درخت حوزه‌های تخصصی

اللغه العربیه کسائر اللغات تتمیّز بمیزات عدیده منها الحبک أو الانسجام النّصی الذی یلعب دورًا مهمًّا فی خلق التراکیب والمعانی المتنوعه حسب الظروف المختلفه. من العلوم اللغویه التی تسهم فی إماطه اللِّثام عن المعنی هو علم الدلاله الذی یعرف بأنه الدراسه العلمیه للمعنی. هناک علاقات دلالیه عدیده فی علم الدلاله منها ما تسمّی ب «التلازم اللفظی» وهو ترابط بین کلمتین أو کلمات بشکل دائم أو ثابت حسب السیاقات المختلفه أو ما یعرف بأنه میل بعض الألفاظ إلی مصاحبه ألفاظ معینه أخری دون غیرها. ینوی هذا البحث إلی تصنیف «المتلازمات العطفیه» ودراستها وتحلیلها فی « المعجم العربی الأساسی» الصادر عن المنظمه العربیه للتربیه والثقافه والعلوم، وفق الترکیب القواعدی وعلی أساس المنهج الوصفی-التحلیلی. لا شک فی أنّ المتلازمات اللفظیه فی اللغه العربیه لها مکانه بارزه وتنوع کبیر؛ لذلک اهتمّ الباحث بجمعها ودراستها دراسه وصفیه- دلالیه؛ لأنّ توظیف علم الدلاله فی دراسه المواضیع اللغویه ومنها المتلازمات اللفظیه أو التراکیب والتعابیر الشائعه الکثیره الاستعمال یسهّل عملیه تعلیم اللغه؛ لهذا بعد جمع المتلازمات، تمّ تصنیفها تصنیفًا قواعدیًا مع الإشاره إلی العلاقات الدلالیه بین المتلازمات وبیان دلالاتها الضمنیه. دراسه المتلازمات اللفظیه لها دور أساسی وهامّ فی تعلیم اللغه العربیه المعاصره من جانب وإیجاد صله وثیقه بین اللغه العربیه المعاصره والقدیمه والتراث العربی الإسلامی من جانب آخر.

نظریه افشانش معنا، از مفاهیم بنیادین فلسفه معاصر است که ژاک دریدا آن را در بستر ساختارشکنی طرح کرده است. بر اساس این نظریه، معنا امری سیال و چندلایه است که از طریق زبان، متکثر و منتقل می شود و هیچ متن یا مؤلفی قادر به ارائه معنای نهایی و قطعی نیست. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای، سوره مبارکه طه را با تکیه بر مؤلفه های نظریه افشانش مورد بازخوانی قرار داده است. تحلیل انجام گرفته، ساختار روایی سوره را به بیست بخش مجزا تقسیم می کند که از این میان، پانزده بخش در قالب افشانش وضعی یعنی تغییر نسبی در خط سیر معنا با حفظ پیوند ضمنی با روایت اصلی و پنج بخش در قالب افشانش انتقالی به معنای گسست کامل و ورود به ساحت معنایی مستقل جای می گیرند. یافته ها نشان می دهد که سوره طه با بهره گیری از گسست های روایی، تمثیل، تفسیر و حکایت های درون متنی، به خلق معنایی چندوجهی دست می زند که با اصول نظریه افشانش دریدا هم راستاست. این امر سوره را به متنی چندلایه و پویا تبدیل کرده و ظرفیت بالای تفسیری آن را برجسته می سازد.

ادبیات عرفانی و رمزپردازی همواره در هم تنیده اند، به طوری که مرز بین آن ها گاه غیرقابل تشخیص است. عرفان به عنوان مکتبی شناختی و عملی، همواره با رمز و رمزپردازی همراه بوده است. «زن» به عنوان پدیداری مهم در گفتمان ادبی، منبع الهام متون ادبی از جمله ادبیات اسطوره ای، شفاهی، عاشقانه و عرفانی شده است. این مقاله به بررسی جایگاه نمادین و رمزی عنصر رازآلود «زن» در ادبیات عرفانی می پردازد و بر آثار نظامی گنجوی، کشف المحجوب علی بن عثمان هجویری، مثنوی معنوی مولوی، سنایی غزنوی و عطار نیشابوری تمرکز دارد. در این راستا از شیوه های تحلیل سنتی و نقد محتوایی به همراه نقد تحلیلی برای بررسی لایه های زیرینِ پدیدار استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که چهره نمادین زن در متون عرفانی شامل نمودهایی چون نفس اماره، جلوه جمال حق، مادر حمایتگر، عارف کامل و میوه ممنوعه است. این تحقیق نشان می دهد که حتی با بررسی محدود آثار عرفانی، جلوه های متنوعی از مفهوم «زن» در ادبیات به دست می آید، از مفاهیم نازل مانند یار و شریک شیطان تا مفاهیم والا مانند جلوه جمال حق. این تنوع در نمادپردازی، عمق و پیچیدگی ادبیات عرفانی را به خوبی نمایان می سازد.

دیدگاه فمینیستی، براساس برابری ارزش و حقوق زنان و مردان بنا نهاده شده است؛ در اکثر جوامع برای مردان امتیازات بیشتری قائل اند. مطالعات حقوقی زنان در کشورهای غربی از سده ی نوزده میلادی، به صورت جنبش های فمینیستی شکل گرفت که به سرعت در کشورهای درحال توسعه ، به شکل های مختلف گسترش یافته است. آثار ادبی یکی از مهمترین ابزارهای درک حقوق و جایگاه زنان است. زن در طول تاریخ توسط قلم مردان، ترسیم و به جامعه معرفی شده است؛ اما پس از آنکه زنان خود قلم به دست گرفته و با زبان زنانگی، خود را توصیف کردند، واقعیت های بسیاری از هویت و اندیشه زنان آشکار و به جامعه شناسانده شده است. دانشور، نخستین نویسنده ی زن ایرانی که در تمام آثار خود، به شیوه های گوناگون، در پی بیان حقوق زنان است ویرجینیا وولف نویسنده انگلیسی دارای تفکر فمینیستی و از کسانی است که در آثار خود به زبان طنز و جد از حقوق از دست رفته زنان دفاع کرده است، تفکری که محور اصلی آن زن و تبعیض جنیستی است. در پژوهش حاضر ضمن بازنمایی جایگاه و نقش زنان در اثرمهم آنان- سووشون، و اتاقی از آن خود-تفاوت و شباهت دیدگاه و تفکر فمینیستی این دو نویسنده به روش اسنادی و کیفی تحلیل و بررسی می شود. نتیجه بررسی ها بیانگر آن است،که این دو نویسنده با وجود تفاوت-هایی که ناشی از نگرش متفاوت اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی آنان است، دارای وجوه مشترکی در خواسته ها و ادبیات فمینیستی هستند که یکی از مهم ترین آنان احیای حقوق و شناساندن هویت و جایگاه زن در جامعه مردسالار است.

دستیابی به صورتی کهن تر و اصیل تر از شاهنامه، که هرچه بیشتر به سروده فردوسی نزدیک باشد، ایجاب می کند که به یکایک عناصر این اثر، از کلی ترین تا ریزترین، توجه شود. ویژگی های منحصربه فرد این اثر از جهت قدمت و حجم چشم گیرش، که آن را به یکی از مهم ترین منابع زبان فارسی در حوزه های گوناگونی همچون تاریخ، اسطوره شناسی، دستور تاریخی زبان و فنون بلاغت و صنایع ادبی تبدیل کرده است، اهمیت این توجه ویژه را صدچندان می کند. با همین رویکرد، نوشتار حاضر به دو موضوع اصلی می پردازد که ذیل آنها به برخی موضوعات دیگر نیز پرداخته شده است: موضوع نخست، یافتن و اثبات مواردی از کاربرد دو واژه «باد» و «گرد» است که به همراه حرف اضافه «از» یا بدون آن معنای شتاب و تندی را دربردارند. دیگر اینکه در تصحیح انتقادی شاهنامه، درباب موضوعات به ظاهر کم اهمیتی که تفاوت چندانی بین ضبط اقدم نسخ و اجماع سایر نسخ وجود ندارد، موضوعات کلیدی و مؤثر در معنای ابیات و روال داستان ها، ضروری است که در انتخاب ضبط ها حداکثر وسواس و دقت به کار گرفته شود و به صِرف وجود واژه ای از این دست در اقدم نسخ نباید حکم به صحت آن داد و آن را در متن گنجاند. به این موضوع با تکیه بر مصراعی که حاوی نخستین یادکرد ضحاک در شاهنامه است پرداخته شده است: «که از مهر بهرهَ ش نبود اندکی».

به دلیل اهمیتی که شاه نامه فردوسی در میان مردم داشته دست نویس های آن غالباً مورد دستکاری کاتبان و مالکان آن قرار می گرفته است. یک نمونه از دخل و تصرّفات این افراد، سرودن روایاتی بود که به انگیزه های گوناگون، به متن افزوده می شد. تعدّد این روایات کوتاه و بلند چنان است که امروز کمتر دست نویسی از شاه نامه می شناسیم که این الحاقیات در آن راه نیافته باشد. در سال های اخیر و با رشد کمّی و کیفی پژوهش های حماسی، شمار بسیاری از روایات الحاقی شاه نامه، شناسایی و معرّفی شده اند با این وجود گاهی در برخی دست نویس ها، روایات افزوده دیگری نیز دیده می شود که تاکنون به آن توجّه نشده است. در این مقاله نخست به بررسی پژوهش هایی می پردازیم که به معرّفی و نقد روایات الحاقی شاه نامه پرداخته اند سپس سه روایت الحاقی دیگر «داستان نبرد طهمورث با دیوان»، «ازدواج جمشید با دختر شاه هند» و «فرستادن خاقان چین به زابلستان به اسارت» را که وارد برخی دست نویس های قرن نهم به بعد شده است معرّفی می کنیم و به بررسی آن ها می پردازیم.

پژوهش حاضر به واکاوی ساختار معرفت شناسی مولانا در مثنوی معنوی می پردازد و نسبت آن را با منطق فازی تبیین می کند؛ منطقی که در برابر دوگانگی صلب منطق ارسطویی بر پایه قلمرو ابهام پذیری، پویایی، پیوستگی، موقعیت مندی و مدرج بودن معرفت استوار است. برخلاف تصور رایج از ناسازگاری ابیات مثنوی، ساختار معرفتی آن، در چارچوب منطق فازی، انسجامی چندلایه، سیال و نظام مند می یابد. نتایج تحقیق نشان می دهد که سطوح معرفت شناختی در مثنوی معنوی شامل حس، خیال، وهم، ظن، عقل، علم و یقین، نه تنها ابزارهای ادراکی، بلکه جلوه هایی از نسبت وجودی انسان با حقیقت اند. او در سه ساحت عقلانی، شهودی و حضوری معرفت به ترتیب از سه روش منطق ارسطویی، منطق فازی و فرامنطق بهره می گیرد. جریان معرفت نزد مولانا پیچیده، چندجهتی و پیوسته است: گاه صعودی و عمودی، گاه بازگشت پذیر و دایره ای، گاه حلزونی و هم زمان در لایه های مختلف.

این پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی با هدف بررسی تأثیرپذیری تذکره الاولیا از رساله قشیریه، به بررسی روابط ترامتنی دو اثر مطابق نظریه ژنت پرداخته است. نتایج بررسی نشان داد تذکره الاولیا در تمام روابط ترامتنی با رساله قشیریه پیوند دارد. اقتباس حکایت زندگی مشایخ و اقوال ایشان در سه زمینه بیامتنیت، فرامتنیت و بیش متنیت قابل بررسی است. در بخش بینامتنیت تذکره الاولیا به صورت صریح و ضمنی از رساله قشیریه تأثیر گرفته است. قسمت هایی از متن رساله قشیریه در متن تذکره الاولیا بدون تغییر حضور دارد. ارتباط بینامتنی در بخش اقوال به صورت آشکاری قابل رویت است. در ارتباط فرامتنی میان دو متن، عطار متن رساله قشیریه را با شرح و تفسیر همراه می سازد. در حوزه بیش متنی دو متن ارتباط قابل توجهی دارند. عطار برخی حکایت های رساله قشیریه را با تغییر زاویه دید، تغییر راوی داستان، تغییر حادثه یا تغییر مکان اقتباس کرده که در بخش هایی با افزایش و کاهش لفظ همراه بوده است. در بخش اقوال ارتباط با تغییر گوینده سخن همراه است. هر دو کتاب در زیرمجموعه کتب نثر صوفیه قرار دارند و زبان هر دو اثر ساده است. مقدمه دو کتاب ساختاری شبیه به هم دارند و شارحان تذکره الاولیا به تأثیرپذیری این کتاب از رساله قشیریه اشاره کرده اند.

محمدرضا یوسفی ازجمله نویسندگان مطرح و پُرکار در حوزه ادبیات کودک و نوجوان است که در طول چند دهه، آثار متعددی در این زمینه نوشته است. در آثار یوسفی، جلوه های مختلفی از فانتزی، نگرش، شگردها و عناصر مختلف آن به چشم می خورد که از زوایای مختلف قابل بررسی هستند. در این نوشتار، تلاش شده ابعاد و جلوه هایی از نمود فانتزی در سه اثر محمدرضا یوسفی از جمله «روبان سفید»، «من رنگ های زیبا را دوست دارم» و «رنگ های بهار» با شیوه توصیفی–تحلیلی بررسی و تحلیل شود. یافته های پژوهش، حاکی از آن است که یوسفی با بهره گیری از شگردهایی چون تخیل پردامنه، شگفتی آفرینی و بازآفرینی، همواره درصدد پی ریزی روساخت فانتزی بوده است. او این شگردها را برای تکوین عناصر داستان نظیر شخصیت پرداز ی، موقعیت آفرینی و کُنش های فراطبیعی به کار می گیرد و با این کار، قابلیت و ظرفیتی فانتزی به ساختار و درون مایه آثار خود می بخشد. یوسفی از افسانه ها، اسطوره ها و ادبیات کهن نیز بهره می برد و با تمهیداتی به بازآفرینی این مایه ها دست می زند تا بتواند میان آنها و دنیای فانتزی نسبت و قرابت ایجاد کند. این رویکرد، سبب شده یوسفی در خلق روایت هایی از سنخ داستان های انسانی، جانوری، گیاهی و طبیعی با ساختار و ماهیت فانتزی توفیق یابد.

این مقاله قصد دارد اثرگذاری گرایش های مذهبی بر چگونگی روایتگری داستانهای تفسیری را بررسی کند. در این پژوهش روایتهای داستانی سه تفسیر فارسی و شیعی روض الجنان، جلاءالاذهان و منهج الصادقین پیکره متن را تشکیل می دهد. این مقاله تلاش می کند با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و از طریق بررسی چگونگی بازنمایی زنان شاخص دو مذهب شیعه و سنی در روایتهای این سه تفسیر، بازتاب گرایش های شیعی را در هر یک از این آثار ترسیم و وجوه افتراق این تصاویر را تبیین، و تأثیر ویژگیهای اجتماعی و مذهبی دوره تألیف اثر را بر این تمایزات آشکار کند. تفاوت در بازنمایی گرایش های شیعی در داستانهای تفسیری موردنظر به سه روش کلی حذف، افزودن یا تغییر در متن روایت به دست آمده است. روض الجنان در مجاورت اهل سنت نگاشته شده و نویسنده به نوعی همزیستی مسالمت آمیز تن داده و در حد امکان از تأکید بر مسائل حساسیت برانگیز خودداری ، و بر وجوه مشترک مذهبی تأکید بیشتری کرده است؛ اما تفسیر گازر و تفسیر منهج الصادقین، که در دوره استیلای مذهب تشیع نوشته شده است با افزودن یا برجسته سازی بعضی شخصیت های مهم شیعی و روایتهای آنان یا با تغییر یا حذف برخی روایتهای مربوط به شخصیت های برجسته زنان اهل سنت یا حذف القاب و اوصاف آنان، گرایشهای مذهبی خود را به نمایش گذارده اند.

این پژوهش به بررسی بازنمایی خاطره و فرآیند یادآوری در داستان های گلی ترقی، با تکیه بر مفهوم «خاطره غیرارادی» والتر بنیامین می پردازد. بنیامین با الهام از پروست میان خاطره ارادی و غیرارادی تمایز می گذارد؛ اولی تحت اراده آگاهانه ذهن عمل می کند، درحالی که دومی به طور ناگهانی و از خلال محرک های حسی فعال می شود و گذشته را به شکلی گسسته، برق آسا و غیرخطی در اکنون حاضر می سازد. در جهان داستانی ترقی، تجربه های حسی -از شنوایی، بویایی و چشایی تا بینایی، لامسه و حتی جنبش بدنی- دروازه هایی برای فعال سازی چنین خاطره هایی اند. بررسی داستان های «اولین روز»، «بازی ناتمام»، «درخت گلابی»، «خانه ای در آسمان»، اتفاق و بازگشت به عنوان نمونه های موردی این پژوهش نشان می دهند که محرک های حسی کوچک می توانند شبکه ای از تصاویر محو، تکه تکه و شبه سینمایی را فراخوانند؛ تصاویری که همچون مونتاژی ناگهانی، گذشته و حال را در هم می آمیزند. تحلیل این روایت ها آشکار می سازد که بدن و حواس نقشی محوری در شکل گیری خاطره های غیرارادی دارند و یادآوری در آن ها کمتر محصول بازسازی خطی گذشته، و بیشتر رخدادی گریزپا و دیالکتیکی میان یادآوری و فراموشی است. بدین سان، خاطره در آثار ترقی، نه سازه ای صرفاً روایی، بلکه پدیده ای زیسته و بدن مند است که از خلال گسست های ناگهانی حال، فرد را به لایه های پنهان گذشته و تجربه های زیسته اش پیوند می زند. یافته های پژوهش همچنین نشان می دهد که کیفیت تصویری و مونتاژی این خاطره ها با استعاره های بصری بنیامین درباره حافظه هم خوان است. بنابراین، می توان گفت جهان داستانی ترقی مجالی است برای تجسد ایده بنیامینی خاطره غیرارادی، جایی که تجربه حسی به نقطه تلاقی گذشته و حال بدل می شود.

محبّت از جمله مفاهیم محوری در آثار عرفانی هندو و اسلامی است. در تعالیم رساله بگودگیتا به عنوان مهم ترین منبع الهام عرفانی هندو، بکتی به معنای رابطه عاشقانه و از سر ارادت و اخلاص با خدا به عنوان سهل الوصول ترین طریق نجات انسان مورد تأکید است. در مثنوی جلال الدّین محمد بلخی نیز که نمونه ای از آثار عرفانی اسلامی در عصر پختگی اندیشه های صوفیانه است، محبّت (عشق) جایگاهی ویژه دارد و از عالی ترین احوال عارف و از مهم ترین مبانی و اصول تصوّف بشمار می رود. مفهوم محبّت با معرفت نیز ارتباط تنگاتنگ دارد. مقاله حاضر با هدف مقایسه این مقوله در سنّت عرفانی اسلام و هندوئیزم نگاشته شده است. برداشتی از خدا و معرفت او، رابطه محبّت با معرفت خداوند، غایتی که مترتّب بر طریق بکتی یا احوال عاشقانه است و تأثیرات عشق ورزی بر شخصیت محب (بکته)، در رساله گیتا و مثنوی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که در عرفان هندو، معرفت الهی محصول طی طریق محبّت و در عرفان اسلامی خاستگاه آن است. غایت این هر دو، رستگاری (اتحاد یا قرب محب و محبوب) و تأثیر وجودی آن تحوّل اخلاقی محب است.

زمینه: در عصر قاجار، با ورود مفاهیم جدید به عرصه اجتماع و ادب، نویسندگان روشنفکر در جستجوی قالب های روایی نوینی برای بیان اندیشه های خود بودند. در این میان، خوابنامه نویسی به عنوان گونه ای ادبی-سیاسی با استقبال گسترده ای روبه رو شد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی ساختار روایی این آثار و تبیین جایگاه آن ها در تاریخ تحول ادبیات داستانی فارسی است. روش: روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای، به بررسی ساختاری و مقایسه ای نه خوابنامه شاخص از دوره قاجار می پردازد. چارچوب نظری پژوهش، واکاوی هشت عنصر داستانی شامل پیرنگ، شخصیت پردازی، حقیقت مانندی، درونمایه، زاویه دید، صحنه پردازی، گفت وگو و لحن است. یافته ها: آن چه در این پژوهش به وضوح می توان نشان داد نقش خوابنامه ها در شکل گیری رمان های مدرن فارسی است به گونه ای که در بررسی های سرچشمه های این رمان ها نمی توان از نقش این خوابنامه ها چشم پوشی کرد بلکه این آثار را می توان پلی بین قصه نویسی کهن و رمان نویسی مدرن دانست. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان از یک ساختار منسجم و مشابه در عناصرداستانی دارد؛ به گونه ای که پیرنگ آن ها از یک ساختار شش بخشی مشترک تبعیت می کند. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که خوابنامه های قاجاری با کیفیت ماهرانه ای که در به کارگیری عناصر داستان از خود نشان داده اند، نه تنها قالبی متمایز و دارای تشخص هستند، بلکه به عنوان پلی میان داستان نویسی کلاسیک و رمان مدرن فارسی عمل کرده و سهمی تعیین کننده در تکوین ادبیات داستانی معاصر ایران داشته اند.

نقد روان شناسی در قرن بیستم رواج پیدا کرده است. در این نوع نقد، آثار ادبی از جنبه روان شناختی مورد بحث قرار می گیرند و لایه های درونی آنها آشکار می گردد. یونگ از جمله نظریه پردازانی است که کهن الگوها را تعریف نموده و قائل به وجود دو سطح خود آگاهی و ناخودآگاهی در انسان هاست . بر اساس نظریه کهن الگویی وی آثار ادبی را می توان با توجه به جنبه های اساطیری آنها مورد بحث قرار داد. در این مقاله به روش توصیفی –تحلیلی دو اثر حماسی شاهنامه فردوسی و شهنشاه نامه صبای کاشانی از نظر تقابل قهرمان و سایه و نحوه مقابله قهرمان با سایه بررسی شده و نتیجه این است که فردوسی با توجه به شخصیت اسطوره ای رستم سفر معنوی او را با گذر از موانع مختلف تشریح نموده و او به عنوان قهرمان بلا منازع با تکیه بر نیروی معنوی و یاری خداوند به عنوان پیر دانا و گاه رخش و راهنمایان دیگر در سفر خود به کمال رسیده به عنوان قهرمان شناخته می شود . در منظومه شهنشه نامه ، عباس میرزا قهرمانی است که با روس ها می جنگد و صبا با تقلید از فردوسی تلاش نموده دشمنان را به عنوان نیروهای اهریمنی و اسطوره ای معرفی کند و عباس میرزا را رو در روی آنها قرار دهد. وی در سفر خود تنها نیست و با یاری سپاهیانش به نتیجه می رسد و دشمنان به طور نمادین به اژدها و شیر تشبیه می شوندکه از نظر کهن الگویی

مهستی گنجوی، شاعره نامدار سده ششم هجری، از چهره های برجسته ادبیات فارسی است که رباعیاتش از لطافت و زیبایی بی نظیری برخوردارند. با این حال، میراث شعری او در گذر زمان دستخوش اقسام تحریف ها و انتساب های نادرست شده است. برخی از این تغییرات ناشی از سهو در نقل منابع و برخی دیگر حاصل جعل های عمدی است که با اهداف مختلف صورت گرفته اند. این تحریف ها هم در اشعار منسوب به او، هم در احوال و زندگانی او و گاه حتی در نام مهستی رخ داده، تا جایی که تشخیص سره از ناسره و داوری درست در خصوص شخصیت و شعر او را دشوار کرده است. نکته بسیار مهم در پژوهش های مهستی شناسی تأثیر شگرفی است که داستان عامیانه و البته غیرمستند «امیراحمد و مهستی» بر منابع سده های پیشین و پژوهش های معاصر گذاشته و اندک حقایق موجود تاریخی درباره او را خدشه دار نموده است. این روایت نادرست، جایگاه غیرمنتظره ای در تحقیقات یافته و چهره واقعی مهستی را در هاله ای از ابهام فرو برده است. مقاله حاضر تلاش دارد مجموعه ای از تلاش های ناصواب، همچون تحریف نام و هویت مهستی، انتسابات نادرست شعری، تحریف و جعل های عامدانه تاریخی را که شاعر و شعر او از زمان های دور تا دوران معاصر بدان ها گرفتار آمده است بررسی کند تا راه برای تصحیح دیوان او و تنظیم مجموعه ای منقح از رباعیاتش هموار گردد.

رسالت شعر آیینی بیان مسائل اعتقادی است. هر شاعر در انجام این رسالت سبک و روش خاصی دارد. این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی شگردهای بلاغی ابن حسام خوسفی در «ترکیب بند مناقب هفت رنگ امام زمان (ع)» را بررسی می کند. ابتدا به بررسی جداگانه زیبایی ها و بن مایه های معنایی هفت بند شعر می پردازد؛ سپس نتیجه گیری نهایی را ارائه می دهد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که شاعر قالب ترکیب بند هفت بندی با محوریت رنگ ها را برگزیده و به ترتیب در هر بند رنگ های سفید، سرخ، زرد، سبز، کبود، بنفش و سیاه را در جایگاه ردیف قرار داده و به ترتیبِ بسامد، با بهره گیری از واج آرایی، تکرار، جناس، استعاره مصرّحه، تناسب، کنایه، تشبیه بلیغ اضافی، تشخیص، تشبیه مفصل، حسن تعلیل، تلمیح، تشبیه بلیغ اسنادی، ایهام، تشبیه تفضیل، تضاد، پارادوکس، به ترتیب بندها به بیان این موضوعات محوری پرداخته است: روشنی عالم به نور امام زمان (ع)، عظمت یافتن دین با مبارزات آن حضرت، مقابله با دشمنان و بی عدالتی و مبارزه مسلحانه، ادامه راه پیامبر و امام علی (ع) و امام حسین (ع) و خون خواهی ایشان و جنگاوری و مبارزه با بی دینان، محو سیاه کاران و شفاعت از شاعر که از پیروان راستین آن حضرت است. شاعر با آشنایی زدایی و قاعده افزایی و خلاقیت، با موفقیت به بیان مؤثر و زیبای مفاهیم موردنظر خود نایل آمده است.

تصاویر کتب آموزشی به عنوان تولیدکننده معنا و منبع تفسیر و تعبیر متن، اگر با رنگ و طراحی مناسب همراه شوند، می توانند آثار مثبت و معناداری بر درک، احساس و رفتار دانش آموزان داشته باشند. پژوهش حاضر در پی تحلیل و بررسی ویژگی های تصاویر و رنگ های به کاررفته در کتاب فارسی هشتم و میزان ارتباط میان آنها با متن درس و چگونگی اثرگذاری آنها بر سطح یادگیری و درک مفاهیم توسط دانش آموزان است. روش گردآوری داده ها، کتابخانه ای و از نظر شیوه جمع آوری، کیفی و از نوع تحلیل محتواست و روش نمونه گیری، تمام شماری است؛ یعنی همه تصاویر فارسی هشتم و رنگ های مورد استفاده در آنها بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد مجموعاً 85 درصد تصاویر با متن درس به شکل های مختلف، از جمله بخشی از متن، بیشتر متن و نمادین مرتبط هستند و یازده طیف رنگ در تصاویر کتاب استفاده شده است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که در میان ارزش های مندرج در تصاویر، طبیعت گرایی و بیان زیبایی و شگفت آوری آن، با 29 درصد بیشترین بسامد را در میان سایر ارزش ها دارد که در راستای ملموس سازی مفاهیم و هویت بخشی به دانش آموزان است. در ضمن، طیف رنگ سبز با بسامد 21 درصد بیشترین رنگ مورد استفاده و نیز با فراوانی 12، غالب ترین رنگ در تصاویر به شمار می رود که سبب ایجاد آرامش، تحکیم عقاید دینی، امیدواری و شادابی، و القای حس اعتمادبه نفس به دانش آموزان می شود. 76 درصد رنگ های غالب با متن درس ارتباط نزدیکی دارند که به ترتیب طیف رنگ سبز، قهوه ای و آبی، فراوانی بالاتری در مقایسه با سایر رنگ ها داشته اند.

این مقاله به تحلیل بینامتنی قرآن کریم در رمان «بازگشت به پنج رود»، اثر برجسته آندری ولاس، نویسنده معاصر روس، می پردازد. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری ژولیا کریستوا و ژرار ژنت و با روش توصیفی-تحلیلی، به این مسئله اصلی می پردازد که نویسنده چگونه عناصر روایی و مضامین قرآنی را در ساختار ادبی و فلسفی اثر خود ادغام کرده و این عناصر چه کارکردهایی دارند. یافته های کلیدی پژوهش نشان می دهد که ولاس در دو سطح اصلی از متن مقدس بهره برده است. در سطح آشکار (نفی جزئی)، او با نقل قول مستقیم آیات و تلمیح به شخصیت های قرآنی، به شخصیت پردازی، فضاسازی معنوی و اعتبارسنجی تاریخی روایت می پردازد. در سطح ضمنی و عمیق تر (نفی متوازی)، نویسنده با بازآفرینی خلاقانه مضامین محوری قصص سوره کهف - به ویژه داستان های خضر و موسی، اصحاب کهف و ذوالقرنین - به تبیین مفاهیم بنیادینی چون عدالت الهی، تقدیر، هجرت معنوی و الگوی حاکم عادل می پردازد. این تعامل بینامتنی چندلایه در نهایت به خلق تصویری از «شرق روحانی» و تثبیت جهان بینی توحیدی رمان می انجامد و این اثر را به عنوان پلی میان ادبیات روسیه و میراث معنوی شرق اسلامی معرفی می کند.

باور به انسان نمایانی که در دریاها و دریاچه ها زندگی می کنند، از روزگاران قدیم تاکنون در فرهنگ ایرانی مشاهده می شود. آنها در متون کهن، به ویژه عجایب نامه ها و متون جغرافیایی، به شکل انسان و با نام آدم آبی توصیف شده اند. گاه نیز به شکل نیمه زن/مرد-نیمه ماهی تصویر می شوند که یادآور پری دریایی در باور امروزیان است. پیشینه این انسان نمایان آبی به اساطیر میان رودان بازمی گردد؛ در آنجا موجوداتی وابسته به ایزد آب ها، مرکّب از انسان و ماهی و با نقش محافظ به نام های اپکالو و کولولو/کولیلتو می شناسیم. آتارگاتیس، ایزدبانوی باروری آرامیان، که پسین تر به میان رودان و جهان غرب راه یافت، هم بنا بر روایت مورّخان و شواهد باستان شناسی گاه به این شکل تجسّم می شده است. در باورهایِ ایرانیِ پیش از زردشت، پری، ایزدبانوی زیبا و فریبای باروری بود که در آیینِ نوی زردشتی به عنوان دیوزن شناخته و رانده شد؛ امّا بعضی صفات نیکویش به آناهیتا، ایزدبانوی آب ها، رسید و هم در اذهان جمعی ایرانیان به جای ماند و در قصّه های پریان نمود یافت؛ مانند سرشتِ آبی پریان ، ازدواج و زایندگی، زیبایی، دوستدار طرب و رامش بودن و نمادهای جانوری ماهی و کبوتر؛ مواردی که حضور آنها را علاوه بر قصّه هایِ پریانِ ایرانی و متون ادبی کهن، در پیوند با ایزدبانوی آتارگاتیس نیز می یابیم.