود در رجال نجاشی در بخش معرفی اثر و طُرُق نقش به سزایی در ارزشیابی های پیشینی داشته اند؟ در این راستا، مجموعه توصیفات گوناگون کتاب نجاشی در ارزیابی کتاب ها ابتدا شناسایی، گردآوری، گونه شناسی و سپس تحلیل شد. این پژوهش با روش کتابخانه ای و شیوه توصیفی تحلیلی سامان یافته است. دستاورد پژوهش حاضر آن است که توصیفات کتابشناسانه و فهرستی نجاشی در سه دسته اصلی قابل تحلیل است: توصیفات ظاهری (مانند معرفی آثار مُبوَّب و غیر مُبوَّب، اندازه و حجم کتاب ها و بیان ساختار کتب)، توصیفات محتوایی (شامل تبیین محتوای علمی، مباحث مطرح شده در آثار، تقسیم کتاب ها بر اساس نوع روایات و کتاب های حسن) و توصیفات فهرستی (که به دسته بندی کتاب هایی با روایت های متفاوت و کتاب های تخلیط، نقل کتاب ها از استادان، فرآیند انتقال کتاب ها و ارزش گذاری کتاب ها). به نظر می رسد هر سه بخش توصیفات در خدمت روش ارزیابی فهرستی بوده است.