ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۲۸۱ تا ۳۰۰ مورد از کل ۸۴٬۷۳۰ مورد.
۲۸۱.

نقش خلاقیت انسانی در روش تحقیق تکاملی با تاکید بر علوم اجتماعی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۶۸ تعداد دانلود : ۱۶۵
خلاقیت انسانی نقشی مهم در ساختن نظریه های علمی دارد. اما گاهی روش شناسی علمی به نحوی تبیین می شود که گویی نظریات علمی با پیروی جبری و مطلق از چند مرحله کاملا مشخص و صرفا منطقی؛ ساخته می شوند. روش شناسی تکاملی با تعیین جایگاه خلاقیت در فرآیند تحقیق با مرزبندی نسبت به رویکردهای کیفی و کمی از «تناسب خلاق» در برابر دو مفهوم «برساخت» و «کشف» سخن به میان می آورد. واژه تناسب هم به ضرورت هماهنگی خلاقیت محقق با ظرفیت های جهان واقع اشاره دارد و هم به سازگاری با گزاره های ارزشی که وضع مطلوب پدیده ها بر اساس آنها استنباط می شود. از دیگر سو عقلانیت، امری ساختاری و اجتماعی و خلاقیت امری فردی و ساختارشکن معرفی می شود. اما در روش شناسی تکاملی تحقیق، برای خلق کیفیت جدید، یک روش سازمانی ارائه می شود که با سازماندهی عمومی (اعم از متخصصان و عموم جامعه) فرآیند شکل گیری یک تصویر جدید از عالم را تا تحقق آن در جامعه هدایت می کند. در این مقاله روش شناسی کمی، روش شناسی کیفی و روش شناسی تکاملی با شیوه استنادی و تحلیل منطقی مقایسه شده و تفاوت های آنها از منظر خلاقیت انسانی در محورهای "نسبت معرفت و هستی"، "اعتبارسنجی"، "هدف و فرآیند تحقیق" و "نقش جامعه در شکل گیری نظریه علمی" بیان شده است.
۲۸۲.

زبان در هشت پرده، گفت وگویی درباره اهداف فقه اللّغه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۲ تعداد دانلود : ۷۴
دانش های ادبیات عرب، به جهت نقشی که در فهم دقیق متون دینی دارند، همواره در کانون توجّه عالمان حوزه بوده اند. با این حال، بی اعتنایی به دانش فقه اللّغه در برنامه آموزشی پژوهشی حوزه طیّ دو قرن اخیر و کم توجّهی پژوهشی به دانش صرف در میان طلّاب علوم دینی، لزوم اهتمام جدّی تر به این دو عرصه ادبی و پر کردن خلأهای پژوهشی مرتبط با آنها را برجسته ساخته است. حجّت الاسلام و المسلمین محمّد امین مؤمنی، مدرّس، نویسنده و پژوهشگر ادبیات عرب در این مصاحبه با رویکردی نقّادانه به واکاوی جایگاه دانش «فقه اللّغه» در منظومه علوم ادبی و اهداف کلان این دانش می پردازد. مساله اصلی که در این مصاحبه تبیین می شود، خلأهای مهم و آشفتگی روش شناختی در پژوهش های ادبیات عرب، به ویژه در حوزه صرف و لغت است؛ وضعیتی که در آن، مرزهای دقیق دانش هایی چون فقه اللّغه با علم اللغه و زبان شناسی مشخّص نیست و نبود «اصولِ» مدوّن برای استدلال در صرف، لغت و بلاغت، تحلیل ادبی متون دینی را با چالش هایی مواجه ساخته است. اهمّیت و ضرورت این مساله در تأثیر مستقیم آن بر فهم قرآن و حدیث آشکار می شود؛ چه آن که فقدان روش مشخّص برای کشف قواعد و تحلیل متون دینی می تواند به برداشت های نادرست از آیات و روایات یا تولید قواعد ناهمخوان با این متون بینجامد. بر این اساس، مصاحبه پیشِ رو، چیستی، اهداف و ضرورت های پژوهشی دانش فقه اللّغه را مورد سؤال قرار داده و چگونگی جهت دهی به پژوهش های این عرصه برای رفع نیازهای واقعی در راستای خدمت به فهم قرآن و حدیث را به بحث می گذارد. ویژگی شاخص این مصاحبه، فراتر رفتن از بحث های کلّی و ارائه یک نقشه راه نظام مند و کاربردی در قالب هشت هدف پیشنهادی برای فقه اللّغه است. این هشت هدف با ذکر مثال های متعدّد و عینی از تأثیر مباحث لغوی، صرفی و لهجه ای بر تفسیر آیات قرآن، ضرورت پژوهش های میان رشته ای و بنیادین در ادبیات عرب را به شکلی ملموس آشکار می سازد.
۲۸۳.

رویکرد شیخ صدوق به روایات تفسیر منسوب به امام عسکری علیه السلام مطالعه ای در روش نقل و گزینش

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۷۲
نوشتار حاضر به تبیین روش شیخ صدوق در نقل و گزینش روایات تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیه السلام اختصاص یافته است. شیخ صدوق، با وجود تردید و ضعفی که نسبت به این منبع روایی وجود دارد، احادیثی را از این تفسیر با طریقی ضعیف نقل کرده است. مجموع این متون 25 روایت است که با حذف موارد تکراری به 14 روایت می رسد که 13 روایت آن در مجموع 101 روایت اوّل کتاب تفسیر وجود دارد. این احادیث، حاوی معارف اخلاقی، تفسیری، اعتقادی، فقهی و تاریخی است که در کتاب های التوحید، عیون اخبار الرضا، معانی الاخبار، الامالی، علل الشرائع، من لا یحضره الفقیه و صفات الشیعه نقل شده اند. بیشترین روایت، در عیون اخبار الرضا و کمترین روایت، در الفقیه و صفات الشیعه نقل شده است. از آن جایی که شیخ صدوق از محدّثان به نام شیعی است، تحلیل عملکرد و شیوه مواجهه او با روایات یک منبع ضعیف می تواند نشانگر شیوه تعامل قدمایی با این گونه تراث باشد. نویسنده در این تحقیق پس از معرّفی تفسیر و بیان اقوال در انتساب آن، به عملکرد شیخ صدوق در خصوص این تفسیر از جهت میزان نقل و رتبه منابع پرداخته است و در آخر به تحلیل شیوه گزینش شیخ صدوق نیز اشاره می کند. در نهایت به نظر می رسد رویکرد وی مبتنی بر گزینش محتوایی روایات بوده است. آن چه شیخ صدوق از این تفسیر نقل کرده، یا بخشی از آن دارای مشابه محتوایی است و یا از دسته منفرداتی است که تعارض و مخالفتی با منابع شیعی نداشته است. این نکته، از جمله مؤلّفه های مهمّ شیخ صدوق در گزینش روایات تفسیر امام حسن عسکری علیه السلام به شمار می آید.
۲۸۴.

تحلیل دین گریزی شخصیت های زن در برخی از رمان های مدرن دهه هفتاد و هشتاد شمسی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۴ تعداد دانلود : ۱۴۷
مدرنیته به شیوه ای از زندگی اجتماعی اطلاق می شود که در اروپا، در حدود قرن هفدهم شکل گرفت. یکی از معضلات در حوزه ایدئولوژی، دین گریزی است که با نوعی بی اعتقادی یا نافرمانی بروز می یابد. دوران مدرن بنا بر گرایش به عقلانیت و تجربه و علم گرایی، اعتقاد دینی را با چالشی تجددخواهانه مواجه کرده است. برخی از روشنفکران با تحلیل گفتمان مدرن در این چالش سهیم شده اند؛ از جمله این گروه برخی از نویسندگان رمان های مدرن هستند. این پژوهش می کوشد تا چالش دین گریزی را در میان شخصیت های زن برخی از رمان های منتخب مدرن دهه هفتاد و هشتاد، از جمله رمان هایی از حسین سناپور، ابوتراب خسروی، زویا پیرزاد، رضا قاسمی و رضا امیرخانی بررسی کند. برای تبیین موضوع، ضمن تعریف دین و دین گریزی، شخصیت های زن رمان های منتخب با روش توصیف و تحلیل بررسی خواهند شد و بعد از آن علل و عوامل دین گریزی شخصیت های مدنظر تحلیل خواهند شد. از نتایج این پژوهش چنین برمی آید که دین گریزی در شخصیت های زن رمان های مدنظر می تواند تحت تأثیر عواملی مانند جانبداری های یک طرفه و تعصب ورزی های دینی، فشار و خشونت، محیط اجتماعی و فرهنگی، دوستان، عشق های ممنوعه، ناکارآمدی ظاهری دین، گریز از سنت های شرقی و میل به تجدد شخصیت های یادشده باشد.
۲۸۵.

نقش کمیته حقوق بشر در توسعه فرامیثاقی حقوق بین الملل(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۱۱ تعداد دانلود : ۱۱۹
زمینه و هدف: در حقوق بین الملل، ایجاد قواعد حقوقی عمدتاً در صلاحیت دولت هاست و نهادهای معاهده ای عموماً نقش نظارتی دارند. کمیته حقوق بشر به عنوان نهاد ناظر بر اجرای میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی، ظاهراً از صلاحیتی محدود برخوردار است. با این حال، ظرفیت های موجود در میثاق و نظام حقوق بین الملل امکان ایفای نقشی فراتر از نظارت صرف را برای این نهاد فراهم می سازد. هدف این پژوهش بررسی نقش کمیته حقوق بشر در توسعه فرامیثاقی حقوق بین الملل است. مواد و روش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می باشد و روش جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها:یافته های تحقیق نشان می دهد کمیته حقوق بشر از طریق رویه های تفسیری و اقدامات نظارتی خود، دامنه تعهدات دولت های عضو را فراتر از مفاد صریح میثاق تفسیر کرده و به ارتقای استانداردهای حقوق بشری پرداخته است. نتیجه : نتایج پژوهش حاکی از آن است که کمیته حقوق بشر با مشارکت در شکل گیری حقوق نرم و جهت دهی به رفتار آتی دولت ها، علیرغم محدودیت های صلاحیتی، نقشی مستقیم و غیرمستقیم در توسعه فرامیثاقی حقوق بین الملل ایفا می کند.
۲۸۶.

