درخت حوزه‌های تخصصی

در پایان دوره قاجار، با تجاری شدن کشاورزی و سودآوری صادرات کشاورزی، زمین داری اهمیت اقتصادی بیشتری یافت. در نتیجه، علاوه بر دیوان سالاران، بسیاری از بازرگانان نیز سرمایه های بازرگانی خود را در خرید زمین کشاورزی به کار گرفتند. کارکردِ کسب منزلت طبقاتی در کنار سودآوری روزافزون زمین داری، باعث می شد تا رضاشاه نیز همانند شاهان پیشین با دست اندازی بر زمین های مالکان قدیمی به شیوه های شبه قانونی و فراقانونی، در مدتی کوتاه املاک گسترده ای در بیشتر ایالت های مهم کشاورزی ایران از جمله مازندران و کرمانشاهان به دست آورده و به بزرگ ترین زمین دار ایران تبدیل شود. این پژوهش با تمرکز بر املاک گسترده رضاشاه در ایالت کرمانشاه، به دنبال پاسخ به این پرسش است که شکل گیری املاک پهلوی در کرمانشاهان چه پیامدهای اقتصادی در کشت وزرع و مدرن سازی کشاورزی منطقه به دنبال داشت؟ در این مقاله که بیشتر اتکای آن به اسناد آرشیوی است، کوشش شده تا با داده کاوی و به روش تحلیلی - توصیفی پیامدهای اقتصادی گسترش املاک رضاشاه بر تغییر الگوی کشت و مدرن سازی کشاورزی دستوری منطقه بررسی شود. یافته های پژوهش نشانگر آن است که در بُعد اقتصادی ساخت کارخانه قند شاه آباد و کارخانه های پنبه پاک کنی در راستای پیوند میان کشاورزی و صنعت و افزایش بهره وری املاک شاه بود؛ اما به تدریج کشت چغندرقند به عنوان یک محصول جدید در کل این ایالت افزایش یافت. با به کارگیری تراکتور و ماشین آلات صنعتی، زمینه ای برای گذار از کشاورزی سنتی در منطقه فراهم آمد، محصولات تازه ای معرفی شد و با برپایی دبستان های فلاحتی زمینه ای برای معرفی کشاورزی علمی فراهم گردید.

قفقاز موزاییکی از نژادها، زبان ها و ادیان است. اسلام شیعی، به ویژه از دوران صفویه به این سو، یکی از ادیان اصلی این منطقه به شمار می آید. از همین رو، در دوره خان نشین های ایرانی (1160-1244ه.ق/ 1747-1828م.)، مبنای عقیدتی هشت خان نشین از نُه خان نشین تشکیل شده پس از مرگ نادرشاه افشار، اسلام شیعی دوازده امامی بود. بااین حال، به شبکه متولیان اسلام شیعی (مجتهد، شیخ الاسلام، آخوند، ملا، سید، درویش) چندان پرداخته نشده است. مسئله اصلی این مقاله، ترسیم جایگاه و نقش روحانیت شیعه در خان نشین های ایرانی در جنوب قفقاز است. مقاله حاضر با اتکا بر رهیافتی تکوینی - تشریحی، به ترسیم ابعاد مختلف جایگاه و نقش روحانیت شیعی خواهد پرداخت. به این ترتیب، در مقاله حاضر، پس از صحبت از پیشینه تشکیلات دینی تشیع دوازده امامی در منطقه، در چهار گام - یعنی آموزش ملایان، وظایف ملایان، منابع درآمدی ملایان و نهایتاً وضعیت ملایان بعد از استقرار حاکمیت تزاری - جایگاه و نقش روحانیت شیعی در جنوب قفقاز به تصویر کشیده خواهد شد.

در نیمه دوم دوره نخست وزیری محمد مصدق، اقتصاد بدون نفت به عنوان یک استراتژی اقتصادی، بدون برنامه ریزی قبلی و در مواجهه با تحریم های نفتی انگلستان در دستور کار دست اندرکاران دولت قرار گرفت. براساس این استراتژی، بخش های مختلف اقتصادی شامل کشاورزی، صنعت، تجارت خارجی و بودجه مورد بازبینی قرار گرفتند، اما تأکید اصلی دولت بر توسعه بخش صنعت بود؛ زیرا صنعت به عنوان یکی از بخش های مولد و اشتغال زا، می توانست بر توسعه بخش های دیگر و همچنین تحقق اهداف مدّ نظر در استراتژی اقتصاد بدون نفت تأثیرگذار باشد؛ به گونه ای که مصدق در زمان ارائه برنامه کابینه دوم خود به مجلس، یکی از وظایف مهم دولت را اصلاح امور اقتصادی از راه افزایش تولید داخلی، ایجاد کار، اصلاح قوانین پولی و بهره برداری از معادن عنوان کرد. مقاله حاضر با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که سیاست های صنعتی دولت چه بوده و چه تأثیراتی بر استراتژی اقتصاد بدون نفت داشته است؟ اسناد و منابع تاریخی مورد استفاده در این پژوهش نشان از آن دارند که این سیاست های صنعتی همانند شمشیری دولبه عمل کرده اند؛ به گونه ای که همزمان با ایجاد تحرک در بخش صنعت، افزایش تولید کالاهای صنعتی، افزایش تعداد شرکت ها و کارخانجات، افزایش میزان سرمایه گذاری صنعتی و به طور کلی کمک به تاب آوری در مقابل تحریم های نفتی، ابعاد و اشکال مختلفی از وابستگی از جمله وابستگی به تجهیزات صنعتی وارداتی و شکل گیری کارخانجات مونتاژی، وابستگی به متخصصان خارجی و وابستگی به کمک ها و سرمایه های خارجی را در پی داشتند؛ پیامدی که اساساً در تضاد با ایده اقتصاد بدون نفت بود.

در این مقاله به مطالعه تبار مفاهیم «آزادی» و «استبداد» در ایران مدرن پرداخته شده است؛ مفاهیمی که نخستین اَشکال روایی و مفهومی خود را در قالب تقابل دوگانه «ولتر ایرانی» و «ناپلئون ایرانی» در سفرنامه های فارسی دوره قاجار یافتند. بر بستر یک چارچوب نظری تلفیقی از تاریخ مفاهیم راینهارت کوزلک، تحلیل کنش گفتاری در سنت کوئنتین اسکینر و تبارشناسی نزد میشل فوکو، این پژوهش نشان می دهد که چگونه صورت بندی مفاهیمی چون پارلمان، جمهوریت، آزادی، ملت و پادشاهی مطلقه در زبان سفرنامه ها و متون سیاسی متأخر قاجاری، بازتاب گسست ها و ناهمزمانی هایی بنیادین در تجربه مدرنیته ایرانی است. این مقاله از خلال تحلیل تطبیقی سه سفرنامه اصلی - تحفه العالم ، مسیر طالبی و سفرنامه میرزا صالح شیرازی- نشان می دهد که مفهوم آزادی عمدتاً از خلال الگوی انگلستانی پارلمان و در تضاد با «فتنه فرانسوی» تعریف شد، حال آنکه ناپلئون به الگویی برای شاه مقتدر، عقل گرا و وطن دوست تبدیل گردید. این تقابل در آثار روشنفکرانی چون آخوندزاده (در مقام مدافع پارلمان) و الموسوی (در مقام مدافع سلطنت مطلقه)، به صورت جدالی نظری و مفهومی بسط یافت. مقاله نشان می دهد که هر دو سو در این جدال، ناخواسته درون زبان و منطق مفهومی ای سخن می گفتند که پیشتر در سفرنامه ها تثبیت شده بود. بدین ترتیب، پژوهش حاضر از یک سو تحلیلی تبارشناسانه از نحوه تکوین گفتمان های رقیب مشروطه خواهی و پادشاهی خواهی عرضه می دارد و از سوی دیگر، ضرورت بازنگری در منابع مفهومی مشروطه خواهی ایرانی را نشان می دهد. این تحلیل گامی مقدماتی است برای بازیابی گسست های مفهومی پنهان در زبان تجدد ایرانی و بحران دائمیِ آزادی در آن.

پیشینه و اهداف: با توجه به اینگه سالهاست که فقدان "دانشنامه" معلمان ماندگار کشور از سوی متولیان آموزش و پرورش کشور نادیده گرفته شد است؛ این مقاله در صدد بازشناسی جایگاه فرهنگی-اجتماعی معلمان ماندگار ایران دوران معاصر برآمده است.. روش ها : نگارنده برای دست یابی به این هدف خود نیاز دید که یک مطالعه اسنادی-کتابخانه ای بپردازد. در همین راستا از میان معلمان سرآمد دوران معاصر ایران که هرکدام به نوعی زیربنای تحولی فرهنگی-ساختاری-اجتماعی بوده اند، 8 شخصیت را انتخاب کرد. سپس آثار هرکدام از آنها را چه به صورت مستقیم، چه صورت دست دوم را به شیوه نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب و اطلاعات موردنیاز را فیش برداری کرده است. بعد از گردآوری اطلاعات، اقدامات، فعالیت ها، نقش ها و دغدغه مندی های ساختارمند آنها، دسته بندی شده و در دو مرحله بعد توصیف و مضمون نهایی استخراج شد. یافته ها نتایج دسته بندی ها و توصیف نشان داده که معلمان ماندگار دوران معاصر ایران بیشتر در راستای تقویت فرهنگ و توسعه آموزش عمومی بوده است. نتیجه گیری: با توجه به یافته ها می توان گفت هرکسی که در ایران زمین دغدغه ای داشته است، دغدغه ی فرهنگ و آموزش در الویت او بوده است. بنابراین ضروری است که تصمیم سازان علاوه بر بازخوانی این بزرگان فرهنگ و آموزش، زمینه توسعه رشد چنین افکار و افرادی را فراهم آورد تا پژوهشگران و علاقمندان حداقل در یک دوره کوتاه مدت بتوان معلمان ماندگار را در یک مجموعه بزرگتر با عنوان " دانشنامه معلمان ماندگارتاریخ آموزش و پرورش ایران" تدوین کرد یا حداقل موضوع مطالعات خود قرار دهند.

بیان مسئله: تاریخ روابط ایران و فرانسه در دوره صفوی، به ویژه عصر شاه صفی، به دلیل کمبود منابع اولیه، از زوایای بسیاری ناشناخته مانده است. پژوهش حاضر تمرکز بر دو مکتوب مغفول مانده از مبادلات شاه صفی و لویی سیزدهم -که در نسخه خطی دانش نامه فارسی درج شده اند، دارد. هدف : اسناد مذکور چه نقش و جایگاهی در تبیین سازوکار، گاه شماری و محتوای روابط دو کشور داشته اند و چگونه می توانند به بازخوانی نقش مبلغان فرقه کاپوسن به عنوان کارگزاران اصلی این تبادلات یاری رسانند؟ روش پژوهش: این مقاله با بهره گیری از روش «تحلیل سندشناختی» و با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی ساختار، محتوا، اصالت و دلالت های تاریخی این دو نامه می پردازد. در این روش، اسناد نه تنها ازمنظر متن محور، بلکه در بافت تاریخی، ادبی، و کارکردی شان بررسی می شوند. دستاوردها: یافته های پژوهش نشان می دهد که این مکتوبات، باوجود هدفِ ظاهریِ آموزشیِ نسخه خطی دانش نامه فارسی ، از اصالت تاریخی برخوردارند و گواهی روشنی از تداوم و نهادینه شدن روابط ایران و فرانسه در دوره شاه صفی هستند. نامه لویی سیزدهم به عنوان نخستین پاسخ مستقیم یک پادشاه فرانسه به پادشاهی صفوی، از یافته های منحصربه فرد این پژوهش محسوب می شود. هم چنین، تحلیل القاب و اصطلاحات به کاررفته، هم عمق آگاهیِ فرهنگیِ کاتبِ فرانسوی در تألیف نسخه فارسی را آشکار می سازد و هم نقش محوریِ کشیشان کاپوسن را به عنوان واسطه های فرهنگی-دیپلماتیک در مسیر تحکیم مناسبات دو کشور بازتعریف می کند.    

مؤلفه های توسعه یافتگی در بنادر خلیج فارس در قرن نوزدهم منجر به برتری برخی از بنادر خلیج فارس شد. این مؤلفه ها که شامل موقعیت مکانی مناسب، دسترسی به آب شیرین، به کارگیری فناوری های جدید در زمینه حمل و نقل چون استفاده از کشتی های بخار و وسایل ارتباطی چون تلگراف و مهم تر دانش به کارگیری و استفاده بهینه از این مؤلفه ها، تأثیری شگرف بر برتری بنادر خلیج فارس نسبت به یکدیگر نهاد. در این پژوهش به عنوان مطالعه موردی، دو بندر بوشهر که توسط حکومت قاجار اداره می شد، با بندر بصره که توسط حکومت عثمانی اداره می شد، به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش به مقایسه تطبیقی بندر بصره با بندر بوشهر می پردازد؛ لذا این پژوهش به شیوه تطبیق تاریخی، به مقایسه وجوه تشابه و تفاوت دو بندر مهم خلیج فارس در دوره قاجار پرداخته است. باتوجه به این روش تحقیق، این پژوهش درصدد است تا به این پرسش پاسخ دهد که چرا بندر بصره نسبت به بندر بوشهر، از نظر مؤلفه های توسعه یافتگی، وضعیت مناسب تری داشت؟ باتوجه به داده های این پژوهش، نتایج پس از مقایسه جایگاه دو بندر حاکی از آن است ریشه تاریخی مؤلفه های توسعه یافتگی در بنادر بوشهر و بصره تقریباً در یک زمان آغاز شده است اما سیاست های حکومت-های مرکزی قاجار و عثمانی و همچنین دانش به کارگیری و استفاده بهینه از این مؤلفه ها از یک سو، حضور اروپاییان و سیاست های کشورهای انگلیس و فرانسه در این بنادر از سوی دیگر، منجر به برتری و ضعف این بنادر در مؤلفه های توسعه یافتگی شد.

