درخت حوزه‌های تخصصی

تحولات چشمگیر فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر مفاهیم سنتی شهروندی مبتنی بر مرزهای جغرافیایی و حاکمیت سرزمینی را به طور بنیادین دگرگون کرده و شهروندی دیجیتال را به عنوان جایگزینی نوآورانه معرفی نموده است. این پژوهش با رویکردی نظام مند، خاستگاه و شکل گیری شهروندی دیجیتال را از منظر جمعیت شناسی بررسی کرده و چالش های حکمرانی آن را تحلیل می کند. برنامه اقامت الکترونیکی استونی و پلتفرم های دیجیتال فرامرزی در حوزه آموزش و اشتغال به عنوان نمونه هایی برجسته معرفی شده اند که ظرفیت بازتعریف هویت، مشارکت و دسترسی در فضای دیجیتال فراملی را نشان می دهند. با این حال، گذار به شهروندی دیجیتال با چالش هایی همچون شکاف های دیجیتالی، ابهامات حقوقی و تهدیدات امنیت سایبری مواجه است. این پژوهش با رویکرد میان رشته ای، اثرات ظهور جوامع دیجیتال بر پویایی های جمعیتی، هویت های سیال و فرصت های شغلی فراملی را بررسی می کند و بر ضرورت چارچوب های حکمرانی تطبیقی برای تضمین عدالت دیجیتال تأکید دارد. در نهایت، با تحلیل نمونه های موفق جهانی، این مطالعه توصیه هایی عملی برای سیاست گذاران و متخصصان ارائه می دهد تا با تقویت عدالت دیجیتال و شمولیت اجتماعی، پاسخی پایدار به پیچیدگی های جهان به هم پیوسته دیجیتال ارائه دهند. یافته ها بر ضرورت حکمرانی نوآورانه در مدیریت ابعاد متکثر زیست بوم دیجیتال تأکید دارند.

آب منبع ارزشمندی است که حیات و توسعه جمعیت های انسانی بر آن تکیه دارد. در دهه های اخیر به واسطه افزایش جمعیت، افزایش میزان مصرف و تغییر الگوی زندگی در مقیاس جهانی، بحث تنش آبی بسیار جدی شده است. تحقیق حاضر به دنبال بررسی وضعیت امنیت آبی ایران با استفاده از شاخص امنیت آب در مقیاس جهانی و منطقه ای است. با استفاده از داده های این شاخص، وضعیت ایران در مقیاس جهانی و منطقه ای (همسایگان و منطقه منا) بررسی شد. یافته ها بر مبنای شاخص ترکیبی نشان می دهد که وضعیت ایران در خصوص شاخص امنیت آب در دنیا و منطقه قابل قبول نبوده و وضعیت ناامنی آب برای کشور گزارش می شود. با این حال زمانی که زیرشاخص ها بررسی می شود، مشخص می گردد که ایران علی رغم داشتن تنش آبی کمتر در بین همسایگان و منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)، در سایر شاخص ها از امتیاز قابل قبولی برخوردار نیست. عمده این زیرشاخص ها مدیریتی بوده و وضعیت کشورهای با امتیاز بالا نشان می دهد که کشورهایی با تنش آبی بالاتر از ایران به واسطه مدیریت بهتر در سایر زیرشاخص ها دارای رتبه بالاتری هستند. بنابراین، تمرکز بر مدیریت بهتر آب و جمعیت می تواند رتبه ایران را در این شاخص به مراتب بهتر سازد.

یکی از مهم ترین بازارهای اقتصادی، بازار نیروی کار است و یکی از معضلات همیشگی موجود در بازار نیروی کار آن است که بنگاه ها و کارفرماها متقاضی چه مهارت ها و ویژگی هایی هستند. این معضل با پیشرفت هرروزه فناوری و به ویژه با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی چشمگیرتر شده است. این پژوهش در تلاش است تا سمت تقاضای نیروی کار را از منظر مهارت های تقاضاشده، مشاغل تقاضاشده و دیگر ویژگی های این سمت از بازار نیروی کار، بررسی کند. برای این منظور، از داده های نیمه ساختاریافته شبکه اجتماعی تلگرام بهره گرفته شده و آگهی های شغلی در فاصله سال های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴، با استفاده از روش متن کاوی بررسی و تحلیل شده اند. براساس نتایج به دست آمده، مهارت های فنی پیشرفته و مهارت های اجتماعی از گروه مهارت هایی هستند که در بازار نیروی کار، بیشتر به آن ها توجه شده است؛ همچنین صنعت آموزش و مشاغل مرتبط با این صنعت در دوره بررسی، بیشترین فراوانی را در سمت تقاضا داشته اند. نتایج این پژوهش لزوم توجه به مهارت های نرم در برنامه آموزشی را روشن تر می سازد و نیز پیوند و ارتباط میان صنعت و دانشگاه را یکی از ضرورت های بنیادین و الزامات بازار نیروی کار نوین می داند.

