ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۱٬۷۲۱ تا ۱٬۷۴۰ مورد از کل ۸۴٬۷۳۰ مورد.
۱۷۲۱.

اولین همایش ملّی علوم اسلامی و انسانی دیجیتال در یک نگاه

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۳۳
اولین همایش ملّی علوم اسلامی و انسانی دیجیتال، به همّت پژوهشکده علوم اسلامی و انسانی دیجیتال، وابسته به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، در تاریخ ۱۷ مهرماه ۱۴۰۴ش، در شهر مقدّس قم، در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) برگزار گردید. هدف از برگزاری این رویداد علمی و همایش ملّی، بررسی تحوّلات نوین در حوزه های پژوهشی علوم انسانی و مطالعات اسلامی در عصر دیجیتال و ایجاد بستری برای تبادل اندیشه ها و دستاوردهای دانشی در حوزه علوم انسانی و اسلامی دیجیتال و نیز بررسی مبانی نظری، روش ها، ابزارها و چالش های پیش روی محقّقان در استفاده از فنّاوری های دیجیتال در مطالعات علوم انسانی و اسلامی بود.
۱۷۲۲.

مراسم افتتاح نمایشگاه دستاوردهای فنّاورانه علوم اسلامی و انسانی دیجیتال در حاشیه اولین همایش ملّی علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۵ تعداد دانلود : ۲۹
نمایشگاه عرضه و معرّفی محصولات فنّاورانه در حوزه علوم اسلامی و انسانی دیجیتال، در حاشیه «اولین همایش ملّی علوم اسلامی و انسانی دیجیتال» در روزهای ۱۵ تا ۱۷ مهرماه در شهر قم و به میزبانی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی برگزار شد. آنچه در ادامه از نظر می گذرد، گزارش مراسم افتتاحیه این نمایشگاه است. در افتتاحیه این رویداد، حجّت الاسلام والمسلمین دکتر محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، حجّت الاسلام والمسلمین دکتر سید سعیدرضا عاملی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و حجّت الاسلام والمسلمین نجف لک زایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، به ارائه سخنرانی پرداختند. در پایان مراسم نیز نمایشگاه تخصّصی این همایش افتتاح شد و حاضران از غرفه های مختلف آن بازدید کردند.
۱۷۲۳.

کالاانگاری خون و بیع آن از منظر فقه و حقوق(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴۶ تعداد دانلود : ۲۷۷
زمینه و هدف: بیع خون یکی از مسائل مستحدثه است که مربوط به عصر حاضر می باشد. بنابراین حکم آن به صورت صریح در شرع مشخص نشده است هدف مقاله حاضر بررسی کالاانگاری خون و بیع آن از منظر فقه و حقوق است. مواد و روش ها: مقاله حاضر نظری و روش تحقیق توصیفی تحلیلی است. مواد و روش تحلیل داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد ابتدا بر اساس دیدگاه بسیاری از فقها هرگونه معامله ای که موضوع آن اشیاء نجس از جمله خون، باشد حرام و باطل بوده است. اما اکنون به عنوان یکی از مسائل مستحدثه حکم به حلال بودن خرید و فروش خون داده شده است، چرا که دارای منافعی هم چون نجات جان انسان هاست و این منفعت حلال فراگیر است و هم اکنون در جامعه انسانی به عنوان یک منفعت کاملاً پذیرفته شده مطرح است، بنابراین خرید و فروش خون حلال است. نتیجه: نتیجه اینکه در حال حاضر، خون مانند اعضای بدن انسان مالیت داشته و جداسازی آن برای انتقال به دیگری در موارد ضرورت و گرفتن عوض در برابر آن جایز شمرده شده است. مالکیت نداشتن انسان بر اعضای خود نیز نمی تواند مانع بیع باشد؛ زیرا سلطنت داشتن او بر اعضا در صحت بیع کفایت می کند.
۱۷۲۴.

بررسی نقض تعهدات عقود مشارکتی بانکی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲۹ تعداد دانلود : ۲۶۴
زمینه و هدف: عدم بازپرداخت تسهیلات ناشی از عقود بانکی مشارکتی از معضلات پیش روی نام بانکی است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر، بررسی نقض تعهدات عقود مشارکتی بانکی است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد ضمانت اجراهای کنونی نقض عقود مشارکتی بانکی، از کارآیی لازم برخودار نیستند. نظام حقوقی ایران در خصوص ضمانت های اجرایی قرارداد دچار نوعی افراط و تفریط است زیرا درصورتی که متعهد به تعهدات قراردادی خود عمل ننماید (ولو آن تعهد، جنبه اساسی و اصلی داشته باشد)، متعهدله حق فسخ نداشته و تنها می تواند الزام متعهد به اجرای عین تعهد را درخواست نماید و حق فسخ اصولاً آخرین راه است. نتیجه: نظام ضمانت اجراهای نقض تعهدات قراردادی با چهار ایراد عمده مواجه است: 1- عدم کارآیی و باز دارندگی، 2- عدم تناسب میان درجه تخلف و ضمانت اجرای آن، 3- عدم پوشش تمام زیان های زیان دیده و نادیده گرفته شدن قاعده لاضرر و اصل جبران کامل خسارت، 4- عدم پیش بینی برخی راه حل ها، جهت کاهش آثار زیان بار اقتصادی نقض قرارداد نظیر اعطای حق فسخ تا تعلیق در نقض قابل پیش بینی یا انجام معامله جایگزین از سوی زیان دیده؛ در واقع ضمانت اجراهای قراردادی، کمتر مورد تحلیل اقتصادی قرار گرفته است.
۱۷۲۵.

نقش سیاست گذاری عمومی در تحقق عدالت توزیعی از منظر حقوق عمومی اقتصادی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۰۹ تعداد دانلود : ۳۰۹
زمینه و هدف: یکی از چالش های مهم در جامعه شناسی اقتصادی، مسئله عدالت اقتصادی است. امروزه مفهوم عدالت اقتصادی با مسئله نابرابری درآمدی و توزیع ثروت همراه شده است. رابطه عدالت اقتصادی و سیاست گذاری های عمومی در مطالعات پیشرفته و گسترده به سه رویکرد مهم یعنی نابرابری اقتصادی، توزیع نابرابر درآمد و اجرای سیاست گذاری های متناسب تأکید کرده است. از این رو در این پژوهش با هدف تحلیل دغدغه نظریه پردازان سیاسی پیرامون مفهوم عدالت و تلاقی آن با تساوی و آزادی، به بررسی نابرابری های اقتصادی موجود به صورت کلی می پردازد.  مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد که نابرابری درآمد، ناشی از توزیع نابرابر درآمدهای ناشی از کار و سرمایه، در تمام کشورها و طی دوره های زمانی مختلف به یک قاعده تبدیل شده است. توزیع درآمدهای ناشی از سرمایه، که اکثراً به صورت متمرکز و ناعادلانه صورت می پذیرد، به نحو مؤثری بر تمرکز ثروت و انباشت آن در جوامع کنونی و تاریخی تأثیر گذاشته است. نتیجه: پژوهش بر این نکته تأکید دارد که رشد طبقه متوسط و حقوق موروثی در کشورهای توسعه یافته به تغییرات بنیادین در توزیع ثروت در طول قرن بیستم منجر گردیده است. دولت ها با تدوین و اجرای سیاست گذاری های متناسب می توانند نقش مهمی در تحقق عدالت اقتصادی داشته باشند.
۱۷۲۶.

بررسی فقهی حقوقی مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارت ناشی از نوسانات شدید ارزی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۳۳ تعداد دانلود : ۲۶۸
زمینه و هدف: نوسانات ارزی در ایران در طی دو دهه اخیر بسیار شدید بوده و زندگی فعالان اقتصادی و عموم مردم را شدیداً تحت تأثیر قرار داده است. بر همین اساس هدف مقاله حاضر، بررسی بررسی فقهی حقوقی مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارت ناشی از نوسانات شدید ارزی است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: از منظر فقهی قواعدی چون قاعده لاضرر بیانگر مسئولیت مدنی دولت است هرچند قاعده احسان می تواند به معنای عدم مسئولیت دولت تعبیر شود. دولت به دلیل وظیفه نظارت بر کنترل ارز از یک سو و تأثیر شدید نوسانات ارز بر زندگی عموم جامعه از سوی دیگر، در برابر نوسانات ارزی در قبال جامعه مسئولیت مدنی دارد. مبانی مسئولیت مدنی دولت و دستگاه های نظارتی در نوسانات ارزی نظریه تقصیر، نظریه خطر و تضمین حق است. اما این تمام واقعیت نیست. نتیجه: نوسانات شدید ارز در ایران صرفاً تحت تأثیر سیاست های مالی و ارزی بانک مرکزی نیست. متغیرهای دیگر چون تحریم ها یکی از عوامل اصلی افزایش سریع و ناگهانی ارز محسوب می شود. بر همین اساس ایجاد رابطه سببیت میان دولت و خسارت ناشی از نوسانات ارز به سادگی میسر نیست. در ایران علیرغم پیش بینی برخی موقعیت های خاص در قوانین مصوب که مسئولیت دولت را منطبق با تئوری های تقصیر یا خطر پذیرفته است؛ در بسیاری از موارد با خلاء قانونی مواجه است
۱۷۲۷.

مقایسه قاعده تقلیل ثمن در کنوانسیون بیع بین المللی کالا با نهاد ارش و تقسیط ثمن در حقوق ایران(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴۴ تعداد دانلود : ۳۰۱
زمینه و هدف: وجود توازن در قراردادها، از دیرباز مورد توجه حقوقدانان ایران بوده است. هدف مقاله مقایسه قاعده تقلیل ثمن در کنوانسیون بیع بین المللی کالا با نهاد ارش و تقسیط ثمن در حقوق ایران است. مواد و روش ها: مقاله حاضر توصیفی تحلیلی است. مواد و داده ها نیز کیفی است و از فیش برداری در گردآوری مطالب و داده ها استفاده شده است. ملاحظات اخلاقی: در این مقاله، اصالت متون، صداقت و امانت داری رعایت شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد، منشأ قاعده تقلیل ثمن در ماده 50 کنوانسیون بیع بین المللی کالا، در حقوق روم است که بعد از آن مورد توجه بسیاری از حقوقدانان کشورهای دیگر قرار گرفته است. تحقیق و بررسی در منابع فقهی و حقوق مدنی ایران، عدم پذیرش ظاهری این قاعده را نشان می دهد ولی نهادهای مشابهی در قانون ایران وجود دارد که نشان دهنده امکان پذیرش این قاعده در حقوق ایران است. نتیجه: نهاد تقلیل ثمن در کنوانسیون مشابه نهاد ارش و مابه التفاوت در حقوق مدنی ایران است و از جهاتی بین این دو نهاد وجوه تشابه و از جهاتی بین آنها وجوه افتراق وجود دارد.
۱۷۲۸.

بررسی و نقد روش های اثبات عقاید مبتنی بر نقل در دیدگاه ابن تیمیه(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۲۶ تعداد دانلود : ۲۱۰
در میان آنچه در نقد افکار و عقاید ابن تیمیه نوشته شده، جای نگاه روش شناسانه به آثار او همچنان خالی است؛ ازاین رو این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که روش ابن تیمیه در اثبات عقاید دینی مبتنی بر ادله نقلی چگونه بوده و چه نقدهایی بر آن وارد است. وی در مرحله اثبات عقاید، در موارد بسیاری، به قول سلف تمسک می کند و صفات خبریه را با تمسک به قول سلف، بر معنای ظاهری آن حمل می کند؛ درحالی که کبرای تمسک به قول سلف بی بنیاد بوده و صغرای هم رأی بودن سلف در مواجهه با صفات خبریه مخدوش است. همچنین ابن تیمیه، همچون دیگران قائل به حجیت ظهور است؛ ولی اتکای وی به ظواهر الفاظ تا جایی است که قواعد و قرائن عقلی را نادیده می گیرد. در استفاده از احادیث برای اثبات عقاید نیز از روش ثابتی پیروی نمی کند و در جایی که احادیثی متضمن فضایل اهل بیت^ است، گاهی در سند حدیث خدشه کرده است و گاهی حتی اگر صدور حدیث نزد عالمان مذاهب اسلامی اجماعی باشد، آن را مجعول عنوان می کند.
۱۷۲۹.

پیشینه قرائت صدرایی ایده «وجود ذهنی» و ابطال آن در مکتب نومشایی رجب علی تبریزی(مقاله پژوهشی حوزه)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۷۷ تعداد دانلود : ۲۶۳
در تبیین ایده «وجود ذهنی» و فهم دغدغه ناقدان آن باید میان «وجود در ذهن» با «وجود ذهنی»، تفاوت قائل شد. مورد اول به این معناست که پس از مواجهه انسان با شیئی جدید، چیزی در ذهن او نقش می بندد که پیش از آن مواجهه، ذهن فاقد آن بود؛ اما در قرائت صدرایی نظریه «وجود ذهنی»، مطابقت ماهوی ذهن با عین ادعا شده است. پرسش تحقیق، ناظر به پیشینه دیدگاه ملاصدرا در این مسئله و نقدهای رجب علی تبریزی بر آن است. پژوهش پیشِ رو با بهره مندی از مطالعات کتابخانه ای، تأکید بر آثار دست اول فیلسوفان نامی و با شیوه تحلیل مفهومی نشان می دهد که اغلب متفکران متقدم بر صدرا، معنای اول را در قالب نظریه «شبح» منظور داشته اند؛ ولی معنای دوم، دیدگاه اختصاصی ملاصدراست و فقط زمینه هایی از آن در مکتب شیراز ملاحظه می شود. حکیم تبریزی با ادبیات نومشایی خویش، نظریه وجود ذهنی را به لحاظ مبادی و لوازم آن، به چالش کشیده است. ابطال مبانی ملاصدرا در طرح آن نظریه، از خلال مباحث وجودشناختی تبریزی استنباط می شود؛ ولی نقد لوازم دیدگاه صدرا به روشنی در آثار تبریزی و شاگردان وی آمده است. به باور ایشان، انفکاک لوازم ماهیت، نظیر سوزندگی آتش از آن، در هیچ موطنی اعم از خارج و ذهن جایز نیست.
۱۷۳۰.

Dimensions and Components of Wisdom in ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's View (from Tafsīr al-Mīzān)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۸ تعداد دانلود : ۴۵
SUBJECT & OBJECTIVES: Modern humanity faces various crises such as war, terrorism, environmental problems, immorality, and so on. It seems that cultivating wisdom can help solve these issues. To cultivate wisdom, its dimensions and components must be understood. Since the dimensions and components of wisdom depend on the worldview and culture of each society, it is therefore necessary to refer to sources such as ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's Tafsīr al-Mīzān, which represents one of the most prominent intellectual currents in the Islamic world, to understand the dimensions and components of wisdom aligned with Islamic culture and contemporary human issues. Consequently, the research aims to identify the dimensions and components of wisdom from ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's perspective in Tafsīr al-Mīzān. METHOD & FINDING: The statistical population includes all works of ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī, and his Tafsīr al-Mīzān, being his most prominent and prolific work, was selected as the research sample. To conduct this research, the qualitative content analysis method was used, and for data analysis, the three stages of open, axial, and selective coding were employed. Wisdom, from ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's perspective, includes cognitive (comprising components such as cognitive ability, metacognitive thinking, cognitive openness and flexibility, etc.), religious (comprising components such as knowledgeable religiosity, practical religiosity, mystical relationship with God, etc.), individual (comprising components such as self-cultivation, innate-nature orientation, committed procedure-based pragmatism, etc.), socio-political (comprising components such as society-building, people-orientedness, family-loving, etc.), and economic-biological (comprising components such as earning lawful livelihood and using it correctly, financial management, preserving bodily health) dimensions. CONCLUSION: This research, by presenting the dimensions and components of wisdom from ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's perspective, has proposed a new and more comprehensive model of wisdom; one that is both aligned with a divine worldview and directly or indirectly addresses the problems of contemporary humans, such as injustice, the crisis of meaning, and others. Furthermore, by adding political, religious, and economic-biological dimensions to the cognitive, individual, and social dimensions found in Western implicit and explicit theories of wisdom, this research contributes to their development. In general, from ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī's perspective, the wise are those who, through cognitive and metacognitive elevation and by acquiring deep and authentic knowledge, become devout and mystical wise individuals; who, through monotheism-oriented elevation in all other realms of life, including individual, social, and economic-biological, achieve prosperity for themselves and society in this world and the hereafter.
۱۷۳۱.

تأثیر بیهوشی و اغما بر روابط حقوقی مغمی علیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۸ تعداد دانلود : ۴۱
به رغم اینکه وقوع بیهوشی شخص مغمی علیه را با مسائل متعدد حقوقی مواجه می سازد؛ اما قانون مدنی دراین باره تنها به یک مسئله اشاره نموده و مسائل متعدد دیگری را بدون پاسخ گذاشته است. این وضعیت سبب شده اغلب نویسندگان حقوقی مسائل مربوط به اغما را با قیاس به احکام حَجر حل و فصل کنند. هدف از این جستار، تفکیک دقیق مقوله اغما از حَجر و تعیین وضعیت اعمال حقوقی مغمی علیه است. بر پایه یافته های این مقاله که به روش توصیفی تحلیلی نگاشته شده است، هرچند قانون از بطلان معاملات مجنون و بی هوش و مست در کنار یکدیگر سخن گفته، اما درست این است که بطلان معاملهٔ بی هوش از سنخ بطلان معاملات مست است که به رغم داشتن اهلیت به دلیل عدم تحقق قصد انشا در زمان عقد، معامله اش محکوم به بطلان است نه از سنخ معاملهٔ مجنون که عدم قصد انشای وی ریشه در حَجر وی داشته باشد. براین اساس نصب قیم برای مغمی علیه هرچند بیهوشی او به درازا بکشد نادرست است و تنها می توان همچون فرد عاجز برای وی از نهاد نصب امین استفاده نمود. انفساخ وکالت و سایر عقود اذنی در اثر اغمای طولانی مدت نیز ریشه در حَجر مغمی علیه نداشته و از باب تقوّم عقود اذنی به اذن است.
۱۷۳۲.

تأملی فقهی و حقوقی بر ماده 326 قانون مدنی (خرید کالای غصبی با علم به غصب)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۶
طبق مادهٔ 326 قانون مدنی درصورتی که شخصِ عالم به غصب کالایی را از غاصب بخرد می تواند برای دریافت ثمن خود به بایع رجوع کند، حال آنکه مطابق دیدگاه مشهور فقیهان امامی وی حق رجوع به غاصب را ندارد. ظاهر ماده یادشده نشان دهنده حمایت قانونگذار از مشتری عالم به غصب است و این امر خلاف عدالت و روح قانونگذاری است. مشهور فقها که معتقدند عالم به غصب نمی تواند مطالبه ثمن کند نیز دیدگاهشان در بعضی فروض خلاف انصاف و عدالت است. رضایت مشتری به دادن ثمن، قاعدهٔ اقدام، عدم جریان قاعدهٔ علی الید و اعراض از مال ازجمله ادله ای است که برای عدم رجوع مشتری عالم به غصب به بایع غاصب ذکر شده است. در طرف مقابل نیز موافقان رجوع مشتری مذکور به غاصب، دلایلی چون عدم حصول ملکیت شرعی، بطلان معامله، جریان قاعدهٔ احسان و قیاس با بیع فاسد را مطرح کرده اند. جستار حاضر به روش توصیفی تحلیلی، ادلهٔ موافقان و مخالفان را مورد ارزیابی دقیق قرار داده و به این نتیجه دست یافته است که اگر مشتری با علم به غصب کالایی را خریداری کند ولی قصد تعاون بر اثم و عدوان را نداشته باشد، درصورت تلف ثمن نیز می تواند به غاصب مراجعه کند و در غیر این صورت حق مراجعه به بایع فضولی را نخواهد داشت.
۱۷۳۳.

باز پژوهی جریان استصحاب در شبهات حکمیه(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۵ تعداد دانلود : ۲۳
با دورافتادن از عصر صدور نصوص و پیدایش مسائل نوظهور و باتوجه به عدم دسترسی به دلائل اجتهادی کافی برای رفع شبهات، بایستی برای تعیین وظیفهٔ مکلف، به ادلهٔ فقاهتی که توانایی شمول نسبت به همه شبهات را دارند، تمسک جست. در میان ادله فقاهتی اصل استصحاب به جهت محرِزبودن، نقش مهمی در حل این نوع از مشکلات دارد. از سویی جریان استصحاب در شبهات حکمیه با تردیدهایی روبه رو شده است. قائلان به عدم جریان استصحاب در این گونه شبهات گاه با تمسک به عدم اطلاق دلیل استصحاب و گاه با ادعای تعارض دائمی استصحاب، قائل به تساقط و عدم امکان تمسک به آن در شبهات حکمیه شده اند. در مقابل، مشهور اصولیان این دو استدلال را نپذیرفته اند. در این نوشتار به روش تحلیلی توصیفی با تقریری جدید به بررسی ادلهٔ موافقان و مخالفان جریان استصحاب پرداخته ایم. نتیجهٔ به دست آمده این است که استصحاب در شبهات حکمیه جاری است؛ چراکه اطلاق ادله نسبت به شبهات حکمیه ثابت بوده و مانعی از تمسک به آن وجود ندارد.
۱۷۳۴.

Analogical Imagination in Scientific Modeling: A Critical Realist Approach with Reflections from Religious Thought(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۶ تعداد دانلود : ۱۷
This study investigates the epistemological role of analogy ( tamthil ) and analogical reasoning as a shared cognitive strategy in science and religion, emphasizing its foundational function in the development of theories and conceptual models. Grounded in the framework of critical realism, the study challenges the notion that scientific knowledge and religious understanding arise solely from empirical observation or abstract theorization. Instead, it demonstrates that both domains rely on imaginative reasoning and analogical structures to interpret experience and generate meaning. In science, analogical models—such as Bohr’s atomic model and wave-particle duality—serve as heuristic tools that extend theoretical domains and connect unobservable entities to empirical data. In religion, symbolic models derived from sacred narratives—such as analogical interpretations of divine attributes or jurisprudential qiyas —enrich spiritual experience and doctrinal formulation. Classical Islamic thought systematically employed analogy—in logic as tamthil , in jurisprudence as qiyas , and in theology and religious discourse—despite ongoing debates over its epistemic validity. The findings showed that analogy functions as a mediating structure between experience and conceptual insight in both scientific and religious contexts. It reveals that scientific observation is theory-laden, while religious understanding is belief-laden—yet both are shaped by imaginative analogical modeling. Through comparative analysis, the study reaffirms the centrality of analogical imagination in epistemology and argues that analogy is not merely rhetorical but a generative method for interdisciplinary knowledge production. Ultimately, the paper concludes that analogy remains a powerful and productive tool for explaining complex ideas and fostering dialogue between scientific and religious worldviews.  
۱۷۳۵.

بررسی فضای صدور و دلالت روایات نزول قرآن بر یک حرف و ارزیابی استناد به آن ها در نفی قرائات مختلف(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۴ تعداد دانلود : ۳۲
یکی از عوامل مهم در فهم احادیث، به ویژه احادیث شیعه، شناخت زمینه های صدور آن ها است. روایات شیعه در فضایی صادر شده اند که فرهنگ و باورهای اکثریت اهل سنت بر آن حاکم بوده است. احادیث نزول قرآن بر یک حرف، ازجمله روایاتی هستند که در منابع شیعه نقل شده اند و تفسیر آن ها نقش مهمی در ارزیابی مسئله قرائات مختلف قرآن دارد. این تحقیق در پی پاسخ به این پرسش است که زمینه صدور این روایات چگونه بوده است؛ این که این روایات درصدد نفی قرائات مختلف اند یا در واکنش به تفسیری نادرست از روایات «سبعه  احرف» صادر شده اند؟ پژوهش حاضر، با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی اسناد روایات، زمینه های صدور آن ها و ارزیابی میزان اعتبار استناد به این روایات در نفی قرائات مختلف پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که روایات نزول قرآن بر یک حرف، در واکنش به دیدگاه رایج میان فقها و محدثان اهل سنت در قرن دوم هجری صادر شده اند؛ دیدگاهی که، با استناد به روایات سبعه  احرف، جایگزینی الفاظ قرآن با مترادف های آن را در هنگام قرائت مجاز می شمرد. بر این اساس، به نظر می رسد این روایات در صدد نفی مطلقِ قرائات مختلف نیستند و استناد به آن ها برای انکار کاملِ اختلاف قرائات، قابل پذیرش به نظر نمی رسد.
۱۷۳۶.

بررسی تاریخی – روایی ادعای اتصال و زمینه سازی ظهورِ موعود آخرالزمان در منابع فریقین و اعتبار سنجی آن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۹ تعداد دانلود : ۲۴
باور به مهدویت و ادعای ارتباط با مهدی موعود(عج) ازجمله زمینه های توجیه مشروعیت در برخی جریان های سیاسی بوده است. در این میان می توان به ادعاهای تاریخی و هم چنین احادیثی چند در منابع روایی برخورد که حکایت از حکومت و دولتی دارند که با مقدمه چینی خاص، زمینه ساز ظهور مهدی موعود(عج) است و در واقع دولت آنان متصل به دولت مهدوی خواهد بود. این اتصال و مقدمه چینی ظهور برای این دولت ها مشروعیت زا بوده و از آن به عنوان فضیلتی خاص برای خویش یاد کرده اند و به نوعی به دنبال القای حس برتری خویش بر سایر رقبا بوده اند. آنچه جای سؤال و بحث دارد سنجش میزان اعتبار روایاتی است که در این زمینه در منابع فریقین نقل شده است. برای پاسخ به پرسش مطرح شده، با استفاده از روش تحلیل محتوا ، نخست به سیر تاریخی ادعاها پیرامون دولت متصله پرداخته می شود و در ادامه روایاتی پیرامون بحث از منابع فریقین برشمرده شده و به نقد و بررسی متنی و سندی آنان پرداخته خواهد شد. بررسی روایات مختلف نشان می دهد که برخی از احادیث این بحث مشکل جدی سندی دارد. البته در این میان حدیثی که در کتاب الغیبه نعمانی ذکر شده است تا حدی قابلیت استناد دارد در نتیجه می توان به آن استناد کرد. بر اساس این حدیث می توان جریان متصل به حکومت مهدوی را جریانی مشرقی دانست که کشته شدگان آن شهید محسوب می شوند و در نهایت با جدیت مقدمات ظهور مهدی موعود را فراهم آورده و امکانات خویش را در اختیار قیام مهدوی قرار می دهند.
۱۷۳۷.

معرفی و نقد کتاب فرهنگ نامه علوم قرآنی با تمرکز بر مداخل مرتبط با اعجاز قرآن کریم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۹ تعداد دانلود : ۳۴
فرهنگ نامه علوم قرآنی به قلم جمعی از پژوهشگران و با اهتمام مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین شده است. جایگاه این اثر به عنوان تنها فرهنگ نامه تخصصی فارسی در این زمینه، انتشار نسخه برخط رایگان و کسب عنوان «کتاب شایسته تحسین»، از انگیزه های اصلی در معرفی و نقد آن بوده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - انتقادی و باهدف ارتقای علمیِ اثر، در سه بخش تنظیم شده است؛ بخش اول به معرفی کلی اثر و ساختار آن اختصاص دارد و بخش دوم به ارزیابی ابعاد شکلی آن پرداخته که نتایج این دو بخش بیانگر انسجام و استاندارد مطلوب در این زمینه است. بخش سوم به نقد محتواییِ مداخل اعجاز قرآن، اختصاص دارد. یافته های بخش نقد محتوایی مداخل اعجاز، کاستی های جدی را آشکار می سازد؛ عدم انسجام منطقی در حجم مطالب، استدلال های فاقد اتقان، تعارض میان تعریف «معجزه» با وجوه اعجاز ارائه شده، استناددهی غیر نظام مند، عدم جامعیت در پوشش مفاهیم مرتبط، فقدان دیدگاه های متنوع و عدم تعامل با پژوهش های روزآمد بین المللی ازجمله این کاستی ها است. در مجموع، نتایج نشان می دهد که این فرهنگ نامه برای ارتقاء به سطح یک منبع مرجع علمی معتبر، نیازمند بازنگری در روش شناسی و محتواست.
۱۷۳۸.

سویه مداخلات محسوس در خوارق عادات بر مبنای حکمت متعالیه(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۲ تعداد دانلود : ۳۳
دیدگاه رایج کلامی، معتقد به فاعلیت مستقیم خدا در تحقق خوارق عادات و نظر حکما بر مباشرت نفوس قدسی در این سیر نزولی است، اما به نقش احتمالی مداخلات محسوس طبیعی در این رخدادها کمتر توجه شده است. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به این پرسش پاسخ می دهد که مطابق حکمت صدرایی، سویه های محسوس مادی چه نقشی در تحقق خوارق می تواند داشته باشد؟ در نگاه ماهوی، فاعلیت مستقیم خوارق، مستند به کمال مرتبه حسی نفس است. بنابراین، مداخلات طبیعی خارجی با اثرگذاری بر نفس، به نحو اقتضا یا ایجاد، در وقوع خوارق دخالت می کنند. در نگاه وجودی، بساطت و احاطه نفس نقش مداخلات را ضعیف تر می کند، به صورتی که با وحدت تشکیکی نفس، اثر آن ها به ظرفیت سازی بیرونی تقلیل می یابد و در نظر نهایی ملاصدرا، یعنی وحدت شخصیه نفس، جایگاه آن به رفع موانع شناختی برای تشخیص و پذیرش خوارق محدود می شود. نتیجه اینکه، تأثیر مداخلات محسوس مادی، اجمالاً موضوعی ثابت شده است که تعیین نوع و میزان دخالت آن وابستگی مستقیم به نفس شناسی فلسفی دارد.
۱۷۳۹.