تبری از مخالفان یکی از آموزه های مهم شیعی است که در قرآن و سنت نیز بر آن تأکید فراوانی شده است. به عنوان مثال در سخنان امام صادق(ع) بر آن سفارش شده است. لیکن در معاشرت امام صادق با مخالفان تبری به چشم نمی خورد بلکه حضرت با آنان رفتار شایسته و معاشرت نیکویی داشته است. همین امر موجب چالش شده و زمینه تضاد میان سخن و رفتار امام در ارتباط با مخالفان را موجب شده است. در تحقیق پیش رو تلاش شده با روش توصیفی-تحلیلی و باهدف تبیین نفی تعارض میان رفتار و سخن امام صادق(ع) در تبری از مخالفان به راهکارهایی در جهت ایجاد سازگاری میان آن دو اقدام نماید. با بررسی سخنان و رفتار امام صادق(ع) روشن شد که برخی از راهکارها همچون زمان شناسی، دشمن شناسی و تقیه مداراتی راه حل مناسبی جهت برطرف نمودن تضاد و تقابل میان سخن و رفتار امام صادق(ع) در تبری از مخالفان است.

«قابوس نامه» تألیف امیر عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر از امرای دانشمند آل زیار است. وی این کتاب را در سال 475ق به عنوان پندنامه ای برای تربیت فرزند خویش گیلان شاه درباره رسم زندگانی و حکمرانی در چهل و چهار باب با نثری ساده نگاشت که نکته های سودمندی پیرامون مسائل مختلف اخلاقی، اجتماعی و تاریخی دارد. هدف از انجام این پژوهش پاسخگویی به این سؤال است که چرا در درون پاره ای از حکایات عنصرالمعالی پرداختن به مفهوم امنیت القا می شود؟ فرضیه حاصله چنین است که این امیر زیاری قصد داشت تا با بیان چنین اندرزهایی در قالب حکایات شیرین و مستند مفهوم امنیت را به روشنی و با زبانی ملایم تر به مردمان زمانه خویش بفهماند تا بدین صورت، بتواند اقدامی مهم در خصوص برقراری امنیت در جامعه انجام دهد. این مقاله پس از توصیف حکایات با استفاده از روش کتابخانه ای ابعاد گوناگون این موضوع را درباره امنیت بررسی و تحلیل می نماید. یافته ها نشان می دهد که، این حاکم خردمند مهم ترین مؤلفه های امنیت را در تبعیت از فرمانروایان، پیروی پادشاهان از خداوندمتعال، احترام به پدر و مادر، تشکیل خانواده و نیز داشتن سپاهی نیرومند، حراست از اموال و نحوه رویارویی با دشمنان می داند. بنابراین با توجه به تازگی موضوع ضرورت دارد تا در این زمینه تحقیقی علمی انجام پذیرد.

زیج حاکمی کبیر اثر ابوالحسن علی بن عبدالرحمان بن یونس (ف. ۳۹۹ق.)، اخترشناس نامدار مصری، از برجسته ترین آثار اخترشناسی در تمدن اسلامی و از منابع بنیادین تاریخ رصدگری به شمار می آید. این مقاله با تمرکز بر محتوای رصدی و کارکرد تاریخی زیج حاکمی کبیر ، جایگاه این اثر را در تاریخ اخترشناسی اسلامی و نقش آن را در انتقال داده های رصدی به سنت اخترشناسی مدرن بررسی می کند. تحلیل متن نشان می دهد که ابن یونس با ثبت دقیق و نظام مند رصدهای خود و گردآوری داده های پراکنده اخترشناسان پیشین، مجموعه ای فراهم آورده که برخی از این داده ها، یگانه مأخذ شناخته شده برای بازسازی سنت های رصدی ازمیان رفته است. زیج حاکمی کبیر تنها منبع موجود برای رصدهای ایرانیِ جایگاه اوج خورشید در روزگار ساسانی و رصدهای احمد نهاوندی، ماهانی و خاندان اماجور است و از این رهگذر، نقشی بنیادین در بازشناسی تاریخ رصدگری و به ویژه رصدهای اصحاب ممتحن دارد. مقاله پیشِ رو همچنین به رواج گسترده زیج حاکمی کبیر در سرزمین های مختلف اسلامی، ازجمله مصر، شام، ایران و یمن، و تأثیر عمیق آن بر زیج های بعدی، به ویژه زیج ایلخانی ، می پردازد. سپس، مسیر انتقال داده های رصدی این اثر به اروپا و چندوچون بهره گیری اخترشناسان غربی از آن ها از سده 17 میلادی به بعد بررسی می شود؛ داده هایی که در شکل گیری پژوهش های نوین نجومی، ازجمله بررسی شتاب سَدِگانی ماه و تغییرات سرعت چرخش زمین در درازمدت، نقشی مؤثر داشته اند. بدین سان، زیج حاکمی کبیر نه تنها اثری شاخص در تاریخ اخترشناسی اسلامی، بلکه سندی تمدنی از پیوند میان رصدگری اسلامی و تکوین اخترشناسی مدرن به شمار می آید.

اصفهان و دگرگونی های ایجادشده در آن در عصر صفوی، تعریفی تازه از شهر و شهرنشینی عرضه کرد و زیست جهانی متفاوت را برای هنرمند ترسیم نمود. شعر مکتب اصفهان که صائب تبریزی مهم ترین نماینده آن به شمار می رود، صحنه بروز دگرگونی هایی عمده در شعر پارسی است. آیا می توان از وجود رابطه ای مابین تطورات اصفهان و نگاه و اندیشه شاعر سخن گفت و آیا می توان تأثیر سکونت در این زیست جهان متفاوت را در شعر صائب یافت؟ نوشتار حاضر، با اتخاذ نظریه پردازی داده بنیاد به عنوان روش تحقیق، پاسخ گویی بدین پرسش ها را هدف داشته و به جستجو و بررسی تأثیرات دگرگونی فضای شهری و اجتماعی اصفهان در غزلیات ملک الشعرای دربار صفوی پرداخته است. این پژوهش، پایتخت صفوی را بر ابعاد گوناگون هنرآفرینی صائب مؤثر یافته است. از یک سو، این شهرِ متفاوت و نو عناصر آن در شعر وی حضوری پررنگ دارند و در مضمون پردازی و نمادسازی نقش آفرینی می کنند؛ و از سویی دیگر، فضای اجتماعی جدیدِ حاکم بر این شهر، نگاه و اندیشه ای نو را برای صائب رقم می زند و شعرش حس شهرنشینی متمایزی را به نمایش می گذارد. نتایج به دست آمده، بر تأثیرپذیری دیدگاه صائب از شهر اصفهان و تحولات رخ نموده در آن تأکید می نهند و از بروز نوعی دگرگونی اجتماعی و آغاز شکل گیری فرهنگ نوین شهرنشینی در ایران سده یازدهم هجری می گویند.

دیدگاه های تجدیدنظرطلبانه بر آن اند که اسلام یک جنبش یهودی-مسیحی بود که در مناطق شمالی تر شکل گرفت و بعدها توسط عباسیان به عنوان دینی با مرکزیت مکه بازنویسی شد؛ لذا تکیه بر منابع اسلامی برای بررسی هویت و تاریخ این آیین نیز با چالش جدی مواجه است. این پرسش پژوهش در صدد آن است که وقوع چنین جعل گسترده ای را توسط حکومت عباسی امکان سنجی نماید. پرسش اصلی این است که آیا اساساً عباسیان از زیرساخت های مورد نیاز برای چنین اقدام عمده و مهمی برخوردار بودند تا حدی که بتوانند روایات سنتی اسلام را بازنویسی یا آیین جدیدی تحمیل کنند؟ روش تحقیق مبتنی بر تحلیل منابع غیراسلامی هم عصر عباسیان و متأخر از آنان و گزارش هایی درباره برخی شواهد مادی است. یافته ها نشان می دهند که ناپایداری سیاسی ناشی از تفرقه های داخلی، رقابت های خانوادگی و شورش های منطقه ای، انسجام خلافت را تضعیف کرده بود. گستردگی جغرافیایی امپراتوری نیز، همراه با تنوع فرهنگی و سیاسی جوامع غیرعرب یکسان سازی روایی را غیرممکن می ساخت. از سوی دیگر تنوع مذهبی و قومی در میان اعراب، موجب ایجاد شبکه های روایی مستقل شده بود. همچنین تعاملات سیاسی، تجاری و فرهنگی با بیزانس، پارسیان و ارمنیان، آگاهی گسترده از روایت سنتی اسلام را تقویت می کرد. شواهد مادی، از جمله نسخه های کهن قرآن های کشف شده و کتیبه های اموی نیز تثبیت زودهنگام هویت اسلامی و وجود این موانع را تأیید می کنند. نتیجه کلی این است که موانع ساختاری و شواهد مادی، امکان جعل یا بازنویسی تاریخ اسلام را توسط عباسیان به شدت محدود و نامحتمل می سازند.  

ایل شاهسون یکی از بزرگ ترین اتحادیه های ایلی در شمال غرب ایران است. در دوره پهلوی، با اجرای طرح اسکان اجباری دهه 1310ش، بسیاری از شاهسون ها در دشت مغان و نواحی مجاور آن اسکان یافتند. پس از سقوط رضاشاه در شهریور 1320، شاهسون ها هم مانند سایر ایلات ایران، کوچ نشینی را به صورت محدود آغاز کردند. از اواخر این دهه تا پایان دوره پهلوی، تحولات گسترده ای در دشت مغان رخ داد که بر اثر آن بخش عمده ای از جمعیت شاهسون ها اسکان یافتند و روستاهای شاهسون نشین به وجود آمد. این پژوهشِ داده بنیاد، براساس روش جمع آوری اطلاعات از مراکز آرشیوی و کتابخانه ها و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، بر آن است که فرایند اسکان ایلات شاهسون در دشت مغان و شکل گیری روستاهای شاهسون نشین در بازه زمانی ۱۳۲۷ تا ۱۳۵۷ش. را مورد بررسی قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که وجود زمینه های داخلی تغییر روش زندگی در نزد ایلات شاهسون، مانند اشتغال شاهسون ها به عنوان کارگران روزمزدی، از دست دادن دام ها و غیره، همزمان با عوامل مشوق و اجبارآمیز مانند طرح واگذاری اراضی دولتی در آذربایجان و أخذ تعهد از اشخاص، اجازه حفر قنات در زمین های واگذاری، احداث کانال ها و شبکه های آبیاری، تأسیس شرکت شیار آذربایجان، تأسیس شرکت های سهامی-زراعی و شرکت های کشت و صنعت، از عوامل اصلی اسکان شاهسون ها در دشت مغان و نواحی مجاور بوده است. نتیجه پژوهش بیانگر این است که مجموعه عوامل و اقدامات دولت در بازه زمانی پژوهش، سبب عمران و آبادی دشت مغان شد و شاهسون ها هم از این قضیه استقبال کردند و به تدریج مشغول زراعت و کار در صنایع جدید شدند. همچنین شاهسون ها در نقاطی که امکان دریافت زمین و کشاورزی وجود داشته است، اسکان یافتند. 

از جمله موضوعات مغفول در حوزه مطالعات تاریخ اجتماعی ایران، مطالعه و بررسی تدابیر صحی و درمانی در بین گروه های مختلف سنی به ویژه اطفال است. بر همین اساس، پژوهش حاضر درصدد پاسخ گویی به این سؤال است که در جامعه ایران عصر صفوی، از چه تدابیری برای حفظ صحت و از چه روش هایی برای درمان انواع بیماری های اطفال استفاده می شد؟ پژوهش حاضر مطالعه ای میان رشته ای در دو حوزه تاریخ و پزشکی است. متناسب با ماهیت موضوع، داده ها و مطالب لازم براساس روش کتابخانه ای و از طریق مراجعه به انواع منابع، به ویژه نسخ خطی طبی گردآوری شده است. شکل ارائه مطالب به صورت توصیفی-تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که برخلاف منابع تاریخی و سفرنامه ها، منابع طبی اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت اطفال در عصر صفوی به دست می دهند. متناسب با نظام طبی مبتنی بر اخلاط چهارگانه، رویکرد شناختی (علت شناسی) و رفتاری (تدابیر مراقبتی و روش های درمانی) در مقابله با انواع بیماری ارائه شده است. با توجه به ضعف بدنی در هنگام تولد، مراعات تدابیر مراقبتی و بهداشتی نقش مهمی در حفظ صحت طفل داشت. بدن طفل در معرض ابتلا به انواع بیماری ها قرار داشت. ضمن توصیه به مراعات تدابیر پیشگیرانه، متناسب با نوع بیماری، وضعیت بدنی و سن طفل، کاربرد انواع دارو در اشکال مختلف و اغلب به شکل استفاده خارجی تجویز می شد. با توجه به نیاز جامعه امروز برای آشنایی با تدابیر صحی و مراقبتی اطفال، شناسایی و تبیین دیدگاه های اطبا در دوره های مختلف تاریخی می تواند سودمند و کاربردی باشد.

کارکنان دولت به عنوان قشری تأثیرگذار در ادوار مختلف تاریخی، نقش پررنگی در تحولات داخلی داشته و دارند و این موضوع در دوره معاصر و عصر سلطه بوروکراسی شدت بیشتری گرفته است. در آغاز حکومت پهلوی اول، کارمندان دولت برای احقاق حق خویش، با توسل به اعتصاب و تعطیلی ادارات به مثابه روشی اعتراضی و کنشی نوین، دولت وقت را تحت فشار قرار دادند و امتیازاتی دریافت کردند. مسئله این مقاله، تبیین کنشگری کارکنان وزارتخانه های مختلف پایتخت برای افزایش حقوق و تسهیلات و اعتراض به تصمیم کمیسیون بودجه مبنی بر کاهش حقوق دریافتی آنها و تبعات آن است. نگارندگان با تکیه بر اسناد، خاطرات، قوانین و مذاکرات مجلس و به ویژه روزنامه ها درصدد بوده اند به این پرسش پاسخ دهند که علل، روند و پیامدهای اولین تحصن عمومی کارمندان دولت در سلطنت رضاشاه پهلوی چه بوده است؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که اولین اعتصاب عمومی کارمندان دولت در ابتدای حکومت رضاشاه، معلول ترس و نگرانی آنها به خاطر کاهش حقوق و مختل شدن امور معیشتی و رفاهی، گرانی و تورم فزاینده بود و بحران اداری و تحصن در محوطه ساختمان مجلس شورای ملی، هم نمایندگان را از تصویب برنامه کمیسیون بودجه منصرف کرد و هم در نتیجه افزایش انتقاد از عملکرد مستوفی الممالک، علت تامّه ای بر استعفای او شدند.

در تاریخ قم حسن بن محمد قمی (متوفای ۴۰۶ق)، آب از یک عنصر طبیعی فراتر رفته و به پدیده ای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تبدیل می شود. پرسش اصلی آن است که قمی، آب را در سه سطح مادی، سیاسی و نمادین چگونه بازنمایی می کند؟ در سطح مادی، او به قنات ها، اراضی آبی و شیوه های بهره برداری می پردازد؛ در سطح سیاسی، آب را ابزاری برای تنظیم قدرت و کسب اعتبار اجتماعی می داند؛ و در سطح نمادین، مفاهیمی چون تطهیر، برکت و شفا را برجسته می سازد. تقدس چشمه ها، پیوند آب با شخصیت های مقدس و آیین هایی مانند استسقا و قربانی نیز چگونگی تبدیل اضطراب کم آبی به کنش جمعی را نشان می دهد. اقدامات عمرانی حاکمان - از احیای قنات ها تا گسترش منابع آبی - هم زمان کارکرد عمومی و نقش اعتبارساز داشته و «دعای خیر» مردم، نمادی از پیوند قدرت و قداست است. همچنین آیین ها و نمادهایی چون «سقّای کربلا» و «الماء غسان» حافظه جمعی و هویت ایرانی - اسلامی را حول آب سامان داده و آن را به بستر فرهنگی مشترک میان ساکنان و مهاجران بدل می کنند. در نتیجه، قمی جامعه سده چهارم هجری را در تعاملی چندلایه با آب ترسیم می کند؛ از ساختار بهره برداران تا تقدس بخشی به منابع آبی که منظومه ای فرهنگی - زیستی را پدید آورده است. از این منظر، تاریخ قم نمونه ای پیشامدرن از تاریخ نگاری محیط زیستی است که نسبت انسان و طبیعت را در پیوند با معانی جغرافیایی، سیاسی و فرهنگی - دینی تبیین می کند.

امام الدین حسینی چشتی از مورخان عصر سدوزائی در کتاب تاریخ حسین شاهی روایت جامع از حکومت درانی ها ارائه داده است. وی با بهره گیری از مشاهدات شخصی، مسموعات، اسناد و نامه ها به ثبت وقایع این سلسله پرداخته است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و به دنبال پاسخ به این پرسش است که بینش و روش حسینی در تاریخ نگاری وی چه ویژگی های داشته  است؟ یافته ها نشان می دهد او از دو سبک نثر ساده و متکلف به تناسب محتوا و هدف خود استفاده کرده است. وامداری وی به سنت تاریخ نگاری درباری عصر صفوی در سبک و بینش و روش از ویژگی های برجسته اثر اوست. نثر ساده برای بیان وقایع و نثر متکلف برای حسب ونسب و ستایش سلاطین به کار برده است. حسینی یک دیوان سالار متمایل به اشعری گری بود که با انتساب علل رخدادها به اراده الهی، بینش مشیت گرایانه و با تأکید بر شخصیت های برجسته، نگاه نخبه گرایانه خود را بروز داده است. در تاریخ نگاری او تمرکز بر ذکر رخدادهای سیاسی و غفلت از وضعیت اجتماعی کمتر توجه شده است. همچنین او با شگرد نسب سازی های ساختگی و انتساب احمدشاه ابدالی به پیامبران بنی اسرائیل و صحابه پیامبر به دنبال مشروعیت بخشی به سلسله سدوزایی بوده است. اگرچه روایت او جانب دارانه و فاقد تحلیل عوامل اجتماعی - اقتصادی است، اما به دلیل توجه او به جغرافیا و تاریخ محلی مناطق شرق خراسان و هند، به عنوان منبع ارزشمند برای تاریخ نگاری این دوره مورد استناد مورخان پسین قرار گرفته است.

پیکره سازی در ایران تقریباً با گام های اولیه تمدن در این سرزمین کهن آغاز می شود. در این میان ظرف پیکره ها، گونه های هنری فاخری هستند که علاوه بر دارا بودن جنبه های زیباشناسانه، کاربردی بودند و به فرم های گوناگونی ازجمله اشکال انسانی، حیوانی، پرندگان و ریخت های تلفیقی ساخته شده اند. در این میان ابریق های پیکره گون زرین فام با فرم سَر خروس، به لحاظ دارابودن ساختار فرمی زیبا و ترکیب بندی دقیق حائز اهمیت بوده و ازآنجایی که فقط در عصر ایلخانی خلق گشته اند و کاملاً منحصر به این دوره تاریخی هستند، جایگاه بسیار ویژه ای را در بین دیگر ظروف پیکره ای به خود اختصاص داده اند. با ورود اسلام به ایران و ساخت لعاب زرین فام، این لعاب درخشان با انعکاس طلا گونه اش به بستر آثار سفالی ازجمله ظرف پیکره ها نیز راه پیدا کرد و به دنبال آن ظرف پیکره های زرین فام کم نظیری به ویژه در عصر ایلخانی خلق گشتند که تا به امروز جایگاه بسیار ارزشمندی را به خود اختصاص داده اند. در این پژوهش قصد بر این است که ویژگی های ریختی و فرمی ابریق های پیکره ای زرین فام که با فرم سَر خروس و در دوره ایلخانی ساخته شده اند، موردمطالعه قرار گیرند. بنابراین این مقاله درصدد پاسخ گویی به این پرسش ها است که چه ویژگی های ریخت شناسانه ای در ابریق های پیکره ای زرین فام دوره ایلخانی که با فرم سَر خروس ساخته شده اند، مشهود است؟ و فرم و ریخت قالب در این ظروف پیکره گون چیست؟ برای دستیابی به پاسخ این سؤالات در گام نخست ابریق های پیکره گون زرین فام عصر ایلخانی که با فرم سَر خروس ساخته شده اند، معرفی شده و در ادامه به منظور کشف ویژگی های ریخت شناسانه آن ها، فرم و ساختار آثار مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.

قراگوزلوها از ایلات ترکمن ساکن در نواحی همدان و از متحدان کلیدی حاکمان قاجار به حساب می آمدند. حضور این طایفه در مناطق مختلف به واسطه مؤلفه های طبیعی- جغرافیایی، عوامل امنیتی و سیاست های دفاعی قاجاریه صورت می گرفت. لذا حضور این طایفه در نقاط مختلف ایران بر میزان و شدت ناآرامی ها، شورش ها، حملات و تجاوزات قوای بیگانه و نیز وفاداری و رشادت های آنان در طول نبردها بستگی داشت. این تحلیل بر این فرض استوار است که حضور قراگوزلوها در طول زمان و در سطوح جغرافیایی متفاوت، بازتابی از مأموریت های مشخصِ امنیتی- مرزی و سازوکارهای دفاعی قاجارها است. بنابراین، می توان حضور آنان را به عنوان یک طایفه محلی با کارکردهای استراتژیک در سه محور اصلی امنیت مرزی، کنترل داخلی و مشارکت در عملیات های تثبیت حاکمیت تبیین کرد. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و نمودارهای فراوانی، حضور قراگوزلوها را در تثبیت حکومت قاجار بررسی می کند. نتایج بررسی نشان می دهد که مناطق جنوبی ایران، به ویژه فارس با 27 درصد مأموریت های نظامی قراگوزلوها، در صدر مأموریت های جنگی این گروه قرار داشته و بیشترین مشارکت نظامی این طایفه نیز در بازه زمانی سال های 1209 - 1248ﻫ.ق بوده که کشور عرصه تهاجمات خارجی و ناآرامی های داخلی بوده است.