درخت حوزه‌های تخصصی

دو تفسیر عیاشی و قمی از جمله تفاسیر متقدم است که شامل مضامین مختلف از جمله مسایلی مربوط به امامت است. زمان رویارویی با احادیث امامتی پیراستگی روایات از مسائل مربوط به غلو اهمیت بسزایی دارد. از این جهت بررسی روایاتی که در این دو تفسیر وارد شده و احتمال برداشت غلوآمیز از آنها می رود نقش مهمی در فهمیدن آموزه های صحیح امامتی را ایفا می کند. از جهت دیگر عدم تشخیص درست باعث از بین بردن بخشی از این میراث حدیثی است. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای به نقد و بررسی بخشی از مقاله ی« واکاوی و نقد روایات غلوآمیز درباره ی امامان در دو تفسیر عیاشی و قمی» پرداخته است. در نهایت مشخص گردید که با ترجمه ی دقیق، اطلاع از روایات هم مضمون، تاویل درست، استفاده از نظرات عالمان حدیث، بررسی تقطیعات، بررسی و رفع تعارضات میتوان برخی آموزه های امامتی که در دیدگاه ابتدایی برداشت غلوآمیز از آنها می شود از این روایات پیراسته شود.

یُعدّ التفسیر الروائی من أقدم أنواع التفاسیر، وقد شهد ازدهارًا کبیرًا فی القرن الحادی عشر الهجری بالتزامن مع شیوع الفکر الإخباریّ. یُعتبر تفسیرا «البرهان» و «نور الثقلین» من أهم التفاسیر الروائیه الإمامیه، اللذین قام بتألیفهما العلامه السید هاشم البحرانی و الشیخ عبد علی الحویزی فی النصف الأول من القرن الحادی عشر الهجری. یشتمل هذان التفسیران على جمیع سور القرآن الکریم، وقد أُوردت فیهما الروایات المنقوله عن الأئمه (ع) دون إبداء آراء أو تعلیقات شخصیه من المؤلفین. کان الدافع الرئیس لهما إبراز المنزله الرفیعه لأهل البیت (ع) فی فهم الآیات و على الرغم من کونهما من المصادر المأثوره المحضه وتألیفهما فی فتره متقاربه، إلا أنهما یختلفان فی المحتوى، وأسلوب الکتابه، والمنهج التفسیریّ المتبع، مما أدى إلى تباین مخرجاتهما. تهدف هذه الدراسه، باستخدام المنهج الوصفی التحلیلی، إلى إجراء مقارنه تحلیلیه للمنهج التفسیری فیهما، للإجابه عن السؤال: ما هی العوامل التی أدت إلى اختلاف مخرجات التفسیرین؟من خلال تحلیل المحتوى، تبیّن أن أهم أوجه التشابه تشمل المحتوى والأسلوب. فمن جهه، یتشابهان فی الاهتمام بذکر روایات مقام أهل البیت(ع) و عرض المسائل الدفاعیه عن الشیعه. ومن جهه أخرى، تُعدّ الأحادیث الظاهره فی التحریف واختلاف القراءات، بالإضافه إلى النزعه الإخباریه، من أبرز العوامل التی أسهمت فی هذا التشابه الأسلوبی و المحتوائی. أما الفروقات، فتعود إلى عوامل إدراکیه کالمعتقدات الدینیه والآراء الشخصیه ومکانه العقل فی تفسیر القرآن، وعوامل غیر إدراکیه مثل التحری فی النقل الکامل أو تقطیع الروایه، والتدقیق فی الأسانید، والحذر من الروایات الإسرائیلیه، والاحتیاط فی نقل الروایات المتعارضه و تأثیر الموقع المکانی للمفسر.. 

  در منابع قدیم و جدید به طوفان نوح t و اتفاقات پیرامون آن اشاره شده است. در متون شیعه ضمن توجه به مسئله طوفان، روایاتی درخصوص طواف کشتی نوح  بر دور کعبه نقل شده است. نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است و با تتبعی که در منابع صورت گرفت مشخص شد موضوع فوق تاکنون مورد بررسی سندی قرار نگرفته است. در نوشتار حاضر تعداد 12 روایت احصا شد. اولین و بیشترین نقل ها مربوط به اصول کافی است که محدثان بعدی این احادیث را نقل کرده اند. تمامی احادیث مذکور از لحاظ سندی و دلالی مورد بررسی قرار گرفت و مشخص شد احادیث مذکور دچار دو عارضه جدی هستند: الف) به رغم حضور افراد ثقه و جلیل القدر، افراد ضعیف و مجهول الحالی در زنجیره سند روایت وجود دارد که باعث تضعیف آن شده است و از سوی دیگر، اسناد برخی از این روایات علی رغم داشتن سند بعضاً معتبر از نوع مرسل و مرفوع هستند؛ ب) در متن روایات، تعارضاتی چون کمیت، محل فرود و طواف کشتی و مسئله منطقه ای یا جهانی بودن طوفان به چشم می خورد.

زبان شناسی شناخت گرا از روش های معنی شناسی جدید بوده که به مطالعه علمی زبان می پردازد. در این رویکرد، بافت زبانی به عنوان ابزار شناختی زمینه را برای تسری معانی یک واژه به حوزه های مختلف فراهم می کند. «مقوله بندی» که از آن به «طبقه بندی» نیز یاد می شود در ضمن زبان شناسی شناخت گرا تعریف می شود. اصل مقوله بندی ذاتی معنایی داشته که توسیع معنایی واژگان را در یک مقوله معنایی ترسیم می کند که اصطلاح علمی «شبکه شعاعی» بر آن اطلاق می شود. در این مقوله، معنای کانونی به عنوان عضو برجسته وپیش نمونه محوریت سایر معانی (معانی حاشیه ای) در دو خوشه توافقی وتقابلی وتوسیع شمولی ومجازی قرار می گیرد. در پرتو چنین رویکردی، میراث دینی به دلیل ماهیت پویا نمونه مناسبی بوده تا ذیل الگوهای زبان شناسی شناخت گرا ارزیابی شوند. بر این اساس، در تحقیق کنونی فعل حسی – انتزاعی "بصر" از متن صحیفه سجادیه انتخاب شده تا در چارچوب معنی شناسی واژگانی و با رویکرد معنی شناسی هم زمانی و روش توصیفی – تحلیلی، اصل مقوله بندی پیش نمونه بنیاد بر آن تطبیق داده شود. این پژوهش، با این فرض که معنای پیش نمونه از مقوله انتزاعی بودن فعل "بصر" انتخاب می شود به این نتایج رسیده است که در منظومه فکری حاکم بر ادعیه صحیفه سجادیه واحد زبانی "بصر" دارای یک معنای سرنمون (ایجاد آگاهی در مردم) وچند معنای حاشیه ای است.

  مسئله رؤیت خدا در قیامت، از مسائل چالشی میان متکلمان و مفسران است و در این مورد عقاید گوناگونی ابراز شده است. اشاعره به تبعیت از حنابله، رؤیت الهی را در این جهان محال می دانند، لکن معتقدند که در سرای آخرت تنها مؤمنان خدا را می بینند. منظورشان از رؤیت، رؤیت حسی است اما درباره چگونگی رؤیت حسی اظهارنظر نمی کنند و به نظریه «بلاکیف» تمسک می جویند. هرچند این عقیده با عقل و نصوص قرآنی مخالف است ولی عمده سند و مدرک آن ها دراین باره روایات موجود در صحیحین (بخاری و مسلم) است. تحقیق پیش رو با روش توصیفی تحلیلی ابتدا اصل روایات مذکور را نقل می کند و آنگاه با معیارهای عقلی و نقلی ثابت مورد نقد و بررسی قرار می دهد. براساس یافته های این پژوهش، اندیشه رؤیت الهی هرگز ریشه قرآنی نداشته است، بلکه برعکس هرکجا قرآن، این اندیشه را مطرح می کند، پای یهود را به میان می کشد و آن را به صورت یک اندیشه مردود و منکر مطرح می کند. مسلماً ریشه این اندیشه در روایتی است که از احبار یهود نقل شده است. افزون بر این، تجسیم و جسم انگاری خداوند از پیامدهای پذیرش مضمون روایت در صحیحین است.

  مفضل بن عمر جعفی یکی از یاران امام صادق و امام کاظم n است که نام او در سلسله اسناد کتاب کافی 95 بار آمده است. او جزو آن دسته از راویانی است که مضامین خاصی با موضوع جایگاه والای امام در عالم خلقت، علم فراگیر امام به کائنات، خلقت نوری ائمه و احادیث مربوط به عالم ذرّ را روایت کرده است. در این نوشتار طیف مفضل بن عمر به عنوان دسته ای از راویان معرفی می شوند که ناقل مضامین فوق و دارای روابط استاد و شاگردی بوده و ازسوی رجالیان متقدم به غلو متهم شده باشند. در این نوشتار مرویات و اسانید روایات طیف مفضل بن عمر در کتاب کافی با هدف شناخت حلقه وصل این طیف به کلینی، به روش توصیفی تحلیلی بررسی شده و این نتیجه حاصل شد که محمد بن یحیی عطار به واسطه احمد بن محمد بن عیسی اشعری بیشترین نقش را در انتقال مرویات طیف مفضل به کتاب کافی داشته اند. با توجه به وثاقت و جلالت قدر این دو نفر، تصور غالی انگارانه از روایات طیف مفضل در کتاب کافی مشکل خواهد بود.

مجموعه احادیثی که به گونه ای به معرفی راویان می پردازد و ابعاد شخصیت راویان را نمایان می کند، احادیث توصیفی خوانده می شود. این احادیث در تراث حدیثی شیعه به فراوانی وجود دارد و بیش از همه در رجال الکشی جمع آوری شده است. «احادیث توصیفی» به عنوان یکی از منابع مهم شناخت راویان، همواره مورد توجه رجال پژوهان بوده است. با این حال، کارکردها و بررسی اعتبار آنها کمتر پژوهیده شده است. پژوهش پیش رو، به هدف تبیین کارکردهای مختلف احادیث توصیفی در شناخت راویان و بررسی اعتبار آنها سامان یافته است. از این رو ابتدا به بیان کارایی احادیث در شناخت هویت، طبقه، مذهب و وثاقت راویان پرداخته و اینگونه نقش احادیث در معرفی راویان را نمایش داده است. در ادامه به بررسی مبانی اعتبارسنجی احادیث توصیفی از دو ناحیه پرداخته است: 1) به عنوان احادیثی که از موضوعات خارجی خبر می دهند و نه از حکم شرعی، 2) نصاب لازم در استنادپذیر بودن احادیث توصیفی در توصیف های مختلف.

این نوشته در پی تبیین فرآیند ترجمه حدیث و ارائه ده گام برای آن است. چهار گام در ناحیه زبان مبدأ و فهم متن و شش گام در عرصه بازگردان به زبان مقصد پیشنهاد شده است. چهارگام در مرحله دریافت محتوا عبارت اند از : دستیابی به معنای اصلی و کاربردی واژه های حدیث، فهم ساختار سخن، ریخت شناسی متن و توجه به فرامتن. شش گام ترجمه در عرصه بازگردان نیز شامل معادل یابی دقیق، بازتاب دادن بار ارزشی، انتقال ظرافت های معنایی، رعایت ساختار زبان مقصد، مقابله و اصلاح ترجمه و روان و زیباسازی آن است. کاربردی واژه های حدیث، فهم ساختار سخن، ریخت شناسی متن و توجه به فرامتن. شش گام ترجمه در عرصه بازگردان نیز شامل معادل یابی دقیق، بازتاب دادن بار ارزشی، انتقال ظرافت های معنایی، رعایت ساختار زبان مقصد، مقابله و اصلاح ترجمه و روان و زیباسازی آن است.

پیوند معصومان با قرآن مقوله ای است که در مطالعات تفسیر روایی اهمیتی ویژه دارد. شناخت این پیوند مبنای اصلی پایه ریزی تفسیر امام محور است. این نوع تفسیر به دنبال آن است که نمادهای آیات قرآن یعنی معصومان، دوستان یا دشمنان ایشان را نشان دهد. پیوند معصومان با قرآن به لحاظ حکمی در روایات اقسام آیات نمود یافته است. بر طبق این روایات حدود ثلث یا ربع آیات قرآن در مورد معصومان، دوستان یا دشمنان ایشان نازل شده است. به رغم آثار ارزشمند نگاشته شده در زمینه پیوند معصومان با قرآن، این پیوند از این حیث مورد بررسی قرار نگرفته است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی، ابتدا به بررسی اعتبار روایات اقسام آیات در ساحت سند و سپس به بررسی این اعتبار در ساحت متن پرداخته است. بررسی ها نشان می دهد اندیشمندان نسبت به این روایات سه موضع پذیرش، انکار و استبعاد را اتخاذ کرده اند که دیدگاه مختار در این پژوهش، دیدگاه اول است. در این دیدگاه اعتقاد بر آن است که این روایات کثرت نقل و قوت دلالت دارند، لذا می توان آن ها را در شمار روایات معتبر به حساب آورد. به استناد تبیینی که از این روایات صورت می پذیرد، شبهات انکاری و استبعادی نسبت به مدلول این روایات قابل رفع است.

در فرهنگ تشیّع، بارزترین اختلاف اهل سنت با شیعه پس از اصل انتصاب الهی، عصمت امام است، از این روی در دوران معاصر برخی نویسندگان اهل تسنن با تمسک به برخی از عبارات نهج البلاغه، عصمت امام را مخالف دیدگاه علوی تصور کرده اند. پرواضح است که بررسی دیدگاههای علی(ع) -اولین امام و برگزیده رسول(ص)-، به عنوان مبنای فکری تشیع از اهمیت ویژه ای برخوردار است و گفته ها و نوشته های مذکور، تحلیلی محققانه و عالمانه می طلبد. مقاله حاضر با جستجو در سخنان و نامه های نهج البلاغه، اعتبار دیدگاه مورد نظر را مورد تحلیل قرار داد. برای نیل به هدف، توحید عملی از نظر قرآن و هماهنگی دیدگاه نهج البلاغه با آن مورد ارزیابی قرار گرفت و آنگاه جلوه های توحیدی حضرت را از زبان ایشان درباره خود به اثبات رساند. به این مفهوم که علی(ع)، خود را مظهر تام توحید الهی در اثبات عصمت معرفی می کنند و در این تعریف هماهنگی عینی و بینامتنی بین قرآن و نهج البلاغه وجود دارد.

بیان یک موضوع در چند محل، ممکن است در ذهن خواننده چنین تجسم شود که این امر به معنای عدم توانایی گوینده در بیان آن مفهوم با الفاظ متفاوت و ضعف او در ارائه معانی است؛ ازین رو مساله تکرار در قرآن مورد توجه مفسران ساختارنگر قرار گرفته و سعیشان بر این بوده تا به حکمت های تکرار بپردازند و در عین حال در مواضعی که تکرار رخ داده آن را به وسیله سیاق برای مخاطبان تبیین نمایند. پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت گرفته است که در باب علل تکرار می توان به مناسبت با غرض سوره، اثبات اعجاز بلاغی قرآن، تثبیت و تاکید و فهماندن معنا، اقتضای سیاق، کارکرد هنری و موارد دیگر اشاره نمود؛ همچنین در میان مصادیقی که ذیل عنوان تکرار قرار می گیرند، مساله کشتار انبیاء در آیات 61 و 91 سوره بقره است؛ با این تفاوت که قتل انبیاء در آیه 61، به اسلاف یهودیان عصر نزول نسبت داده شده اما تکرار این موضوع در آیه 91، با آمدن فعل مضارع، شائبه مرتکب شدن این قتل، توسط یهودیان عصر نزول را شکل داده که با بررسی سیاق مشخص شد که فعل «تَقْتُلُونَ»، به معنای مضارع به کار رفته است.

«أمیرالمؤمنین» لقبی اسلامی، سیاسی و اختصاصی است. شیعیان با توجه به حدیث نبی مکرم اسلام( صلّی الله علیه و آله و سلّم) و منابع اسلامی و سخن و نوشته امام اول خود و کاربرد أئمه معصومین(علیهم السلام)، اختصاص آن لقب را به حضرت علی(علیه السلام) پاس داشته اند. أما خلیفه دوم، برای اولین بار، با بی توجهی به سخن رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و به دلیلی واهی آن لقب را برای خود برگزید و پیروانش آن را گسترش دادند و زمامداران پس از او، اختصاص آن را به خود او پاس نکردند و دیگر خلفاء وحاکمان دنباله رو او(خلیفه دوم) هم چنین أمیرالمؤمنین خوانده شدند. در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، لقب «أمیرالمومنین» در منابع حدیثی، بررسی می شود و با توجه به قرآن مجید و با تأکید در نهج البلاغه و منابعی دیگر، معنی و خواست گاه آن روشن می گردد و کاربردهای آن در کلام علی(ع) در نهج البلاغه و در اقدامی نوآورانه با توجه به روابط همنشینی و نیز مخاطبان و ... سزاواری حضرتش به آن لقب، تاکید می شود. از این مقاله به دست می آید که «أمیرالمؤمنین» لقبی الهی و اسلامی است و اختصاص به حضرت علیّ بن أبی طالب دارد و دیگران را نرسد که خود یا دیگری را به آن ملقّب سازند.

رحمت واژه ای کلیدی در قرآن و نهج البلاغه است که مفاهیم متعددی را در خود جای داده و از ارکان مهم ثبات اجتماعی به شمار می رود. این مفهوم با ارائه الگویی اسلامی، به ایجاد آرامش و کاهش تنش های اجتماعی کمک می کند. هدف اصلی این مقاله معرفی رحمت به عنوان یک مفهوم محوری در آموزه های اسلامی و بررسی نقش آن در بهبود روابط اجتماعی و کاهش درگیری ها و تنش ها بین افراد و گروه های اجتماعی است. پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و شیوه ی گردآوری اطلاعات کتابخانه ای است که با استفاده از متون قرآن و نهج البلاغه و منابع مربوطه، به بررسی ابعاد مختلف رحمت و تأثیر آن بر روابط انسانی پرداخته است. با تجزیه و تحلیل آموزه های موجود در نهج البلاغه، مفاهیم کلیدی استخراج و با رویکردهای اجتماعی و روان شناختی ارتباط داده شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که رحمت، به عنوان یک ارزش اخلاقی و اجتماعی، در کاهش ناهماهنگی ها، تقویت همدلی و پیشگیری از خشونت های اجتماعی نقش مؤثری دارد. پیشنهاد می شود که راهکارهایی نظیر برگزاری کارگاه های آموزشی، برنامه های فرهنگی و ترویجی با محوریت رحمت، ایجاد فضای گفت وگو و همدلی و تقویت درک متقابل بین گروه های مختلف اجتماعی پیاده سازی گردند.

برای بررسی چرایی ذکر نشدن صریح نام امام مهدی(عج) در قرآن کریم، ابتدا نیاز است شیوه بیان حقایق مخصوصا اخبار غیبی از آینده در قرآن مورد بررسی قرار گیرد. مواردی که در این مقاله به آن ها پرداخته شده است عبارت اند از: باب ابتلاء و امتحان الهی بودن ائمه(ع)، عمد قرآن در بیان نکردن صریح برخی حقایق به جهت آزمایش مردمان، حفظ جان ائمه(ع) و جلوگیری از تحریف قرآن. عدم ذکر اسامی بسیاری از انبیاء(ع) و تعداد تکرار اسامی انبیاء اولوالعزم در قرآن بی توجه به مقام آن رسولان، نشانه دیگری است که نشان می دهد عدم صراحت ذکر نام امام زمان(عج) در قرآن، مطابقت کامل با این شیوه بیان حقایق مهم در قرآن کریم دارد. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی نشان داده است که شیوه بیانی در عدم ذکر صریح نام امام زمان(ع) در قرآن همسویی کامل با سبک و شیوه هدایتی آن در مورد برخی از دیگر مسائل مهم اعتقادی دارد و یک موضوع غیر معمول و ناپذیرفتنی در قرآن نمی باشد.

ضرب زنان در آیه 34 سوره نساء، یکی از مسائل پرمناقشه در عصر حاضر است که در رایی مشهور و متاثر از روایات سبب نزول، به «کتک زدن و تنبیه بدنی زن ناشزه»؛ یعنی زنی که از همسر خود اطاعت نمی کند، تفسیر شده است؛ نظر به دشواربودن پذیرش این دیدگاه، برخی حکم ضرب آیه را - علی رغم فراعصری بودن همه آیات قرآن کریم- تاریخمند و مربوط به عصر نزول دانسته ، و تعدادی نیز در جهت اثبات موارد دیگری به عنوان معنای مراد برای حکم ضرب کوشیده اند که این دیدگاه ها نیز برخلاف معنای متبادر از سیاق آیه هستند. بنابراین در پژوهش حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته، تلاش گردیده، ضمن تاکید بر میزان و معیاربودن خود قرآن کریم در فهم آن، با استفسار از این کتاب الهی، به بازخوانی این مسئله پرداخته شود. براساس نتایج، همسو فعل «اضْرِبُوهُنَّ» در این آیه بر مطلق تنبیه-ونه منحصرا تنبیه بدنی- دلالت دارد. بنابراین در صورت بقای علائم ناسازگاری زن، و پس از اعمال دو مرحله تربیتی مذکور در آیه، در جهت حفظ نظام خانواده، سایر روشهای تنبیهی همچون مادی یا عاطفی اجرایی می شود. اما در موارد معدودی،به عنوان آخرین راه حل، تنبیه بدنی را نیز می تواند شامل شود؛ مشروط به اینکه مرد از تاثیر مثبت آن در بازگرداندن رغبت زن به زندگی، اطمینان داشته و این عمل بغی و ستم به زن، محسوب نشود.

ماجرای «فرو انداختن نگاه/سر ها هنگام عبور حضرت فاطمه در قیامت» از جمله فضایلی است که در منابع حدیثی فریقین درباره حضرت زهراء انعکاس یافته است. گذشته از گزارش های مرسلی که در کتب امامیه دربردارنده این فضیلت است، شیخ مفید با سندی صحیح و شیخ صدوق به چند طریق این روایت را نقل کرده اند. افزون بر آن، این روایت در کتب متقدم زیدیه و اسماعیلیه نیز به چشم می خورد. اهل سنت این روایت را با بیش از ده طریق گزارش کرده اند. علی رغم شهادت حاکم نیشابوری و سبط ابن جوزی به صحت برخی از این طرق، ابن جوزی تمامی طرق این روایت را نامعتبر می داند. بررسی تفصیلی طرق عامی، نه تنها بیانگر سستی ادعای ابن جوزی است بلکه نشان می دهد تضعیف بسیاری از راویان حاضر در این طرق، متاثر تمایلات شیعی آنان و سوگیری های کلامی رجال نویسان عامی در جرح و تعدیل می باشد.

در منابع روایی شیعه و اهل سنت، گزارشی به نقل از پیامبر(ص) با این مضمون آمده است که: «امتی که من اولین و عیسی(ع) آخرین آن باشد، هلاک نمی شود». گونه دیگری از این گزاره، نام مهدی(ع) را نیز به عنوان اوسط یا وسط این امت به شمار آورده است؛ همچنین در برخی منابع روایی شیعه، در کنار پیامبر(ص)، از دوازده امام یادشده است. حال در این میان، متن معیار و اصیل، کدام یک از گزاره هاست؟ پژوهه حاضر با در نظر گرفتن این اصل که احادیث غالباً در خلأ وارد نشده اند و می توانند با برخی از وقایع تاریخی مرتبط باشند، به گونه شناسی و تبارشناسی نقل های مختلف این روایت با رویکردی جریان شناسانه و گفتمان شناسانه می پردازد. نتایج نشان می دهد، متن معیار این گزاره در میان اهل سنت، در ضمنِ گزارشی از نبرد موته مطرح شده و در میان روایات شیعه که پیامبر(ص) و امامان(ع) را به عنوان نخستین این امت و مسیح(ع) را آخرین آن به شمار آورده، در ضمنِ اندیشه امامت قابل ردیابی است. در عین حال این گزاره در کنار گزاره اقتدای مسیح(ع) به امام مهدی(ع) در آخرالزمان، قابل تبیین بوده و معنای درستی می یابد. در این میان، گزارشی که مهدی(ع) را در میانه این امت معرفی می کند، ساختگی به نظر می رسد.

یمثّل تحلیل الأحادیث الإسلامیه وتوثیقها أحد المحاور الأساسیه التی لطالما شغلت اهتمام الباحثین فی علم الحدیث من کلا الفریقین. وقد تصدّى هاشم معروف الحسنی، بصفته أحد المفکّرین الشیعه المعاصرین، لهذا المجال من خلال تألیف أعمال مثل "الموضوعات فی الآثار والأخبار"، حیث تناول فیها بشکل منهجی معاییر نقد الحدیث.تستعرض هذه الدراسه، بمنهج وصفی تحلیلی، المعاییر التی اعتمدها الحسنی فی توثیق الأحادیث ضمن محورین رئیسیین هما النقد السندی والنقد المتنی. وتکشف النتائج أنه فی مجال النقد السندی، یعتبر الحسنی "الغلوّ والتطرف" السبب الرئیسی لضعف رواه الشیعه، بینما یرى أن "النصب والعداء للإمام علی (علیه السلام)" هو الجرح الأساسی الذی یقدح فی رواه أهل السنّه.أما فی النقد المتنی، فقد جعل الحسنی من تعارض الروایات مع العقل والقرآن والأصول الإسلامیه القطعیه محورًا أساسیًا، فی حین استخدم منهج فقه الحدیث فی حالات محدوده. کما انتقد الحسنی إهمال علماء الشیعه فی تدوین الأحادیث الموضوعه بشکل مستقل، واعتبر أن قاعده "التسامح فی أدلّه السنن" قد هیأت المجال لانتشار الأحادیث غیر الموثوقه.تُحلّل هذه المقاله أیضًا الدوافع وراء وضع الأحادیث (کالسیاسیه، والمذهبیه، ودور القُصّاص)، وتسلّط الضوء على بعض الضعف المنهجی فی مقاربه الحسنی، مثل اعتماده المفرط على النقد السندی القائم على اتهام الراوی بالغلوّ، وقلّه اهتمامه بالنقد المحتوائی، وتجاهله للمبانی الاعتقادیه الشیعیه فی الإمامه.وفی الختام، تُقیّم هذه الدراسه أوجه القصور فی منهج الحسنی ضمن إطار علم نقد الحدیث، مع التأکید على نقاط قوّته (مثل توضیحه المنهجی لدوافع وضع الحدیث).

ولدت السیده الزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) ونشأت فی بیت النبوه ومهبط الوحی والتنزیل، فلامست کلمات القرآن الکریم وعباراته ومضامینه شغاف قلبها قبل أن تطرق مسامعها، وقد کانت علیها السلام منذ اللحظات الاولى لولادتها المبارکه محط عنایه الرسول الأکرم محمد (ص) وحبه الشدید لها، فکان لذلک الأثر الأکبر فی ترسیخ آیات الوحی الإلهی فی قلبها الطاهر وتنمیه لغتها، وتعزیز بلاغتها الفذه وقدرتها الأدبیه على استیعاب کلام الله ومن ثم الاستشهاد به وتبیینه کلما تکلمت، فهی لا تتفوّه إلا بالقرآن ولا تنطق إلا بما غُذیت به من کلام الوحی والنبوه. ولذلک نجد صور التعبیر القرآنی ظاهره بل طاغیه فی کلامها وأحادیثها وخطبها، فکلام الوحی الالهی یظهر تاره من خلال الاستشهاد بصریح الآیات القرآنیه وجمله، وتارهً یبدو عبر اقتباس النص القرآنی فی جملها وعباراتها، وأحیاناً أخرى یتجلى فی عباراتها من خلال اقتناص المفردات والمصطلحات والتعبیرات القرآنیه وشحنها فی طیّات کلامها. والزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) تهدف من استشهاداتها تلک التأسیس لقواعد فی تفسیر القرآن وتبیینه وتأویله، وذلک من خلال دعمها لموقف معین، أو ردها على رأی مخالف، أو لإثبات حجه، أو تثبیت قاعده اسلامیه، أو تعلیل تشریع، أو دفع شبهه، أو رفع إبهام، أو تبیین معنى، وغیر ذلک مما یتطلبه الموقف الخاص الذی من أجله قالت فیه کلمتها، أو ألقت من أجله خطبتها. وهذا البحث یحاول رصد کل ذلک إضافهً إلى بیان أسباب هذا الحشد القرآنی فی کلام الزهراء علیها السلام، وذکر أنواعه وأسبابه، وفق منهج استقرائی وصفی تحلیلی. وقد أثبت البحث حقیقه أنّ فاطمه الزهراء (عَلَیْهَا السَّلاَمُ) من خلال ما وصلَنا من خطبها وکلامها فی السنه الحادیه عشره للبعثه النبویه الشریفه کانت أول من أسس لقواعد الاستشهاد بآیات القرآن الکریم وتفسیره وبیانه بعد أبیها رسول الله (ص).

إنَّحادثهَ الغدیر وما یتعلّق بها من قضایا تُعَدُّ من أبرز الموضوعات الحافله بالحرکه فی التاریخ، وقد واجهت فی کلِّ عصرٍ تحدّیات متنوّعه. وفی کلّ روایه أو خبر، فإنَّ العنصرَ الذی یمنحها قیمهً واعتبارًا عالیَین هو الراوی أو الرواه الذین نقلوا ذلک الخبر؛ إذ یتوقّف على ذلک الحکمُ على الخبر بالصحه أو الثقه أو الضعف. ولا تُستثنى روایهُ الغدیر من هذه القاعده الجوهریه. فهذه الروایه المتواتره، إلى جانب رواه الصحابه، کان لها فی طبقه التابعین عددٌ وافر من الرواه فی سجلّها. وتتناول هذه الدراسه هویّهَ السیّدتین التابعیّتین المذکورتین فی کتاب العلّامه الأمینی (عائشه بنت سعد، وعمیره بنت سعد)، وسند الروایه المتّصل بهما، وتصنیفَ نوع الروایه المنقوله عنهما، کما تفسّر - من خلال عرض شواهد وقرائن - خطأً تاریخیًّا رجالیًّا محتملًا. وقد اعتمد البحث على المنهج الوصفی - التحلیلی، وکانت مصادره فی الغالب تاریخیّه، رجالیّه، وحدیثیّه.