تمایلات فرزندآوری بیانگر برنامه برای داشتن فرزند است که اغلب تحت تأثیر شرایط واقعی و ادراک شده قرار دارند و پیش بینی کننده رفتار واقعی باروری است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی تعیین کننده های تمایلات فرزندآوری در مناطق روستایی ایران، با استفاده از تحلیل ثانویه داده های پیمایش ملی تمایل به فرزندآوری (1395) انجام شد. نتایج نشان داد که 36 درصد از افراد تمایل به فرزندآوری دارند. عوامل مؤثر بر تمایل به فرزندآوری شامل انگیزه های درونی و روان شناختی (مانند هویت فردی و علاقه به والدگری)، سیاست های جمعیتی و ارزش های دینی، جبران فقدان (مانند فوت فرزند یا ازدواج مجدد)، و فشار و تشویق اجتماعی هستند که ریشه در هنجارهای فرهنگی و ساختارهای جمع گرایانه دارند. در مقابل، مهم ترین موانع شامل فشارهای اقتصادی و نگرانی های معیشتی، موانع زیستی و سلامت باروری، موانع اجتماعی-سنی، ملاحظات فاصله گذاری سنی، عدم تمایل به نقش والدگری و تعارض نقش های اجتماعی-تحصیلی هستند که نشان دهنده گذار ارزشی و تأثیر نقش های نوین اجتماعی، به ویژه برای زنان، است. براساس رگرسیون لجستیک، متغیرهای جمعیت شناختی (سن و جنس)، اقتصادی (وضعیت مالی و اشتغال)، تجارب باروری پیشین (مانند سزارین و سقط جنین)، تعداد فرزندان دلخواه و ویژگی های همسر، تصمیم گیری زوجین را تحت تاثیر قرار می دهند. جهت افزایش تمایل به فرزندآوری، سیاست گذاری چندساحتی (کاهش فشارهای اقتصادی، ارتقای خدمات سلامت، و توجه به تغییرات فرهنگی و روانی) ضروری است.

در ایران طی دو دهه اخیر، نرخ باروری کاهش یافته است؛ بنابراین، بررسی ابعاد ذهنی و اجتماعی فرزندآوری، به طور جدی ضرورت دارد. این پژوهش که در سال ۱۴۰۴ انجام شد، با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی و تحلیل مضمون براون و کلارک (2006)، تجربه زیسته زنان تهرانی را بررسی کرده است. مشارکت کنندگان، ۳۵ زن با پیشینه های آموزشی و اقتصادی متنوع بودند که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها از راه مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شدند. یافته ها نشان داد که مقوله «نوگرایی» نقش محوری در شکل دهی نگرش زنان به باروری دارد. فرزندآوری، دیگر فقط یک وظیفه بیولوژیک یا دینی تلقی نمی شود، بلکه به تصمیمی آگاهانه در بستر تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بدل شده است. مفاهیمی مانند عقلانیت ابزاری، فشارهای اقتصادی، تحول نقش های جنسیتی، کاهش حمایت های اجتماعی، تغییر سبک زندگی و ارزش های نوین، همراه با تجربه های فردی، بر فرایند تصمیم گیری زنان اثرگذار بودند. نتایج بیانگر آن است که رفتار باروری، ترکیبی از فشارهای ساختاری و عاملیت فردی است. این مطالعه تأکید می کند که سیاست گذاری جمعیتی بدون درک عمیق از تجربه ذهنی و اجتماعی زنان، کارآمد نخواهد بود. «فرزندآوری در ایران معاصر پدیده ای چندلایه و برساخته از سنت، ارزش های مدرن، فشار اجتماعی و انتخاب فردی است»، پیام محوری پژوهش این است.

نیروی انسانی، یکی از مهم ترین عوامل تولید است که نقش مؤثری در رشد و توسعه اقتصادی کشور دارد. بازار نیروی انسانی در مقایسه با سایر بازارها از حساسیت بیشتری برخوردار است؛ به دلیل اینکه علاوه بر تأثیرپذیری از عوامل اقتصادی از عوامل اجتماعی و جمعیتی نیز تأثیر می پذیرد. در این پژوهش با تدوین مدل سیستمی برمبنای روش پویایی شناسی کیفی سیستم، به مطالعه تعیین کننده های عرضه نیروی کار در ایران پرداخته شد. این روش به سیاست گذاران کمک می کند تا با جامع نگری و وابسته دیدن حوزه های بعضا متفاوت، به شناخت عمیقی از پیچیدگی ها و تأخیرات موجود در سیستم برسند. شاخص درصد مشارکت نیروی کار به عنوان نسبت جمعیت در سن کار یک کشور که مشغول فعالیت (شاغل یا بیکار) در بازار کار هستند، نشانه ای از عرضه نسبی نیروی کار است. از این رو با استفاده از نظرات خبرگان حوزه بازار کار و همچنین مرور پژوهش های پیشین، عوامل جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر مشارکت نیروی کار شناسایی شد که عبارتند از: ازدواج و باروری، مباحث مربوط به بازنشستگی، مهاجرت، رشد اقتصادی، فرصت های شغلی ایجاد شده، اشتغال ناقص و چندشغله بودن و سرمایه انسانی. با در نظر داشتن این که در مدل کیفی با ایجاد تغییر در رفتار سیستم می توان به عملکرد بهینه دست یافت؛ بر اساس مدل سیستمی مطالعه حاضر با افزایش تولید ناخالص داخلی و به تبع آن افزایش فرصت های شغلی، احتمال پیدا کردن شغل در کشور افزایش و مهاجرتهای خارجی کاهش می یابد. این مسیر به همراه افزایش سن بازنشستگی و همچنین کاهش فساد که مسیر رشد اقتصادی را با موانع زیادی مواجه می سازد می تواند به افزایش عرضه نیروی کار بینجامد. 

نهاد ازدواج در چند دهه اخیر شاهد تغییرات مهمی بوده است. شیوه همسرگزینی و انتخاب همسر نیز از این تغییر و تحولات بی نصیب نمانده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر نحوه انتخاب همسر در میان دختران دانشجوی دانشگاه تهران انجام شده است. داده های مطالعه حاصل پیمایشی است که با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری شده است. جامعه آماری، شامل دانشجویان دخترِ دانشکده های مختلف دانشگاه تهران، در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 400 نفر برآورد گردید. شیوه نمونه گیری طبقه ای نسبی و تصادفی ساده بوده است. یافته های مطالعه نشان داد با افزایش سن، تحصیلات، تمایل به دوستی دختر و پسر، تمایل به برابری جنسیتی و میزان استفاده از شبکه های اجتماعی، خودانتخابی دختران دانشجو در انتخاب همسر افزایش می یابد. این در حالی است که با افزایش نحوه تعامل دختران دانشجو با خانواده، خودانتخابی آنان در انتخاب همسر کاهش می یابد. هم چنین، دو متغیر تمایل به دوستی دختر و پسر و میزان استفاده از شبکه های اجتماعی به ترتیب قوی ترین پیش بینی کننده های نحوه انتخاب همسر دختران دانشجو هستند. متغیرهای نحوه تعامل با خانواده، تمایل به برابری جنسیتی، تحصیلات و سن به ترتیب در مراتب بعدی اهمیت قرار دارند.

هدف این مقاله مطالعه برخی از پیامدهای طلاق در زنان مطلقه با تاکید بر متغیرهای جمعیتی-اجتماعی؛ درآمد ماهیانه، سن، سطح تحصیلات و بعد خانوار است. با به کارگیری روش پیمایش، داده ها در قالب پرسشنامه و به صورت نمونه هدفمند و در دسترس از 440 زن مطلقه شهر اهواز جمع آوری شدند. باتوجه به یافته ها، از مهم ترین مشکلات اجتماعی زنان مطلقه می توان به نگاه حقارت آمیز جامعه به این گروه از زنان، احساس تحت نظر بودن دائم، مزاحمت های مکرری که باعث تضعیف اعتماد به نفس در زنان می شود، اشاره نمود. ناکافی بودن درآمد زنان مطلقه برای برآورده کردن نیازهای خود و فرزندان شان باعث شده این قشر از زنان با محرومیت اقتصادی شدید مواجه شوند. تحت تاثیر قرار گرفتن احساسات و عواطف فرزندان و همچنین احساس افسردگی در زنان مطلقه از مهم ترین پیامدهای روانی طلاق است. در مسائل مرتبط با سلامت و فیزویولوژی، افزایش مصرف آرام بخش ها در زنان مطلقه است که منجر به تغییراتی در ساختار بدنی و بدتر شدن وضعیت سلامتی آنان شده است. از یافته های مهم این پژوهش، اولویت مسائل اجتماعی نسبت به سایر مسایل (اقتصادی، روانی و فیزیولوژیکی) است. زنان مطلقه ای که درآمد، تحصیلات و سن کمتری دارند، در مقایسه با زنان مطلقه ای که تحصیلات و موقعیت اقتصادی بهتر و سن بالاتری دارند، به نسبت از مسائل و مشکلات اجتماعی، اقتصادی، روانی و فیزیولوژیکی بیشتری رنج می برند. نتایج این مقاله می تواند در بسیاری از ابعاد در درک و برخورد با مسئله طلاق موثر بوده و برای سیاستگذاران و برنامه ریزان جهت توجه بیشتر به مسائل زنان مطلقه راهگشا باشد.

افغانستان کشوری است که به دلیل ناامنی و بی ثباتی سیاسی و نبود داده های جمعیتی مناسب، وضعیت باروری و سایر جنبه های جمعیتی آن کم تر بررسی شده است. هدف از این مطالعه،  برآورد شاخص های باروری افغانستان با بهره گیری از روش های مختلف است. برای این منظور، داده های پیمایش جمعیت و سلامت افغانستان در سال 2015 مورد استفاده و تحلیل قرار گرفته است. با به کارگیری تکنیک غیرمستقیم براس و رله، میزان باروری کل افغانستان در سال مذکور به ترتیب، 5.0 و 5.4 فرزند و با به کارگیری روش مستقیم، معادل 5.0 فرزند به ازای هر زن برآورد گردید.  میزان باروری نکاحی براساس سن 7.1 فرزند و براساس رتبه 7.0 فرزند به ازای هر زن و به همین ترتیب میزان باروری تجمعی با روش نسبت توالی زنده زایی 7.2 فرزند به دست آمد. براساس مقادیر نسبت های توالی زنده زایی 90 درصد زنان 49-45 ساله در افغانستان در سال 2015 حداقل 5.0 فرزند داشته اند. همچنین 77 درصد از زنان در این گروه سنی که 7.0 فرزند داشته اند، برای داشتن فرزند هشتم پیش رفته اند. یافته ها حاکی از آن است که داده های پیمایش سلامت و جمعیت 2015 به عنوان یک منبع داده ای در دسترس می تواند بادقت نسبی، شواهدی از سطح و الگوهای سنی باروری افغانستان ارائه دهد.

تعداد ایده آل فرزند می تواند برآوردی از باروری واقعی زنان را به دست دهد. خشونت خانگی علیه زنان علاوه بر پیامدهای متعدد اجتماعی و سلامت می تواند بر باروری زنان و ایده آل های فرزندآوری آن ها اثر بگذارد. در مطالعه حاضر تلاش شد که تأثیر خشونت خانگی علیه زنان بر باروری ایده آل آن ها بررسی شود. مطالعه حاضر از نوع کمی و با روش پیمایش انجام شد. برای این منظور، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای تعداد 379 نفر از زنان دارای همسر واقع در سنین باروری ساکن شهر صدرا در استان فارس پیمایش شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه ساخت یافته استفاده شد. یافته ها نشان داد که داشتن 2 فرزند غالب ترین الگوی باروری ایده آل است. همچنین یافته ها بیانگر آن بود که 5/13 درصد زنان مورد مطالعه، خشونت را در سطح متوسط و زیاد تجربه کرده اند. تحلیل رگرسیون چندمتغیری نشان داد که با افزایش خشونت خانگی علیه زنان تعداد ایده آل فرزند آن ها کاهش می یابد. تلاش در جهت استحکام بنیاد خانواده و کاهش خشونت خانگی علیه زنان می تواند بر رشد جمعیت تاثیرگذار باشد. پیشنهاد می شود که کاهش خشونت خانگی علیه زنان در سیاست های جدید جمعیتی لحاظ شود.

کار به عنوان یکی از ارکان اصلی زندگی بشر، نقش محوری در تأمین نیازهای مادی، تحقق هویت فردی و اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی ایفا می کند. این مطالعه با هدف سنجش درک افراد شاغل نسبت به کار شایسته و تأثیر عوامل جمعیتی و اقتصادی-شغلی بر آن در شهر اصفهان در سال ۱۴۰۳ انجام شد. این مطالعه با روش پیمایش مقطعی و با استفاده از پرسشنامه معتبر کار شایسته (شامل؛ ۳۰ گویه در هفت بُعد شامل؛ اصول و ارزش های کار، زمان و حجم کار کافی، انجام کار مفید و مولد، تعادل بین کار و زندگی، حفاظت اجتماعی، فرصت های اشتغال، بهداشت و کار امن) انجام گرفت و داده ها از ۵۳۷ نفر (72 درصد مرد و 28 درصد زن) از شاغلین شهر اصفهان، گرد آوری و با استفاده از آزمون های دو متغیره و چندمتغیره تحلیل شدند. میانگین شاخص کار شایسته اندکی بالاتر از سطح متوسط (89 از ۱۵۰) به دست آمد. نتایج تحلیل چندمتغیره نشان داد متغیرهای مستقل درمجموع 36 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین کردند. در این میان، عوامل شغلی-اقتصادی (با ضریب تعیین 29 درصد) تأثیر بسیار تعیین کننده تری نسبت به عوامل جمعیتی (14درصد) داشتند. رضایت شغلی، کفایت و طبقه درآمدی مهم ترین پیش بینی کننده های کار شایسته بودند. این مطالعه با برجسته کردن این نکته که در بافتار جامعه ایرانی، ویژگی های ساختاری شغلی نسبت به عوامل فردی-جمعیت شناختی تأثیر قابل توجهی بر شکل دهی برداشت ها از کار شایسته دارند، به ادبیات موضوع کمک می کند.

یکی از نظریه های بنیادی در جمعیت شناسی، نظریه گذار جمعیتی است که تغییرات جمعیتی را توصیف و تبیین می کند. در این مقاله با بهره گیری از روش طیف سنجی سال انتشار مآخذ (RPYS)، سیر تکاملی و تاریخی پژوهش های حوزه نظریه گذار جمعیتی بررسی شده است و همچنین آثار و چهره های تأثیرگذار در روند تکامل این نظریه مطالعه شده اند. داده های اولیه پژوهش، به روش علم سنجی از پایگاه استنادی وب آو ساینس(Web Of Science) استخراج شده است که 3359 مقاله را دربردارد. پس از استخراج کلیه منابع به کاررفته در این مقالات، داده ها با استفاده از نرم افزار مختص RPYS با عنوان  CRExplorer تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که پر ارجاع ترین آثار در بازه زمانی 1750 تا 2000، به ترتیب، کتاب «رساله جمعیت» مالتوس (1798)، مقاله «جمعیت» نوتشتاین (1945) و مقاله «گذار جمعیتی دوم اروپا» ون دکا (1987) بوده است؛ اما در مجموع، حوزه نظریه گذار جمعیتی، چهارده جهش تاریخی در سال های مختلف دارد. سال های 1986، 1987 و 2000 اوج جهش نظریه گذار جمعیتی بوده است؛ ازاین رو، داده های استنادی اطلاعات شایان توجهی درباره بافت تاریخی علم و اهمیت پژوهش های پیشین و تأثیر آن ها بر پژوهش های بعدی ارائه می دهند.

این مقاله به بررسی شکل های گوناگون روابط اجتماعی و شیوه های «باهم بودن» می پردازد که پناهجویان افغانستانی در ایران شکل می دهند و تجربه آن ها را در نسبت با دو رویکرد مسلط تحلیل می کند: نخست، ادبیات مطالعات پناهندگی در خاورمیانه که اردوگاه ها را فضاهایی بسته می بیند و بر تداوم پیوندهای خویشاوندی و روستایی در محل جدید زندگی تأکید دارد. دوم، مطالعات شهری در آفریقا که بر بداهه پردازی خلاقانه در محیط های شهری ناهمگون تمرکز می کند؛ اما اغلب از توجه به شرایط حقوقی و سیاسی خاص بی جاشدگی و بی دولتی غافل می ماند. با اتکا به خوانشی تطبیقی از مردم نگاری های اردوگاه های فلسطینی و فضاهای پناهندگی شهری شده، این مقاله «پارادایم اردوگاه» را نقد می کند؛ پارادایمی که واقعیت پناهجویان خوداسکان یافته و مرزهای عمدتاً سیال میان اردوگاه و شهر را پنهان می سازد. رویکرد پیشنهادی مقاله برای مطالعه زندگی پناهندگان، موقتی بودن زیست شهری را در کنار رژیم های شهروندی و طرد بررسی می کند و نشان می دهد افغانستانی ها در محله های مختلط شهر مشهد، چگونه در شرایط حقوقی ناپایدار، هم شبکه های موروثی و هم روابط موقتی را پرورش می دهند و تجربه ی تعلق را به مرور تمرین می کنند. این مطالعه با تأکید بر شکل های ترکیبی اجتماع و هم بستگی، به بازاندیشی بی جاشدگی فراتر از دوگانه های اردوگاه/شهر و خویشاوندی/شبکه های شهری یاری می رساند.

افزایش مهاجرت زنان باعث شده است تا در مطالعات مهاجرت به جنسیت و دلایل مهاجرت زنان به عنوان تصمیم گیرنده توجه شود. این پژوهش به دنبال فهم تجربه زیسته زنان ایرانی مهاجر به کشورهای خارجی می باشد. بدین جهت با ۱۵ زن مهاجر ساکن در کشورهای مختلف جهان ازجمله ایتالیا، آلمان، ترکیه، عراق، لندن، اتریش و کانادا مصاحبه شد. مشارکت کنندگان تحقیق ازنظر سن، تحصیلات، کشور مقصد، وضعیت تأهل و چگونگی خروج از کشور (قانونی/ غیرقانونی)، نوع مهاجرت (تحصیلی/ شغلی/ تبعی و غیره) با هم متفاوت بودند. در تحقیق حاضر برای تحلیل داده ها، از تکنیک تحلیل مضمون استفاده شد. نتایج نشان داد که مهاجرت پدیده ای چند لایه است و نتایج مثبت و منفی متعددی درکنارهم دارد. فشارهای ساختاری در ایران مانند؛ ناامیدی از وضعیت اقتصادی، خواست رهایی از محدودیت ها و فرصت بیشتر برای خودشکوفایی، رویای کیفیت زندگی بهتر مانند؛ رفاه اقتصادی و جذابیت محیط شهری بر مهاجرت موثر بوده اند. افراد درکنار بازسازی و خودشکوفایی درد و رنج و تنهایی کشیده و در برابر برچسب مهاجر بودن تاب آورده اند. طبق نتایج به دست آمده برای کاهش میل به مهاجرت باید به ریشه های دافعه مهاجرت در جامعه مبدا به ویژه در حوزه اشتغال زنان و احساس امنیت روانی و اجتماعی رسیدگی شود.

ازدواج های پایدار روی شکوفایی خانواده و جامعه تاثیر دارد؛ اما دنیا شاهد افزایش بی ثباتی ازدواج ها بوده و ناپایداری ازدواج عامل آسیب های جبران ناپذیری بر خانواده و جامعه است. ازاین رو شناسایی عوامل موثر روی پایداری ازدواج، جهت پیشگیری از چالش های خانواده بسیار ضروری است. در پژوهش حاضر برای توصیف تجربه زنان متأهل شیرازی از پایداری ازدواج، از روش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی استفاده شد. براساس طرح عملی کلایزی، 12 مشارکت کننده با نمونه گیری هدفمند، انتخاب و تحت مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته، قرار گرفتند. نتیجه حاصل از پژوهش نشان داد که تجربه زیسته زنان بیانگر تأثیر، هفت مقوله اصلی ویژگی جمعیت شناختی، باور به حرمت زندگی مشترک و خانوادگی، داشتن ارتباط مؤثر با همسر، انعطاف و درک متقابل همسر، اجبار به ماندن در زندگی مشترک، توانمندی در مدیریت زندگی مشترک و شبکه های ارتباطی به عنوان عوامل اثرگذار بر دوام و پایداری ازدواج است که جهت بهبود و ثبات ازدواج، ترویج و تقویت این عوامل مثبت ضروری است.

تأمین نیازهای سالمندان در دو حوزه مراقبت اقتصادی و سلامت، در جوامع امروزی به بخشی از وظایف دولت ها تبدیل شده است. تأمین مالی این نیازها که با افزایش جمعیت سالمندان به سرعت افزایش می یابد، دراصل، متکی به رشد اقتصادی است؛ درحالی که در طرف تقاضا، افزایش شمار و نرخ رشد جمعیت سالمندان، آرام و به طور معمول مستمر است. به ندرت می توان اقتصادهایی را یافت که رشد اقتصادی مستمر دارند و بنابراین، چرخه تغییرات جمعیت بر چرخه منابع عمومی برای تأمین نیازها منطبق نیست. درنتیجه، نظام انتقالات عمومی، منابع ناپایداری برای تأمین نیازهای اقتصادی سالمندان تلقی می شود. در این نیازها، «مصرف سلامت» سالمندان اهمیت خاصی دارد. هدف از این مطالعه، بررسی هم تغییری چرخه های اقتصاد کلان و سال های عمر تعدیل شده با ناتوانی سالمندان است که شاخص وضعیت سلامت می باشد. داده های استفاده شده سری زمانی سالانه طی سه دهه (1398-1370) تغییرات شاخص های کلان اقتصادی و شاخص سال های زندگی تعدیل شده با ناتوانی (DALY) است. نتایج نشان می دهد که رابطه متغیرهای نرخ بیکاری و ضریب جینی با متغیر دالی، مثبت است. همچنین اشتغال در بخش صنعت بر دالی ناشی از کل بیماری های سالمندان اثر منفی دارد. اگرچه یافته ها به وضوح رابطه چرخه ای را نشان ندادند، چند مسئله و موضوع مهم را در بر دارند؛ برای نمونه، بیکاری و نابرابری درون جامعه دو تعیین کننده مهم سلامت سالمندان هستند که احتمالاً اثر چرخه عمر دارند و ملاحظه آن ها در تحلیل چرخه عمر اقتصادی کلان می تواند قوت تبیین دالی را افزایش دهد.

با توجه به کاهش باروری و پیامدهای فراوان آن، در این مطالعه با هدف درک تجربه زیسته مادران شاغل بازگشته به کار پس از مرخصی زایمان، تلاش شد تا چالش های مختلف از دریچه نگاه این مادران بررسی شود؛ تا درکی از اثرات این قبیل سیاست ها در کاهش نابرابری های شغلی در بخش های خصوصی و دولتی بدست آید. رویکرد این پژوهش کیفی و روش تحقیق تحلیل مضمون است. مشارکت کنندگان این پژوهش کلیه مادران بازگشته به کار بعد از مرخصی زایمان در ادارات دولتی و خصوصی ساکن شهر تهران، در سال ۱۴۰۱ بود، که براساس نمونه گیری هدفمند و سپس روش نمونه گیری گلوله برفی، 20 زن مورد مطالعه قرار گرفت. یافته های حاصل بر اساس مراحل 6 گانه تحلیل مضمون پیرامون دو محور و سوال اساسی مطالعه، بیانگر آن است که تحلیل تجارب زنان در قالب مضمون کلی «همزمانی حفظ شغل و فرزند» می باشد و نیز در زمینه چالش های زنان شاغل بعد از زایمان مضمون کلی چالش های زنان در قالب «سازگاری سرسختانه مادری و اداری بودن» قابل تحلیل است. چنین نتایجی گویای تلاقی مراقبت از فرزند و نیز از دست ندادن شغل توسط زنان می باشد. در واقع درک زنان از مرخصی زایمان برای احیا و تقویت نهاد خانواده، ناامنی و تنزل موقعیت شغلی و متناقض بودن نحوه ی اجرای سیاست مرخصی زایمان می باشد.

در نیم قرن اخیر، امید زندگی در بدو تولد در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) و از جمله ایران افزایش چشمگیری یافته است. بااین حال تفاوت های مهمی در این شاخص در کشورهای این منطقه وجود دارد. این مطالعه در تلاش است تا تفاوت امید زندگی در بدو تولد ایران با کشورهای منطقه منا را با تمرکز بر اهمیت نسبی سهم هر کدام از گروه های سنی- جنسی و علل مرگ روشن نماید. مطالعه حاضر، پژوهشی کمی است که با استفاده از تحلیل ثانویه داده های موجود انجام گرفته است. در این تحقیق، اطلاعات مرگ برای ایران و همچنین کشورهای منا بر حسب تمامی علل مرگ و نیز مرگ ومیر به تفکیک سن و جنس از برآوردهای مطالعه جهانی بار بیماری ها سال 2019 گرفته شده است. سپس، با کاربرد تکنیک جدول عمر، امید زندگی دو جنس در بدو تولد برای ایران و کشورهای منا  محاسبه شده و در ادامه، با استفاده از روش تجزیه، سهم گروه های سنی و علل مرگ در تفاوت امید زندگی ایران و منا شناسائی گردیده است. نتایج نشان داد که امید زندگی برای مردان ایرانی 4/3 و برای زنان 5/3 سال بالاتر از رقم متناظر برای کشورهای منطقه منا بود. همه گروه های سنی مردان و زنان (به جز گروه سنی 19-15 سال، 24-20 سال و 29-25 سال در مردان)، مشارکت مثبتی در بالاتر بودن شاخص امید زندگی ایرانیان داشته اند. برپایه نتایج، تفاوت های مشاهده شده در مرگ ومیرهای اطفال زیر یک سال  و همچنین بیماری های قلبی و عروقی بیشترین سهم را به ترتیب از نظر اهمیت نسبی گروه های سنی و اهمیت علل اصلی مرگ در تبیین  فزونی امید زندگی ایران در مقایسه با کشورهای منا داشته اند. از بین علل مرگ، تنها حوادث ترافیکی است که تأثیر منفی بر امید زندگی مردان در کشور (با سهم 05/0-) ایجاد نموده است.. به طورکلی، یافته های این تحقیق بیانگر این است که ایران در مقایسه با کشورهای منطقه منا از نظر تکوین مراحل گذار اپیدمیولوژیک پیشرو بوده است. بنابراین، به نظر می رسد که از این پس، ارتقاء بیشتر شاخص امید زندگی در کشور عمدتا منوط به کنترل مرگ ومیرهای غیرواگیر و در سنین سالمندی است علاوه بر آن، کاهش میزان مرگ ومیر جوانان  در اثر حوادث ترافیکی در ایران باید در برنامه ریزی های سیاستی مدنظر قرار گیرد.

امروزه علی رغم افزایش آگاهی و دانش عمومی مردم در حوزه های مختلف، ازدواج های زودهنگام در دنیا و ایران  همچنان شایع است. استان خراسان شمالی در زمره استان هایی  با بالاترین ازدواج های زودرس در ایران است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه شرایط علّی، زمینه ای و مداخله گر ازدواج های زودهنگام در بین زنان زیر 15 سال شهر تیتکانلو در استان خراسان شمالی است. روش پژوهش، کیفی بوده و از رویکرد نظریه زمینه ای استفاده شده است. مشارکت کنندگان پژوهش حاضر، 24 نفر از زنان ازدواج کرده کمتر از 15 سال شهر تیتکانلو هستند که با استفاده از روش نمونه گیری هدف مند و نظری انتخاب شده اند. داده ها با استفاده از مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته گردآوری و با بهره گیری از رویه های نظام مند استراوس و کربین (1990) در سه مرحله کدگذاری «باز»، «محوری» و «انتخابی»، تحلیل شده اند. یافته های پژوهش بیانگر آن است که شرایط علّی مؤثر بر ازدواج های زودهنگام عبارتند از: عوامل فردی، عوامل خانوادگی، عوامل اجتماعی، عوامل فرهنگی و عوامل اقتصادی. اهمیت یافتن بدن و استفاده از رسانه های جمعی نیز به عنوان شرایط زمینه ای مؤثر بر ازدواج های زودرس شناخته شده اند. اعتقادات دینی و سنتی و مردانگی هژمونیک نیز عوامل مداخله گری هستند که بر واقعه ازدواج های زودهنگام در شهر تیتکانلو مؤثر بوده اند.

رابطه بین مسکن و باروری در ادبیات جهانی مستند شده و مالکیت یا نوع تصدی مسکن به عنوان یکی از اصلی ترین سازوکارهای تأثیرگذار در این زمینه معرفی شده است. خلأ پژوهشی موجود در مطالعات داخلی نویسندگان را بر آن داشت تا با استفاده از اطلاعات پیمایش ملی ازدواج در سال 97-1396 و با روش آماری تحلیل پیشینه واقعه، به بررسی نحوه اثرگذاری مالکیت مسکن بر زمان مناسب تولد اولین فرزند پس از ازدواج (گذار به والدینی) بپردازند. یافته ها نشان داد زوجین ساکن در ملک پدری نسبت به زوجین صاحب خانه یا مستأجر، تمایل به فرزندآوری سریع تری دارند. علاوه براین، یافته دیگر مطالعه، مبنی بر تمایل به فرزندآوری زودهنگام تر در میان افرادی که خانواده پدری آنها درآمد بالاتری دارند، بر اهمیت نقش خانواده پدری از طریق تأمین مسکن و یا حمایت های مالی دیگر بر نگرش های مربوط به فرزندآوری در بستر ایران تأکید می کند. یافته ها همچنین حاکی از وجود رابطه مثبت بین تحصیلات و زمان مطلوب گذار به والدینی است که می توان آن را نشانه ای از معکوس شدن جهت رابطه تثبیت شده بین تحصیلات و فرزندآوری در ایران در نظر گرفت. مطالعات آینده می تواند با بررسی عوامل موثر بر این پدیده به تبیین آن کمک کند.