درخت حوزه‌های تخصصی

قیمت مسکن از نظر اقتصادی چه در سطح ملی و چه محلی از اهمیت بالایی برخوردار است . در سال های اخیر و به دنبال افزایش شدید و سریع قیمت مسکن در ایران، سیاست گذاران و مسئولان بر شناسایی مکانیسم این افزایش ها و عوامل تعیین کننده مرتبط با آن متمرکز شده اند. قیمت مسکن تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله: کیفیت زیرساخت های حمل ونقل، دردسترس بودن و دسترسی به خدمات عمومی، وضعیت اجتماعی-اقتصادی ساکنان، موقعیت مکانی و ویژگی های محله ها است. هدف این تحقیق بررسی توزیع کاربری های خدمات شهری شامل (فاصله از مرکز شهر، شبکه معابر، مراکز تجاری و بوستان ها و فضای سبز) بر قیمت زمین در شهر ایلام است. این تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی و از لحاظ روش شناسی، توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعات اسنادی و بررسی های میدانی است. برای تجزیه وتحلیل داده ها از شاخص های آماری موران، نزدیک ترین فاصله همسایگی و مدل وزنی جغرافیایی در نرم افزار «ArcGIS» استفاده شد. نتایج نشان می دهد پراکندگی مساحت کاربری های فضاهای سبز و کاربری های تجاری بر اساس نزدیک ترین همسایه به صورت خوشه ای است. نتایج حاصل از الگوریتم تحلیل لکه های داغ نشان دهنده توزیع قیمت بالا در مرکز شهر بوده و در سایر مناطق همگنی کمتر بوده و در لکه خاصی قرار نمی گیرد. لکه های سرد نیز بیشتر در سمت خارج از مرکز و به سمت حاشیه شهر دیده می شود.

شبکه دسترسی روستایی به عنوان یک زیرساخت اساسی برای افزایش پویایی اقتصادی و تحرک اشتغال عمل می کنند. بااین حال، بسیاری از مناطق روستایی، از جمله مناطق روستایی موردمطالعه، با چالش های بسیار فراوانی مانند نرخ بالای بیکاری، نوسانات جمعیتی ناشی از مهاجرت از روستا به شهر، سوءمدیریت منابع تولید، سطح پایین بهره وری عوامل تولید، و ناکافی بودن اقتصادی و اجتماعی روبه رو هستند. زیرساخت این پژوهش به منظور بررسی این چالش ها و پر کردن شکاف میان وضعیت مطلوب و فعلی مناطق روستایی شهرستان اسدآباد، به بررسی نقش شبکه دسترسی روستایی در افزایش پویایی اقتصادی و تحرک اشتغال در مناطق روستایی این شهرستان می پردازد. این پژوهش توصیفی - تحلیلی و کمی بر اساس پرسش نامه به بررسی رابطه میان متغیرهای تأثیرگذار و تأثیرپذیر پژوهش در چارچوب 8 شاخص در سطح 30 روستا و 368 خانوار به شکل تصادفی می پردازد. پایایی پرسش نامه با استفاده از آلفای کرونباخ با ضرایب 769/0 و 741/0 به ترتیب برای شبکه دسترسی روستایی و پویایی اقتصادی و تحرک اشتغال ارزیابی شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) استفاده شد. یافته ها حاکی از تأثیر مثبت و معنادار شبکه دسترسی روستایی بر پویایی اقتصادی و تحرک اشتغال است. علاوه بر این، آزمون های t نشان می دهد که تنها خدمات و کیفیت شبکه دسترسی روستایی به طور قابل توجهی بر پویایی اقتصادی و تحرک اشتغال تأثیر نمی گذارد، در حالی که دیگر متغیرها رابطه معناداری را نشان می دهند. چون که کوهستانی بودن، شیب تند راه ها، آسفالت نامناسب، آسیب های جاده ای بر اثر یخ بندان در زمستان و غیره باعث می شود راه ها کیفیت لازم نداشته باشند. بنابراین، این مطالعه نتیجه گیری می کند که شبکه دسترسی روستایی با افزایش درآمد، کاهش هزینه ها، جذب سرمایه گذاری، افزایش تحرک اشتغال و تنوع بخشیدن به فعالیت های اقتصادی، نقش مهمی در تقویت پویایی اقتصاد روستایی دارند. در نتیجه ارتقای کیفیت و خدمات شبکه های دسترسی روستایی برای تحریک اشتغال و پویایی اقتصادی توصیه می شود.

دوچرخه سواری به عنوان یک روش پایدار، بهبود سلامتی جسمانی و روانی افراد و کاهش آلودگی هوا و ترافیک را در پی دارد. با این حال، عوامل مختلفی در مسیر های دوچرخه سواری محلی نقش مهمی در تصمیم گیری افراد به ویژه زنان برای استفاده از این روش حمل ونقل دارد. هدف این پژوهش، تحلیل پدیدارشناسانه از عوامل اثر گذار بر ترویج دوچرخه سواری محلی با اتکا بر تجربه های زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز است. این مطالعه با استفاده از مصاحبه های ع می ق در منطقه انجام شده و داده های حاصل با روش پدیدار شناسی و تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت هاند. یافته ها نشان داد که نگرش های منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان و محدودیت های خانوادگی از جمله موانع اصلی استفاده در دوچرخه سواری هستند. همچنین، مشکلات اقتصادی نظیر گرانی دوچرخه و هزینه های مرتبط و کمبود زیرساخت های ایمن و مناسب نیز از دیگر موانع مهم محسوب می شوند. در مقابل، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی جسمانی و روانی، کاهش استرس و افزایش شادابی از جمله مزایای مورد اشاره بانوان بود. همچنین، ایجاد مسیر های مخصوص دوچرخه سواری، فرهنگسازی عمو می و برگزاری جشنواره ها و کمپین های تبلیغاتی به عنوان راهکار های مشوق دوچرخه سواری مطرح شدند. تحلیل پدیدارشناسی مصاحبه ها نشان داد که نگرش های منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساخت های ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی احساس امنیت زنان در مسیر های پیاده روی و دوچرخه سواری محلی هستند. این موانع نیازمند تغییر نگرش های جامعه، حمایت های مالی و توسعه زیرساخت های مناسب است. این یافته ها می تواند به تدوین سیاست ها و برنامه های مؤثر برای بهبود امنیت در مسیر های دوچرخه سواری و ترویج آن در می ان زنان کمک کند. با توجه به یافته های این پژوهش، توصیه می شود که اقدامات جامع و هماهنگی برای بهبود زیرساخت های دوچرخه سواری، تغییر نگرش های منفی جامعه و حمایت های مالی برای تسهیل استفاده از دوچرخه سواری انجام شود.

شهر عرصه ای اجتماعی است بر یک پهنه ی طبیعی که انسان ها جهت رفع نیاز های خویش، به همراه رفاه و آسایش و داشتن مناسبات اجتماعی آن را برپا داشته اند. زندگی شهرنشینی اوج تکامل گروه های انسانی در همان عصر است. تا چند دهه پیش، زندگی در داخل باروی شهر، امتیاز بزرگی برای شهروندان محسوب می شد، اما با بروز انقلاب صنعتی و توسعه ی صنایع کوچک و بزرگ در داخل حریم شهر به تدریج بر میزان آلودگی های زیست محیطی افزوده شد و زندگی در داخل شهر ها با مشکل روبرو گردید. با توسعه ی جبر تکنولوژیکی و گسترش انواع خطوط ریلی، شهروندانی که از وضع مالی بهت ری بر خوردار بودند به حومه ها سرازیر شدند و حومه نشینی رایج گردیده، بدین ترتیب عملاً از ارزش اقتصادی و اجتماعی بافت قدیم شهر ها کاسته شد. در این میان نباید از توجه به مفهوم محله غافل شد. پیدایش مفاهیمی چون محله و چگونگی زندگی جمعی مردم، ریشه در رفتار اجتماعی آن ها داشته که آن هم برگرفته از فرهنگ خاص آن زمان و مکان می باشد. محله در گذشته دارای مفاهیم و ارزش های خاص سکونتی برای گروه های قومی نژادی، مذهبی و صنفی بوده که در یک ساختار کالبدی منسجم و پیوسته، علاوه بر خدمات دهی به ساکنین، باعث ایجاد حس هویت و تعلق در اهالی محله و همبستگی و انسجام در کل بافت محله می کرده است. در این تحقیق ضمن پرداختن ب ه مبانی نظری مداخله در بافت ه ای ق دیمی، به رویکرد شهرسازی جدید و کاربرد آن در ساماندهی و بهسازی بافت ه ای ق دی م شهری نیز پرداخته شده و سپس جهت ظرفیت سازی الگوی شهرسازی جدید، محله ی “سرخاب” که یکی از محلات تاریخی تبریز می باشد، انتخاب شده است.

گردشگری موزه به منزله یکی از شاخه های گردشگری فرهنگی، نقش مؤثری در انتقال دانش، ارتقای تفریح فرهنگی و تقویت تفاهم بین فرهنگی ایفا می کند. در سال های اخیر، هم راستا با تحولات در انتظارات بازدیدکنندگان، موزه ها نیز به سوی تجربه محور شدن حرکت کرده اند؛ به گونه ای که امروزه در چهارچوب «اقتصاد تجربه»، بازدیدکنندگان به دنبال تجربیاتی معنادار، چندحسی و مشارکتی هستند. این تحول موجب شده موزه ها از فضاهایی صرفاً نمایش محور به مکان هایی تعاملی بدل شوند که در آن ها بازدیدکننده نقش فعالی در خلق تجربه دارد؛ به ویژه مفاهیمی همچون خلق مشترک، تعامل چندحسی و روایت پردازی، نقشی کلیدی در ارتقای تجربه بازدید، جلب مشارکت، و افزایش رضایت و وفاداری بازدیدکنندگان ایفا می کنند. این پژوهش با تمرکز بر موزه ملی ایران، به بررسی تأثیر سه مؤلفهٔ اصلی اقتصاد تجربه، شامل آموزش، سرگرمی و زیبایی شناسی، بر رضایت بازدیدکنندگان می پردازد و در ادامه، نقش رضایت را در قصد بازدید مجدد و توصیهٔ موزه به دیگران تحلیل می کند. این پژوهش جزو تحقیقات کمّی است و برای گردآوری داده ها از پرسش نامه بهره گرفته شده است. داده ها به وسیلهٔ نرم افزار PLS تحلیل شدند. نتایج حاکی از آن است که به جز یک فرضیه (تأثیر بازدید مجدد بر توصیه به دیگران) سایر فرضیه های پژوهش (آموزش بر رضایت؛ رضایت بر بازدید مجدد؛ رضایت بر توصیه به دیگران؛ زیبایی شناسی بر رضایت؛ سرگرمی بر رضایت) تأیید شدند. در پایان، پیشنهاداتی چون بهبود چیدمان فضا، استفاده از راهنمای صوتی با صداهای جذاب، و ارائهٔ تجربیات چندحسی مانند جلوه های بصری، لمسی و بویایی برای ارتقای تجربهٔ بازدید از موزهٔ ملی ایران ارائه شده است.

امروزه تغییرات ناگهانی و گسترده در حاشیه شهری، به عنوان یکی از جنبه های اصلی پویایی فضایی در جایگاه نظریه و عمل برای ارتقای سازگاری و پایداری شناخته شده است؛ بنابراین با توجه به وجود شکاف هایی در مقالات علم سنجی در زمینه پویایی فضایی چشم انداز شهری-روستایی، هدف اصلی این پژوهش، سازمان دهی ادبیات موجود برای تحلیل محتوای مفهومی و شناسایی روندهای پژوهشی آینده است. با وجود مطالعات انجام شده در این زمینه، هنوز خلأهایی در دانش مربوطه وجود دارد. این مطالعه با استفاده از تحلیل شبکه دانش، به بررسی سیستماتیک مقالات مرتبط با پویایی چشم انداز از پایگاه اسکوپوس بین سال های 1990 تا 2024 پرداخته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش، در زمره پژوهش های تحلیل محتوا قرارمی گیرد. براساس ماهیت داده ها، از نوع پژوهش های علم سنجی و به طور ویژه، تحلیل هم نویسندگی و هم واژگانی برای تحلیل اطلاعات اسنادی است. داده های جامعه آماری پژوهش، پس از بررسی جامع ادبیات، شامل 137 مقاله منتخب برای تجزیه و تحلیل بود. برای انجام تحلیل شبکه دانش این مقالات، از نرم افزار « VOSviewer » استفاده شد. علاوه بر این، برای تجسم گرایش های نوظهور و پیگیری موضوعات تحقیقاتی بین سال های 2014 و 2024، 137 مقاله از مجموعه اولیه 237 مقاله انتخاب و با استفاده از نرم افزار « Citespace » تجزیه وتحلیل شدند. یافته های تحقیق نشان می دهد که پویایی فضایی چشم انداز شهری - روستایی و اثرات آن بر یکپارچگی بوم سازگان، مفهومی نوظهور و به سرعت در حال توسعه در میان محققان، مجلات علمی و کشورهای پیشرو است. بر اساس تحلیل هم واژه، مشخص شد که مفهوم مطالعه، ماهیت چندبعدی دارد و کلیدواژه ها بر مفاهیمی مانند: چشم انداز، خدمات بوم سازگان، تغییر کاربری اراضی و حفاظت از محیط زیست تمرکز دارند. همچنین، روندهای نوظهور مانند: برنامه ریزی چشم انداز، عملکرد بوم سازگان و اولویت های حفاظتی شناسایی شده اند. نتایج تحقیقات نشان می دهد که کلیدواژه هایی مانند: تنوع زیستی، آمایش سرزمین و اکولوژی بیشترین رشد را داشته اند. کشورهای فعّال در این زمینه بیشتر؛ چین، آمریکا، آلمان و انگلستان هستند. تحقیقات آینده نیازمند نوآوری نظری در حوزه های مشترک محیط زیست، کشاورزی و علوم اجتماعی است. به طور کلی، این تحقیق به درک عمیق تر پویایی چشم انداز و چالش های مرتبط با آن کمک می کند. با توجه به پوشش خلأ یک مطالعه مروری مبتنی بر رویکرد علم سنجی در حوزه پویایی فضایی چشم انداز شهری روستایی، از اصالت و نوآوری برخوردار است.

در این تحقیق، با توجه به اسناد کتابخانه ای و مروری بر ادبیات تخصصی مرتبط با موضوع، به شناسایی شاخص های مناظر روستایی مطلوب و در گام بعدی با استفاده از فرآیند بازدید میدانی یا مشاهده، به ارزیابی عناصر و شاخص های موجود در منظر روستایی منطقه مورد مطالعه پرداخته شد. با توجه به شاخص-های مؤثر و اصلی، پرسشنامه طراحی شد. روایی پرسشنامه توسط متخصصین مورد بررسی قرار گرفت و پایایی کل آن بر اساس آلفای کرونباخ 817/0 برآورد گردید. حجم نمونه بر اساس فرمول میترا لنکفورد، محاسبه گردید و در بین 300 نفر از افرادی که از دهکده چوبین بازدید نمودند، توزیع شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار Spss و آزمون های همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی چندگانه صورت گرفت. نتایج این پژوهش، ابتدا مجموعه ای از شاخص های مناظر روستایی با رویکرد توسعه گردشگری را نمایان ساخت. همچنین نتایج نشان داد که بین شاخص های منظر روستایی و شاخص های توسعه گردشگری، رابطه ای معنادار برقرار است. علاوه بر آن، در بین شاخص های منظر روستایی، شاخص اکولوژیکی، بیشترین تأثیر را بر توسعه گردشگری در دهکده چوبین دارد و گردشگران بازدیدکننده از دهکده چوبین معیارهای مرتبط با شاخص اکولوژیکی را مؤثرترین عامل جهت جذب به این منطقه می پنداشتند. بنابراین جهت تحقق توسعه گردشگری در مناطق روستایی، درک مؤلفه های مناظر روستایی مطلوب و استفاده از آن ها در طراحی این مناظر و همچنین توجه به انتظارات و دیدگاه های گردشگران می تواند در ارتقاء کیفیت مناطق روستایی و توسعه گردشگری نیز نقشی اساسی داشته باشد.

اکوتوریسم به عنوان شکل خاصی از گردشگری، سهم قابل توجهی در توسعه پایدار دارد و بسیاری از طرفداران محیط زیست، آن را به عنوان راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی مطرح کرده اند. در پژوهش حاضر به ارزیابی رقابت پذیری اکوتوریستی و مکان یابی تفرجگاه های پیراشهری شهرستان مراغه با استفاده از مدل پاولوا و منطق فازی پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتور های مثبت نه گانه پاولوا، سه فاکتور آثار تاریخی و فرهنگی، سایت های دیرینه شناسی و غار ها از مهم ترین فاکتور های مثبت این شهرستان محسوب می شوند و در بین فاکتور های منفی، فقدان زیرساخت های مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات از مهم-ترین فاکتور های منفی تاثیر گذار در توان رقابت پذیری شهرستان مراغه می باشد. نسبت رتبه بندی رقابت پذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه 52/1 محاسبه گردید که در طبقه خوب قرار می گیرد. در بخش دوم پژوهش، ابتدا نقشه مربوط به شاخص های طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری، زمین شناسی، فاصله از شبکه های ارتباطی، شهر و مناطق اکولوژیکی تهیه شد و بعد از فازی سازی لایه های موضوعی، نهایتا با عملگر گامای فازی روی هم گذاری شد و نقشه یکپارچه مناطق مناسب احداث تفرجگاه تهیه شد. نتایج نشان داد بالغ بر 9/46 درصد مساحت شهرستان مراغه در کلاس با تناسب بسیار نامناسب برای ایجاد سایت های تفرجگاهی اکوتوریستی قرار می گیرد. همچنین حدود 5/24 درصد مساحت شهرستان در کلاس با تناسب نامناسب برای ایجاد سایت های اکوتوریستی قرار گرفته است. کلاس با تناسب متوسط برای احداث تفرجگاه های اکوتوریستی بالغ بر 5/16 درصد مساحت شهرستان مراغه را دربرمی گیرد. پهنه های مناسب و بسیار مناسب برای احداث سایت های اکوتوریستی به ترتیب بالغ بر 4/9 و 7/2 درصد مساحت شهرستان مراغه را به خود اختصاص داده اند که رقم قابل توجهی به شمار می رود. بدین ترتیب می توان بیان داشت که شهرستان مراغه برای ایجاد سایت های اکوتوریستی از شرایط مطلوبی برخوردار است. در نهایت چهار سایت جهت احداث تفرجگاه های اکوتوریستی پیشنهاد گردید.

هدف: زیست پذیری یکی از جدیدترین رویکردهای توسعه شهری است که از شاخص ها و معیارهای مختلفی برای ارزیابی کیفیت فضاهای شهری استفاده می کند. شاخص های ارائه شده وابستگی بالایی به محدوده مورد نظر و هدف مطالعه دارد؛ ازاین رو سیستم های ارزیابی مختلفی در سراسر جهان جهت سنجش زیست پذیری وجود دارد. هدف مطالعه حاضر ارائه مدل بومی ارزیابی زیست پذیری در شهرهای ایران است تا به کمک آن امکان بررسی میزان دستیابی به رویکرد زیست پذیری فراهم گردد. روش پژوهش: در مطالعه حاضر با بکارگیری روش توصیفی تحلیلی و پیمایشی در گام نخست براساس مطالعات موجود مجموعه شاخص های ارزیابی کیفیت زیست پذیری ارائه می گردد که مبنای تدوین پرسشنامه سنجش زیست پذیری هستند و با استفاده از آن وضعیت زیست پذیری در محدوده مادی نیاصرم شهر اصفهان بررسی می شود. نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران شامل 390 از شهروندان ساکن در حاشیه مادی نیاصرم است. داده های حاصل از پرسشنامه به کمک نرم افزار SPSS و تکنیک تحلیل عاملی اکتشافی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج: براساس نتایج شاخص های زیست پذیری در قالب پنج گروه شامل: کیفیت دسترسی به امکانات و خدمات با واریانس تجمعی 28.48 درصد، کیفیت شهری و قابلیت های محیطی با واریانس تجمعی 22.07 درصد، کیفیت عوامل اجتماعی فرهنگی با واریانس تجمعی 8.06 درصد، کیفیت پیاده مداری و زیرساخت های شهری با واریانس تجمعی 7.52 درصد و کیفیت عوامل اقتصادی و مدیریتی با واریانس تجمعی 5.85 درصد طبقه بندی شد. نتیجه گیری: باتوجه به اینکه ارتقا زیست پذیری در شهرها از مباحث مطرح در سیستم مدیریت و برنامه ریزی ا ست بکارگیری اولویت های مطرح شده در تسهیل اجرای این رویکرد موثر خواهد بود. در بخش آخر طرح های پیشنهادی در جهت ارتقا زیست پذیری محدوده به کمک هوش مصنوعی bing image creator ارائه شده است. از اهم پیشنهادات می توان به تامین دسترسی، رفع کمبودهای موجود، توسعه شبکه پیاده راه، حل مشکلات ترافیکی و مدیریت کارآمد اقتصادی اشاره کرد.

نقشه های ژئومورفولوژی ابزارهای مهمی در ارزیابی فرآیندهای ژئومورفولوژیکی، هیدرولوژیکی، و مدیریت منابع طبیعی هستند. روش های سنتی نقشه برداری لندفرم ها، که شامل مشاهدات میدانی و تصاویر هوایی می شود، به دلیل زمان بر بودن و هزینه های بالای اجرایی محدودیت هایی دارند. در این پژوهش، از الگوریتم یادگیری ماشین جنگل تصادفی برای تولید نقشه های لندفرم در منطقه بیابانی ده نمک و آرادان استفاده شد. برای این منظور، از داده های ماهواره ای سنتینل 2آ سال 2023و شاخص های مورفومتری شامل رطوبت توپوگرافیک، انحنا کلی و ناهمواری زمین به همراه مدل رقومی ارتفاع 10 متر استفاده گردید. در این مطالعه، دو مدل شامل مدل اپتیک استفاده از داده های سنتینل 2آ به تنهایی و مدل اپتیک-مورفومتریک ترکیب داده های سنتینل 2آ با شاخص های مورفومتری برای طبقه بندی لندفرم ها بررسی شد. نتایج نشان داد که مدل ترکیبی دقت بالاتری در شبیه سازی مرزهای لندفرم ها و شناسایی لندفرم های با تغییرات شدید ارتفاعی مانند تپه ماهور، کوهستان با دامنه منظم و هوگ بک ارائه داد. همچنین، مدل ترکیبی توانست مناطق دشتی و کوهستانی را به طور مؤثری از یکدیگر تفکیک کند. علاوه براین، استفاده از شاخص های مورفومتری به طور چشمگیری دقت طبقه بندی لندفرم ها را افزایش داده است. به طوری که با افزایش دقت کلی از ۷۸ درصد به ۸۵ درصد و ارتقاء شاخص کاپا از 74/0 به 82/0، توانست تفکیک دقیق تری از واحدهای لندفرمی ارائه دهد. این روش می تواند زمان و هزینه های نقشه برداری لندفرم ها را به طور قابل توجهی کاهش دهد و دقت نقشه های ژئومورفولوژیکی را بهبود بخشد. نتایج این پژوهش به ویژه در زمینه های مدیریت منابع آب، پایش تغییرات محیطی و برنامه ریزی کاربری اراضی کاربرد دارد و پیشنهاد می شود که در مطالعات آتی از ترکیب داده های مورفومتری و ماهواره ای برای بهبود تفکیک لندفرم ها استفاده شود.

روستاها به عنوان بسترهای اصلی تولید مواد غذایی و شکل گیری معیشت های پایدار، همواره در تعامل مستقیم با منابع طبیعی به ویژه منابع آبی قرار داشته اند. در ایران نیز بسیاری از روستاها در مجاورت منابع آبی نظیر تالاب ها شکل گرفته اند و تالاب انزلی به عنوان یکی از مهم ترین زیست بوم های آبی کشور، نقش حیاتی در اقتصاد و پایداری روستاهای پیرامون خود دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر رودخانه های حوضه آبریز تالاب انزلی بر اقتصاد روستاهای اطراف آن انجام شده و به ویژه کاهش عمق و سطح آب این تالاب را به عنوان یک متغیر کلیدی در نظر گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق مصاحبه و پرسش نامه از میان نمونه ای هدفمند شامل ۴۰ نفر از ساکنان محلی، کشاورزان و کارشناسان منطقه جمع آوری شده است. نتایج نشان می دهد که کاهش آبدهی رودخانه های ورودی به تالاب، علاوه بر تغییرات اکولوژیکی و کاهش تنوع زیستی، پیامدهای گسترده ای در حوزه اقتصادی و اجتماعی روستاها به همراه داشته است. از جمله این پیامدها می توان به کاهش درآمد کشاورزی ناشی از کم آبی، افت چشمگیر فعالیت های ماهیگیری، رکود گردشگری بومی، افزایش مهاجرت روستاییان، تغییر کاربری اراضی از کشاورزی به مسکونی یا تجاری، و دگرگونی های فرهنگی و اجتماعی اشاره کرد. همچنین با پایین آمدن سطح آب تالاب، ارزش زمین ها به طور غیرطبیعی افزایش یافته و فشار بیشتری بر منابع طبیعی وارد شده است. یافته ها بر ضرورت اجرای سیاست های مدیریت یکپارچه منابع آب، تأمین حق آبه زیست محیطی و بهره گیری از رویکردهای زیست بوم محور برای احیای تالاب انزلی و پایداری اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی تأکید دارند. این پژوهش نشان می دهد که رابطه ای مستقیم میان سلامت اکولوژیکی تالاب و معیشت ساکنان روستاهای اطراف آن وجود دارد و بدون برنامه ریزی جامع، توسعه پایدار در این منطقه تحقق نخواهد یافت.

تغییر و تحول در سازمان های مطبوعاتی ایران در دهه های اخیر به یکی از موضوعات محوری مطالعات رسانه ای و مدیریت تحول تبدیل شده است. هدف اصلی این تحقیق شناسایی عوامل مؤثر بر تحول در سازمان های مطبوعاتی ایران است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش جمع آوری داده ها توصیفی-پیمایشی است. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه می باشد که بر اساس معیارهای علمی طراحی شده و روایی آن توسط کارشناسان و متخصصان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.87 بدست آمده که بیانگر پایایی خوب ابزار گردآوری اطلاعات است. جامعه آماری در این تحقیق را کلیه دبیران سرویس و خبرنگاران مطبوعات که بیش از پنج سال سابقه کار و حداقل مدرک تحصیلی فوق لیسانس دارا بودند را شامل می شود که با روش نمونه گیری احتمالی و با استفاده از فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین شده است. بر این اساس ۴۰۰ پرسشنامه در بین جامعه آماری توزیع که از این میان ۳۹۱ پرسشنامه قابل بررسی بودند. در این پژوهش نیز متغیرهای تحقیق با استفاده از گویه های طراحی شده در پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفته است. نتایج تحقیق بیانگر این امر است که بین کاهش درآمد تبلیغات و ضرورت تحول در سازمان های مطبوعاتی ارتباط معناداری وجود دارد. به این مفهوم که درآمد تبلیغات یکی از اصلی ترین منابع تأمین مالی سازمان های مطبوعاتی به شمار می رود و کاهش آن می تواند منجر به محدودیت در تولید محتوا، کاهش کیفیت حرفه ای، تعدیل نیروی انسانی و تضعیف توان رقابتی رسانه ها شود. بین تغییر الگو مصرف مخاطبان و ضرورت تحول در سازمان های مطبوعاتی ارتباط معناداری وجود دارد. به این مفهوم که تغییر الگوی مصرف مخاطبان یکی از مهم ترین شاخص های تحول در محیط رسانه ای محسوب می شود که مستقیماً بر مدل های کسب وکار، شیوه های تولید محتوا، ساختارهای توزیع و راهبردهای تعامل با مخاطب تأثیر می گذارد. بین عدم ثبات سیاست های رسانه ای و ضرورت تحول در سازمان های مطبوعاتی ارتباط معناداری وجود دارد. به این مفهوم که که عدم ثبات سیاست های رسانه ای باعث ایجاد نااطمینانی در محیط سازمانی، تضعیف برنامه ریزی بلندمدت، کاهش انسجام تصمیم گیری و اختلال در فرایندهای حرفه ای روزنامه نگاری می شود. چنین شرایطی، سازمان های مطبوعاتی را با چالش های متعددی از جمله کاهش اثربخشی، افت اعتماد مخاطبان و افزایش هزینه های تطبیق مواجه می سازد.

تغییر کاربری در اراضی کشاورزی در حال گسترش می باشد و این تغییرات موجب تحولات عظیمی در سکونتگاه های روستایی شده است. هدف از این پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی و بررسی پیامدهای ناشی از آن در نواحی روستایی است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی می باشد. جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته انجام شده است. تعداد پرسشنامه ها 278 عدد می باشد. نتایج نشان داد که در میان عوامل اقتصادی، دلال بازی در بازار محصولات کشاورزی و عدم حمایت بانک ها از بخش کشاورزی بیشترین تأثیر را بر تغییر کاربری داشته اند. در بین عوامل اجتماعی، تمایل به زندگی مرفه تر و مهاجرت جوانان به شهر و در میان عوامل محیطی، ترس از خسارت ناشی از پدیده های طبیعی و کاهش بارندگی از مهم ترین مؤلفه های مؤثر بوده اند. در بُعد حقوقی نیز نبود قانون کارآمد و ضعف نظارت نهادهای دولتی نقش تعیین کننده ای داشته است. یافته ها بیانگر آن است که عامل حقوقی با میانگین 4.81 و عامل اقتصادی با میانگین 4.80 بیشترین تأثیر را در تغییر کاربری اراضی داشته اند. همچنین نتایج نشان داد که تغییر کاربری اراضی کشاورزی پیامدهای متعددی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به همراه داشته است؛ از جمله افزایش قیمت زمین و بورس بازی اراضی، از بین رفتن آداب ورسوم روستایی، گسترش ناهنجاری های اجتماعی، کاهش تنوع زیستی و تخریب یکپارچگی اراضی. در مجموع، می توان گفت که ضعف قوانین، فشارهای اقتصادی و عوامل اجتماعی، زمینه ساز اصلی تغییر کاربری اراضی کشاورزی هستند و کنترل این روند مستلزم اصلاح سیاست های حقوقی و اقتصادی، تقویت حمایت های مالی از کشاورزان و افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش های اقتصادی و زیست محیطی زمین های کشاورزی است.

زمینه و هدف: اقلیم یک جزء فراگیر و مهم اکوسیستم محسوب می گردد و تغییرات آن هرچند ناچیز می تواند سایر اجزا را در درجات مختلف تحت تأثیر خود قرار دهد. از جمله مهم ترین بلایای آب و هوایی که هر ساله پیامدهای زیست محیطی مخربی را به همراه دارند، امواج گرمایی هستند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی سینوپتیک موج گرمای بالای 50 درجه سانتی گراد مورخ 23 تیرماه 1403 استان خوزستان است. روش شناسی: این تحقیق، با دیدگاه محیطی به گردش جو صورت گرفته که در آن، ابتدا مقدار دماهای ثبت شده ایستگاه های استان خوزستان و تغییرات آن ها از اداره کل هواشناسی استان خوزستان دریافت شده و سپس با دریافت داده های سطوح فوقانی جو و تحلیل آن ها، علل گرمای شدید شناسایی گردید. در این پژوهش، برای تحلیل الگوهای همدیدی منجر به موج گرمایی استان خوزستان، داده های جوی کشور در تراز 500 هکتوپاسکال از سایت نووا استخراج گردید که شامل نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار سطح دریا، امگا، رطوبت نسبی و آب قابل بارش، دما، سرعت باد و ضخامت برای روزهای 21 الی 23 تیرماه 1403 بوده است. یافته ها و نتیجه گیری: نتایج نشان داد که نفوذ سامانه های کم فشارهای حرارتی پاکستان و عربستان، استقرار پرفشار جنب حاره ای آزور در جنوب غرب و پرفشار سیبری در شمال ایران در تراز 500 هکتوپاسکال، به عنوان مهم ترین الگوی تأثیرگذار در ایجاد موج گرمایی 23 تیرماه 1403 استان خوزستان بوده که از 48 ساعت قبل آغاز گشته است. همراهی این سیستم کم فشار مستقر در منطقه با الگوی توپوگرافی آن (ارتفاعات زاگرس جنوبی) و جریانات پادساعتگرد خود که از سمت جنوب، جنوب غرب استان موجب فرارفت گرم دمای تابشی صحراهای گرم لوت، عربستان، دریای عمان گشته و از طرفی با عبور آن از روی آب های گرم خلیج فارس و دریای عمان، این منطقه را هم زمان با قرارگیری در فصل گرم سال تحت تأثیر خود قرار داده که نتیجه آن افزایش شدید دما را به دنبال داشته و شرایط سینوپتیکی لازم جهت ایجاد گرمای بالای 50 درجه سانتی گراد استان خوزستان را فراهم نموده است.

در دهه های اخیر، با افزایش مخاطرات و بلایا، نیاز به افزایش تاب آوری جوامع بیش ازپیش اهمیت یافته است. یکی از ابعاد مهم تاب آوری و مدیریت بحران در بافت های شهری، ابعاد کالبدی تاب آوری است که به طور سیستماتیک عناصر و ساختار کالبدی بافت را مورد ارزیابی قرار می دهد. هدف از این پژوهش پاسخ به این سؤالات است که ۱. شاخص های تأثیرگذار در تاب آور نمودن بعد کالبدی- فضایی بافت های شهری در برابر مخاطرات طبیعی کدام اند؟، ۲. بافت تاریخی شهر شیراز بر اساس این شاخص ها در مواجهه با مخاطرات طبیعی (به ویژه زلزله) در چه وضعیتی قرار داد؟ در این راستا در پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به صورت کاربردی و با استفاده از روش تحلیل موردی با گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی و پرسشنامه دلفی به بررسی بافت تاریخی شهر شیراز پرداخته شده است. نتایج ارزیابی داده ها نشان می دهد که شاخص های نوع سازه، قدمت و کیفیت ابنیه به ترتیب بیشترین تأثیر و شاخص های کاربری زمین، دانه بندی و اختلاط کاربری کمترین تأثیر را در کاهش تاب آوری بافت تاریخی شهر شیراز دارند. در مجموع تحلیل های صورت گرفته بافت تاریخی شهر شیراز در سطح متوسطی از تاب آوری کالبدی قرار دارد و فرسودگی و افت کیفیت زیست به صورتی نسبی درون بافت متفاوت است به طوری که قسمت های شمالی، جنوبی و جنوب شرقی منطقه نسبت دیگر قسمت ها با مشکلات کالبدی بیشتری مواجه هستند. با توجه به مدیریت بحران و شاخص های مورد تحلیل، بسترسازی حمل ونقل اضطراری و اورژانس و خدمات رسانی به عمق محلات بافت، ارتقاء کیفیت مدیریت محلی در منطقه و افزایش زمینه های لازم جهت همکاری گروه های محله ای جهت بازسازی های محله محور و ... اصلی ترین راهبردها و راهکارهای حفظ و ارتقاء وضعیت تاب آوری در بافت تاریخی شهر شیراز است.

خدمات فرهنگی اکوسیستم مؤلفه ای پیچیده و ذهنی است که بر کیفیت زندگی، انسجام اجتماعی و حفظ تنوع فرهنگی اثرگذار است. ضمن این که ارزیابی خدمات فرهنگی اکوسیستم در مناطق خشک و بیابانی اغلب تحت تأثیر سوگیری به سمت معیارهای توسعه یافته برای اکوسیستم های معتدل و شهری قرار دارد. این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و اولویت بندی معیارهای ارزیابی خدما ت فرهنگی متناسب با ویژگی های طبیعی و فرهنگی مناطق بیابانی، به ویژه در بافت ایران، انجام شد. منابع مورد نیاز با استفاده از روش مرور سیستماتیک و پروتکل پریسما، 80 مقاله ISI از پایگاه های Web of Science و Scopus انتخاب و با نرم افزار مکس کیودا تحلیل شدند. همچنین، از VOSviewer برای تحلیل علم سنجی 500 مقاله استفاده شد. 80 مقاله ISI منتخب بین سالهای (2000–2025) با نرم افزار مکس کیودا 2024 تحلیل کیفی شدند. همچنین، 500 مقاله برای تحلیل علم سنجی با VOSviewer 1.6.18 مورد بررسی قرار گرفت. مدل توسعه یافته بر اساس نظرات کارشناسی و با روش AHP (فرآیند تحلیل سلسله مراتبی) توسعه یافت. تحلیل مکس کیودا نشان داد معیارهای «ارزش زیبایی شناختی» (%03/29) و «گردشگری» (%9/14) بیشترین فراوانی را در مطالعات جهانی دارند، اما در مناطق بیابانی اهمیت آنها کاهش می یابد. بر اساس روش AHP و نظر کارشناسان، مدل توسعه یافته پیشنهاد شد که در آن «میراث فرهنگی» (وزن=405/0)، «هویت و حس مکان» (0.283) و «ارزش های نمادین و مذهبی» (198/0) به عنوان محورهای اصلی شناسایی شدند. ضریب ناسازگاری (CR=0.0228) نشان دهنده سازگاری بالای قضاوت کارشناسی است. مدل توسعه یافته پیشنهادی، با تمرکز بر معیارهای بومی و غیرمرئی، چارچوبی عادلانه و کاربردی برای ارزیابی خدمات فرهنگی در مناطق بیابانی ارائه می دهد و می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در برنامه ریزی و مدیریت پایدار این مناطق مورد استفاده قرار گیرد.

در جهان به هم پیوسته امروز، شهرها به بازیگران اصلی در معماری نظم جهانی بدل شده اند و دیپلماسی شهری به عنوان زبان نوین تعاملات جهانی، مرز میان سیاست، دانش و فرهنگ را درنوردیده است. در این میان، روابط خواهرخواندگی دیگر نه سازوکاری نمادین برای تبادل فرهنگی بلکه بستری کارکردی برای بازتولید سرمایه دانشی، انتقال نوآوری و ارتقای ظرفیت های حکمرانی شهری در سطح جهانی تلقی می شود. این پژوهش با بهره گیری از رهیافت تحلیلی شبکه دانش و رویکرد کتاب سنجی، به بازسازی نقشه مفهومی دیپلماسی شهری پرداخته و چارچوبی استراتژیک برای فهم تحول روابط خواهرخواندگی در بستر حکمرانی شبکه ای ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهد که ساختار مفهومی روابط بین شهری از الگوی خطی و نمادین گذشته عبور کرده و به سیستمی پیچیده، چندمرکزی و یادگیرنده تبدیل شده است که در آن مفاهیمی چون پایداری، نوآوری اجتماعی، شهرهای هوشمند، و تاب آوری به محورهای هم افزای حکمرانی تبدیل می شوند. در این چارچوب، روابط خواهرخواندگی نقش «گره های دانشی» را ایفا می کنند که از طریق تبادل اطلاعات، فناوری و تجربه، ظرفیت حل مسئله در مقیاس جهانی را افزایش می دهند. تحلیل شبکه دانش نشان داد که خوشه های اصلی پژوهش در این حوزه در دو مسیر عمده شکل گرفته اند: نخست، خوشه «دیپلماسی دانشی و فناورانه» که بر انتقال نوآوری های شهری و همکاری علمی تمرکز دارد و دوم، خوشه «دیپلماسی فرهنگی و اجتماعی» که بر بازتولید سرمایه اجتماعی و تصویر بین المللی شهرها تأکید می کند. در نهایت، این مطالعه با تکیه بر تلفیق داده های شبکه ای و مفاهیم حکمرانی چندسطحی، مدلی مفهومی برای بازتعریف جایگاه روابط خواهرخواندگی در تحقق اهداف توسعه پایدار شهری ارائه می دهد. این مدل، شهرها را نه فقط به عنوان واحدهای جغرافیایی بلکه به مثابه سیستم های زنده تولید دانش، کنشگری سیاسی و یادگیری جمعی بازمی شناساند؛ سیستمی که آینده همکاری های جهانی از دل آن زاده می شود

شهرها به عنوان خاستگاه تمدن بشری، با چالش ها و مشکلات پیچیده ای مواجه بوده که حل این مشکلات تنها از طریق یک رویکرد اصولی و سیستماتیک قابل حل است. شهر هوشمند که بر بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات بنا شده، یکی از مفاهیم جدید جهت مقابله با چالش های کنونی شهرها در عرصه برنامه ریزی شهری می باشد و امروزه در جهان شکل جدیدی از توسعه زندگی را نمایان کرده است. ساخت یک شهر هوشمند به عنوان یک استراتژی حیاتی برای کاهش مشکلات تولید شده توسط رشد جمعیت شهری و شهرنشینی سریع و غلبه بر دگرگونی های محیطی و تغییرات اقلیمیِ درحال ظهور است. هدف پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی اجرا شده است، ارزیابی شاخص های 74 گانه شهر هوشمند در شهر اردبیل می باشد. در این راستا با استفاده از ادبیات موضوع 74 شاخص در شش بعد شهر هوشمند شامل مردم هوشمند، اقتصاد هوشمند، محیط زیست هوشمند، زندگی هوشمند، دولت هوشمند و جابجایی هوشمند تدوین و با استفاده از ابزار پرسش نامه و اطلاعات و آمار موجود در سالنامه های آماری و در محیط برنامه نویسی پایتون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج حاصل نشانگر میزان هوشمندی این شهر در مقیاس کلان با امتیاز 32/0 از یک واحد است. همچنین بررسی وضعیت ابعاد شش گانه نشان می دهد که بعد محیط-زیست هوشمند با امتیاز 48/0 از واحد، بالاترین امتیاز را در میان سایر ابعاد به خود اختصاص داده است، این در حالی است که اقتصاد هوشمند با 17/0 از کمترین امتیاز برخوردار است.

چرخه ی گرد و غبار بخش جدایی ناپذیری از سیستم زمین است که هرساله حدود2000تن گرد و غبار تولید می کند که از این مقدار 75درصد در سطح زمین و 25درصد در سطح اقیانوس ها فرو می نشیند.در این پژوهش ، جهت مطالعه رخداد گرد و غبار در منطقه شمال غرب ،غرب و جنوب غرب کشور، داده های ساعتی گرد و غبار شامل قدرت دید افقی (vv) و بارش در دوره آماری 2000-2020 از سازمان هواشناسی کشور اخذ گردید ، همچنین برای محاسبه عمق اپتیکی آئروسل(AOD) ، و یارش از سنجنده مودیس (MODIS) با قدرت تفکیک مکانی یک کیلومتر متر برای سال ۲۰۰۰ تا ۲۰20 برای دو فصل بهار و تابستان با میانگین 6 ماه در پلتفرم گوگل ارث انجین تهیه و مورد پردازش قرار گرفت. نتایج نشان داد که میان دید افقی و عمق اپتیکی ریز گرد (AOD) همبستگی منفی وجود دارد، بدین صورت که با افزایش عمق اپتیکی آئروسل، دید افقی کم می شود،همچنین مطالعات سنجنده مودیس در مورد بارش و AOD نشان داد که از سمت ایستگاه جنوبی به سمت ایستگاه شمال غربی روند گرد و غبار با شیب نسبتاً زیادی کاهشی شده است؛ و ایستگاه هایی که در شمال غرب کشور قرارگرفته اند، میزان گرد و غبار کمتری را نسبت به ایستگاه غربی و جنوب غربی ثبت کرده اند. اما این روند برای ایستگاه های غربی صادق نبوده است. همچنین قسمت هایی که میزان بارش بیشتری را تجربه کرده اند؛ کم ترین میزان AOD را دارا بوده اند. پس می توان نتیجه گرفت منشأ ورودی گرد و غبارها ، مناطق جنوبی می باشد که با افزایش گرد و غبار در بیابان ها و دشت های کشور همسایه میزان گرد و غبار نیز در استان های غربی و جنوب غربی افزایشی می باشد. تقویت پوشش گیاهی می تواند به عنوان یکی از راهکار های کلیدی برای کنترل و کاهش گرد غبار در مناطق خشک و نیمه خشک قرار گیرد.

هدف: این مطالعه با استفاده از داده های سرشماری تاریخی، تحلیل فضایی کمی از بازسازی شهری ایران را از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵ انجام می دهد تا سیر تحول مراکز شهری و تغییرات جمعیتی را در یک چشم انداز پیچیده اجتماعی-اقتصادی و سیاسی بررسی کند. بیضی های انحراف معیار و تکنیک های آمار فضایی به بررسی الگوهای شهرنشینی، تمرکز و دگرگونی اشکال شهری کمک می کنند و بر پیشرفت منظم شرق به سمت تهران به عنوان یک محور شهری تاکید می کنند. روش پژوهش: این روش مجموعه های داده های جغرافیایی و آمار سرشماری را با استفاده از تجزیه و تحلیل نقاط داغ و آمار جهانی موران Iبرای شناسایی روندها در خوشه بندی شهری و همبستگی فضایی یکپارچه می کند. همچنین چالش های ناشی از رشد سریع شهری مانند شکاف های توسعه و پایداری مناطق شهری و روستایی مورد بررسی قرار می گیرد. نتایج: یافته های تحلیل نه تنها نشان دهنده دوره های بحرانی بازسازی شهری است که به طور قابل توجهی تحت تأثیر انقلاب اسلامی پس از سال ۱۳۵۵ و جنگ ایران و عراق قرار گرفته اند، بلکه تأثیر رویدادهای سیاسی-اجتماعی بر توسعه شهری ایران را نیز مورد تأکید قرار می دهند. این تحقیق نیاز فوری به اجرای رویه های برنامه ریزی شهری پایدار و سیاست های توسعه منطقه ای عادلانه برای پرداختن به پیچیدگی های ناشی از شهرنشینی را برجسته می کند. نتیجه گیری: این مطالعه با تحلیل شش دهه تحولات شهری در ایران نشان داد که سیاست های متمرکز دولتی، تمرکزگرایی جمعیتی و توزیع نامتوازن منابع را تشدید کرده و به نابرابری فضایی و چالش های زیست محیطی منجر شده است. یافته ها حاکی از تغییر الگوی توسعه شهری از پراکندگی به تمرکز، به ویژه در تهران، هستند. پیشنهاد می شود با تقویت زیرساخت ها در شهرهای کوچک و سیاست های تمرکززدایی، مسیر توسعه پایدار و متعادل شهری در ایران فراهم شود. ادامه روند فعلی می تواند نابرابری فضایی و فشار بر منابع را تشدید کند.