ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱٬۸۸۱ تا ۱٬۹۰۰ مورد از کل ۸۴٬۷۶۸ مورد.
۱۸۸۱.

Investigating the Effect of Linguistic Knowledge on Jurisprudential Inference from the Qur’anic Text: A Mixed-Methods Study(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۵
The comprehension of Qur’anic legal texts ( āyāt al-aḥkām ) is a complex process central to Islamic jurisprudence. While traditional hermeneutics ( Uṣūl al-Fiqh ) provides interpretive principles, the specific cognitive-linguistic inference types mobilized by jurists and their teachability remain underexplored in empirical research. Therefore, the current research aimed to explore the inference types mobilized during the jurisprudential interpretation of Qur’anic texts and then investigate the effect of their explicit training on jurisprudential comprehension among advanced learners of seminary schools in Iran. To this purpose, a sequential mixed-methods design was employed. The initial qualitative phase used a phenomenographic approach, analyzing data from expert interviews (n = 6), documentary research, and a literature review to identify key inference types. The subsequent quantitative phase utilized a pre-test/ intervention/ post-test design with an intact class of senior jurisprudence learners (N=17). A researcher-developed test measured comprehension before and after a five-session intervention that provided explicit instruction on the identified linguistic inferences. The qualitative phase identified nine core linguistic inference types essential for jurisprudential comprehension, including Backward Build-Up, Elaboration, Causation, Pragmatism, Analogy, Prediction, Instrumentation, Semantic Framing, and Cognitive Space Blending. The quantitative phase also revealed a statistically significant improvement in jurisprudential comprehension following the intervention. A paired-samples t-test showed a significant mean score increase from 11.71 (SD = 2.28) in the pre-test to 16.76 (SD = 1.20) in the post-test (t (16) = −13.73, p < .001), with a mean gain of 5.06 points. The findings confirm that jurisprudential reasoning operates through a definable set of linguistic inferences that must be learned.
۱۸۸۲.

بدن مادی از دیدگاه حکمت متعالیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۶ تعداد دانلود : ۱۵۵
شناخت حقیقت بدن مادی در حکمت متعالیه، مستلزم شناخت نفس و در نتیجه منجر به معرفت نفس خواهد شد؛ اما با وجود اهمیت آن، در آثار فیلسوفان به طور پراکنده و موجز بدان پرداخته شده است. مقاله حاضر در صدد است تا با توجه به مبانی خاص صدرالمتألهین به بررسی تفصیلی حقیقت بدن مادی بپردازد. بر اساس سه اصل وجود شناختی در حکمت متعالیه یعنی اصالت وجود، تشکیک، حرکت اشتدادی و اصل دیگر مطرح در علم النفس صدرایی یعنی «النفس فی وحدتها کل القوا»، وجود واحد انسانی با حرکت جوهری سیر خود را از ماده عنصری آغاز کرده و با طی درجات وجود تدریجاً به تجرد می رسد. این پژوهش ضمن بررسی تفصیلی سیر از ماده به مجرد، به تبیین معنای مادی مجرد بودن نفس و رفع دو شبهه مهم در این زمینه پرداخته و در پایان به این دستاورد رسیده که حیثیت مادی نفس با حیثیت تجردی اش توأم با یکدیگر و بلکه یگانه است و حقیقت بدن که عبارت است از ظهور و بروز قوا و کمالات نفس به شکل صور مقداری؛ متمایز با حیث مادی نفس می باشد.
۱۸۸۳.