تحلیل محتوای معنوی و تربیتی سوگ سروده های لری در مجالس عزاداری حسینی شهر دهلران، استان ایلام

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۲ تعداد دانلود : ۱۲۸
سوگ سروده های حسینی، یک فراوری انسانی و غیر قدسی اند که متشکل از باورها و اعتقادها به پاسداشت فرهنگ، هویت و معارف حسینی بوده و مبتنی بر شعر روایی توصیفی (دوبیتی) است. پژوهش حاضر، از نوع تحقیقات کاربردی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای و به شیوه میدانی؛ مشاهده مستقیم و ثبت اشعار سوگ سروده های محلی زنان لُر (چایِنه محرم و صفر) در مجالس عزاداری حسینی گردآوری شد. نتایج نشان داد که درون مایه معنوی و تربیتی سوگ سروده ها، شامل خداباوری، توسل به حضرت سیدالشهدا امام حسین ارادت و احترام به مقام شامخ و ارزش الهی و معنوی امام حسین، اولاد و اصحابش، شکرگزاری و رضایت از قضا و قدر خداوند در حادثه عاشورا، صبر برمصائب اهل بیت حسینی، نمایان کردن ظلم و شقاوت سپاه عمربن سعد در دشت کربلا، صبر زینبی(س) و رشادت های اهل کاروان و شهدای دشت کربلا، به ویژه حضرت عباس، علی اکبر و قاسم، مظلومیت شهدای دشت نینوا، به ویژه حضرت امام حسین و علی اصغر، عشق، شور و تداوم راه و عزت حسینی، ظلم ستیزی، عافیت طلبی و طلب شفاعت از امام حسین بودند. همچنین در سوگ سرودها، برمضامین مشترکی، همچون شیون و گریه، شهید و شهادت، اسارت، تشنگی، گهواره، خون، نیزه، خیمه و عَلَم تاکید شده بود.
۲۸۷.

An Analysis of the Functions of Tawallī (Association) and Tabarrī (Dissociation) with an Approach based on Transmitted Supplications (Adʻīyah) and Visitations (Zīyārāt)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵۹ تعداد دانلود : ۶۸
 The two important topics of Tawallī and Tabarrī —meaning, love for the friends of God and disavowal of His enemies—have been enjoined in numerous verses of the Quran. The study of these two principles in Quranic and narrative sources is of great importance due to the role of both in the felicity and damnation of the faithful individual. The clarification and analysis of their various functions in the doctrinal, psychological, and behavioral dimensions is the objective of the current paper. The result of the research findings, using a descriptive-analytical method based on library documentation, points to this important reality: that each of the topics of Tawallī and Tabarrī in supplications and visitations has tangible and real outcomes for the individual and collective life of the members of Muslim society. Based on the supplications and visitations, doctrinal aspects, such as: "Establishing [oneself] in the radius of monotheism, providing felicity and perfection, a sign of practicing piety, a sign of proximity to the divine threshold,"... and matters such as: "Strengthening human resolve and will, injecting a positive spirit into the members of society, and providing desirable role-modeling for the community, and ultimately, [as] a fundamental tool in the survival of the victory of truth over falsehood and preparing the groundwork for the implementation of the principle of commanding good and forbidding evil, can be enumerated among the spiritual and practical functions of Tawallī and Tabarrī ."
۲۸۸.

ملاک آگاهی اشیاء از دیدگاه صدرایی؛ تجرد یا وجود؟(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۵۳ تعداد دانلود : ۱۵۹
در آثار صدرالمتألّهین، مسئله آگاهی اشیاء روندی تدریجی و تحول پذیر را طی می کند. وی در مراحل ابتدایی تفکر خود، اشیای بی جان را فاقد هرگونه آگاهی می دانست؛ اما به مرور از این موضع فاصله گرفت و برای آنها نوعی ادراک ضعیف و حداقلی قائل شد. این دیدگاه میانی نیز در نهایت جای خود را به تبیینی فراگیرتر داد که ریشه در اصول بنیادین حکمت متعالیه، به ویژه نظریه اصالت وجود و گسترش معنای آن دارد. بر این اساس شعور و ادراک نه اموری عارضی یا بیرون از وجود، بلکه از شئون ذاتی آن تلقی می شوند و به تمام مراتب هستی سرایت می کنند. در افق نهایی اندیشه صدرا، با تکیه بر وحدت و تشکیک وجود، آگاهی به منزله حقیقتی مشکّک فهم می شود که متناسب با شدت و ضعف مراتب وجودی تحقق می یابد. ازاین رو، هر موجودی به میزانی که از وجود بهره مند است، از مرتبه ای از آگاهی نیز برخوردار خواهد بود، هرچند در مراتب نازل این آگاهی به شکلی ضعیف و نارس ظهور کند. دیدگاه نهایی صدرالمتألّهین درباره آگاهی همگانی هستی، هم از حیث انسجام درونی با اصول حکمت متعالیه موجه تر است و هم با آموزه های دینی سازگاری بیشتری دارد. افزون بر این، استدلال های مخالفان آگاهی اشیاء از استحکام کافی برخوردار نیست.
۲۸۹.

تضاد میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف کننده در اقتصاد دیجیتال در چارچوب حقوق و فقه امامیه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۸۰ تعداد دانلود : ۸۴
زمینه و هدف: هدف این مقاله بررسی تضاد میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف کننده در اقتصاد دیجیتال از منظر حقوقی و فقه امامیه است. با گسترش معاملات الکترونیکی و قراردادهای دیجیتال، امکان بروز نابرابری و اجحاف نسبت به مصرف کننده افزایش یافته و پرسش اصلی پژوهش، چگونگی تأمین توازن میان آزادی طرفین قرارداد و حفاظت از حقوق مصرف کننده است. مواد و روش ها: این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می باشد و روش جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد که از یک سو آزادی قرارداد در حقوق مدنی و فقه امامیه به عنوان اصل اساسی شناخته می شود، اما از سوی دیگر محدودیت هایی مانند منع غرر، اجحاف و ضرر در فقه و مقررات حمایت از مصرف کننده در حقوق مدنی و تجارت الکترونیک اعمال می شود. نتیجه : نتایج مقاله حاکی از آن است که تحقق توازن میان آزادی قرارداد و حمایت از مصرف کننده نیازمند تلفیق راهکارهای حقوقی و فقهی است؛ به طوری که آزادی اراده طرفین حفظ شده و در عین حال حقوق مصرف کننده از آسیب های قراردادهای ناعادلانه مصون بماند.
۲۹۰.

فضای سایبر و نسبت آن با معرفت(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۸ تعداد دانلود : ۱۷۱
امروزه با ظهور، گشودگی و بسط روزافزون فضای سایبر، به منزله زیست جهان و عرصه دومِ زندگی انسان معاصر و منبع اصلی آگاهی و دانایی او، بررسی ابعاد و وجوه مختلف این عرصه، به ویژه نسبت آن با معرفت، در پرتو رهیافت یا رویکردی فلسفی، ضروری و اجتناب ناپذیر می نماید. در این راستا پژوهش حاضر، ضمن اشاره به چیستی، هستی و مؤلفه های فضای سایبر، با روش تحلیلی عقلی، درصدد ارائه تصویری از نسبت این فضا با مقوله معرفت است. پژوهش حاضر سعی در اثبات این نکات دارد: 1. در وضعیت کنونی علم و فناوری و نیز براساس مبانی فلسفی واقع گرا، طرح فضای سایبر به مثابه فاعل شناسا (ذهن مند)، منتفی است؛ 2. فضای سایبر و اینترنت، متعلَّق شناخت و معلومِ حصولیِ بشر امروزی بوده و منبع کسب دانش و آگاهی و به منزله ابزاری در خدمت توان افزاییِ قوای ادارکی انسان به شمار می رود؛ 3. فضای سایبر و محتوای آن، به عنوان قسمی شناخت یا معرفت قابل طرح و تبیین نمی باشد؛ چه این که این فضا ذهن مند نیست که شناخت یا معرفتی در خود و از ناحیه خود داشته باشد و 4. فضای سایبر خواه عاملی غیرمعرفتی و خواه عاملی معرفتی لحاظ شود بر معرفت پسینِ (ماتأخر) آدمی تأثیراتِ هم سازنده و هم مخرّب فراوانی می گذارد.
۲۹۱.

بررسی کاربست ها و چالش های الهیات زیبایی شناسی در حیطه های اخلاقی، اجتماعی و معنوی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۳۸ تعداد دانلود : ۱۱۶
در بررسی کاربست های الهیات زیبایی شناسی در حیطه های اخلاقی و معنوی، می توان به چندین جنبه مهم اشاره کرد که نشان دهنده ارتباط عمیق بین زیبایی، اخلاق و معنویت است. زیبایی شناسی به عنوان شاخه ای از فلسفه، ماهیت زیبایی و سلیقه را مطالعه می کند و در این راستا، مفاهیمی عمیق تر همچون حقیقت، عشق و خدا را نیز در بر می گیرد. کاربست های اخلاقی الهیات زیبایی شناسی چگونگی تأثیر زیبایی بر رفتار انسانی و تصمیم گیری های اخلاقی را بررسی می کند. بسیاری از فیلسوفان باور دارند زیبایی می تواند به عنوان معیاری برای ارزیابی خوبی ها و بدی ها عمل کند. برای مثال، برخی زیبایی را با خوبی اخلاقی مرتبط می دانند و معتقد هستند تجربه زیبایی می تواند انگیزه ای برای رفتارهای اخلاقی باشد. از سوی دیگر، حیطه معنوی الهیات زیبایی شناسی نیز نقشی مهم در شکل دهی به تجربیات دینی و معنوی انسان دارد. هنر و زیبایی در بسیاری از فرهنگ ها به عنوان ابزاری برای نزدیک شدن به خداوند و درک عمیق تر از وجود بشری تلقی می شود. این ارتباطات می تواند منجر به شکل گیری ارزش های معنوی و ارتقای روحیه انسانی شود. به نظر می رسد بررسی این کاربست ها نشان می دهد چگونه زیبایی نه فقط به عنوان یک مفهوم هنری، بلکه به عنوان یک نیروی اخلاقی و معنوی در زندگی انسان ها عمل می کند. این ارتباطات عمیق میان زیبایی، اخلاق و معنویت، زمینه ساز بحث هایی گسترده در حوزه فلسفه و الهیات است که نیازمند توجه بیشتری است.
۲۹۲.

ظرفیت روایات تفسیری برای حل دشواری های ترجمه قرآن کریم؛ بررسی موردی: ترجمه آیه ﴿الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ﴾

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۲ تعداد دانلود : ۶۳
در فهم مراد از آیاتِ حاوی مفاهیم پیچیده و واژگان دشوارفهم، اختلاف های جدی بین مفسران وجود دارد. به دلیل نقش پیش نیازی تفسیر برای ترجمه این آیات، ترجمه های متنوع و گاه ناسازگار با یکدیگر، در کارنامه مترجمان وجود دارد. واکاوی پشتوانه تفسیری ترجمه ها، راهکاری برای پی بردن به ترجمان مناسب از آیات و شناخت پیش فرض های نادرست در امر ترجمه است. برای این منظور، در نوشتار حاضر، دیدگاه تفسیری اهل بیت ، سنجه شناسایی ترجمه های درست از مفاهیم پیچیده قرآن قرار گرفته است. تلاش حاضر برای نشان دادن نقش روایات تفسیری، برای حل دشواری های ترجمه مفاهیم پیچیده، واژه های «عرش» و «استوی» را در آیه پنجم سوره طه بررسی کرده و ظرفیت های ترجمه این آیه بر اساس روایات تفسیری را واکاوی نموده است. بر اساس این پژوهش، می توان حداقل بیست ترجمه مورد قبول، متنوع و نو، برای آیه الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى، با استناد به روایات تفسیری ارائه نمود که کمتر مورد توجه مترجمان فارسی قرآن قرار گرفته اند؛ نظیر: «خدای رحمان در اوج آگاهی، نسبتش به هر چیزی مساوی است»، «خدای رحمان بر خرد و کلان موجودات احاطه یافت»، «خدای رحمان، تدبیر ویژگی ها و حالات اشیاء را پس از ایجاد آن ها در دست گرفت».
۲۹۳.

نقد روش شناختی کاربست روایات تفسیری در فهم آیات متشابه قرآن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۸ تعداد دانلود : ۸۵
آیات متشابه قرآن، به دلیل ظرفیت چندمعنایی و پیوند با مباحث کلامی، از مهم ترین عرصه های بروز چالش های روش شناختی در تفسیر به شمار می آیند. یکی از این چالش ها، کاربست نادقیق روایات تفسیری ذیل این آیات و خلط میان تفسیر، تأویل، بطن، جری و تطبیق است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد انتقادی، به نقد روش شناختی کاربست روایات تفسیری در فهم آیات متشابه می پردازد و می کوشد نشان دهد که هر روایت واردشده ذیل آیه، الزاماً در مقام تفسیر لفظی و بیان مراد مستقیم آیه نیست؛ بلکه ممکن است ناظر به تأویل، بطن، جری، تطبیق، احتجاج یا بیان یکی از مصادیق باشد. بر این اساس، اعتبار کاربست روایت در آیات متشابه، افزون بر بررسی سند و منبع، نیازمند تشخیص مقام دلالی روایت، عرضه بر محکمات قرآن، سنجش با عقل قطعی و توجه به سیاق و قرائن زبانی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین خطاهای روش شناختی در این حوزه عبارت اند از حمل روایت تطبیقی بر تفسیر لفظی، بی توجهی به محکمات در فهم روایت، تقطیع روایت از سیاق آیه و تحمیل پیش فرض های کلامی یا مذهبی بر آیه و روایت. بررسی نمونه های روایی ذیل آیات متشابه نشان می دهد که روایت معتبر تنها در صورتی می تواند در تبیین این آیات نقش ایفا کند که در جایگاه واقعی خود و در پیوند با منظومه قرآن، سنت معتبر، عقل و قواعد فهم متن به کار گرفته شود.
۲۹۴.

حق بر بایکوت رژیم صهیونیستی؛ از روایی نظری تا چالش های رویه ای در آمریکا و اتحادیه اروپا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۵
حق بایکوت، به معنای تحریم و قطع روابط اقتصادی، فرهنگی و سیاسی با یک کشور یا نهاد خاص، با کشیدن خط بطلان بر این تفکر ایدئولوژیک است که قلمرو خصوصی از جمله انتخاب مصرف کنندگان و آزادی قراردادی، فضایی عاری از قدرت است. این حق از طریق بازسیاسی نمودن روابط غیرسیاسی و همراه نمودن اراده های جمعی، به خودسامانی و دموکراسی دامن می زند. از دهه های پیشین، این حق، به منظور ایجاد نوعی الزام در راستای اصلاح سیاست برخی کشورها در حمایت از رژیم صهیونیستی به کار گرفته شده، ولی از سوی نظام پارلمانی و قضایی برخی کشورها، تردیدهایی در روایی این حق نسبت به رژیم صهیونیستی اعمال شده است. از این رو، مساله اصلی این نوشتار، واکاوی امکان شناسایی «بایکوت» به مثابه یک حق در منظومه حقوق بشر و پس از آن، تحلیل چالش های رویه ای این حق در آمریکا و اتحادیه اروپا خواهد بود. اهمیت بررسی این مساله از آن رو است که شناسایی و نقد مواضع اتخاذی علیه این حق در اروپا و آمریکا، می تواند در راستای حمایت از مردم فلسطین، توقف تجاوزات رژیم صهیونیستی و ایجاد اجماع جهانی برای مقابله با این تجاوزات موثر باشد. این جستار که با روش توصیفی تحلیلی سامان گرفته، به نتایج متعددی دست یافته است؛ از جمله آن که حق بر بایکوت، بر نظریات مختلفی از رفاه اقتصاد خرد، دکترین مسئولیت حمایت از حقوق بشر، بازار ایده ها و خودگردانی استوار گردیده، و ماهیتی از قبیل «آزادی بیان»، «آزادی تشکل»، «حق درخواست از دولت» و «حق خودآیینی» در آن وجود دارد؛ امّا از حیث رویه ای، با وجود حمایت تقنینی اتحادیه اروپا و نظام قضایی آمریکا، در سطح کشورهای عضو اتحادیه و نیز برخی رسیدگی های قضایی در آمریکا، چالش هایی حقوقی نسبت به حق بایکوت رژیم صهیونیستی قابل احصاء است. از جمله، تخصیص انحصاری حق بایکوت به مصرف کنندگان و رفتارهای مسالمت آمیز، یا سلب ماهیت «گفتار محض» از بایکوت به منظور اخراج آن از دایره حمایت های متمم اول قانون اساسی ایالات متحده، استناد افراطی به اصل حاکمیت دولت ها و امنیت ملی، و احتساب حق بایکوت به عنوان «تحریک به نفرت» در نظام قضایی فرانسه.
۲۹۵.

جبران خسارت ناشی از رابطه نامشروع در زندگی زناشویی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و نظام حقوقی کامن لا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۲۹
ایجاد علقه زوجیت، صرف نظر از آثار حقوقی از جمله تکلیف به وفاداری، یک وابستگی و رابطه عاطفی بین زوجین ایجاد می کند؛ لذا ارتکاب رابطه نامشروع از سوی یکی از ایشان، ضمن اینکه نقض تکلیف به وفاداری محسوب می شود، سبب ورود صدمه به احساسات و عواطف طرف دیگر نیز خواهد بود و می تواند موجب مسئولیت مدنی باشد. در این مقاله، به روش تحلیلی توصیفی و مطالعه تطبیقی دکترین و رویه قضایی حقوق ایران و نظام حقوقی کامن لا به صورت مزجی، به بررسی این مسئولیت و جبران خسارت ناشی از آن خواهیم پرداخت. برای تحقق این مسئولیت، وجود رابطه زوجیت و تحقق رابطه نامشروع از سوی یکی از زوجین شرط است. هر چند محکومیت کیفری خوانده دعوی شرط تحقق مسئولیت نیست، ولی وجود حکم برائت کیفری به دلیل عدم اثبات ارتکاب رابطه نامشروع، رافع مسئولیت مدنی خواهد بود. خسارت وارده اصولاً یک خسارت معنوی است که به کمک معیارهایی پیش رو قابل ارزیابی است: درجه تأثیر ضرر در عواطف زیان دیده، میزان علاقه زیان دیده به همسری که مرتکب رابطه نامشروع شده، میزان تقصیر زیان دیده در ایفای وظایف زناشویی، عرف فرهنگی و اجتماعی محل و در نهایت اوصاف و موقعیت شغلی و اجتماعی زیان دیده.
۲۹۶.

تحلیل دکترین مسئولیت نیابتی به مثابه مبنای مسئولیت ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران، با الهام از رویه قضایی کامن لا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۸
هوش مصنوعی، نظام های حقوقی در سراسر جهان و از جمله نظام حقوقی ایران را با مسائل نوینی مواجه ساخته که شاید برجسته ترین آن، نحوه انتساب مسئولیت ناشی از خروجی های هوش مصنوعی و رفع «خلاء مسئولیت» ناشی از آن است. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک چارچوب حقوقی کارآمد، به تحلیل ظرفیت دکترین مسئولیت نیابتی برای پاسخگویی به این مسأله می پردازد. هدف اصلی، تبیین مبانی موجِّهه اعمال این دکترین بر اشخاص به کارگیرنده سامانه های هوشمند، و امکان سنجی انطباق عناصر ماهوی آن با ویژگی های منحصربه فرد هوش مصنوعی خواهد بود. در این راستا، نوشتار حاضر با روش توصیفی تحلیلی، مبانی و عناصر این دکترین را در پرتو ویژگی های هوش مصنوعی صورت بندی کرده و با اصول مشابه در حقوق ایران تطبیق می دهد. تحلیل مبانی مسئولیت نیابتی مؤید آن است که اصولی چون ظرفیت برتر اقتصادی اصیل جهت جبران خسارت بزه دیده و مدیریت ریسک، منطق حقوقی اقتصادی ایجاد ریسک توسط شرکت استفاده کننده و ضرورت درونی سازی هزینه ها، و همچنین ماهیت ابزاری و عملکرد ادغام شده هوش مصنوعی در فعالیت اصیل و کنترل راهبردی وی بر آن، توجیه پذیری اعمال مسئولیت نیابتی در این حوزه را مدلل می سازد. بر این اساس، عناصر دکترین مذکور مورد بررسی قرار گرفته و استدلال می شود که معیار کامن لایی «رابطه شبیه به استخدام» به نحو مؤثری قادر به تبیین پیوند حقوقی میان شخص اصیل و سامانه هوشمند است، و معیار «ارتباط نزدیک» اتصال میان فعل مجرمانه ناشی از سیستم و رابطه مذکور را برقرار می سازد. نهایتاً، این نتیجه حاصل شده است که دکترین مسئولیت نیابتی، چارچوبی منسجم، قابل دفاع و کارآمد برای انتساب مسئولیت به به کارگیرندگان هوش مصنوعی فراهم می آورد، و این چارچوب می تواند به مثابه مبنایی عملی برای قانون گذاری هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران و البته دیگر نظام های حقوقی که از این «خلاء مسئولیت» رنج می برند مورد توجه قرار گیرد؛ بر همین بنیاد، نگارندگان پیشنهادهایی نیز در خاتمه مقاله ارائه کرده اند.
۲۹۷.

کاربست اصول عملیه در رفع ابهام ناشی از ورود یک قید پس از چند حکم در گزاره های قانونی؛ مرور و نقد دیدگاه اصولیون(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷ تعداد دانلود : ۲۵
گاه قانون گذار به اقتضای فصاحت کلام یا بنا به ضرورت، در عبارات قانونی چند حکم یا چند جمله عام بیان نموده و به دنبال آن، قید یا مخصّصی آورده است. در مواردی که آن قید، صلاحیت بازگشت به جمله آخر و تمامی احکام را دارد و عبارت با قرینه ای همراه نیست، ماده قانونی با این ابهام مواجه است که مراد قانون گذار، بازگشت قید به واپسین حکم است یا در صدد مقید ساختن تمامی احکام است؟ اصولی ها این موضوع را در مبحث الفاظ (عام و خاص)، و ذیل بحث «تعقّب الاستثناء للجمل المتعدده» مطرح نموده اند. در بادی امر به نظر می رسد با توجه به آن که ابهام مذکور مربوط به الفاظ است، برای یافتن راه حل باید به اصول لفظیه مراجعه نمود، لکن در جستار حاضر که با روش توصیفی تحلیلی سامان گرفته، ضمن بیان و نقد دیدگاه اصولیون، این نتیجه حاصل شده است که در ما نحن فیه، نظر به فقدان قاعده لفظی و این حقیقت مسلم که گاهی منشأ ایجاد تردید در احکام، ابهام در الفاظ است، لازم است که برای رهایی از این ابهام صرفاً از باب عدم لغویت استثناء، آن را به جمله آخر بازگرداند و در خصوص سایر گزاره ها، با توجه به آن که امر مشکوک می گردد، مطابق رویه اصولیون در امور مشکوک، به اصول عملیه رجوع نمود.
۲۹۸.

مفهوم، اعتبار و شرایط عمومی صحت قراردادهای الکترونیکی در حقوق ایران و امارات؛ درنگی در فقه مذاهب اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳ تعداد دانلود : ۳۴
در این نوشتار، مفهوم، اعتبار و شرایط عمومی صحت قراردادهای الکترونیکی، در نظام های حقوقی ایران و امارات با تأکید ویژه بر مبانی فقهی مذاهب اسلامی مورد مداقه قرار می گیرد. در عصری که تعاملات دیجیتال نقشی فزاینده در روابط تجاری ایفا می کنند، قراردادهای الکترونیکی به یکی از شیوه های رایج انعقاد قرارداد میان اشخاص در بستر فراملی تبدیل شده اند. اگرچه در نظام حقوقی ایران قانون تجارت الکترونیکی در سال 1382 به تصویب رسیده، اما مبانی فقهی این قراردادها هم چنان نیازمند بررسی های عمیق تر است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی در حقوق ایران و امارات، با مرور اصول بنیادین قراردادی و تطبیق آن بر قراردادهای الکترونیکی، به تبیین و مقایسه جایگاه آن در فقه امامیه و دیگر مذاهب می پردازد. یافته های جستار نمایان گر است که در هر دو نظام حقوقی ایران و امارات، در شرایط عمومی صحت قراردادها، قرابت هایی یافت می شود، هر چند که تطبیق و اجرای این شرایط عمومی در قراردادهای الکترونیکی متفاوت با عقود سنتی است. به علاوه، قواعد فقهی مذاهب اسلامی ظرفیت تطبیق با روش های نوین انعقاد قرارداد، مانند تبادل داده های الکترونیکی و پلتفرم های دیجیتال را داراست و هم گرایی قواعد فقهی و الزامات حقوقی نوین، به تبیین بسترهای توسعه مقررات و تقنین در کشورهای اسلامی، کمک شایانی خواهد کرد.
۲۹۹.

Family, Law, and Society in The Arabian Nights: A Literary Exploration of Islamic Legal Themes(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۲۷
  Context & Objective: This article explores The Arabian Nights through the lens of Islamic legal culture, focusing on the intersection of law, society, and storytelling. The study investigates how the tales depict core aspects of family law, including marriage contracts, divorce (particularly khul ʿ ), and inheritance, and addresses how divine law ( Sharī ʿ a ) interacts with local custom ( ʿ urf ). The primary research question examines how these narratives foreground issues of justice, moral authority, and the limitations of human courts.   Method & Approach: Applying a law-and-literature approach to Haddawy’s 1990 translation of the fourteenth-century Syrian manuscript, the study analyzes legal elements as culturally embedded discourses rather than direct historical evidence.   Findings: Analyzing tales such as “ The Tale of the Three Apples ,” “ The Story of Prince Camaralzaman and Princess Budur ,” and “ The Tale of the Hunchback ,” the study finds that legal themes are not peripheral, but serve as central narrative drivers. The tales reflect the historical tension between formal legal ideals and messy social realities in medieval Islamic societies, actively critiquing judicial corruption, gender inequality, and the politicization of justice. Furthermore, the narratives effectively functioned as popular legal education, transmitting ethical norms to diverse audiences.   Conclusion: The Arabian Nights offers a sustained meditation on the possibilities and moral imperatives of justice in an imperfect world. The study concludes that popular narratives were vital vehicles for receiving, contesting, and transmitting legal norms outside formal scholarly institutions. This broadens the evidentiary base for Islamic legal historiography and demonstrates that popular literature played a critical role in shaping legal consciousness.
۳۰۰.

واکاوی «نظریه شکوفایی بشری» در حقوق مالکیت آمریکا و مطالعه تطبیقی با حقوق اسلامی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۱ تعداد دانلود : ۳۶
نظریه «شکوفایی بشری» به عنوان یکی از رویکردهای نوین حقوق مالکیت در ایالات متحده، کوشیده است نهاد مالکیت را فراتر از منافع فردی تعریف کند و آن را در خدمت رشد قابلیت ها و ارتقای شکوفایی انسانی قرار دهد. این نظریه با تأکید بر تعهد اجتماعی و اصل همبستگی، مالکیت را نهادی اجتماعی می داند که باید در راستای شکوفایی انسان عمل کند. اهمیت این دیدگاه در آن است که مالکیت، به عنوان یکی از ارکان اقتصاد، افزون بر نقشی که در تأمین رفاه و تولید ثروت دارد، باید به تعالی اجتماعی و انسانی نیز توجه داشته باشد. در پژوهش حاضر، با بررسی نظریه شکوفایی بشری در حقوق ایالات متحده آمریکا و تحلیل تطبیقی آن با آموزه های حقوق اسلامی، تلاش شده است تا امکان هم راستایی این دو منظومه حقوقی در حوزه حقوق مالکیت مورد مطالعه قرار گیرد. یافته های نوشتار پیش رو که با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته، نشان می دهد که اگر چه در حقوق اسلامی، مالکیت به عنوان حقی مطلق و محترم شناسایی شده است، اما از طریق سازوکارهایی هم چون الزام به پرداخت زکات و خمس، تحریم احتکار، اصل تعاون و آموزه استخلاف، در عمل تحت نظارت مصالح عمومی قرار دارد. از این رو، بدون آن که نیاز به بازتعریف ماهیت سنتی حق مالکیت باشد، نظام فقهی اسلام با تأکید بر تعهدات اجتماعی مالک و هدف گذاری بر سعادت انسانی، زمینه ای برای مقایسه با مؤلفه های نظریه شکوفایی بشری فراهم می آورد. نتیجه مقاله هویداگر این مهم است که حقوق اسلامی، در بطن قواعد سنتی خود، ابزارهای مناسبی برای پاسخ گویی به دغدغه های اخلاقی و اجتماعی معاصر در حوزه حقوق مالکیت فراهم آورده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان