درخت حوزه‌های تخصصی

جنگ چالدران (920ق/1514م) از مهم ترین رویدادهای تاریخ اسلامی است که نه تنها موازنه قدرت میان دو امپراتوری صفوی و عثمانی را دگرگون کرد، بلکه مرزهای مذهبی، هویتی و سیاسی جهان اسلام را برای قرن ها شکل داد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی و با تکیه بر منابع تاریخ نگاری ایرانی و عثمانی، نشان می دهد که روایت این نبرد در دو سوی مرز، از دو جهان بینی کاملاً متمایز برخاسته است. تاریخ نگاری ایرانی-صفوی، شکست نظامی را از طریق مفاهیمی چون آزمون الهی، مرشدیت کامل و هویت شیعی بازتفسیر کرده و آن را به تراژدی ای معنوی بدل ساخته است؛ در مقابل، تاریخ نگاری عثمانی با استناد به فتوای جهاد و گفتمان مقابله با بدعت، این نبرد را مأموریتی شرعی برای تحکیم مشروعیت سنّی معرفی کرده است. شخصیت قاضی زاده اردبیلی، مورخ ایرانی الاصل دربار عثمانی، نمونه ای برجسته از پیچیدگی های هویتی در این دوران است که نشان می دهد مرزهای فرهنگی و مذهبی الزاماً با مرزهای سیاسی منطبق نبوده اند. این مقاله نشان می دهد که تاریخ نگاری واقعه چالدران در هر دو سو، نه ثبت صرف وقایع، بلکه ابزاری برای بازتولید هویت، مشروعیت بخشی به قدرت و انسجام سازی داخلی بوده است.

درباره روش های تحقیق در تاریخ، آثار فراوانی به زبان فارسی تألیف یا ترجمه شده است، اما نه در این آثار و نه در میدان عملی پژوهش های تاریخی، درحقیقت، اصل «پیشینه پژوهی» / «پیشینه تحقیق»، چنان که باید جایگاه شایسته ای نیافته است. با آن که پیشینه تحقیق از اجزای اصلی و جدایی ناپذیر هر تحقیق علمی است، نگاهی نقادانه به سنت پیشینه پژوهی در ایران نشانگر نوعی بیراهه پیمایی است. مسئله این است که «پیشینه پژوهش» در تحقیقات تاریخی به امری زینتی و حاشیه ای تبدیل شده و اهمیت خود را از دست داده است. تمرکز این مقاله بر مسئله پیشینه تحقیق، تعریف، اهداف و کارکردهای آن است، لذا به طرح این پرسش می پردازد که اصول و مبانی پیشینه نویسی چیست و ره یافت های اصلی در پیشینه پژوهی کدام است و برای بازیابی جایگاه آن چه باید کرد. نگارنده با نقد سنت پیشینه نویسی در رشته تاریخ به این نتیجه می رسد که پیشینه پژوهی در ایران به موضوعی بی قاعده، انحراف یافته و غیرعلمی تبدیل شده و این وضعیت به شدت نیازمند بازنگری است؛ بنابراین، هم باید نوع دریافت و نگاهِ ما به پیشینه تحقیق به صورت بنیادی تغییر کند و هم نحوه نگارش ما درباره آن تا بتوان پژوهش های تاریخی را ارتقا داد. یعنی هم نقش پیشینه پژوهش را به عنوان بستری برای خوانش انتقادی از پژوهش های پیشین برجسته کرد و هم امکان استفاده از تجربه های پژوهشگران قبلی را به عنوان پایگاهی برای آفرینش های علمی و گشودن افق های نوین بیش ازپیش فراهم آورد.

هوش مصنوعی یکی از پدیده های جدید بشری است که امروزه به دلایل مختلف از آن سخن گفته می شود و سرعت گسترش آن به حدی بوده است که پرسش ها و نگرانی هایی را در بین عموم مردم و پژوهشگران عرصه های مختلف دانش ایجاد کرده است. این جستار در وهله نخست ضمن معرفی مختصر ماهیت هوش مصنوعی و تاریخچه آن، با استفاده از روش کیفی امکانات، چشم انداز، مزایا و معایب استفاده از آن را در ارتباط با مطالعات تاریخی و آموزش تاریخ مورد بررسی قرار داده است. همچنین کوشیده شده است گوشه چشمی به دل نگرانی های مورخان انداخته شود و کاستی ها و چالش های هوش مصنوعی در این زمینه کاویده و پیشنهاداتی برای کم کردن اثرات منفی آن پیش نهاده گردد. سرعت سرسام آور فراگیرشدن هوش مصنوعی، راه گزیری برای مورخان در استفاده و رویایی با آن باقی نگذاشته است و با تمهیداتی می توان از آن به نفع غنی تر ساختن تاریخ نگاری بهره برد. درنهایت این نتیجه به دست می آید که هوش مصنوعی تا اطلاع ثانوی نمی تواند تهدید و جانشینی برای تاریخ نگاری انسانی به شمار رود، زیرا حقیقت را صرفاً انسان ها هستند که می فهمند و بازمی شناسند.

حملات و فتوحات مغولان به گونه ای بود که صحنه سیاسی و نظامی جهان آن روز را تحت تأثیر قرار داد و موجب واکنش مناطق مختلف نسبت به آن گردید. این حملات ابتدا در مناطقی از شرق دنیای اسلام صورت گرفت و باعث شد که دنیای اسلام به عنوان رقیب سرسخت غرب از این قدرت شرقی ضربات مهلکی را دریافت کند. این موضوع در ابتدای امر موجب خرسندی اروپاییان گردید در واقع اروپاییان در ابتدا تحت تأثیر اخبار و داستان و افسانه های خرسندکننده ای (ملک یوحنا) که از طریق مسیحیان نسطوری به اروپا ارسال می شد، تصور می کردند مغولان منجی عالم مسیحیت هستند و برای دادستانی پیروان مسیح از مسلمانان به سرزمین های اسلامی. حمله کردند؛ اما بعد از مدتی خود اروپا نیز به نحوی درگیر حمله مغول و تبعات ناشی از آن شد. باتوجه به این شرایط موضع گیری اروپاییان نسبت به حملات و فتوحات مغول در میانه ای از بیم وامید قرار گرفت. آنها نگران آن بودند که حمله مغول به اروپا تداوم یابد در آن صورت خسارات و زیان های بی شماری متوجه دنیای مسیحیت می شد. باتوجه به این وضعیت اروپاییان در صدد تنظیم مناسبات خود با این قدرت نوظهور و تا حدی اسرارآمیز برآمدند. این تحقیق بر آن است تا رویکردهای متفاوت و مختلف اروپاییان معاصر حمله مغول و فتوحات آنها را به بحث بگذارد و همچنین تلاش خواهد شد به این پرسش اصلی که چرا اروپاییان و تحت چه شرایطی نسبت به حمله مغول رویکردهای مختلفی را در پیش گرفتند؟ پاسخ داده شود. دستاورد تحقیق آن است به مرو باتوجه به سیر حوادث اروپاییان در سه سطح مختلف، بسته به شرایط در قبال مغولان واکنش موضع گیری کردند.

در آموزش سنتی تاریخ، روایت های خشک و حفظی غالباً تنها بر انتقال صرف اطلاعات و تحلیل های ذهنی تمرکز دارند که می تواند باعث کاهش انگیزه و محدودشدن درک عمیق و چندوجهی دانش آموزان شود. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه فناوری هوش مصنوعی می تواند با بازسازی تصویری و داستانی شخصیت ها و وقایع تاریخی، تعامل دانش آموزان با محتوای تاریخی را افزایش داده و در نتیجه فهم صحیح، یادگیری پایدار و کاربردی تاریخ را تسهیل کند. هدف این مطالعه، ارتقا فرایند یاددهی-یادگیری تاریخ ازطریق تصویرسازی تعاملی و خلاقانه با بهره گیری از هوش مصنوعی است که موجب افزایش دقت داده ها و تعمیق تعامل مخاطبان با محتوا می گردد. روش پژوهش بر پایه استفاده از نرم افزارهای هوش مصنوعی برای تبدیل داده های مستند و دقیق تاریخی به تصاویر خلاقانه است که به تفسیر چندبعدی و بازنگری روایات تاریخی کمک می کند. نتایج نشان می دهد که تلفیق قابلیت های تصویرسازی هوش مصنوعی با دانش تاریخی موجب افزایش دقت در ارائه داده ها، تقویت تعامل میان دانش آموزان، معلمان و محتوا و ایجاد فضایی برای تحلیل عمیق و چندجانبه تاریخ می شود. این رویکرد نوآورانه، ضمن افزایش جذابیت فرایند یاددهی-یادگیری، مهارت های دانش آموزان را در تحلیل تاریخی بهبود می بخشد و کمک می کند تاریخ به شکلی کاربردی تر و معنادارتر فراگرفته شود؛ بنابراین، بهره گیری هوشمندانه از هوش مصنوعی در آموزش تاریخ، گامی ضروری در جهت تحقق یادگیری عمیق و عینی محسوب می شود.

این پژوهش به بررسی سیاست های آموزشی شرکت نفت انگلیس و ایران در دوره بین دو جنگ جهانی (۱۳۰0-۱۳۲۰) می پردازد. در این دوره، نیاز شرکت به نیروی کار ماهر در صنعت نوپای نفت و فشارهای دولت ایران برای استخدام نیروی کار بومی، منجر به تأسیس و توسعه آموزشگاه های فنی توسط شرکت نفت شد. این پژوهش با استفاده از منابع آرشیوی و اسناد تاریخی، به بررسی چگونگی شکل گیری این نظام آموزشی، اهداف پنهان شرکت نفت از این اقدام و تأثیر آن بر تربیت نیروی کار ماهر ایرانی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه تأسیس این آموزشگاه ها گامی در جهت تربیت نیروی کار ماهر در ایران بود، اما اهداف اقتصادی و سیاسی شرکت، از جمله کاهش هزینه ها و کنترل بیشتر بر کارگران، در این اقدام نقش اساسی داشت. همچنین، پژوهش نشان می دهد که تبعیض بین کارگران ایرانی و خارجی، شرایط نامناسب کار و زندگی، و عدم ارتقای شغلی، منجر به نارضایتی کارآموزان و فارغ التحصیلان این آموزشگاه ها شد. این پژوهش در نهایت به بررسی تأثیرات کوتاه مدت و بلندمدت این سیاست ها بر صنعت نفت و جامعه ایران می پردازد.

حجاز پیش از اسلام به دلیل موقعیت جغرافیایی و ویژگی های اقلیمی با مجموعه ای از محدودیت ها و ظرفیت ها در عرصه تأمین و تولید مواد غذایی مواجه بود. اقلیم گرم و خشک، کمبود بارش های مستمر، فقدان رودخانه های دائمی و گستره های وسیع اراضی نامساعد برای کشت، از مهم ترین محدودیت های طبیعی این منطقه به شمار می آمدند که پیامد آن کمبود آب، کاهش تنوع محصولات و ناپایداری رویش های خوراکی، به ویژه در نواحی بادیه نشین بود. در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از جمعیت بادیه نشین با کمبود جدی در تغذیه و وابستگی شدید به منابع محدود دامی چون شیر و خرما زیست می کردند. در مقابل، وجود وادی ها، چاه ها و زمین های حاصلخیز در مناطقی نظیر یثرب، طائف و خیبر امکان کشت و تولید محصولات کشاورزی، باغی و دامی را فراهم می ساخت و این نواحی را به مراکز مهم معیشتی و کشاورزی بدل کرده بود. همچنین موقعیت ممتاز مکه در مسیرهای تجاری شمال جنوب، زمینه واردات و مبادله کالاهای اساسی از یمن، شام و حتی مصر را مهیا می کرد و تا حدودی کمبودهای غذایی را جبران می نمود. این پژوهش با روش تحلیل تاریخی و استناد به منابع جغرافیایی و تاریخی متقدم، نشان می دهد که مجموعه این شرایط جغرافیایی و اقلیمی نه تنها الگوی تغذیه ای و نوع محصولات در دسترس را تعیین می کرد، بلکه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده ای نیز در پی داشت. از جمله می توان به ایجاد تفاوت های آشکار معیشتی میان حضرنشینان و بادیه نشینان، وابستگی بیشتر گروه های ضعیف به اشراف و تجار، و تعمیق شکاف های طبقاتی در جامعه حجاز اشاره کرد.

مولویه یکی از طریقت های مهم و تأثیرگذار در دوره عثمانی بود که با اتکا به نهاد «مولوی خانه» توانست به حفظ، ترویج و بازآفرینی میراث فرهنگی مولانا (ف. ۶۷۲ق./ 1273م.) در گستره قلمرو عثمانی بپردازد. مولوی خانه ها صرفاً خانقاه هایی برای سلوک معنوی و تربیت سالکان نبودند، بلکه به منزله نهادهایی فرهنگی، نقشی بنیادین در انتقال، تداوم و نهادینه سازی عناصری از فرهنگ ایرانی ایفا کردند. پرسش اصلی جستار پیشِ رو این است که مولوی خانه ها چگونه به بستری برای بازتولید و گسترش عناصر فرهنگ ایرانی در سرزمین های دولت عثمانی تبدیل شدند و در عین حال در شکل دهی به هویت فرهنگی این دولت سهمی مؤثر داشتند. بر اساس روش بررسی تاریخی مبتنی بر رویکرد توصیفی، یافته های پژوهش نشان می دهد که در مولوی خانه های قلمرو عثمانی، عناصر متنوعی از فرهنگ ایرانی، همچون نوروز و عاشورا، در قالب مناسک و آداب ویژه بازتاب یافته است. افزون بر این، زبان فارسی در سایه سنت مثنوی خوانی و شرح و تفسیر آثار مولانا جایگاهی ممتاز یافت؛ به گونه ای که فراگیری زبان فارسی به یکی از ضرورت های درک عمیق تر اندیشه های مولانا و میراث ادبی ایران در مولوی خانه های قلمرو عثمانی بدل شد. از این منظر، مولوی خانه ها، نه تنها کانون های معنوی، بلکه مراکز مهم فرهنگی بودند که به پیوند میان سنت ایرانی و فضای معنوی و فرهنگی عثمانی یاری رساندند. بررسی جایگاه این نهادها چشم انداز تازه ای برای مطالعه تاریخ تعاملات میان فرهنگ ایرانی و عثمانی می گشاید و اهمیت توجه به تاریخ تصوف و نهادهای فرهنگی را آشکار می سازد.

هدف: هدف این پژوهش، تبیین و واکاوی کارکردهای آموزشی الگوی تدریس کاوشگری در آموزش تاریخ و بررسی نقش آن در ارتقای تفکر تاریخی، انگیزش یادگیری و مشارکت فعال دانش آموزان است. روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. بدین منظور، منابع نظری و پژوهش های داخلی و خارجی مرتبط با آموزش تاریخ، روش های تدریس فعال و الگوی کاوشگری گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی و تفسیر قرار گرفت. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که به کارگیری الگوی تدریس کاوشگری در آموزش تاریخ، در مقایسه با روش های سنتی، موجب افزایش انگیزش یادگیری، درگیری شناختی، خلاقیت، تفکر انتقادی و نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به درس تاریخ می شود. این الگو با فعال سازی نقش یادگیرنده و تأکید بر پرسشگری، تحلیل و کشف، زمینه پرورش تفکر تاریخی را فراهم می سازد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که الگوی تدریس کاوشگری، به دلیل هم خوانی با ماهیت تحلیلی و هویت ساز درس تاریخ، می تواند به عنوان رویکردی کارآمد در بهبود کیفیت آموزش تاریخ مورد توجه برنامه ریزان آموزشی و معلمان قرار گیرد و جایگزینی مناسب برای رویکردهای انتقال محور و حافظه مدار باشد.

سنگ مقبره هفت قلم متعلق به شاهزاده قریب میرزا است که در سال 902ق. حکاکی این اثر به مدت هفت سال در هفت مرحله اجرا شده است. ابتدا استاد شمس الدین آن را به شکل صندوق و سپس آن را به روش صافکاری اصلاح کرد و در مرحله سوم داخل محفظه را خالی و در سه قلم دیگر سنگ را به نقوش گیاهی و اسلیمی تزئین کرد. در مرحله آخر آن را تحریر، صاف و سمباده کاری کرد. هدف پژوهش شناخت نمادین نقش مایه های گیاهی و دهان اژدری در این سنگ قبر نفیس متعلق به دوره هرات است که براساس مستندات، اثر هنرمندان شمس الدین هروی و کمال الدین بهزاد بوده است. در این پژوهش سعی شده است جنبه نمادین و ارتباط با مرگ زودهنگام شاهزاده قریب میرزا مورد بررسی قرار گیرد. سؤال پژوهش این است که نقش مایه گیاهی و دهان اژدری در سنگ هفت قلم در مزار شاهزاده قریب میرزا دارای چه وجه نمادینی بوده و چه ویژگی هایی دارد؟ روش تحقیق از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و جامعه آماری پژوهش سنگ مقبره شاهزاده قریب میرزا است. دستاورد پژوهش نشان می دهد که نقش مایه های متعدد دهان اژدری و گلبرگ های آن به صورت نمادین بوده و فضای پرکار و گلبرگ های متعدد به صاحب مقبره و مرگ او در زمان جوانی اشاره دارد. با توجه به موارد گفته شده، مشخص می شود که این نقش مایه به صورت کاملاً نمادین برای شاهزاده قریب میرزا -صاحب سنگ قبر- طراحی شده است.

اسناد و مطبوعات اواخر عصر قاجار نشان می دهند که ایرانیان رویکرد خوشبینانه ای نسبت به امریکائیان داشتند. همین دیدگاه ها یکی از عوامل اصلی دعوت از مستشاران امریکایی در دوره بود. حضور شوستر و سپس میلسپو در ایران با هدف اصلاحات اداری و اقتصادی به عنوان نخستین تجربه مناسباتی بودند که بر تحولات بعدی ایران با ایالات متحده تاثیرگذار شد. شوستر در دورانی وارد ایران شد که روس ها عملاً تاثیرگذارترین نیروی خارجی در ایران بودند و مجلس دوم که میزبان شوستر بود، از قدرت چندانی برخوردار نبود. در حالی که حضور میلسپو مقارن با افول سیاسی روس ها وارد ایران شد، اما اقدامات وی به ویژه در دوران پادشاهی رضاشاه تحت تاثیر سیاست های او قرار گرفت. دوره دوم حضور میلسپو نیز در سایه اشغال ایران توسط متفقین صورت گرفت، با این حال وی با توجه به تجربه ای که از دوره رضاشاه اندوخته بود، اعتنای چندانی نسبت به مجلس و فضای جامعه ایران نداشت، در نتیجه میلسپو دوره دوم از موفقیت کمتری برخوردار بوده و در نهایت مجبور به ترک ایران شد. در مقاله حاضر تلاش می شود به این پرسش پاسخ داده شود، شوستر و میلسپو طی حضور خود در ایران چه نتایجی و دستاوردی برای کشور ایران به همراه داشتند؟

ایران و تونس دو کشوری با فاصله های تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی زیادی و در عین حال، ارتباطات و اشتراکاتی قابل توجه اند. ازجمله عوامل تفاوت میان این دو کشور می توان فاصله جغرافیایی و تمایز های زبانی، فکری، فرهنگی، مذهبی و سیاسی را برشمرد. و از عوامل قرابت های میان دو کشور می توان پیشینه های تمدنی، پیوندهای تاریخی، عُلقه های دینیِ قبل و بعد اسلام، از آیین مانوی و دین اسلام گرفته تا مذهب و حبّ اهل بیت (ع) ، پیشینه ادبیات ضدّاستعماری و ضدّاستبدادی، پیوندهای زبانی و فرهنگی، از طریق سه زبان فارسی، عربی و فرانسه و نیز شخصیت های فکری و فرهنگی مورد توجه میان دوکشور را ذکر کرد. تبیین این پیوندها در حال حاضر بیش از پیش برای تقویت تعاملات و پرهیز از تباعد میان این دو کشور مفید و ضروری است. سخن اصلی مقاله تأکید بر مایه های پیوند مؤثر و ارتباط میان این دوکشور در آسیا، آفریقا و جهان اسلام، تعامل بیشتر با نواحی فکری و تمدنی جهان اسلام و عرب و دعوت به کوشش بیشتر برای زدودن عواملی است که دستگاه فعال ایران هراسی به آن دامن می زند و می تواند هر زمان موجب اختلاف و هزینه های ناشی از آن بشود.

شاه عباس اول صفوی را می توان شاهی تجارت پیشه و توسعه طلب دانست که در عصر وی، مناسبات تجارت خارجی ایران رونق چشمگیری یافت. سیاست خارجی وی بر محور زدودن هرگونه مانع در مسیر تجارت بین المللی و نیز تثبیت حاکمیت مطلق بر مسیرهای تجاری به منظور تضمین امنیت آنها استوار بود. شاه عباس علاوه بر دنبال کردن مسیرهای سنتی بازرگانی، به دنبال بهانه ای بود که با تسلط بر کرانه های خلیج فارس و جزایر آن هم از مسیرهای زمینی تحت سیطره عثمانی خلاصی یابد و هم نقشی فعال در تجارت نوین دریایی ایفا کند که با کشف مسیرهای جدید دریایی پدید آمده بود. این فرصت با تاراج اموال بازرگانی ونیزی در محدوده حکومت لار و داد خواهی او پدید آمد. اما چرا سرنوشت این بازرگان برای شاه عباس مهم بود؟ این پژوهش که با روش تاریخی و براساس بازخوانی برخی منابع مغفول ایتالیایی زبان انجام شده، نشان می دهد شاه عباس که با اعزام سفیران مختلف به سنای ونیز وعده داده بود محافظ قدرتمند بازرگانان است، برای اثبات اقتدار خود، با یک برنامه حساب شده به تسخیر بحرین، لار، گمبرون و هرمز دست یازید تا علاوه بر تامین امنیت و کنترل راه های تجاری، مرزهای اقتدار خویش را تا پس کرانه های خلیج فارس بگستراند.

نامه های شاه اسماعیل صفوی و سلطان سلیم عثمانی در بحبوبه آغاز درگیری های جنگ چالدران، حاوی کلمات و ادبیات اثرگذاری است؛ چرا که انسان در شرایط اضطراری، سعی در به کارگیری نهایت اندوخته های خود برای رهایی از مخمصه ها دارد. در این مقاله، نگارنده با مطالعه این نامه ها و تعیین نکات مهم زیبایی شناسی ادبی آنها در سه قلمرو زبانی، ادبی و فکری، میزان اثر بخشی هر کدام از مهم ترین آرایه ها و نکات ادبی بر اقناع مخاطب را بیان می کند. باید دانست که زینت های کلام، بنیادی بس محکم دارند تا مخاطب را با خود همراه کنند.

در تشکیلات مالیه دوره قاجاریه، مفاصاحساب یکی از دفاتر مالی بود که پس از رسیدگی هیئتی از مستوفیان به حساب مالی حاکم یا صاحب جمع، به منزله تسویه حساب با دولت صادر می گردید. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، آمار و ارقام مفاصاحساب ولایت شاهرود و بسطام در سال های  ۱۲۹۴ق و ۱۲۹۵ق را با دستورالعمل جمع و خرج همان دوره مقایسه می کند تا میزان انطباق آن با عملکرد مالی حاکم ارزیابی شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که اگرچه در بخش عایدات، انطباق کامل با ارقام مقرر در دستورالعمل وجود دارد، اما در بخش هزینه ها، تفاوت هایی معنادار دیده می شود که ریشه در تصمیمات دولت مرکزی و اقتضائات اداری–نظامی منطقه دارد. دیگر اینکه انطباق عملکرد مالی به ویژه در بخش هزینه ها همیشه به معنای هزینه کرد واقعی منابع نیست. بلکه احتمال دخل وتصرف در منابع از طریق سندسازی وجود دارد. ازاین رو، برای ارزیابی صحیح عملکرد مالی حکام، تحلیل دقیق اسناد و مقایسه آن ها با منابع دیگر ضروری است.

مسئله اصلی این پژوهش بررسی و واکاوی مواضع و ایدئولوژی حزب ملت ایران بر بنیاد پان ایرانیسم در عرصه سیاست خارجی و داخلی از تأسیس آن تا کودتای 28 مرداد 1332 می باشد. این مقاله، با رویکردی توصیفی-تحلیلی با استناد به اسناد آرشیوی و منابع تاریخی بررسی گردیده است. پس از حمله متفقین به ایران در شهریور ۱۳۲۰ به ایران و سقوط رضاشاه و پیدایش فضای باز سیاسی نسبتاً باز احزابی پدید آمدند. در شرایطی که کشور گرفتار دخالت قدرت های خارجی در کشور، رشد حرکت های تجزیه طلبانه و نفوذ حزب توده در عرصه ی سیاسی کشور بود حزب ملت ایران که دارای گرایشات ملی گرایانه بود وارد عرصه ی فعالیت سیاسی شد. حزب ملت ایران اصول فکری خود را بر پایه ناسیونالیسم ایجاد کرد، و معتقد بودند که هر نوع سیاست و اقدامی باید در جهت منافع ملی باشد. آنان معتقد بودند که هدف اصلی دولت باید اتحاد همه ی اقوام ایرانی و بازپس گیری قسمت های ازدست رفته کشور باشد. از خواسته های اساسی حزب بازپس گیری بحرین از انگلستان و عدم به رسمیت شناختن کشورهایی مثل پاکستان، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی بود؛ بنابراین آنان شعار «فلات ایران به زیر یک پرچم» را برگزیدند. راه حل حزب ملت ایران در عرصه سیاست داخلی و خارجی برای عبور از بحران های موجود، ملی کردن صنایع، خودکفایی اقتصادی و قطع وابستگی به قدرت های بزرگ خارجی بود. مواضع روزنامه آپادانا به عنوان ارگان رسمی حزب ملت ایران بیانگر نظرات این حزب می باشد.

شیخ جعفر کاشف الغطاء (1156-1228ق) یکی از علمای اصولی و برجسته دوره فتحعلی شاه قاجار (1212-1250ق) بود که نقش بسزایی در تاریخ سیاسی و اجتماعی آن دوره ایفا کرد. کاشف الغطاء با نوشته ها و ارتباطات خود با دولت و دربار ایران، نه تنها کوشید بستر فقهیِ مناسبی برای تحویل اقتدار مفروض نائب امام، به پادشاهِ زمان فراهم کند، بلکه نقش فعالی نیز در بحران های این دوره ایفا کرد. آنچه دیدگاه های او را برای بررسی موضوع، پراهمیت و درخور توجه می سازد، دیدگاه های فقهی و سیاسی او در پیوند با تغییرات و دگرگونی های به وجودآمده در اوایل دوران قاجار است. این پژوهش سعی دارد با تکیه بر رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای، اندیشه فقهی و عملکرد سیاسی کاشف الغطاء را در برابر شرایط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی حاکم مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. بر همین اساس، درصدد پاسخ به این پرسش است که بحران اجتماعی و سیاسی دوره ای که کاشف الغطاء در آن به سر می برد، چه بود؟ او بحران عصر خود را چگونه درک کرد؟ و برای رهایی از آن چه راهکاری ارائه داده است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که کاشف الغطاء فقیهی زمان شناس و سیاست آشنا بود. او با بهره گیری از اصول و مبانی مکنون در گفتمان اجتهادی شیعه و آشکارسازی این اصول، در جست وجوی رهیافت ها و راه حل هایی بود که بتواند از طریق آنها میان آرمان و واقعیت، همبستگی و پیوند ایجاد کند. مناسبات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حاکم بر این دوران، کاشف الغطاء را به تکاپوهای فکری وا داشت. او با رویکردهای نظری و عملی خود، علاوه بر تأثیر عمیق بر تحولات زمانه خود، گفتمان سیاسی و فقهی شیعه را نیز در مواجهه با چالش ها و بحران های آن دوره تقویت کرد.

کمیته ایالتی حزب توده خراسان یکی از شاخه های استانی حزب توده بود که هم راستا با کادر مرکزی، توجه به ادبیات را در دستور کار قرار داد. علاوه بر این تبعیت حزبی، حضور اهل فرهنگ و ادب خراسان در رده های تشکیلاتی آن سبب شد شعر به طور گسترده برای تشریح اهداف و آرمان های حزبی به کار رود. بخش مهمی از این اشعار نیز به اولویت های مهم حزب یعنی طبقه رنجبر و کارگر اختصاص یافت تا هم زمان، سهمی از بار تلاش های سیاسی- اجتماعی کمیته ایالتی خراسان برای بهبود اوضاع این قشر را به دوش گیرد. تشریح شرایط سخت زندگی رنجبران، تهییج آن ها برای حرکت و احقاق حق و همراهی حزب توده با آنان در این راه، از محورهای شعر کارگری شاعران توده ای مشهد بود. اطلاعات مدنظر این پژوهش به روش کتابخانه ای گردآوری شده است. در مرحله توصیف، ابتدا محتوای اشعار شاعران توده ای مشهد گردآوری و دسته بندی شد و در مرحله تحلیل، مضامین بازتاب یافته در اشعار در پیوند با گفتمان ایدئولوژیک حزب توده و زمینه های اجتماعی– سیاسی خراسان، ارزیابی و تفسیر قرار شد.

یکی از مهم ترین آسیب های وارده به برنزهای تاریخی، بیماری برنز است. بی توجهی به آثار مفرغی که دچار بیماری برنز شده اند، باعث تخریب و نابودی شی برنزی می شود. از این رو در بحث حفاظت از آثار برنزی، راهکارهای بسیاری ارائه شده است. با اینحال این روش ها به مرور دچار آسیب بیشتر به این اشیا شده و یا به دلیل هزینه بسیار بالا، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مهم ترین روش هایی که برای درمان بیماری برنز ارائه شده است، استفاده از بازدارنده های خوردگی است. اما با توجه به سمیت و سرطان زا بودن این مواد، می توان با جایگزین کردن مواد طبیعی، تا حدودی بر این مشکل فایق آمد. هدف از این مقاله، امکان سنجی استفاده از بازدارنده های دوستدار محیط زیست شامل شیره انجیر سفید (Fisuse Caric) و عسل طبیعی به صورت هم افزا بر روی آلیاژی با ترکیب Cu-10Sn در حضور محیط خورنده سدیم کلرید 5/0 مولار است. با توجه به بررسی های انجام شده با دستگاه پتانسیومتری، نرخ خوردگی در زمان استفاده از این بازدارنده ها به صورت هم افزا در غلظت ppm1800، برابر با 6/14 است که قدرت بازدارندگی 50 درصد را نشان می دهد و دارای بازدارندگی از نوع پلاریزاسیون آندی است. در روش کاهش وزن نیز قدرت بازدارندگی در هفته چهارم در حضور محیط خورنده، 50 درصد گزارش شده است. در بررسی های SEM-EDX، مقدار محصولات خوردگی کلریدی کاهش یافته است، اما مهمترین عاملی که در تصاویر میکرسکوپ الکترونی روبشی مشاهده شده است، خوردگی حفره ای (Pitting Corrosion) و جدایش فازی شدید در زمینه این آلیاژهای شبه باستانی است.

نقش مایه های سنگ قبور، مطالعه گزارش سفرنامه های سیاحان اروپایی، توجه به آثار نقاشان غربی در دوره های مختلف و شناسایی قالی های ارزشمند در موزه ها، گالری های شخصی و نمایشگاه های تاریخی حاکی از رونق قالی بافی در جنوب قفقاز است. شرایط جغرافیایی، اقلیمی و فرهنگی متنوع، وجود منابع اولیه غنی، ارزان و با کیفیت، حمایت های دولتی و توسعه راه آهن شرایط مناسبی برای رونق قالی بافی در جنوب قفقاز فراهم کرده بود. این صنعت پیوند عمیقی با فرهنگ و اجتماع داشت و زنان بیش از مردان در این عرصه فعال بودند و در کمتر خانواده ای دار قالی پیدا نمی شد. به دلیل کیفیت، تنوع طرح، رنگ و قیمت مناسب قالی های بافته شده در این منطقه، تقاضای زیادی نیز در کشورهای غربی داشت که بر رونق بیشتر آن افزوده بود. این نوشتار با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کیفی مبتنی بر تحلیل محتوا تنظیم شده است و در پی پاسخ این پرسش است که چه عواملی در رونق قالی بافی منطقه نقش تعیین کننده داشتند. فرضیه تحقیق بر این اساس است که رونق قالی بافی در جنوب قفقاز تابعی از عوامل طبیعی، سیاست های دولت و تقاضای بالا بود. یافته های این پژوهش نشان می دهد؛ قالی بافی در جنوب شرقی قفقاز بیش از دیگر نقاط رونق داشت و دغدغه کسب درآمد و تقاضای جهانی نسبت به عوامل طبیعی و حمایت های دولتی تأثیر بیشتری در رونق زیاد قالی بافی داشتند.