قراءه دولوزیه فی الصیروره والترحال الجذموری؛ دراسه فی روایه "الرکض وراء الذئاب" لعلی بدر(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۵ تعداد دانلود : ۱۰۶
یرکّز هذا البحث علی مفهوم الترحال والصیروره الجذموریّه من منظور الفیلسوف الفرنسی ما بعد الحداثی "جیل دولوز" الذی تتجه فلسفته نحو رفض الثوابت والدعوه إلی الاختلاف والتعدّدیه. یعتبر الترحال الجذموری عند جیل دولوز رفضاً للبنی التحتیه وأنظمه التمثیل، بینما تشیر الصیروره إلی التحوّل المستمر بعیداً عن الجمود والسکون، بهدف تفکیک الثوابت وإعاده تشکیل الذات بشکل مستمر ولانهائی. وقد تتناول المقاله من خلال المنهج الوصفی- التحلیلی، توظیف الصیروره والترحال فی النص الروائی لروایه "الرکض وراء الذئاب" لعلی بدر لتصویر التغییر والتحوّل عند الشخصیّات الروائیّه، نظراً إلی أنّ الهدف الأساس لهذا البحث هو استکشاف أشکال الصیروره والترحال فی النص الروائی، لبیان أثرها علی الشخصیّات بوصفها صیرورات مفتوحه وغیر مکتمله. وقد وجدنا، أنّ البطل الروائی لا ینظر إلی الهویه کمفهوم ثابت ومهیمن بل کسلسله من التحوّلات المستمره، حیث نری البطل الروائی فی حاله مستمره من التنقّل والترحال لا بالمعنی الجغرافی، بل بالمعنی الجذموری الذی یتکوّن علی أساس الوعی والتمرّد علی القوالب الجامده التی تؤطّره، فالبطل الروائی، یبحث عبر الترحال والصیروره عن خطوط للهرب الجذموری لفتح إمکانیات جدیده ومسارات مختلفه للحیاه. کما تؤکّد الدراسه علی أنّ الهویه عند البطل الروائی لیست نقطه ثابته بل یعید البطل تشکیل هویته من جدید عبر مراحل متعدّده من التمرّد علی الأنظمه السلطویّه الاجتماعیه؛ إذ تتحوّل شخصیته من حاله الضعف والتشتّت إلی شخصیه مثمره وقویّه تسهم فی تغییر الحیاه وتجدّدها واکتشاف تجارب جدیده للهویه والذات.
۱۸۸۴.

تأثیر معرفه النفس صدر المتألهین بر مسئله معاد

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۱
نفس صدرایی، جوهر ذاتاً مجردی است که با حدوث جسمانی خود، در مسیر تغیر ذاتی و استکمال جوهری خویش قرار می گیرد. چنین نفسی در مقام تعلق فعلی به ماده، با استعانت از قوای متعددی که هریک شأنی از شئون آن هستند، نردبان تشکیک را می پیماید؛ به گونه ای که درنهایت، از منشأ جسما نی اش بی نیاز می گردد و آنگاه می تواند در نشئه ای دیگر باقی بماند. اما اگر پیش از رسیدن به تجرد تام عقلی، مرگ بین او و بدن هیولانی و مادی اش فاصله بیندازد، چه سرنوشتی در انتظارش خواهد بود؟ آیا روح به تنهایی در نشئه دیگر محشور خواهد شد؟ به راستی تناقض چنین بحث عقلانی با نصوص آیات و روایات چگونه مرتفع می گردد؟ در فلسفه متعالیه، انسان نه تنها با روح، بلکه با جسمش نیز محشور می گردد. جسم مترقی و متکامل صدرایی، با همان عینیت جسم دنیوی و با خلاقیت قوه خیال مجرد ایجاد می گردد؛ درحالی که صورت جسمیه اش محفوظ، اما هیولا و ماده اش را در نشئه دنیا برجای گذاشته است. چنین انسانی، مرهون نگاه عمیق صدرایی به نفس و اصول و مبانی شگرف فلسفی اوست. در این منظر، علاوه بر همسویی با متون دینی، شبهه تناسخ و امثال آن نیز جایگاهی نخواهد داشت.
۱۸۸۵.

محمد عابد الجابری و نقد عقلانیت عربی

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۴ تعداد دانلود : ۱۱۴
بررسی میراث مکتوب عربی اسلامی(تراث) و نسبت آن با دنیای معاصر، از قرن نوزدهم میلادی و هم زمان با دوران بیداری عربی(عصر النهضه) به یکی از مسائل محوری اندیشه در جهان عرب بدل شد. این مسئله که ابتدا جنبه ای فرهنگی معرفتی داشت، به سرعت با دغدغه های سیاسی درباره علل پیشرفت غرب و واپس ماندگی مسلمانان گره خورد و به شکل گیری دوگانه «سنت مدرنیته» (اصالت معاصرت) انجامید. در پاسخ به این وضعیت، رویکردهای متفاوتی ظهور کرد: از جریان های هویت گرا و اصلاح گران دینی (چون طهطاوی و عبده) که میراث را نیازمند بازنگری می دیدند، تا تاریخ نگاری اندیشه (مانند احمد امین و عبدالرحمن بدوی) و خوانش های ایدئولوژیک (سلفی، لیبرال، مارکسیستی) که به ویژه پس از شکست ۱۹۶۷ شدت گرفت. در این میان، محمد عابد الجابری با طرح پروژه «نقد عقل عربی»، گذاری مهم از نقد محتوای میراث به نقد بنیان های معرفتی و سازوکارهای تولید اندیشه در فرهنگ عربی اسلامی را رقم زد. او ساختار عقل عربی را متشکل از سه نظام معرفتی متعارض تحلیل کرد: ۱. نظام بیانی، مبتنی بر متن (قرآن و سنت) و زبان عربی که بر علوم نقلی و کلامی حاکم است و سازوکار اصلی اش قیاس فقهی و کلامی است؛ ۲. نظام عرفانی، ریشه دار در هرمسی گری و گنوستیسیسم پیشااسلامی که بر کشف و شهود و تأویل باطنی تأکید دارد و در فلسفه مشرقی (فارابی، ابن سینا)، تصوف و تشیع (به ویژه اسماعیلیه) تجلی یافته و از منظر جابری «عقل مستعفی» است؛ ۳. نظام برهانی، مبتنی بر عقلانیت ارسطویی و استدلال منطقی که در فلسفه اسلامی به ویژه در اندیشه فیلسوفان مغرب عربی (ابن رشد) به اوج رسید، اما در برابر دو نظام دیگر در حاشیه ماند. جابری چیرگی دو نظام بیان و عرفان را عامل اصلی انحطاط و زوال عقلانیت در جهان عرب می داند و راه برون رفت را در احیای نظام برهانی می جوید. تحلیل او ضمن نقد نگاه شرق شناسانه، خود به دلیل جانبداری از عقلانیت مغربی در برابر مشرقی، متأثر از گرایش های ایدئولوژیک (ناسیونالیسم عربی) دانسته شده است. نویسنده در این مقاله ابتدا خلاصه ای از اندیشه های جابری ارائه می کند و درنهایت به این نتیجه رسیده است که هم پروژه نقد عقلانیت عربی و هم طرح های مشابه که سبب پدید آمدن مصلحان دینی در جهان عرب شد، در تشخیص درد و درمان جوامع اسلامی به خطا رفته اند و بر عوامل اقتصادی و اجتماعی چشم پوشیده اند.
۱۸۸۶.

A Study on the Impacts of Islamic Lifestyle on Reducing Environmental Migration(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۵۹
SUBJECT & OBJECTIVES: The crisis of forced migration driven by environmental degradation and climate change has emerged as one of the most complex challenges confronting the global community in the 21st century. While dominant policy discourses tend to locate solutions primarily in green technologies, climate policies, and humanitarian assistance, this article advances a novel interdisciplinary argument: at its core, the crisis is rooted in a profound moral and spiritual rupture in the modern human–nature relationship. Effective engagement with this challenge, therefore, requires the revitalization of a comprehensive, meaning-giving framework for living on Earth. METHOD & FINDING: Employing an analytical–descriptive methodology and drawing upon foundational Islamic sources—the Quran and the Sunnah—as well as contemporary interdisciplinary literature on environmental ethics, this study proposes and explicates a conceptual model of a sustainable Islamic lifestyle. This model is presented as a human, value-oriented approach that complements conventional policy solutions. Grounded in Islam’s divine unity (tawḥīd)-centered ontology, the model organizes the key components of lifestyle across three interrelated levels: the individual, the social, and the governance spheres. CONCLUSION: The findings of the article demonstrate that this integrated framework—by institutionalizing principles such as tawḥīd-orientation, trusteeship (amānah), moderation (iʿtidāl), contentment (qanāʿah), intergenerational justice, and shared responsibility—can systematically reduce pressure on natural resources, enhance community resilience, and mitigate the principal drivers of forced environmental migration. The article concludes that reviving a lifestyle rooted in practical wisdom (ḥikmah ʿamaliyyah) of Islam is not merely a cultural option but an ecological and ethical imperative for navigating the current crisis and building a just and sustainable future for all inhabitants of the Earth.
۱۸۸۷.

بررسی و ارزیابی ادله امتناع و امکان فهم فلسفی قرآن با تأکید برآراء صدرالمتألهین(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۲ تعداد دانلود : ۱۷۸
بسیاری از فلاسفه بزرگ اسلامی به فهم فلسفی قرآن توجه خاص داشته و تعالیمی را که از این راه به دست آورده اند در قالب تفسیر فلسفی قرآن کریم نگاشته اند. در میان آنها، گسترده ترین تفسیر فلسفی متعلق به ملاصدراست. ایشان فهم فلسفی خود از آیات قرآن را در کتاب «تفسیر قرآن کریم» بیان کرده است. یکی از مباحث مهمی که درباره فهم فلسفی مطرح می شود، بحث امکان آن است که دیدگاه های متفاوتی درباره آن وجود دارد. عده ای قائل به امتناع آن هستند و برای این ادعای خود دلایلی ارائه کرده اند. عده ای دیگر هم به امکان و جواز آن باور دارند و با دلایل متعدد، به اثبات آن پرداخته اند. این پژوهش کوشیده است تا به پرسش های ذیل پاسخ دهد: آیا فهم فلسفی قرآن امری ممکن و مجاز است یا خیر؟ دیدگاه صدرالمتألهین در این زمینه چیست؟ پس از بیان دلایل موافقان و مخالفان فهم فلسفی قرآن و بررسی و ارزیابی آنها، با روش توصیفی و تحلیلی، تصویر روشنی از دیدگاه صدرا درباره امکان فهم فلسفی قرآن ارائه شده و زمینه ای برای اثبات هماهنگی فلسفه و قرآن، و در مراتب بالاتر، عدم تمایز عقل و دین فراهم آمده است.
۱۸۸۸.

معرفی و نقد کتاب فرهنگ نامه علوم قرآنی با تمرکز بر مداخل مرتبط با اعجاز قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸ تعداد دانلود : ۴۵
فرهنگ نامه علوم قرآنی به قلم جمعی از پژوهشگران و با اهتمام مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین شده است. جایگاه این اثر به عنوان تنها فرهنگ نامه تخصصی فارسی در این زمینه، انتشار نسخه برخط رایگان و کسب عنوان «کتاب شایسته تحسین»، از انگیزه های اصلی در معرفی و نقد آن بوده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - انتقادی و باهدف ارتقای علمیِ اثر، در سه بخش تنظیم شده است؛ بخش اول به معرفی کلی اثر و ساختار آن اختصاص دارد و بخش دوم به ارزیابی ابعاد شکلی آن پرداخته که نتایج این دو بخش بیانگر انسجام و استاندارد مطلوب در این زمینه است. بخش سوم به نقد محتواییِ مداخل اعجاز قرآن، اختصاص دارد. یافته های بخش نقد محتوایی مداخل اعجاز، کاستی های جدی را آشکار می سازد؛ عدم انسجام منطقی در حجم مطالب، استدلال های فاقد اتقان، تعارض میان تعریف «معجزه» با وجوه اعجاز ارائه شده، استناددهی غیر نظام مند، عدم جامعیت در پوشش مفاهیم مرتبط، فقدان دیدگاه های متنوع و عدم تعامل با پژوهش های روزآمد بین المللی ازجمله این کاستی ها است. در مجموع، نتایج نشان می دهد که این فرهنگ نامه برای ارتقاء به سطح یک منبع مرجع علمی معتبر، نیازمند بازنگری در روش شناسی و محتواست.
۱۸۸۹.

نقد ترجمة شهيدي لخطبة المتقين في نهج البلاغة على ضوء نظرية فيناي وداربلنت(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶۵ تعداد دانلود : ۱۸۷
تعتبر ترجمه الأستاذ شهیدی من أدق الترجمات الفارسیه لنهج البلاغه وأجملها. وقد حاول الأستاذ تقدیم ترجمه بلاغیه جدیده لهذا الکتاب من خلال اتباع التکافؤ الدینامیکی وسیاق اللغه الهدف وإظهار إمکانیات اللغه الفارسیه فی الترجمه باستخدام لغه جدیده وأنیقه. ولا شک أنه سعى إلى الکشف عن الآثار الفریده لبلاغه هذا الخطاب البلیغ. فمن هذا المنطلق، من أجل تقدیم تقییم إیجابی ودقیق لجوده هذه الترجمه وطریقتها، لقد اعتمد هذا المقال على المنهج الوصفی التحلیلی فی دراسه الموضوع، علی أساس نظریه "فینای وداربلنت" لتقییم جوده الترجمه التی یُعدّ فیها الاقتراض والنسخ والترجمه الحرفیه من تقنیات الترجمه المباشره؛ والإبدال الصرفی، والتکییف، والتکافؤ والتطویع من تقنیات الترجمه غیر المباشره. یتکون هذا البحث من بعدین: نظری وتطبیقی، بحیث أوضح المؤلف أولاً مؤلفات نظریه فینای وداربلنت 1995م، ثم باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی، وبالاعتماد على أمثله من ترجمه شهیدی لخطبه الإمام علی (j) فی نهج البلاغه المسمّاه بالمتقین، درس هذه الخطبه، بناءً على الطرق السبع لفینای وداربلنت. تظهر مکتسبات البحث أنّ شهیدی من بین الطرق السبع لفینای وداربلنت، استفاد بشکل أقل من طرق الترجمه المباشره التی تشمل الاقتراض والنسخ والترجمه الحرفیه؛ ولکنه استخدم الأسالیب الأربعه المتمثله فی الإبدال والتطویع والتکافؤ والتکییف المتعلقه بالطریقه غیر المباشره بشکل أکبر فی الترجمه وساعدت هذه الطریقه فی زیاده قابلیه القراءه والطلاقه فی ترجمته، کما أنّه من بین التقنیات المختلفه للطریقه غیر المباشره، تحول إلى إزاحه العناصر الهیکلیه للغه المصدر؛ إذ إنه أراد تقدیم ترجمه أدبیه وبلاغیه للخطبه.
۱۸۹۰.

الگوی معنوی توبه در دعای ابوحمزه ثمالی: تحلیل مضمون سازوکارهای شناختی، انگیزشی و کنشی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۷ تعداد دانلود : ۳۶
بهره برداری از آموزه های معرفتی ادعیه اهل بیت علیهم السلام، آحاد جامعه را به مسیر هدایت و سعادت رهنمون می سازد. دعای ابوحمزه ثمالی یکی از ادعیه ای است که می تواند در شناسایی راه های خروج از گناه روشنگری داشته باشد. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون، ضمن تحلیل کمی و کیفی دعای ابوحمزه ثمالی، سه مقوله راهکارهای شناختی، انگیزشی و رفتاری برای خروج از گناه مورد بررسی قرار گرفته است. این نوشتار گویای آن است که راهکارهای خروج از گناه در دعای ابوحمزه نه تنها ناظر به توصیه های عرفانی یا عاطفی هستند، بلکه در قالب یک سیستم معرفتی، انگیزشی و رفتاری، ساختار دقیق بازگشت به فطرت را بیان می دارند. امام سجاد علیه السلام در این دعا، نقشه راه خروج از گناه را با در نظر گرفتن ابعاد وجودی انسان طراحی کرده اند. در بعد شناختی، تأکید بر وسعت رحمت الهی، معرفت به خداوند به عنوان تنها پناهگاه و درک تقصیر انسان، بستر تحول فکری و احساس امید در انسان را فراهم می سازد. در بُعد انگیزشی، ترکیب خوف و رجا، اظهار عجز و جلب محبت الهی، نقش مهمی در ایجاد میل درونی به بازگشت ایفا می کند. در حوزه رفتاری نیز اعمالی همچون دعا کردن، انجام تکالیف الهی و اعتراف به گناه، به عنوان گام های عملی برای خروج از گناه معرفی شده اند. این پژوهش نشان می دهد که دعای ابوحمزه با زبانی دقیق، ساختار معنوی منسجمی در تربیت و تحول اخلاقی فرد گنه کار ترسیم کرده است و الگویی تلفیقی از معرفت، انگیزه و عمل برای بازگشت به مسیر بندگی ارائه می دهد که در تربیت دینی و اخلاق، کاربردی است.
۱۸۹۱.

جایگاه و نقش دولت در حکمرانی زمینه ساز

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۴ تعداد دانلود : ۱۳۴
حکمرانی زمینه ساز به مثابه راهکاری برای تحقق جامعه مطلوب در عصر غیبت کبری، از مباحث مهم در اندیشه اسلامی است. این مقاله به بررسی جایگاه و نقش دولت در حکمرانی زمینه سازِ فرج در اندیشه اسلامی می پردازد و از چگونگی تبدیل وضع موجود به وضع مطلوب (ظهور حضرت مهدی(عج) از طریق حکمرانی سخن می گوید. یافته ها نشان می دهد که انتظار فرج یک عمل اجتماعی و تمدنی است و حکمرانی زمینه ساز باید مبتنی بر بنیان های توحیدی، ترجیح آخرت بر دنیا در دو راهی ها، حکمت وحیانی و عقلانی، و در مقیاس امت باشد. همچنین کاهش دخالت مستقیم دولت و اقدام دولت در راستای افزایش مشارکت مردم در سیاست گذاری، تنظیم گری و نظارت، بر اساس منطق ولایت مداری، شرط لازم برای تحقق این نوع حکمرانی است. مقاله به چالش های فعلی جمهوری اسلامی ایران مانند دولتی بودن اداره کشور، به ویژه در عرصه اقتصاد و آموزش عالی اشاره می کند و راهکارهایی مانند تقویت نقش مردم و نخبگان پیشنهاد می دهد. این نوشتار با شیوه اسناد کتابخانه ای و روش استنباطی و دلالت که در دانش منطق تبیین شده است، تحقیق را به سامان می رساند.
۱۸۹۲.

تحلیل حکمی نهی از داد و ستد هنگام برپایی نماز جمعه از دیدگاه مذاهب اسلامی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۷ تعداد دانلود : ۵۰
آیه نهم سوره جمعه، به دعوت مسلمانان جهت برپایی نمازجمعه اختصاص دارد و در ضمن این دعوت، از دادوستد در هنگام برپایی نمازجمعه نهی شده است. از همین رو باید مشخص گردد که حکم بیع در وقت نمازجمعه از دیدگاه مذاهب اسلامی چیست؟ پیرامون این آیه از جانب فقیهان اقوال مختلفی نقل شده است. فقیهان مذهب امامیه و مذاهب چهارگانه اهل سنت در این موضع، دیدگاه های متفاوتی ارائه داده اند. مقاله حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، پس از بررسی نوع نهی، اعم از تنزیهی یا تحریمی بودن آن، به بررسی دایره شمولی مخاطبان نهی و به تناسب آن، حکم خریدوفروش برای افراد منهیٌ عنه پرداخته و به این نتیجه رسیده است که اختلاف در نوع نهی و دایره شمول مخاطبان آن، تأثیر بسزایی در بیان حکم عالمان مذاهب مختلف پیرامون بیع داشته است؛ تا جایی که عده ای بر حرمت و عده ای بر جواز بیع در هنگامه برپایی نمازجمعه قائل گردیده اند. همچنین به دلایل سه گانه هیئت نهی، روایات تفسیری و فهم متشرعه در صدر نزول آیه با توجه به شواهد، نهی در آیه از نوع تحریمی و به معنای لزوم ترک بیع هنگام نمازجمعه و مخاطبان آیه مذکور، مردان مکلف هستند و بانوان و کودکان مورد خطاب تکلیفی آیه نیستند.
۱۸۹۳.

بررسی قصص قرآنی با توجه به قاعده سیاق (دیدگاه عابد الجابری و علامه طباطبایی)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۹ تعداد دانلود : ۱۰۱
این مقاله به بررسی «قصص قرآنی» با تمرکز بر قاعده محوری «سیاق»، بر اساس آراء عابد الجابری و علامه طباطبایی می پردازد. هدف این پژوهش، توصیف ماهیت و کارکرد قصص قرآنی و همچنین تبیین ویژگی های داستان های قرآنی از منظر جابری و ارزیابی آن ها در مقایسه با دیدگاه علامه طباطبایی است. پرسش اصلی این است که تمایز رویکرد این دو متفکر در فهم قصص قرآنی با اتکا به قاعده سیاق چیست؟ و کدام رویکرد بازنمایی دقیق تری از واقع نمایی قصص قرآنی ارائه می دهد؟ روش تحقیق در این مطالعه، توصیفی-تحلیلی بوده و با تکیه بر آثار تفسیری هر دو متفکر، وجوه تمایز و نقاط قوت و ضعف دیدگاه هایشان آشکار شده است. مهم ترین یافته ها نشان می دهد که هر دو مفسر بر نقش تعیین کننده سیاق در درک پیام قصص قرآنی اتفاق نظر دارند. جابری قصه ها را برهان و دلیل در بستر سیاق مرتبط می بیند که نقشی اقناعی و هدایت گر بر پایه آگاهی های تاریخی و فرهنگی مخاطب زمان نزول، دارند. او بر این اساس پنج ویژگی برای قصص قرآنی برمی شمرد: ضرب المثل بودن، اکتفا بر جوهر و محتوا، حقیقت تاریخی، بررسی بر حسب ترتیب نزول و گروه بندی و مرحله بندی. در مقابل، علامه طباطبایی نیز با تأکید بر اتصال قصص به موضوع و سیاق آیات، آن ها را در خدمت موعظه و تنزیل آموزه های الهی و مرتبط با مضمون کلی آیات می داند.
۱۸۹۴.

کندوکاو واژه «انسان» در قرآن کریم؛ با رویکرد الهیات محیط زیست(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۱ تعداد دانلود : ۱۰۴
باور برخی الهیدانان طرفدار محیط زیست این است که الهیات ادیان ابراهیمی، یهودیت و مسیحیت به شدت انسان محور هستند و این بستری برای تخریب محیط زیست توسط انسان ایجاد نموده است. رویکرد «انسان محور» در الهیات اسلامی نیز وجود دارد و برای بهبود رفتار مسلمانان در نگهداری از محیط زیست تا جای ممکن باید به نقد و بازبینی آن پرداخت تا بتواند به الهیات محیط زیست نزدیک شود. برای درک جایگاه نوع انسان در الهیات اسلامی، ابتدا باید به قرآن کریم مراجعه کرد و بررسی نمود که درباره «انسان» چگونه سخن گفته است. این تحقیق برای نخستین بار واژه «انسان» را در قرآن کریم با رویکرد توصیفی بررسی کرده است و رویکرد تحلیلی آن در نقد آموره انسان محوری نیز متمایز و جدید است. رویکرد قرآن هنگام به کار بردن واژه «انسان» نه ستایش او، بلکه سرزنش او و یادآوری نقاط ضعف، کمبودها و ویژگی های ناپسند اوست. واژه های به کار رفته برای انسان شامل: ظلوم، جهول، ضعیف، یئوس، کفور، فرح، فخور، قنوط، قتور، هلوع، جزوع، منوع، خسر، کنود، کبد، جدل، طاغی، عجول، غرور، کدح، اسفل السافلین، خلق شده از صلصال و حمأ مسنون و منکر الحشر می باشد. از این ویژگی هایی که قرآن در مورد نوع انسان به کار برده است، می توان چنین نتیجه گرفت که خداوند به این روش انسان را با فروتنی مأنوس می کند، و از تکبّر و خودبزرگ بینی دور می کند و در نتیجه، دینداران می بایست در اخلاق عملی و مواجهه ی خود با دیگر آفریده های طبیعت از خوی خودپرستی، سلطه گری و برتری جوئی پرهیز کنند.
۱۸۹۵.

اهمیت و اهداف تفسیر تقریبی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۴ تعداد دانلود : ۳۳
«تفسیر تقریبی» رویکردی است که با تمرکز بر مشترکات اعتقادی، فقهی و اخلاقی، تلاش می کند تا قرآن را به عنوان نقطه اتصال مسلمانان معرفی کرده، از بروز شکاف های فکری و اجتماعی جلوگیری کند. این شیوه، برخلاف تفسیرهای انحصاری و تعصّب آلود، با تکیه بر مشترکات عقیدتی و فکری، در پی کاهش تنش های مذهبی و تقویت روحیه وحدت اسلامی است. این پژوهش، با روش اسنادی و با شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده و درصدد است با بررسی اهمیت و اهداف «تفسیرتقریبی»، نقش آن را در تحقق امت واحده اسلامی آشکار سازد. این رویکرد با تمرکز بر مشترکات دینی و کنارگذاشتن منازعات فرقه ای، می تواند به کاهش درگیری های مذهبی، تقویت گفتمان امت واحده، و ارتقای جایگاه جهان اسلام در برابر تهدیدهای بیرونی بینجامد و به راهبردی تمدنی جهت تحکیم وحدت مسلمانان بدل شود. از مهم ترین دستاوردهای این پژوهش، ارتقای همبستگی علمی و فکری میان مفسران و محققان اسلامی، فراهم سازی زمینه برای گفت وگوی بین مذهبی و تقویت اعتماد متقابل، مقابله با جریان های تکفیری و اسلام هراسی، از رهگذر ارائه تصویری عقلانی و وحدت گرا از اسلام است.
۱۸۹۶.

امر به معروف و نهی از منکر؛ اهداف، شرایط فردی، اولویت و پیامدها (مطالعه موردی حجاب)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۹۳ تعداد دانلود : ۱۲۰
امر به معروف و نهی از منکر از فروع مهم دین اسلام است که اجرای صحیح آن نیازمند درک دقیق از اهداف، شرایط فردی آمر و ناهی، اولویت ها و پیامدهای اجتماعی آن است. این پژوهش با روش تحلیلی و تطبیقی، ضمن استخراج اهداف این فریضه از متون دینی، به تحلیل شرایط گناه، ویژگی های آمر و ناهی، مراتب اجرا، و لوازم اجتماعی آن پرداخته است. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی برای اولویت بندی منکرات براساس میزان تأثیرگذاری اجتماعی، نوع تأثیر (با یا بدون اراده دیگران)، و نیاز به تقوای فردی یا جمعی است. این چارچوب سپس بر مسئله حجاب به عنوان یک منکر اجتماعی تطبیق داده شده و نشان داده می شود که حجاب، با توجه به ماهیت آن، تنها مشمول امر زبانی است و اجرای قهری آن، نه تنها فاقد اثربخشی، بلکه موجب وهن دین و کاهش دینداری درونی در جامعه می گردد. پژوهش، با تأکید بر لزوم تجدیدنظر در برخی شیوه های رایج اجرای این فریضه، پیشنهاد می دهد که سیاست گذاری فرهنگی جایگزین اقدامات سلبی شود.
۱۸۹۸.

ظرفیت سنجی و چالش های اخلاقی کاربست هوش مصنوعی در فرایند تربیت اخلاقی دانش آموزان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۹ تعداد دانلود : ۱۰۵
این پژوهش به تحلیل انتقادی ماهیت دیالکتیکی هوش مصنوعی در تربیت اخلاقی می پردازد و تعارض بنیادین میان «منطق ابزاریِ فناوری» و «منطق اخلاقیِ تربیت» را صورت بندی می کند. این تحقیق کیفی با روش تحلیل مفهومی و بصورت نظام مند، ضمن ظرفیت سنجی فرصت ها و چالش های این حوزه، به این پرسش کلیدی پاسخ می دهد که چگونه می توان از این تعارض در چهارچوب ارزشی اسلامی ایرانی برون رفت. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی در عین ایجاد ظرفیت های بی بدیل برای شخصی سازی تجربه اخلاقی، با تهدیدهای ماهوی نظیر سوگیری الگوریتمی، فرسایش ارتباط انسانی و تضعیف عاملیت اخلاقی همراه است. برای برون رفت از چالش های مذکور، چهارچوبی «ظرفیت ساز و مسئولیت محور» که بر اصولی چون حاکمیت انسان بر فناوری، مسئولیت پذیری نهایی مربی و ترکیب نظارت انسانی با تحلیل الگوریتمی پیشنهاد می شود. نتیجه نهایی بر ضرورت تدوین یک سیاست نامه ملی مبتنی بر سه گانه «انسان اخلاق فناوری» تأکید می ورزد تا هوش مصنوعی به فرصتی برای تعالی اخلاقی نسل آینده بدل گردد.
۱۹۰۰.

کشف و تحلیل مغالطات بخش نبوت «تحفه اثنا عشریه»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۰۶ تعداد دانلود : ۱۳۰
در مباحث نبوت عامه و خاصه علیرغم وجود اشتراکات فراوان میان فرق اسلامی، افتراقاتی نیز مطرح است و بر همین اساس، شبهاتی پیرامون قرائت شیعی مطرح شده است. بهعنوان نمونه، در کتاب «تحفه اثناعشریه» نوشته شاه عبدالعزیز دهلوی (1159 ق) از علمای هند، دیدگاه شیعه نقد شده است. در نقد این کتاب، گرچه آثار ارزشمندی تولید شده اما از دریچه کشف مغالطات بهکارگرفته و تحلیل انتقادی آنها، به اثری دست نیافتیم. نوشتار حاضر به روش توصیفی و تحلیل منطقی و با هدف کشف مغالطات و پاسخگویی به نقدهای دیدگاه امامیه در حوزه نبوت سامان یافته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مهمترین مغالطات دهلوی عبارتند از: 1. مغالطه اشتراک اسم در واژه وجوب بعثت؛ 2. مغالطه بیرونی در جایگاه نبوت و امامت معصومان؛ 3. مغالطه در مقام مقایسه علم نبی با علم امام؛ 4. مغالطه گزارهای غیرلفظی در بیان عصمت انبیاء؛ 5. نسبت دروغ یا تفسیر نادرست به امامیه در داستان حضرت آدم؛ 6. مغالطه تفسیر نادرست در داستان ابراهیم؛ 7. مغالطه بیرونی در داستان حضرت یونس؛ 8. مغالطه گزارهای غیرلفظی در رسالت حضرت موسی؛ 9. مغالطه گزارهای غیرلفظی از نوع کوچکنمایی جایگاه امام علی در شب معراج.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان