درخت حوزه‌های تخصصی

دوران قاجار (۱۷۸۵-۱۹۲۵) نقطه عطفی در تاریخ ایران معاصر است، چراکه در این دوره رابطه میان دین و دولت به شکلی نظام مند بازتعریف شد. این مقاله با رویکردی گفتمانی، به بررسی نقش روحانیت شیعه در روایت «ایرانی بودن» در تعامل با دربار قاجار می پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه نهاد روحانیت توانست در کنار ساختار سلطنت، به بازتعریف هویت ایرانی بر پایه عناصر مذهب شیعه بپردازد و این روایت مشترک چه سازوکارهایی برای مشروعیت بخشیدن به نظم سیاسی داشت. یافته های تحقیق نشان می دهد که در فقدان ارتش دائمیِ کارآمد و ساختار اداری متمرکز، شاهان قاجار برای حفظ مشروعیت و بسیج نیروهای اجتماعی به حمایت فقهای شیعه نیاز داشتند. در مقابل، روحانیت نیز از این اتحاد استراتژیک برای تحکیم پایگاه اقتصادی و اجتماعی خود بهره برد. این رابطه دیالکتیکی، روایت مسلط «ایرانی بودن» را بر محور هویت دوازده امامی شکل داد؛ روایتی که نه تنها در برابر نفوذ غرب و مسیحیان تبشیری مرزهای هویتی تعریف می کرد، بلکه زمینه های گفتمانی انقلاب مشروطه و متعاقباً انقلاب اسلامی را نیز پی ریزی نمود.

یکی از مهم ترین میراث حکومت هخامنشیان که از سوی محمدرضاشاه پهلوی بسیار تبلیغ گردید، اندیشه های رواداری این حکومت بوده است. با توجه به بازنمایی بالای این اندیشه ها در گفتار محمدرضاشاه پهلوی، هدف این پژوهش آن است که چگونگی بازتاب اندیشه های رواداری هخامنشیان را در گفتار محمدرضاشاه پهلوی بررسی کند. از این رو مقاله حاضر درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی به این سوال اصلی پاسخ دهد که اندیشه های رواداری هخامنشیان چه نمودها و جلوه های در گفتار محمدرضاشاه پهلوی داشته اند؟ یافته های این بررسی نشان می دهد که مهم ترین جلوه های گفتاری محمدرضاشاه پهلوی نسبت به اندیشه های رواداری هخامنشی شامل معرفی تمدن ایران به عنوان تمدن بنیان گذار اندیشه های حقوق بشری در جهان، خوانش بشردوستانه از نظام شاهنشاهی ایران و پیوند زدن اقدامات حکومت پهلوی دوم به اندیشه های مداراجویانه هخامنشی بوده است. به طور کلی باید گفت که محمدرضاشاه پهلوی با آگاهی از محبوبیت اندیشه های رواداری هخامنشیان در نزد جامعه جهانی، کوشید نوعی مشروعیت مبتنی بر این اندیشه های را برای نظام شاهنشاهی پهلوی بازسازی و تعریف کند.

با تأسیس حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران، عالمان دینی به یکی از ارکان مهم ساختار سیاسی، مذهبی و اجتماعی کشور تبدیل شدند. این پژوهش با هدف بررسی نقش و جایگاه عالمان شیعه در دوره صفوی، به ویژه در جریان جنگ چالدران، به تحلیل ابعاد مختلف حضور و عملکرد آنان می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نقش روحانیان و عالمان دینی در این دوره تنها به امور مذهبی و شرعی محدود نبود، بلکه در عرصه های سیاسی، اداری و نظامی نیز نقش فعالی ایفا می کردند. حضور آنان در مناصبی همچون صدر، شیخ الاسلام و قاضی عسکر، زمینه مشارکت مستقیم در اداره حکومت را فراهم ساخته بود. در جنگ چالدران نیز عالمان برجسته ای همچون امیر عبدالباقی یزدی، سید شریف جرجانی، سید محمد کمونه و شیخ محمدحسن شبستری، در قالب فرماندهی نظامی، هدایت معنوی نیروها، ارائه مشورت های راهبردی و تقویت روحیه جهاد و شهادت طلبی نقش آفرینی کردند. بررسی عملکرد این شخصیت ها نشان می دهد که حضور عالمان دینی در میدان نبرد، افزون بر افزایش انسجام و انگیزه نیروهای صفوی، در حفظ مشروعیت سیاسی و مذهبی حکومت نیز مؤثر بوده است. از این رو، جنگ چالدران را می توان نمونه ای برجسته از پیوند دین، سیاست و نظامی گری در دولت صفوی و جلوه ای از تأثیرگذاری عالمان شیعه در تحولات سیاسی و نظامی این دوره دانست.

خوارج یکی از مهم ترین فرقه هایی بودند که توانستند به مدت زیادی خلفای اموی و عباسی را به خود مشغول کرده و باعث بروز اشوب هایی در قلمرو خلافت اسلامی شوند .آنان برای توسعه دامنه فعالیت های خود مناطقی مانند ایالت کرمان را انتخاب کردند و گروه هایی مانند ارازقه توانستند ایالت کرمان را به مهم ترین کانون فعالیت خود تبدیل کنند.پژوهش حاضر با بهره گیری از شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای به بررسی جایگاه فرقه خوارج در ایالت کرمان و زمینه های قدرت گیری این فرقه و نیز پیامدهای حضور آنان در این ایالت می پردازد.. نتایج حاصله نشان میدهد عواملی مانند شرایط جغرافیایی مانند دوری از از خلافت مرکزی، نزدیک بودن به مراکز خوارج نشین عمان و همچنین سازگار بودن آب و هوای ایالت کرمان برای خوارج در گسترش و تثبیت فعالیت انان موثر بوده است. در واقع این شرایط میتوانست به اهداف خوارج جامه عمل پوشانیده و آنان را در رسیدن به خواسته هایشان کمک نماید.

ایران سرزمینی ناهموار با مورفولوژی متنوع و پیچیده است. زاگرس، طویل ترین رشته کوه ایران، در مغرب و جنوب کشور است. رشته کوه زاگرس، با جهت شمال غربى -جنوب شرقى، به طول 1400 و عرض 100 تا 300 کیلومتر، از رشته کوه هاى نزدیک دریاچه وان در شرق ترکیه آغاز مى شود و در استان هاى آذربایجان غربى، کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان، لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیارى، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کرمان تا نزدیک بندرعباس و تنگه هرمز در استان هرمزگان امتداد دارد. در میان استان کرمانشاه ناحیه ای کوهستانی است که بین فلات ایران و جلگه بین النهرین قرار گرفته و سراسر آن را قله ها و ارتفاعات رشته کوه های زاگرس پوشانده است. آب و هوای مناطق کوهستانی، در زمستان سرد و با برف سنگین و در تابستان معتدل و در نواحی جلگه ای دارای زمستان گرم و خشک است. اکثر ساکنین استان را کردها، تشکیل می دهند که مدافعین شجاع مرزهای غربی کشور می باشند و این امر، به دلیل مجاورت با کشور عراق می باشد که دارای اهمیت سیاسی-نظامی است. با توجه به آنچه که گفته بررسی جغرافیای تاریخی مناطق و جای نام های استراتژیک ایران کمک موثری به درک گذشته و برنامه ریزی برای آینده خواهد کرد؛ لازم به ذکر است که در این پژوهش، پژوهشگر قصد بررسی جغرافیای تاریخی ارتفاعات و گردنه های زاگرس را دارد. در واقع در این مقاله ارتفاعات پاتاق، گردنه اسدآباد و تنگه مرصاد به لحاظ جغرافیای تاریخی مورد بررسی و مطالعه قرار خواهد گرفت. در این پژوهش روش های اسنادی، کتابخانه ای و میدانی جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شده است

خواجه نظام الملک طی حدود سی و سه سال وزارت سلجوقیان، نقشی کلیدی در امور حکومتی ایفا کرد. او نخستین وزیری بود که به لقب "الملک" مفتخر شد و در عرصه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیشگام بود. حضور این کارگزار برجسته در دربار آلب ارسلان و ملکشاه سلجوقی، اصلاحات قابل توجهی را در اوضاع اقتصادی به همراه داشت. از جمله اقدامات او می توان به اختصاص بخشی از درآمد کشور به امور خیریه، تأسیس آسایشگاه ها، بیمارستان ها، مساجد و مدارس نظامیه در شهرهایی چون بغداد و نیشابور و وقف اموال برای این مؤسسات اشاره کرد. همچنین، حمایت مالی از دانشمندان، روحانیون و شعرا و تداوم این حمایت ها پس از مرگشان از دیگر اقدامات او بود. دوران وزارت خواجه نظام الملک با آرامش و امنیت بیشتر جامعه و رونق خزانه همراه بود.

اغلب پژوهش های مربوط به روابط خارجی ایران دوره اسلامی بر مؤلفه های نظامی، سیاسی یا مذهبی تمرکز دارند. در این میان، نقش زبان فارسی به عنوان ابزار نفوذ فرهنگی و سیاسی فراملی کمتر در قالب یک چارچوب نظری تحلیل شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، جایگاه زبان فارسی را به عنوان ابزار قدرت نرم در چارچوب ایران شناسی فرانسوی بررسی می کند و بر دیدگاه ژیلبر لازار (رویکرد زبان شناختی)، هانری کربن (رویکرد فلسفی-هرمنوتیکی) و شارل-آنری دو فوشه کور (رویکرد ادبی-فرهنگی) تمرکز دارد. پرسش اصلی این است که چگونه ایران شناسان فرانسوی، زبان فارسی را به عنوان مولفه قدرت نرم ایران در پهنه جغرافیایی جهان اسلام تبیین کرده اند؟ یافته ها نشان می دهد که هر یک از این متفکران، از زاویه ای متفاوت، به بازنمایی ظرفیت تمدنی زبان فارسی پرداخته اند: لازار از منظر ساختاری و تاریخی، کربن از منظر معنوی و هستی شناختی، و فوشه کور از منظر اخلاقی-زیبایی شناختی. ترکیب این سه رویکرد نشان می دهد که زبان فارسی فراتر از یک نظام ارتباطی، حامل سرمایه نمادین و فرهنگی ایران در جهان اسلام بوده است.

هدف: پژوهش حاضر با هدف واکاوی تبارشناختی پدیده «اضطراب ارتباطی» و بازنمایی شکاف نسلی ناشی از ورود فناوری های نوین در ایران معاصر انجام شده است. مسئله اصلی، بررسی این موضوع است که چگونه انتقال از رسانه های جمعی و مکان مند (رادیو و تلویزیون) به رسانه های فردی و سیار (موبایل)، الگوهای وابستگی ارتباطی را تغییر داده و منجر به بروز پدیده های نوین همچون «نوموفوبیا» و دگردیسی در کیفیت ارتباطات میان نسلی شده است. روش: این تحقیق با رویکرد کیفی و به روش «تاریخی-تحلیلی» انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی، بررسی سفرنامه ها، خاطرات و مطبوعات ادوار مختلف (از اواخر قاجار تا عصر حاضر) گردآوری شده است. تحلیل داده ها بر مبنای چارچوب نظری «جبر تکنولوژیک» مک لوهان و نظریه «خلوت و جلوت» جاشوا مروویتز صورت گرفته است تا سیر تغییر رفتار ارتباطی انسان ایرانی در مواجهه با نوآوری ها تبیین شود. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که «اضطراب ارتباطی» در ایران معاصر، ریشه در تجربه مواجهه نسل ها با ابزارهای سرعت بخش (از تلگراف تا رادیو) دارد. در حالی که نسل های پیشین، رسانه را ابزاری جمعی برای آگاهی بخشی می دیدند، نسل های متأخر با چرخش به سمت رسانه های فردی (موبایل)، نوعی از وابستگی روان شناختی را تجربه می کنند که در آن «هراس از گسست ارتباطی» (نوموفوبیا) جایگزین تعاملات سنتی شده است. این گذار تکنولوژیک، به طور مستقیم بر کیفیت ارتباطات خانوادگی اثر گذاشته و به «فردیت گرایی شبکه ای» دامن زده است. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که نوموفوبیا پدیده ای گسسته از تاریخ نیست، بلکه محصول نهاییِ فرآیندِ «فردی شدنِ رسانه» در ایران است. با گذار از رسانه های توده وار به رسانه های هوشمند، شکاف نسلی از سطح «محتوا» به سطح «ابزار» منتقل شده است؛ به گونه ای که برای نسل های نوین، کیفیت ارتباط نه در «عمق پیام»، بلکه در «پایداریِ اتصال» تعریف می شود.

داگلاس نورث، اقتصاددان نهاد باور تاریخی و همکارانش، با پرداختن به معضله ی کنترل خشونت، به عنوان یک چالش اساسی در بحث توسعه پایدار، نهاد دولت را در کانون نظرورزی های خود قرار دادند. آنها در مسیر این کوشش نظری، فهم خود از نهاد دولت و نسبت آن را با کنترل خشونت در قالب مفاهیم بنیادی چون: دو گانه نهاد و سازمان در پیکربندی مفهومی دولت، نظم های اجتماعی دسترسی محدود و باز، اشکال دو گانه دولت دسترسی محدود ( دولت طبیعی) و دولت دسترسی باز (دولت دموکراتیک)، ائتلاف مسلط فرادستان و نظام توزیع رانت صورت بندی کردند. بر اساس نظریه نظام دسترسی، پدیدار دولت های طبیعی به عنوان اشکال تاریخیِ نهاد و سازمان حکومت در دوران بلند پیشا_مدرن، در چهارچوب مفهوم – نظریه ی «نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی» تحلیل کردند. دولت، به مثابه نهاد و سازمان حکمرانی در دوران بلند قدمایی ایران، از آن خاص بودگی برخوردار است که نظریه های جهان روا، بنابر میل به تعمیم گرایی حداکثری، قادر به تبیین جامع آن نیستند. با این حال، در منظومه ی مفهوم پردازی و سامانه ی نظری این نوع از دستگاه های نظری امکان هایی برای نظری ورزی درباره دولت قدمایی ایران را می توان سراغ گرفت.  این رویکرد البته تمرینی برای مساله مواجهه مورخان با نظریه ها نیز می تواند محسوب شود. مسئله ی اصلی تحقیق از گفت و گوی خلاق با این دستاوردها شکل گرفت و نهایتاً این صورت بندی از پرسش اصلی را سامان بخشید که با عطف توجه به دستاوردهای ارزشمند نورث و همکارانش، که اولاً مفهوم – نظریه ی نظم دسترسی محدود و دولت طبیعی، کدام امکان های نظری را برای نظرورزی درباره ی نظم حکمرانی و دولت قدمایی ایران، ممکن می کند؟ روش تحقیق تحقیق حاضر را باید روش «موضوعی- تاریخی» دانست. در روش موضوعی- تاریخی، پدیدار تاریخی با استفاده از مفاهیم و نظریه توضیح داده و تبیین می شود. با این تفاوت نسبت به چهارچوب های مفهومی و نظری غیر تاریخی که در روش موضوعی - تاریخی مفاهیم و نظریه به وسیله وجه انضمامی سوژه ی تحقیق، مشروط و باز آرایی مجدد می شود. در نتیجه تحقیق حاضر، این امر آشکار شد که مفاهیم پایه در دولت شناسی دولت طبیعی (پیشامدرن) و نظریه نظم اجتماعی دسترسی محدود، قابلیت های مناسبی برای مطالعه دولت قدمایی ایران فراهم می سازد. البته مفهوم دولت طبیعی و نظریه نظم دسترسی محدود، با لحاظ کردن ویژگی های خاص تجربه تاریخی ایران، تبیین ماهیت و سازوکار درونی سلطنت قدمایی و رمز حیات طولانی مدت آن را امکان پذیر می کند. 

سینما در جهان معاصر صرفاً یک رسانه سرگرم کننده یا هنری نیست، بلکه یکی از مهم ترین نهادهای تولید معنا، حافظه جمعی و بازنمایی هویت ملی به شمار می آید. این مقاله با رویکردی هنجاری و سیاست گذارانه به بررسی نسبت میان سینمای ملی، انسجام ملی و بازسازی هویت ایرانی می پردازد و از این مدعا دفاع می کند که سینمای ملی باید در خدمت تقویت همبستگی اجتماعی و بازتولید آگاهی ملی قرار گیرد. در این راستا، مفاهیم سینمای ملی، هویت ملی و انسجام ملی تبیین شده و نشان داده می شود که سینما به دلیل نقش بنیادین خود در شکل دهی روایت های جمعی، ناگزیر در فرآیند هویت سازی مشارکت دارد. سپس سیر تاریخی سینمای ایران از منظر مواجهه با مسئله هویت بررسی می شود و چهار الگوی اصلی شامل سینمای مسئله مند مدرنیته، سینمای جنگ و حافظه جمعی، سینمای اجتماعی انتقادی و سینمای جهانی شده مورد تحلیل قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که سینمای ایران، با وجود تنوع رویکردها، همواره یکی از عرصه های اصلی بازتعریف ایرانی بودن بوده است. در پایان، ویژگی های سینمای ملی مطلوب و مجموعه ای از راهکارهای سیاستی برای تقویت نقش هویت ساز و انسجام بخش سینما پیشنهاد می شود. مقاله نتیجه می گیرد که سینمای ملی زمانی می تواند به بازسازی هویت ایرانی یاری رساند که ضمن حفظ استقلال هنری، به بازنمایی منصفانه تنوع های فرهنگی، تقویت حافظه تاریخی، گسترش گفت وگوی اجتماعی و خلق افق های مشترک برای آینده متعهد باشد.

طبابت و درمان هنگام بروز بیماری یا رخداد حادثه، از اولین اقدامات بشری است. انسان های اولیه برای این منظور از گیاهان و گاهی نیز از موارد درمانی دیگری استفاده میکردند. گیاه نخستین وسیله در دسترس انسان بود که علاوه بر ارتزاق، به عنوان دارو نیز به کار میرفت. اجزای حیوانی، کانی ها و حتی وردها و دعاهای مذهبی از سایر راه های درمان در زمان بیماری بودند. طب و داروسازی پیوسته همراه همدیگر و بنا بر گزارش برخی منابع، قدمتی به اندازه عمر بشریت دارند. انسان همواره در طول تاریخ از قرن ها قبل از میلاد در پی تکوین و رشد علوم، به ویژه علم داروسازی بوده و کوشیده است آن را به نسل های بعد انتقال دهد. این تلاش در دوره های متعدد فرازونشیب های فراوانی داشته است. یکی از دوره های برجسته و چشمگیر در توسعه داروسازی دوره تمدن اسلامی است. پس از ظهور اسلام، علم داروسازی به موازات سایر علوم به رشد و بالندگی زیادی رسید و در طبقه بندی علوم جایگاه بلندی یافت. مسلمانان، به ویژه در سرزمین های خلافت شرقی که تمدنی کهن داشتند، با استفاده از تجربه سایر ملل و ترجمه آثار آنها، به خصوص آثار یونانی و سریانی و هندی، همچنین با افزودن علم ایرانی به این آموخته های جدید، اقدامات بسیار ارزشمندی برای گسترش این علم انجام دادند. ظهور دانشمندان مسلمانی چون محمد زکریای رازی، ابن سینا و بسیاری دیگر، به خصوص از قرن سوم هجری به بعد، رشد و تعالی این علم را در پی داشته است. این پژوهشِ صرفاً تاریخی در پی آن است که سِیر تکامل و پیشرفت داروسازی و عوامل مؤثر در آن را در قلمرو خلافت شرقی بررسی کند.

یورش نظامی امپراتوری عثمانی به شهر تبریز در سال ۹۹۳ هجری قمری، نقطه عطفی بحرانی در تاریخ دوره صفوی محسوب می گردد. در شرایطی که حکومت مرکزی به دلیل منازعات درونی از کارآمدی لازم برای سازماندهی دفاع برخوردار نبود، مسئولیت محافظت از شهر عمدتاً بر عهده طبقات عام جامعه قرار گرفت. در این موضع، هویت جمعی ساکنان تبریز به مثابه عاملی تقویت کننده، گونه ای از مقاومت را پدید آورد که از اشکال متعارف جنگ های متعارف فراتر می رفت. این پایداری مردمی، هم بر ساختار قدرت داخلی ایران عصر صفوی تأثیر نهاد و هم راهبردهای توسعه طلبانه امپراتوری عثمانی را با مانع روبرو ساخت. اگرچه تسلط قوای عثمان پاشا بر تبریز در نهایت به وقوع پیوست و در ظاهر شکستی راهبردی برای دولت صفوی و فداکاری بی ثمر مردم شهر تلقی می شود، اما واکاوی اسناد تاریخی و گزارش های مورخان معاصر (حتی منابع جبهه مخالف) حاکی از آن است که این رخداد، در ماهیتی عمیق تر، نه یک انفعال نظامی، که نمادی از ایستادگی استثنایی بود که در موفقیت های آینده ایران، از جمله بازیابی شهر در عهد شاه عباس اول، نقش ایفا نمود. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای، به تبیین چگونگی شکل گیری و تداوم مقاومت خودانگیخته مدنی در تبریز می پردازد. یافته ها نشان می دهند که مردم تبریز با تکیه بر آگاهیعمیق از جغرافیای محلی و با اتکا به انگیزه های ریشه دار اعتقادی و میهنی، توانستند علی رغم برخورداری از امکانات محدود، در مقابل یکی از مجهزترین نیروهای نظامی آن عصر مقاومتی طولانی و تأثیرگذار سازمان دهند.

ایران، با تمدنی چند هزار ساله، در طول تاریخْ پیوسته در معرض تهاجمات، بحران های سیاسی و دگرگونی های اجتماعی بوده است. این مواجهه مستمر با ناپایداری، تجربه ای متفاوت از جوامعی با ثبات تاریخیِ بیشتر پدید آورده و پرسشی بنیادین را مطرح می کند: «هویت ایرانی چه نقشی در تاب آوری این ملت در برابر بحران های تاریخی داشته است؟» این مقاله، با تکیه بر مفهوم ناخودآگاه جمعی کارل یونگ، نشان می دهد که حافظه تاریخی ایرانیان، آبشخور اسطوره ها، روایت ها و الگوهای تکرارشونده ای است که نسل به نسل منتقل شده اند. شاهنامه فردوسی به مثابه یکی از مهم ترین بازتاب های این ناخودآگاه جمعی، الگوی «خردورزی» را به عنوان شیوه اصیل مواجهه ایرانی با بحران معرفی می کند؛ رویکردی که نه بر تکنیک های فوری، بلکه بر چشم انداز و معنا استوار است. در برابر این میراث، تمدن مدرن، با تأکید بر کنترل، راه حل های آنی و ابزارمحوری، ایرانیِ امروز را از هویت اصیل خود دور کرده است. بازگشت به این هویت، نه به معنای نفی مدرنیته، بلکه بازیابیِ چشم اندازی است که در آن، «بودن» بر «چگونه بودن» تقدم دارد و اندیشیدن در دل ابهام، نه تهدید، که ظرفیتی تاریخی به شمار می آید.

روابط فرهنگی ایران وعربستان سعودی تحت تأثیر تحولات سیاسی، اجتماعی و مذهبی شکل گرفت. به سبب تقابل اسلامیت ووهابیت، تفاوت دیدگاهها وسیاست های فرهنگی دو کشور،روابط فرهنگی طرفین با تنش هایی همراه بود. نتایج ویافته های این پژوهش نشان می دهد اختلافات مذهبی مردم این دو کشور و رفتارهای نادرست م اموران سعودی با زائرین ایرانی و رقابت های منطقه ای بین این دو کشور از دلایل رقابت و خصومت دو کشور دراوایل حکومت محمدرضاشاه بود. تلاش های مدرنیزاسیون در ایران و تأکید عربستان بر حفظ سنت ها و اصول اسلامی، سبب فضای پیچیده فرهنگی و اجتماعی بین دو کشور بود.روابط فرهنگی دوکشورهمواره تحت تأثیر تحولات سیاسی ،اقتصادی واجتماعی قرار داشت وازدهه۱۳۵۰ به سبب سیاست دوستونی امریکا همکاری های فرهنگی ،آموزشی ،اعزام دانشجو به ایران،قراردادهای فرهنگی،تاسیس دانشکده پزشکی با کمک ایران وهم بستگی اسلامی بین دوکشوربرقرار بود. گسترش روابط سیاسی واقتصادی سبب تعاملات فرهنگی دو کشور گردید واعزام دانشجو برای تحصیل درایران وهمکاری ایران درتاسیس دانشکده پزشکی در ریاض،ستایش از دانشمندان ایرانی چون ابوعلی سینا،ابوریحان بیرونی در مطبوعات عربستان بازتاب گسترده ای داشت.مسافرت به شهرهای ایران وتعریف وتمجید از فرهنگ وتمدن ایرانیان در نشریات عربی،انعقاد قرارداد فرهنگی بین دوکشورواعزام دانشجو به ایران وتعمیر بقاع متبرکه وابنیه ها... نیز ازدیگر تعاملات فرهنگی بین دوکشور بود.