کاربست استعاره های مفهومی در نفس شناسی ابن سینا(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۴۳
استعاره های مفهومی برخلاف نگاه سنتی و کلاسیک که صرفاً به حوز ه ادبی و بلاغی محدود می شدند، در نگاه معاصر قلمرویی گسترده یافته اند. امروزه استعاره مفهومی به عنوان ابزاری ارزشمند نقش مهمی در شناخت حقایق و امور انتزاعی ایفا و فهم مباحث پیچیده را برای عموم آسان تر می کند و به مدرس و یادگیرنده کمک می کند تا ساختار مفهومی را بسازند و نقد کنند. ازاین منظر استعاره با تکیه بر ساخت واژه ها و اطلاعات پیشین، به درک و بازنمایی پدیده های ناآشنا کمک شایانی می کند. هرچند تعبیر «استعاره مفهومی» تعبیری نو است، در عبارات فلاسفه و عارفان اسلامی برای تفهیم و تبیین مفاهیم متافیزیکی به کاررفته است؛ دراین خصوص نگاه ابن سینا به مقوله نفس و حقیقت آن، حاوی طرح واره های جذاب و گیرایی است؛ لذا در این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی به پاسخ این پرسش پرداخته شده است: ابن سینا در راستای کمک به درک و شناخت از نفس، از چه استعاره هایی استفاده کرده است؟ با مراجعه به عبارات و آثار وی استعاره هایی مانند: «نفس قدرت و قوه است.» ، «نفس ظرف و حجم است.» ، «نفس پرنده است.» و «نفس لوح نقاشی است.» قابل مشاهده است که در این مقاله معرفی و تحلیل شده اند.
۱۷۴۰.

تحلیل انتقادی نظریه سارتر درباره فطرت و تبیین دیدگاه قرآنی(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳۷ تعداد دانلود : ۳۵
مسئله سرشت انسان یکی از بنیادی ترین مباحث در حوزه انسان شناسی و علوم انسانی است. ژان پل سارتر، در چارچوب اگزیستانسیالیسم الحادی، هرگونه ماهیت ثابت برای انسان را نفی و بر خودآفرینی و اختیار مطلق انسان تأکید می ورزد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل عقلانی و نقد دیدگاه سارتر درباره «انکار سرشت انسانی» و تبیین پیامدهای آن بر اساس مبانی انسان شناسی اسلامی است. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی و گردآوری کتابخانه ای داده ها به بررسی چالش های این رویکرد در حوزه های معرفت شناسی، اخلاق و هستی شناسی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که انکار سرشت انسان، با مبانی انسان شناسی اسلامی در تضاد است و با واقعیت های روان شناختی و جامعه شناختی ناسازگار است و با چالش های جدی در حوزه های معرفت شناسی، اخلاق، انسان شناسی و هستی شناسی مواجه است. همچنین نفی سرشت انسانی پیامدهای منفی همچون پوچ گرایی، اضطراب وجودی و نسبی گرایی اخلاقی را در پی خواهد داشت و منجر به تقلیل کمال انسانی و نادیده گرفتن ابعاد معنوی وجود انسان خواهد شد. در مقابل، انسان شناسی اسلامی با تکیه بر مفهوم «فطرت»، ضمن صیانت از آزادی انسان، چارچوبی غایتمند برای تبیین گرایش های ذاتی بشر ارائه می دهد که مانع بحران معنا و نسبی گرایی اخلاقی شده و زمینه ای برای بومی سازی علوم انسانی فراهم می سازد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان