درخت حوزه‌های تخصصی

سنجش پتانسیل تراکم ترافیک در زمان واقعی یکی از چالش های بزرگ مهندسان ترافیک، برای مدیریت مشکل تراکم ترافیک بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل پتانسیل تراکم ترافیکی در محلات جدید و قدیمی شهر ارومیه با تأکید بر معیارهای کالبدی، ترافیکی و اقتصادی- اجتماعی انجام گردیده است. نوع پژوهش بر اساس هدف، کاربردی بوده و روش انجام کار توصیفی- تحلیلی می باشد. گردآوری اطلاعات از ترکیب مطالعات کتابخانه ای و میدانی صورت پذیرفته است. جهت محاسبه ضریب اهمیت شاخص ها از روش FUCOM بهره گرفته شده و نتایج آن در قالب کد نویسی در نرم افزار اکسل و لینگو به دست آمده است. نتایج به دست آمده نشانگر آن بوده که بیش ترین ضریب اهمیت استخراج شده مربوط به شاخص فاصله از کاربری های ورزشی با 071/0 و کم ترین آن مربوط به شاخص فاصله از هسته های شهری با 005/0 بوده است. برای اینکه بتوان پتانسیل تراکم ترافیکی را در محلات بافت جدید و قدیم شهر ارومیه نمایش داد، از مدل CoCoSo استفاده گردیده است. در محلات بافت جدید، از میان 16 محله، 3 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی خیلی کم، 3 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی کم، 4 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی متوسط، 4 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی زیاد و 2 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی خیلی زیاد واقع گردیده است. در محلات بافت قدیم، از میان 13 محله، 2 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی خیلی کم، 3 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی کم، 2 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی متوسط، 2 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی زیاد و 4 محله در پهنه پتانسیل ترافیکی خیلی زیاد واقع گردیده است.

هنگامی که حکومت صفوی، تسلط و حاکمیت خود را بر مراکز اصلی زیارتی به خصوص در حوزه عراق از دست داد، تلاش کرد که مهمترین مرکز زیارتی داخلی، یعنی حرم مطهر امام رضا(ع) را در کانون توجه قرار دهد. به خصوص نبوغ و ابتکار شاه عباس در این زمینه، دستاوردهای اساسی به همراه داشت. به همین دلیل، در وی(996-1038ق.)، مشهد رشد غیر قابل باوری یافت. این تحول به قدری بود که نه تنها ساختار کالبدی و اجتماعی این شهر را کاملا دگرگون نمود، بلکه سیاست و اقتصاد دولت صفوی را در مسیر دیگری قرار داد. به همین منظور، این تحقیق به شیوه توصیفی – تحلیلی، به انجام رسید تا به این سوالات اساسی پاسخ گوید: اقدامات شاه عباس چه تاثیری در گسترش و توسعه شهر مشهد داشته است؟ و آیا تحول و توسعه این شهر، توسعه درونزا ایران را ممکن ساخته است و یا خیر؟ نتایح نشان داد که با تغییر سیاست صفویان از توجه و تمرکز بر اماکن مذهبی عراق به سوی حرم مطهر امام رضا(ع)، مشهد تا حدودی جایگزین اماکن مقدس عراق شد و حتی حج و سفر به حجاز را هم تحت تاثیر قرارداد. این امر ضمن آن که از خروج سکه و ارز از کشور جلوگیری کرد، با توسعه مسیرهای ارتباطی داخلی و افزایش امنیت و رواج اقدامات عمرانی، مبادلات اقتصادی، تولیدی و رفاه بیشتر مردم ایران را به همراه آورد و دولت ایران را به سطحی از قدرت و توان رساند که بسیاری از امتیازاتی را که به دولت عثمانی واگذر کرده بود، بازپس گیرد.

مقدمه: زمین لرزه یکی از مخاطرات طبیعی است که به عنوان مهم ترین مبحث برنامه ریزی شهری در ایران و جهان شناخته می شود. تاب آوری به دلیل رویکرد و روشی مناسب در جهت کاهش خطرات حاصل از بحران ها و مخاطرات طبیعی، به عنوان رویکرد پژوهش حاضر انتخاب شده است. داده و روش: این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی – تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. روش پژوهش بر اساس روش جدید علم آینده پژوهی تحلیلی - ساختاری با به کارگیری ترکیبی از مدل های کمی و کیفی است. در گام نخست مؤلفه های مؤثر در تاب آوری شهر خلخال شناسایی و در قالب پرسش نامه دلفی تهیه و تدوین شد. جامعه آماری 25 نفر از متخصصین حوزه شهری بر اساس نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شده و با استفاده از ماتریس تحلیل اثرات متقابل ساختاری  و در قالب نرم افزار MICMAC پردازش شد و نوع متغیرها با توجه به اثرگذاری و اثر پذیری بر سایر متغیرها مشخص گردید. یافته ها: از میان 49 شاخص پس از بررسی میزان و چگونگی تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر در خروجی نرم افزار میک مک، 13 عامل کلیدی با بیشترین میزان تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم بر آینده تاب آوری شهر خلخال مشخص شد، که کیفیت بنا، نوع سازه بنا، شبکه حمل و نقل، دسترسی به معابر اصلی، جایگاه سوخت، ایستگاه گاز، ایستگاه انتقال برق، تأسیسات و منابع آب، مسیل، میزان شیب و جهات آن، کانون زلزله، فاصله از گسل، رانش زمین، بیشترین نقش را در وضعیت تاب آوری شهر خلخال ایفا می کنند. نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان دهنده آن است که الگوی پراکندگی پیشران های مورد مطالعه از نظر تحلیل اثرات متقابل در مجموع بیانگر وضعیت یک سیستم محیطی ناپایدار است که در آن پیشران های تاب آور شهر خلخال ازنظر اثرگذاری و اثر پذیری حالت پیچیده و بینابین دارد.

مقدمه : بازآفرینی شهری تأثیر اجتماعی جامعی دارد که تقریباً سرمایه اجتماعی و رضایت مسکونی ساکنان را تغییر می دهد. شهر همدان به دلیل بافت های فرسوده و نیاز به بهبود کیفیت زندگی شهروندان، در سال های اخیر با پروژه های بازآفرینی شهری مواجه شده است. در این پژوهش، تأثیر بازآفرینی شهری بر تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش رضایت مسکونی ساکنان محله های (کبابیان، حاجی، کلپا و جولان) شهرهمدان به عنوان یک مطالعه موردی، مورد بررسی قرار می گیرد. داده و روش : این پژوهش از نظر روش پیمایشی، به لحاظ هدف پژوهش کاربردی و بر اساس "مدل معادلات ساختاری" است. جامعه آماری، از ساکنان محلات مورد مطالعه شهر همدان، تشکیل شده است، تعداد نمونه 386 نفر محاسبه شد. از روش نمونه گیری تصادفی و از پرسشنامه برای جمع آوری و استخراج داده استفاده شد. از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری از رویکرد حداقل مربعات جزئی و از نرم افزار SmartPLS جهت بررسی داده ها و برازش مدل اندازه گیری استفاده شده است. یافته ها : نشان دهنده آن است همه متغیر ها به جز یک مورد فرضیه های پژوهش را پشتیبانی می کنند. متغیر "تخلیه و اعیان سازی پویا" در این پژوهش جدید است که در پژوهش حاضر توسعه یافته است. پویایی سرمایه اجتماعی با هدف بازآفرینی شهری با پویایی رضایت مسکونی همبستگی مثبت دارد و پویایی ارتباط اجتماعی، پویایی اعتماد اجتماعی و پویایی دوسویه بیشترین سهم را در پویایی سرمایه اجتماعی با هدف بازآفرینی شهری دارند. نتیجه گیری : نشان دهنده آن است که رضایت مسکونی تحت تأثیر ابعاد و پویایی سرمایه اجتماعی (به جز تخلیه و اعیان سازی) قرار می گیرد. نکته کلیدی این است که سرمایه اجتماعی از نظر ماهیت و پیامدهای اجتماعی-اقتصادی آن بسیار پویا است.

مقدمه : فعالیت های ورزشی نقش روزافزونی بر جنبه های گوناگون زندگی انسان ها دارد؛ بطوریکه علاوه بر ایجاد اشتغال و رونق جوامع، به جهت انگیزه های میهن پرستی و فرهنگ های بومی، سبب افزایش تعاملات اجتماعی بهتر و برقراری انسجام اجتماعی در میان مردم نیز می گردد. نمونه این رویدادها می توان به کشتی با چوخه در شهرستان اسفراین اشاره کرد که به عنوان یکی از نمادهای هویت محلی و ملی می باشد. لذا هدف پژوهش حاضر؛ بررسی تحلیل نقش رویداد گردشگری ورزشی کشتی با چوخه بر انسجام اجتماعی شهر اسفراین می باشد. داده و روش : روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و از لحاظ هدف، کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش را 195 نفر از سرپرستان خانوارها تشکیل می دهند که به روش تصادفی انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری در این پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته می باشد که با استفاده از نظر کارشناسان روایی صوری آن تأیید شد و با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ پایایی 0.747 بدست آمد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمار استنباطی استفاده شد. یافته ها : نتایج آزمون T تک نمونه ای نشان داد که با توجه به معناداری بدست آمده در سطح تمامی شاخص ها مقدار (0.001) و همچنین بالابودن میانگین واقعی نظر کل پاسخگویان (بزرگتر از میانگین عددی 3)، شاخص های مذکور در منطقه مورد مطالعه از وضعیت متوسط رو به بالایی برخوردار می باشند. نتایج آزمون فریدمن نشان داد بیشترین امتیاز با میانگین رتبه (5.83) به مؤلفه احساس تعلق و هویت مکانی اختصاص دارد. نتیجه گیری : از یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که میزبانی رویدادهای ورزشی منجر به ایجاد تصویر مثبت از جامعه، افزایش تبادل فرهنگی، تشویق مردم به انجام فعالیت های ورزشی، افزایش فرصت های معرفی شهرستان اسفراین به کشور و جهان می شود و به عنوان یکی از کانون های مهم همگرایی و انسجام اجتماعی و فرهنگی بشمار می آید

مقدمه : شهر اردبیل طی سال های اخیر شاهد افزایش قابل توجه میزان جمعیت بوده است. تحولات ناشی از افزایش جمعیت، موجب شده علی رغم برخورداری این شهر از قابلیت ها و ظرفیت های عظیم طبیعی، فرهنگی و اجتماعی و ویژگی هایی از جمله مرکزیت استان و اهمیت سیاسی و اقتصادی، هنوز نتوانسته به توسعه و شکوفایی شهری دست یابد. داده و روش : پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ ماهیت، توصیفی- تحلیلی است که با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی صورت گرفته است. روش جمع آوری اطلاعات، کتابخانه ای و میدانی بوده است. جامعه آماری پژوهش 30 نفر از کارشناسان حوزه مدیریت شهری و خبرگان دانشگاهی است که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده اند. شاخص های استفاده شده در این پژوهش، 60 گویه در 6 بعد می باشد. به منظور سنجش داده ها از فنون آینده پژوهی مانند پیمایش محیطی، تکنیک دلفی و روش تحلیل اثرات متقابل در محیط نرم افزار میک مک استفاده شده است. یافته ها : بر اساس نتایج، الگوی کلی پراکندگی عوامل مورد مطالعه نشانگر وضعیت یک سیستم محیطی ناپایدار است. بیشترین میزان تأثیرگذاری در بین ابعاد پژوهش به ترتیب مربوط به زیرساخت ها، بهره وری و رشد اقتصادی، برابری و شمول، کیفیت زندگی، حکمرانی شهری و پایداری زیست محیطی است. از بین 60 پیشران اولیه مورد مطالعه، 9 پیشران کلیدی شناسایی شده است که این پیشران ها جزو عوامل استراتژیک هستند؛ یعنی از تأثیرگذاری و تأثیرپذیری بالایی برخوردار هستند و در موقعیت ریسک و هدف قرار دارند. نتیجه گیری : بر اساس نتایج به دست آمده، متغیرهای میانگین درآمد خانوار، بیکاری جوانان، خانوارهای حاشیه نشین، سرانه تولید شهر و اشتغال و مشارکت زنان، اصلی ترین عوامل به شمار می روند که در صورت مدیریت مناسب می توانند به عنوان محرک توسعه شهر اردبیل عمل نمایند. نتایج تحقیق نشان می دهد که پیشران های کلیدی شکوفایی شهر اردبیل مربوط به دو بعد بهره وری و برابری و شمول اجتماعی هستند و لازم است که متولیان شهر به این ابعاد توجه ویژه ای داشته باشند.

مقدمه : شرایط فیزیکی محیط دانشگاه بر وضعیت یادگیری و روانی دانشجویان تأثیر دارد. ایجاد محیط هایی که بتواند این نیازها را برآورده کند ضروری است. هدف این پژوهش شناسایی و رتبه بندی مؤلفه های مؤثر بر زمینه سازی نقش ستاد رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه ها در شهر تهران است. داده و روش : روش پژوهش ترکیبی از تحلیلی- توصیفی و تحلیل مضمون است؛ به طوری که نقش مؤلفه های قرارگاه رفتاری در بهبود شکل کالبدی و دلبستگی مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه از طریق ادبیات و سپس مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان شناسایی و بررسی شد. یافته ها : مصاحبه ها با سه روش باز و انتخابی کدگذاری شد و در نهایت 29 مقوله و 5 شاخص بر اساس کدگذاری شناسایی شدند. در بخش کمّی، یک مدل ساختاری-تفسیری برای ارائه الگوی زمینه ای از نقش قرارگاه رفتاری در اصلاح فرم کالبدی و پیوست مکانی فضاهای آموزشی دانشگاه با نظر 15 نفر از اساتید و کارشناسان معماری در حوزه فضاهای آموزشی در نظر گرفته شد. پس از آن، موقعیت اجزای شناسایی شده با استفاده از MICMAC بر اساس قدرت نفوذ و وابستگی تعیین گردید. نتیجه گیری : نتایج به دست آمده نشان داد که طراحی فضایی مناسب، محیط اجتماعی مثبت، احساس تعلق و هویت، انعطاف پذیری و تأثیرات روانشناختی، به طور هم زمان و پویا بر دلبستگی به مکان فضاهای آموزشی تأثیر دارند و می توانند تجربه های آموزشی و ارتباطات فردی را در محیط های دانشگاهی بهبود بخشند. این شاخص ها به ارتقای فضای کالبدی، کیفیت فضاهای آموزشی و ایجاد محیط های انگیزشی و حمایت گر کمک می کنند.

هدف این پژوهش طراحی و تدوین الگوی توسعه طرح همیاران طبیعت در استان کرمانشاه بوده است. پژوهش حاضر ازلحاظ هدف، کاربردی است و برای طراحی الگو از روش داده بنیاد استفاده شد. مشارکت کنندگان شامل 24 نفر از میان افراد خبره و صاحب نظر در زمینه طرح همیاران طبیعت می باشند که به صورت هدفمند و به شیوه گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری برای مصاحبه نیمه ساختاریافته انتخاب شدند. برای تحلیل داده ها از روش کدگذاری سه مرحله ای استراوس و کوربین (باز، محوری و انتخابی) به کمک نرم افزار (MAXQDA 10) استفاده شد. در قالب این پژوهش 114 کد (مفهوم) و 19 مقوله استخراج شد. عوامل علّی توسعه طرح همیاران طبیعت شامل مقولاتی مانند منافع منطقه ای، مشارکت مردمی، عوامل محیطی، سازوکارهای دولتی، دانش افزایی و آگاهی بخشی؛ عامل های زمینه ساز عبارت از پشتیبانی دولتی، آموزش و فرهنگ سازی، ویژگی های منطقه ای؛ عامل های مداخله گر شامل تقویت طرح همیاری، آموزش های کاربردی، بهره گیری از ظرفیت روستاییان، حمایت دستگاه ها و نهادها؛ مقوله های پدیده محوری شامل حمایت از همیاران، اقدامات اجرایی دولت، ظرفیت نهادهای غیردولتی، اقدامات تقنینی و قضایی؛ راهبردهای توسعه مشتمل بر مقولاتی مانند برنامه های تبلیغی و تشویقی، آموزش های توجیهی، اقدامات تسهیل گرانه و مقوله های بهبود مشارکت مردم، بهبود کیفیت محیط زیست حفظ سرمایه های ملی و درنهایت مزایای دولتی به عنوان پیامدهای الگو در نظر گرفته شدند.

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه دانش و نگرش محیط زیستی با رفتارهای محیط زیستی و نقش میانجی وظیفه شناسی در دانش آموزان است. روش این پژوهش توصیفی-همبستگی از نوع تحلیل مسیر بود. جامعه آماری این پژوهش را دانش آموزان مقطع متوسطه دوره دوم شهر شیراز تشکیل دادند که 270 نفر از آنان را با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه سنجش رفتارهای محیط زیستی امامقلی (1390)، پرسشنامه نگرش محیط زیستی تامپسون و برتون (۱۹۹۴)، پرسشنامه دانش محیط زیستی می و همکاران (2012) و پرسشنامه شخصیتی نئو (1989) و برای تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار SPSS 22 و  AMOS-22استفاده شد. نتایج نشان داد که دانش و نگرش محیط زیستی با وظیفه شناسی و رفتارهای محیط زیستی رابطه ساده و معنی داری دارند. همچنین اثرات مستقیم دانش و نگرش محیط زیستی بر رفتارهای محیط زیستی و وظیفه شناسی بر رفتارهای محیط زیستی اثر مستقیم و معنی داری داشت. نتایج نشان داد که وظیفه شناسی توانست به طور معنی داری رابطه میان دانش و نگرش محیط زیستی با رفتارهای محیط زیستی را میانجی گری نماید. نتایج برازش مدل نشان داد که مدل پیشنهادی توانست 57/0 درصد از واریانس رفتارهای محیط زیستی را تبیین نمود و با شاخص برازش 001/0RAMSEA= تأیید شد. نتیجه گیری می شود وظیفه شناسی نقشی اساسی در تقویت رفتارهای محیط زیستی دارد و صرف افزایش دانش و نگرش برای تغییر رفتار کافی نیست؛ بنابراین، برنامه های آموزشی باید علاوه بر ارتقای آگاهی و نگرش، بر پرورش مسئولیت پذیری و تعهد فردی نیز تمرکز کنند تا رفتارهای پایدار محیط زیستی شکل گیرد.

شرایط اقلیمی و محیطی ایران در وضعیت کنونی توانِ چندانی برای تداوم کشاورزی به روش سنتی را ندارد. بر این اساس، در دهه های اخیر به مرور کشاورزی محیط زیستی و پایدار در ایران رواج پیدا کرده است. در طی این مدت، پژوهش های مختلفی در زمینه کشاورزی محیط زیستی در ایران، چالش ها و راهبردهای توسعه آن انجام شده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق مرور نظام مند تلفیقی (تلفیق یافته های پژوهش های انجام شده با روش های تحقیق مختلف) به بررسی این پژوهش ها پرداخت. نمونه موردبررسی، 28 مقاله علمی-پژوهشی بودند که در رشته های علوم انسانی به زبان فارسی بین سال های 1385 تا 1403 منتشر شده بودند. این نمونه ها با استفاده از نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته های پژوهش نشانگر این است که کشاورزی محیط زیستی دارای سه بعد اصلی است: پایداری محیط زیستی، پایداری غذایی و پایداری انسانی-اجتماعی. پایداری اقتصادی در درون هر سه این ابعاد نهفته است. این سه بعد در تعامل با یکدیگر قرار داشته در طی این تعامل، کشاورزی محیط زیستی را شکل می دهند. همچنین، بررسی پژوهش های انجام شده نشان داد که چالش های کشاورزی محیط زیستی در ایران عبارت اند از: ناکارآمدی نهادی-مدیریتی، بی ثباتی مالی-اقتصادی، ضعف زیرساختی-فنی، زمینه های فرهنگی -اجتماعی نامناسب، نظام آموزشی-ترویجی ناکارآمد و بی ثباتی محیط زیستی. در پژوهش های بررسی شده، راهبردهای مختلفی برای توسعه کشاورزی محیط زیستی ارائه شده اند که مهم ترین آن ها عبارت اند از: توسعه دانش بومی، هوشمندسازی سبز، اقتصاد سبز کشاورزی، دانش افزایی سبز، کارآمدی نهادی، توسعه زیرساخت ها و تقویت سرمایه اجتماعی سبز.

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی شاخص های حکمرانی خوب و نقش آن در سلامت محیط زیست ایران انجام شده است. این مطالعه ازنظر هدف، بنیادی، ازنظر ماهیت و روش، توصیفی و ازلحاظ نحوه روابط بین متغیرها جزو مطالعات همبستگی است. گردآوری داده ها در دو مرحله انجام شد: ابتدا مبانی نظری و پیشینه پژوهشی با استفاده از روش کتابخانه ای و سپس نظرات پژوهشگران از طریق پرسشنامه های محقق ساخته گردآوری شد. جامعه آماری شامل دو گروه بودند: گروه اول، 25 نفر از خبرگان دانشگاهی که به شیوه گلوله برفی انتخاب شدند. این افراد جهت سنجش روایی و پایایی پرسشنامه ها در فرآیند تحقیق مشارکت کردند. گروه دوم، 87 نفر از پژوهشگرانی بودند که درباره متغیرهای این تحقیق مطالعه کرده اند که طبق برآورد فرمول کوکران 73 نفر به روش نمونه گیری تصادفی ساده، برای پاسخ دهی به پرسشنامه ها انتخاب شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد: نخست، حکمرانی خوب را می توان به واسطه شاخص های حکومت محلی، سازمان های مردم نهاد، حاکمیت قانون، پاسخگویی عمومی و مسئولیت اجتماعی تبیین کرد. همچنین مؤلفه های مدیریت منابع آب، کاهش گازهای گلخانه ای، کاهش فرسایش خاک، استفاده از انرژی های سبز و مدیریت پسماند، قابلیت تبیین سلامت محیط زیست را دارند. دوم، مطابق نتایج آزمون همبستگی، بین حکمرانی خوب و سلامت محیط زیست رابطه ای مستقیم و معناداری وجود دارد. سوم، طبق نتایج آزمون رگرسیون، هر یک از شاخص های حکمرانی خوب سهم نسبی در پیش بینی تغییرات محیط زیست دارند. درنهایت می توان استدلال کرد حکمرانی خوب رویکردی مهم و مطمئن جهت حفظ و سلامت محیط زیست است و از طریق استقرار آن می توان به حل بحران های محیط زیستی کمک کرد.

ساخت و سازهای امروزی، به بناهای تاریخی نه به عنوان قوت و کانون در بافت های شهری که به عنوان مانعی برای رشد فیزیکی شهرها دیده می نگرند. این اندیشه و نگرش موجب از بین رفتن بناهای ارزشمند گذشته و دگرگون شدن بافت های تاریخی شهر می گردد. شناخت و مطالعه بناهای تاریخی می تواند در کنار شناسایی ویژگی ها و الگوهای این معماری، فرصتی برای معرفی ارزش های معماری گذشته فراهم نماید و بهره گیری از مؤلفه های قابل استفاده از آن در طراحی بناهای معاصر می تواند منجر به پیوستگی و هماهنگی کالبد شهر و معماری گردد. خانه به عنوان اولین و مهم ترین کاربری شهری جایگاه مهمی در بناهای تاریخی دارد. این پژوهش به دنبال شناسایی مؤلفه های کالبدی خانه های تاریخی در شهر رشت است. در این راستا در بخش اول پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی مفاهیم پژوهش مانند مؤلفه های کالبدی در بناهای معماری و خانه های تاریخی تبیین می گردد. در بخش دوم پژوهش مؤلفه ها و عناصر معرفی شده در بخش اول در خانه های تاریخی شهر رشت به عنوان نمونه موردی مطالعه و بررسی می شوند. یافته های پژوهش نشان داد که خانه های تاریخی رشت دارای مؤلفه های کالبدی مشخص در فرم کلی و موقعیت قرارگیری در محیط (بافت و سایت) هستند. عناصر نما مانند ورودی، جداره و بازشو در خانه های تاریخی مطالعه شده به صورت های مختلف و کارکردهای گوناگون ظهور می یابند. ایوان در خانه های تاریخی رشت نقشی فراتر از یک مؤلفه کالبدی در ایجاد فضاهای نیمه باز و همچنین کارکردهای متفاوت عملکردی و اقلیمی داشته و به عنوان یک کیفیت بصری در شکل گیری تناسبات و نظم دهی سایر عناصر نما تأثیرگذار است. موارد اشاره شده در کنار تنوع سطوح و مؤلفه های کالبدی جداره و آرایه های تزئیناتی، غنای بصری در نمای خانه های تاریخی رشت را ایجاد کرده است.

گردشگری به عنوان یکی از صنایع تأثیرگذار بر توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق، نیازمند توجه به اصول اخلاقی و مسئولیت های اجتماعی است. در استان گیلان، با توجه به جاذبه های طبیعی و فرهنگی منحصربه فرد، طراحی مدل های اخلاق گردشگری ضروری است. مسئله اصلی این پژوهش، کمبود الگوهای مشخص و کاربردی در زمینه اخلاق گردشگری در این منطقه است که می تواند منجر به آسیب های اجتماعی و محیطی گردد. هدف پژوهش، طراحی یک مدل اخلاق گردشگری در استان گیلان با رویکرد مدل سازی ساختاری تفسیری ( ISM ) است. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی-پیمایشی می باشد. برای تعیین حجم نمونه به روش نمونه گیری قضاوتی هدفمند عمل شد و 12 نفر از خبرگان در امر پژوهش مشارکت کردند. با مطالعه مبانی نظری و تأیید خبرگان، 6 مؤلفه برای طراحی مدل شناسایی شد. نتایج نشان داد که مؤلفه های مؤثر بر رفتارهای اخلاقی در گردشگری به ترتیب اولویت عبارتند از: «مسئولیت اجتماعی مقصد گردشگری» به عنوان مهم ترین مؤلفه، «ارزش های جامعه میزبان» و «اخلاق کسب وکارها» در اولویت دوم، «رفتار اخلاقی گردشگر» در اولویت سوم، «مدیریت و سیاست های گردشگری» در اولویت چهارم و «گردشگری اخلاق محور» در اولویت پنجم. این پژوهش نشان داد که توجه به اصول اخلاقی در گردشگری می تواند به بهبود کیفیت تجربه گردشگران و توسعه پایدار مناطق گردشگری کمک کند. با شناسایی مؤلفه های کلیدی، می توان راه کارهای مؤثری برای ارتقاء آگاهی و مسئولیت پذیری در این صنعت ارائه داد.

رشد صنعت گردشگری در دهه های اخیر به گونه ای چشمگیر بوده است که امروزه به یکی از صنایع غالب در سطح جهان تبدیل شده و آثار اقتصادی قابل توجهی بر کشورهای مختلف برجای گذاشته است. در این میان، مؤلفه هایی همچون تصویر مقصد، انگیزه و رضایت گردشگران، نقش تعیین کننده ای در تبیین وفاداری آنان ایفا می کنند و در تحقیقات گوناگون مورد توجه قرار گرفته اند. یکی از گونه های مهم و پرطرفدار گردشگری، گردشگری طبیعت گرا است که به ویژه در مقاصد ساحلی و شهرهای مرزی از جذابیت بیشتری برخوردار است. شهر مرزی آستارا به عنوان یکی از کانون های شاخص این نوع گردشگری، جایگاهی ویژه در مطالعات مرتبط با گردشگری دارد . هدف پژوهش حاضر، بررسی ارتباط میان ادراک بازدیدکنندگان از نواحی ساحلی و رفتار گردشگران در شهر مرزی آستارا است. این تحقیق از حیث رویکرد، در زمره پژوهش های توصیفی – تحلیلی و از منظر هدف، کاربردی به شمار می آید. جامعه آماری تحقیق را گردشگرانی تشکیل می دهند که به این شهر سفر کرده اند. با توجه به حجم گردشگران ورودی، حجم نمونه ۳۸۵ نفر برآورد گردید. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه بوده و داده های گردآوری شده با استفاده از نرم افزار Smart PLS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت . یافته های تحقیق نشان داد که نقش تعدیل گر تجربه بر انگیزه، رضایت و تصویر مقصد مورد تأیید قرار نگرفت. همچنین، فرضیه های مربوط به تأثیر انگیزه گردشگران بر رضایت و وفاداری آنان رد شد. افزون بر این، تأثیر تجربه گردشگران بر وفاداری نیز به اثبات نرسید. با وجود این، سایر فرضیه های پژوهش تأیید گردید. در پایان، پیشنهادهایی متناسب با نتایج تحقیق و در راستای بهبود سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های گردشگری در شهر مرزی آستارا ارائه شده است .  

اصولاً استفاده از چارچوب های جامع نظیر مدیریت یکپارچه شهری و ارزیابی تأثیرات میراث فرهنگی می تواند به کاهش تعارضات میان توسعه بافت و حفظ ارزش های محیطی و اجتماعی کمک کند. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل بازدارنده و محرک توسعه بافت شهر ایلام با رویکرد ساماندهی و توانمندسازی پرداخته است. مطالعه حاضر با ماهیتی کاربردی _ نظری و رویکردی ترکیبی، در دو مرحله طراحی و اجرا شد. در مرحله اول، داده ها از طریق مطالعات اسنادی، پیمایش و مصاحبه های نیمه عمیق جمع آوری شدند. در مرحله دوم، داده ها با استفاده از تحلیل عاملی و مدل سازی معادلات ساختاری موردبررسی قرار گرفتند. جامعه آماری این تحقیق شامل ساکنان چهار منطقه شهری ایلام است که در ۱۴ ناحیه شهری تقسیم بندی شده اند. بر اساس تحلیل های انجام شده، ۴۳ عامل بازدارنده و ۳۸ عامل محرک توسعه در چهارچوب شش گروه اصلی (زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کالبدی _ فضایی و نهادی _ مدیریتی) شناسایی شدند. یافته های پژوهش نشان داد که مهم ترین عوامل بازدارنده توسعه بافت شهری ایلام شامل ضعف زیرساخت های کالبدی (مانند شبکه حمل ونقل ناکارآمد با بار عاملی ۰.۸۴)، تخریب منابع طبیعی (بار عاملی ۰.۷۷)، کمبود اعتبارات مالی (بار عاملی ۰.۸۱)، و ضعف هماهنگی میان نهادهای مدیریتی (بار عاملی ۰.۸۷) است. تمامی شاخص های برازش مدل نشان دهنده تناسب مناسب مدل با داده ها بودند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ضعف زیرساخت های کالبدی و تخریب منابع طبیعی چالش های اصلی توسعه پایدار بافت شهری ایلام هستند.

خشکسالی یکی از پیچیده ترین و پرچالش ترین مخاطرات اقلیمی است که با تصاویر ماهواره ای نیز پایش می شود؛ اما تنوع پوشش گیاهی و تأثیرپذیری متفاوت آن ها از شرایط خشکسالی از چالش های آن می باشد. براین اساس در پژوهش حاضر، ارتباط بین دو شاخص خشکسالی SPI و SPEI با 3 شاخص ماهواره ای TCI، VCI و VHI در 3 پوشش گیاهی جنگلی، مرتع و زراعی بررسی شد تا ضمن شناسایی مناسب ترین شاخص خشکسالی هواشناسی، مناسب ترین شاخص ماهواره ای در پوشش های گیاهی مختلف نیز بررسی شود. شاخص های ماهواره ای از تصاویر سنجنده مودیس با کد نویسی در محیط GEE برای دوره 2000 تا 2023 (24 سال) استخراج و شاخص های SPI و SPEI نیز از داده های ایستگاه هاشم آبادِ گرگان در مقیاس سالانه محاسبه شدند. نتایج نشان داد تغییرات اقلیمی معنا داری در منطقه در اثر افزایش دما رخ داده است و این باعث شده تا SPEI که علاوه بر بارش، تبخیر و تعرق را نیز در برمی گیرد شرایط خشک تری را نسبت به SPI به تصویر بکشد و همچنین این شاخص روند کاهش معناداری را نیز نشان دهد. SPEI نسبت به SPI همبستگی بالاتری را با شاخص های ماهواره ای برقرار کرد و از بین شاخص های ماهواره ای نیز TCI از همبستگی بالاتری با شاخص های ماهواره ای برخوردار بودند و در این میان بین TCI با SPEI در پوشش مرتعی بالاترین همبستگی، برابر 77 درصد بدست آمد. بر این اساس می توان نتیجه گرفت که شاخص TCI ابزار مناسب تری برای پایش خشکسالی می باشد. روند افزایشی معنادار VCI در پوشش جنگلی بر خلاف روند خشکسالی در منطقه، ناشی از گرمایش جهانی بوده که باعث افزایش دوره سبزینگی جنگل می باشد. در نهایت می توان نتیجه گرفت که شاخص های ماهواره ای برای پایش خشکسالی رفتار متفاوتی را در پوشش های گیاهی مختلف نشان می دهند و در مقیاس سالانه باید با احتیاط بیشتری از این شاخص ها استفاده کرد.

صنعت گردشگری بزرگ ترین و تأثیرگذارترین بخش اقتصادی جهان است که به ایجاد درآمد و اشتغال زایی در جوامع میزبان کمک می کند. در دهه های اخیر متغیرهای زیادی بر این صنعت به صورت مستقیم و غیرمستقیم تأثیر گذاشته اند. ازجمله این متغیرها، انتخاب مقصد به صورت مستقیم و تغییر اقلیم به صورت غیرمستقیم بوده است. تأثیر تغییرات اقلیمی بر گردشگری در بسیاری از پژوهش های علمی موردتوجه قرارگرفته است و برای کاهش آسیب پذیری راه حل هایی مانند تاب آوری و سازگار کردن گردشگری با این تغییرات ارائه شده است.هدف این پژوهش توصیف و ترسیم نقشه ای از مقاله های منتشرشده در حوزه گردشگری، تاب آوری و تغییرات اقلیمی با روش علم سنجی است که به ترسیم نقشه دانشی و خوشه بندی موضوعی این حوزه پرداخته است. در چارچوب این روش با توجه به کلیدواژه های گردشگری، تغییرات اقلیمی و تاب آوری، مقالات نمایه شده در بازه زمانی سال های 2007 تا 2023 با نرم افزارهای “VOSviewer” و”Gephi” موردبررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که کشورهای آمریکا، انگلیس، کانادا و استرالیا بیشترین مطالعات پژوهشی را با در جه مرکزیت بالای نویسندگان به خود اختصاص داده اند. مفاهیم و کلیدواژه های تغییرات اقلیمی، گردشگری، تاب آوری، سازگاری، آسیب پذیری، پایداری، مدیریت ریسک و اثرات اقلیم به تنهایی یا دوبه دو بیشترین کاربرد را داشته اند. در این مطالعه، متأسفانه کشور ایران در مقایسه با سایر کشورها نقش قابل اتکایی در تولید علم این حیطه ایفا نکرده است و شبکه همکاری محدودی با سایر کشورهای دنیا داشته است.

امروزه گردشگری به شکل یک صنعت تمام عیار درآمده و موفقیت در آن نیازمند ارائه تصویر مطلوب و متمایز از سایر رقبا است. مقاله حاضر نیز با هدف مطالعه تصویر مقصد برای گردشگران ورودی به اصفهان قبل از سفر و بعد از سفر و بررسی رضایت گردشگران و رابطه آن با تصویر مقصد به انجام رسیده است.این پژوهش با روش تحلیل ثانویه بر داده های موج اول پیمایش ملی گردشگری ایران ( سال 1400) انجام شده است. جامعه آماری شامل گردشگران ورودی به اصفهان بوده است که بر اساس فرمول نمونه گیری کوکران 382 نفر برآورد شده است. گردشگران خارجی در شهر اصفهان در مورد 9 مولفه مقصد (جاذبه های گردشگری، آب و هوا، زیرساخت ها، حمل و نقل، رستوران و غذا، بازارهای خرید، امنیت و مردم) مورد پرسش قرار گرفته و این عوامل را قبل از بازدید از ایران و پس از بازدید از ایران ارزیابی کرده اند که با استفاده از آزمون مقایسه میانگین زوجی مورد تحلیل واقع شده است. رابطه تصویر مقصد و رضایت از مولفه های گردشگری نیز با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون بررسی شده است. همچنین جهت شناسایی عوامل موثر بر تصویر مقصد از رگرسیون خطی بهره جسته شده است. یافته های این پژوهش نشان داد که تصویر مقصد در تمامی مولفه ها پس از بازدید از ایران، نسبت به قبل از سفر، مطلوب تر بوده است. همچنین این مطلوبیت در رابطه با مولفه های مردم و امنیت بیشترین تغییرات را برای گردشگران قبل و بعد از سفرشان به ایران به همراه داشته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که موثرترین عوامل در تصویر پسینی از مقصد نزد گردشگران خارجی، قابل اعتماد بودن مردم و رضایت از اقامتگاه، رضایت از غذا و مهمان نوازی مردم ایران است..

توسعه گردشگری در شهرهای جزیره ای به عنوان یک عامل کلیدی در رشد اقتصادی و اجتماعی این مناطق شناخته می شود. جزیره کیش به عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری در ایران، نیازمند یک الگوی مدیریت جامع برای بهره برداری بهینه از ظرفیت های خود است. هدف این تحقیق ارائه یک الگوی مدیریت توسعه گردشگری در جزیره کیش بوده است. این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از ترکیبی از داده های کیفی و کمی بهره می برد. اطلاعات از طریق پرسشنامه های استاندارد، مصاحبه های عمیق با کارشناسان و تحلیل اسناد موجود جمع آوری شده است. جامعه آماری شامل گردشگران، ساکنان محلی و کارشناسان حوزه گردشگری در جزیره کیش است. حجم نمونه برای گروه اول و دوم هر کدام ۳۰۰ نفر و برای گروه سوم، 50 نفر تعیین شده که به روش تصادفی هدفمند انتخاب شده اند. داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری مانند SPSS و Smart-PLS و تحلیل محتوا مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته اند. یافته های تحقیق نشان داد که عواملی نظیر زیرساخت های گردشگری، سیاست های مدیریتی، حفظ محیط زیست و مشارکت جامعه محلی از مهم ترین مؤلفه ها در مدیریت توسعه گردشگری در جزیره کیش هستند. همچنین، نیاز به تدوین برنامه های آموزشی و افزایش آگاهی عمومی در زمینه گردشگری پایدار به وضوح مورد تأکید قرارگرفته است. نتایج نشان دهنده وجود پتانسیل های بالای گردشگری در جزیره کیش است همچنین نتایج حاکی از آن است که برای دستیابی به توسعه پایدار گردشگری در جزیره کیش، لازم است یک الگوی مدیریتی جامع و یکپارچه طراحی شود که تمامی ذینفعان را در فرآیند تصمیم گیری دخیل کند.

پژوهش حاضر با هدف تحلیل سطح دانش و نگرش و نیز رفتارهای محیط زیستی مدیران اماکن ورزشی شهر تبریز انجام شد. این پژوهش توصیفی و از نوع پژوهش های کاربردی- توسعه ای است. جامعه آماری پژوهش، کلیه مدیران اماکن ورزشی دولتی شهر تبریز بودند (97 N=) که نمونه به شیوه تمام شمار انتخاب شد و مدیر 63 مجموعه ورزشی در پژوهش حاضر شرکت کردند. ابزار پژوهش پرسشنامه های سنجش دانش، نگرش و رفتار محیط زیستی بود که روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها توسط متخصصین مدیریت ورزشی تأیید و پایایی آن ها نیز به روش آلفای کرونباخ محاسبه شد. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش از آزمون های غیرپارامتریک علامت ها، ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن و یومن ویتنی استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS 26 در سطح معنی داری 05/0≥P انجام شد. نتایج نشان داد که اختلاف معنی داری بین سطح دانش و نیز رفتار محیط زیستی مدیران با نقطه میانی وجود ندارد اما سطح نگرش محیط زیستی مدیران به طور معنی داری کمتر از نقطه میانی بود. بررسی روابط بین متغیرها نشان داد که بین دانش محیط زیستی مدیران با نگرش و رفتار محیط زیستی آنان رابطه معنی داری وجود ندارد، اما رابطه بین نگرش محیط زیستی مدیران و رفتار محیط زیستی آنان معنی دار بود. بخش دیگر نتایج نشان داد دانش، نگرش و رفتار محیط زیستی مدیران اماکن ورزشی ارتباطی با سطح تحصیلات، سنوات خدمت و شرکت در دوره های دانش افزایی آنان ندارد. بر اساس یافته های پژوهش حاضر می توان گفت توسعه نگرش مثبت نسبت به مسائل محیط زیستی در مدیران اماکن ورزشی می تواند همراه با تغییر رفتار در حفظ محیط زیستی آنان باشد.