ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۸۱ تا ۱۰۰ مورد از کل ۵٬۸۱۳ مورد.
۸۱.

بررسی سندی و متنی روایت «کَانَ جِبْرِیلُ ینْزِلُ عَلَى النَّبِی (ص) بِالسُّنَّهِ»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۲۰
برخی سخنان رسول اکرم 2 را اجتهاد آن حضرت می دانند و برخی سخنان ایشان را وحی می دانند. یکی از دلایل روایی مورد استناد گروه دوم روایت «کَانَ جِبْرِیلُ ینْزِلُ عَلَى النَّبِی 2 بِالسُّنَّهِ، کَمَا ینْزِلُ عَلَیهِ بِالْقُرْآنِ» است. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای صورت پذیرفته و به بررسی سندی و دلالی این روایت پرداخته است. هدف از این پژوهش تبیین دلایل قرآنی و روایی وحیانی بودن سنت نبوی در خلال بررسی روایت مذکور است؛ اما با قراین درون متنی تقویت می شود که روایت سخن تابعی بوده و کلام رسول اکرم 2 نیست. نتایج پژوهش عبارت است از اینکه سخنان رسول اکرم 2 اجتهاد شخصی ایشان نبوده و همان گونه که قرآن کریم از جنس کلام وحیانی است، جزئیات و تفاصیل شریعت در قالب سنت و سیره آن حضرت نیز به صورت وحی به ایشان داده شده است. این دریافت های وحیانی با تعابیری همچون «وحی لیس بقرآن»، «وحی السنه»، «وحی غیر قرآنی»، «وحی غیرمتلوّ» در آثار فریقین از آن یاد شده است، ولی تعبیر «وحی بیانی» گویاتر است .
۸۲.

بررسی هویّت و وثاقت طلحه بن زید با تاکید بر توثیقات عام

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۲۲ تعداد دانلود : ۸۶
طلحه بن زید نهدی، از محدّثان قرن دوم هجری، جایگاه ویژه ای در انتقال میراث روایی امامیه دارد. با اینکه عامّه در ارزیابی روایات وی رویکردی سخت گیرانه اتخاذ کرده و او را متروک یا ضعیف شمرده اند، منابع امامیّه توثیق صریح یا تضعیفی برای وی ارائه نکرده اند. با این حال، نقل گسترده روایات او در منابع معتبر امامیّه، همراه با اشاره هایی چون «اختلاف در روایاتش» از نجاشی و «کتابه معتمد» از شیخ طوسی، حاکی از پذیرش عمومی روایات او در میان اصحاب حدیث است. مقاله حاضر با تحلیل گزارش های رجالی فریقین و تبیین جایگاه او نزد اصحاب حدیث، به ارزیابی وثاقت طلحه بن زید و نسبت آن با توثیقات عام در سنت رجالی امامیه می پردازد. همچنین با بررسی اختلاف دیدگاه ها درباره مذهب او (اعم از عامی، امامی یا بتری) و تحلیل شبهات طبقه شناسی، تلاش می شود تصویری روشن تر از هویت و اعتبار این راوی ارائه کند.
۸۳.

بررسی تطبیقی دعای سمات با نسخه های مختلف کتاب مقدّس(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱۴۰ تعداد دانلود : ۱۰۴
ارتباط میان دعای سمات با کتاب مقدّس از دیرباز بر اهل نظر آشکار بوده است. این مقاله با فرض گرفتن این ارتباط، می کوشد کشف کند که آیا متن اصلی عبری کتاب مقدّس مورد توجه دعای سمات است، یا یکی از ترجمه های آن. با بررسی پنج عبارت کلیدی از دعای سمات و مقایسه ی آن با متن عبری و پنج ترجمه ی کتاب مقدّس (به زبان های آرامی، سریانی، و عربی) که در قرون اولیه ی اسلامی رواج داشتند، این مقاله نتیجه می گیرد که دعای سمات با ترجمه ی سریانی موسوم به پشیطتا در ارتباط است. در احادیث اسلامی اشارات متعدّدی به سریانی دانی امامان شیعه شده است که تاکنون چندان به آن ها توجه نمی شد. زین پس باید در حدیث پژوهی، به خصوص در مواردی که متون حدیثی به کتاب مقدّس اشاره دارند، به ترجمه ی سریانی کتاب مقدّس توجه ویژه داشت.
۸۴.

واکاوی عوامل اجتماعی و سیاسی مؤثر بر جامع نگاری در شیعه در قرن 3 و 4 هجری(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۲ تعداد دانلود : ۹۹
از مهم ترین میراث به جای مانده از متقدمان شیعه که نزد علما و فرهیختگان تشیع نقش بسزایی دارد و عامل اصلی شکل گیری رفتار و فرهنگ شیعی است، کتب جوامع حدیثی است. این کتاب ها همواره در تاریخ موزد استفاده بزرگان مکتب برای صدور احکام شرعی و عقیدتی بوده است. سؤال اصلی پژوهش حاضر آن است که چرا با وجود میراث حدیثی شیعه در قرن 3 و 4 هجری، بزرگانی چون مرحوم کلینی، شیخ صدوق و شیخ طوسی تمام زحمت خود را در جهت نگارش این کتب نمودند با وجود آنکه میراث شیعه به صورت اصول اربعمائه و... موجود بوده است. در این جستار به روش توصیفی تحلیلی به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که چه عواملی سیاسی و اجتماعی نویسندگان جوامع حدیثی را به نگارش کتاب های جامع وا داشت و خاستگاه اجتماعی و سیاسی این کتاب ها چه بوده است؟ که با استفاده از منابع تاریخی و حدیثی این نتیجه حاصل شد که عوامل اجتماعی و سیاسی گوناگونی سبب شد تا نگارنده های کتب اربعه حدیثی به این مهم دست یازند و بویژه فقدان امام معصوم و احتیاج به پاسخ گویی به نیازهای مختلف جامعه موجب نگارش گردید.
۸۵.

نقش سیره قرآنی پیامبر (ص) در سبک زندگی اسلامی معاصر

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۱ تعداد دانلود : ۱۵
پژوهش حاضر به بررسی الگوهای رفتاری و شخصیتی حضرت محمد (ص) بر اساس آیات قرآن کریم پرداخته و تأثیرات عملی آن را بر سبک زندگی مسلمانان در دنیای معاصر تحلیل می کند. مفهوم سبک زندگی، به عنوان مجموعه ای هماهنگ از رفتارها، ارزش ها و روابط اجتماعی تعریف شده که تحت تأثیر آموزه های دینی شکل می گیرد. تحقیق بر پایه رویکرد توصیفی-تحلیلی، با استناد به آیات قرآن، و گزارش های تاریخی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که ویژگی های پیامبر (ص) در حوزه اعتقادی شامل توحیدباوری، ایمان، توکل، باور به نصرت الهی و معادباوری هستند که بر هویت دینی، مدیریت بحران ها و مسئولیت پذیری مسلمانان معاصر تأثیر گذاشته و سبک زندگی را از مادی گرایی به سوی معنویت سوق می دهند؛ در حوزه ویژگی های فردی پیامبر(ص)، خُلق عظیم، تواضع، صبر، امانتداری، استقامت و راستگویی از جمله مواردی است که  به پرورش اخلاق، کاهش تعارضات اجتماعی و تقویت اعتماد در جوامع معاصر کمک می کند؛ ویژگی های اجتماعی پیامبر(ص) شامل نرم خویی، مدارا، وفای به عهد، الگوی شایسته و مشاوره در امور اجتماعی است که همزیستی مسالمت آمیز، مشارکت مدنی و کاهش افراط گرایی را ترویج می دهد؛در نهایت، این ویژگی ها الگویی ابدی برای مسلمانان معاصر فراهم می آورند تا در برابر چالش های جهانی سازی، فردگرایی و بحران های اخلاقی، به حیات طیبه و سبک زندگی اصیل اسلامی دست یابند.
۸۶.

بررسی مبانی روایی باور به چشم زخم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۹۴ تعداد دانلود : ۱۵۴
باور به تاثیر چشم زخم از باورهای مشترک بین فرهنگ های مختلف است. به موازات این باور عده ای نیز آن را در زمره باورهای عامیانه و خرافی دانسته اند که مبنای علمی مقبولی برای آن وجود ندارد. روایات متعددی در منابع روایی شیعه مرتبط با این موضوع به چشم می خوردند. در مقاله حاضر با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش تحلیلی توصیفی به کاوش درباره روایاتی پرداخته شده است که از حقانیت چشم زخم دفاع کرده اند. این روایات در منابع متقدم به ندرت یافت می شوند. طب الائمه(ع) و مکارم الاخلاق سهم بسزایی در گسترش روایات چشم زخم در منابع شیعی داشته اند. بخش قابل توجهی از این گزارشها از منابع اهل سنت وارد میراث حدیثی شیعه شده است و بخشی از آنها هم به معصومین مستند نشده و حدیث به شمار نمی روند. عمده روایات مربوط به چشم زخم از نطر سندی ضعیف است. تنها یک روایت صحیح السند درباره چشم زخم وارد شده است که دلالت این روایت محل تردید است از این رو بر مبنای متاخران دلیل کافی برای پذیرش روایات چشم زخم وجود ندارد و پذیرش این روایات بر مبنای متقدمان نیز با دشواری هایی مواجه است.
۸۷.

درآمدی بر نظریه رجالی آیة الله خامنه ای؛ مبانی، فوائد و آرای رجالی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴۰ تعداد دانلود : ۳۱
نظرگاه فقیه را در مهمترین مسائل رجالی همچون راوی شناسی، کتاب شناسی رجالی، قواعد رجالی در توثیقات عام و خاص، سند شناسی و نکات رجالی می توان نظریه رجالی وی دانست. پژوهش حاضر با هدف دستیابی به نظریه رجالی آیت الله خامنه ای با روش تحلیل بینا متنی، مباحث فقهیِ دروسِ خارجِ فقهِ ایشان سامان یافته است. بخشی ازدستاوردهای پژوهش پیش رو چنین است؛ آیت الله خامنه ای شیوه اعتبار سنجی وثاقت سندی را برگزیده است، باب اجتهاد رجالی را گشوده می داند و قول رجالی را از باب خبرویت پذیرفته و برتری نجاشی را باور دارد. برای توسعه در راوی شناسی شمارقابل توجهی از قواعد توثیقات عام را با شرایطی پذیرفته است، که عبارتند از: توثیق مشایخ ثقات سه گانه، توثیق مشایخ جعفربن بشیر، توثیق مشایخ در اکثار أجلّاء (توثیق عملی)، تصحیح روایات و توثیق اصحاب اجماع، توثیق راویان کتابهای تفسیر قمی و کتاب کامل الزیارات، پذیرش روایات سهل بن زیادتنها در الکافی. از سوی دیگر قواعدی چون توثیق برخاسته از ترحّم و ترضی ، توثیق مشایخ صدوق، توثیق راویان کثیر الروایه را نمی پذیرد. تضعیفات ابن غضائری را قابل اعتماد ندانسته و غلو و اتهام به غلو راویان را از سوی دانشمندان قمی اشتباه آنها قلمدادوبه پندار آنها وقعی نمی نهد.
۸۸.

نقد عزازی در کتاب «طعون وشبهات الشیعة الإمامیة حول صحیح البخاری والرّد علیها»؛ مطالعه موردی حدیث «رؤیت خدا در روز قیامت»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲۰ تعداد دانلود : ۱۸
احادیث بسیاری پیرامون اثبات یا نفی رؤیت خداوند درجوامع حدیثی فریقین روایت شده است که دالّ بر اهمیت این موضوع است. مطابق حدیثی منسوب به پیامبر (ص)، رؤیت خداوند توسط مؤمنان در قیامت امری حتمی است. براین اساس، یکی از نویسندگان سنّی، به نام عزازی باور دارد محققان امامیه، سند و متن این روایت را محلّ اشکال دانسته اند لذا ضمن ایجاد شبهه در وثاقت احادیث صحیح بخاری، عقیده اهل سنت، پیرامون اثبات رؤیت خداوند را نفی می کنند. این نویسنده با نگاهی انتقادی، ضمن طرح دلایلی همانند: اثبات وثاقت راویان این حدیث، توجیه تعارض های متنی، استناد به آیات و روایات و نیز نقد دلایل عقلی امامیه درباره نفی رؤیت بصری، آن مذهب را به تعصب در نفی عقاید اهل سنت متهم می کند لذا بررسی نظریات وی در راستای تبیین و اثبات نگاه صحیح درباره رؤیت، حائز اهمیت است. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تفصیل نظریات عزازی، اثبات نموده است دلایل وی از نگاه سندی (عدم بررسی دقیق احوال راویان)، قرآنی و روایی (برداشت های مخالف قواعد لغوی و نحوی از آیات و روایات) و عقلی (نقل گزینشی و نادرست نگاه عقلی امامیه) صحیح نیست. در نتیجه، نظریات او از نگاه علمی، قابلیت نقد و رد دیدگاه امامیه درباره نفی مضمون این حدیث را ندارد.
۸۹.

تفسیر آیات 1 تا 20 سوره بقره؛ برگرفته از کتاب منتشر نشده «أطیب الثمره فی تفسیر سوره الحمد و البقره»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
در این مقاله که بخشی از تفسیر چاپ نشده سیدهاشم حسینی تهرانی با عنوان أطیب الثمره فی تفسیر سوره الحمد و البقره است، تفسیر آیات یکم تا بیستم سوره بقره آمده است. در این گفتار، به ترتیب، ترجمه و تجزیه و ترکیب و تفسیر آیات بیان می شود. ضمن آن مطالبی در زمینه تفاوت کلام با کتاب، معانی کلمات کتاب و ریب و تقوا و ویژگی های متّقین مطرح شده است.
۹۰.

بررسی روایات أهل سنت در موضوع جمع آوری قرآن(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۲
روایات أهل سنت در موضوع جمع آوری قرآن به پنج قسم کلی تقسیم می شوند و هر کدام از این اقسام دسته و گروه های مختلفی را شامل می شود. اختلاف های موجود در مضمون این روایات باعث ایجاد تعارض و تناقض بین این أخبار شده است. از سوی دیگر، تمام این روایات خبر واحد می باشند، امّا محفوف به قرائن قطعی هستند. این نوشتار بر آن است تا این مسأله را مورد واکاوی تحلیلی انتقادی قرار دهد. بر اساس مهم ترین یافته های این نوشتار، پیامبر اکرمO علاوه بر ترغیب مسلمانان به نگاشتن آیات قرآنی، خود نیز هر آنچه از آیه های قرآن نازل می شد، توسط کاتب شخصی خود بر روی قطعه هایی از کاغذ، پوست، حریر و.. در نسخه ی خاصی ثبت کرده و نزد خویش نگه داری می کرد، امّا از آنجا که رسول خداO در حال حیاتبود هر لحظه احتمال نزول آیه های قرآنی می رفت، بنابراین تدوین این آیه ها در یک مصحف که ابتدا و انتهای مشخصی داشته باشد تا هنگام پایان یافتن نزول قرآن امکان نداشت؛ به همین جهت پیامبر گرامیO این وظیفه ی مهم را به جانشین معصوم خود که حافظ و مبیّن کتاب الهی بود، سپردند و أمیرمؤمنانQ نیز پس از رحلت پیامبرO به این مهم پرداخت، امّا مصحف ایشان به دلایلی پذیرفته نشد. از سوی دیگر، چون قرآن نخستین مرجع تشریع دین اسلام است، ضرورت داشت دستگاه خلافت وقت از دیگر حافظان و کاتبان وحی استفاده کنند تا با جمع آوری آیه های قرآن از روی قطعات سنگ، چوب، کاغذ، استخوان و آنچه را که در سینه ها به صورت متواتر حفظ شده بود، قرآن را ضبط نمایند و خلأ از دست رفتن حافظان قرآن را جبران کنند.
۹۱.

بررسی تطبیقی اصول و مبانی حاکم بر تفسیر آیه 35 سوره نور در برخی از تفاسیر غیر روائی و کلام اهل بیت (ع)(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۲
نور در عالم ماده مظهر درخشندگی و ظهور اشیاء است. دلیل اسناد نور به خداوند متعال در سوره نور، و تعارض مفهومی آن در سایر آیات از جمله سوالاتی است که پژوهشگر به آن پاسخ داده است. این پژوهش با هدف پیشگیری از تأویلات ناصواب در تبیین آیه 35 سوره نور و کشف مراد متکلم از کلام معصومین (ع) به روش اکتشافی- تحلیلی با استناد به ابزار کتابخانه ای تدوین شده است. پس از بررسی و کاوش در برخی از منابع روائی و غیر روائی، همچنین تطبیق نظرات برخی از علمای دین به نتایج ذیل دست یافته ایم:الف) آیه 35 سوره نور در جهت هدایت مؤمنان نازل شده است.ب) تضاد و تناقضی در اسناد نور به خداوند متعال در آیه 35 سوره نور با سایر آیات مرتبط از جمله آیات سوره های مائده، اعراف، بقره، انعام، احزاب و توبه یافت نشد. آنچه مشهود است تفاوت در وجه ظاهری و استنباط مفسران از آیات مورد بحث می باشد. در کلام اهل بیت (ع) اسناد نور در تمام آیات مذکور به خداوند باز می گردد.ج) بنا بر قرائن متصل و منفصل، تأویل معصومین (ع) از آیات مذکور با استناد به سایر آیات کریمه و به روش قرآن به قرآن و توجه به مورد نزول آیات بوده است.
۹۲.

حقیقت نور در قرآن و روایات با تأکید بر نقش امام (ع) در هدایت انسان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۲
درک معرفت شناسی از «حقیقت نور» در آیات قرآن کریم،نقشی بنیادین در تبیین سازوکار هدایت انسان ایفا می کند و با تمرکز بر امام معصوم(ع) به عنوان مظهر کامل تجلی نور الهی، زمینه ساز تعالی معنوی می گردد. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه امامت در هندسه معرفتی قرآن، تعمیق شناخت نسبت به اهل بیت(ع) و صیانت از تفسیر صحیح آیات در برابر انحرافات معناشناختی، سامان یافته است. روش تحقیق، اکتشافی- تحلیلی و مبتنی بر رویکرد «تفسیرقرآن به قرآن»، بهره گیری از روایات معصومان(ع)، تفاسیر معتبر روایی،منابع کتابخانه ای و قاعده تأویلی «جری و تطبیق» است. در این چارچوب،39 آیه حاوی واژه «نور» و مشتقات آن مورد تحلیل قرار گرفته و سه ساحت مفعومی «امامت»، «علم لدنی» و «هدایت» شناسایی شده اند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که امام(ع)، مصداق تام آیه «فالتمسوا نورا»(حدید،13) است و ایمان به «نور» به عنوان قانون الهی و مجرای هدایت ربانی، نقش محوری در نظام هستی ایفا می کند. همچنین، تقابل نور و ظلمات، بیانگر آن است که فاصله گیری از ولایت امیرالمؤمنین(ع)، سقوط در تاریکی جهل و نفاق تلقی می شود.
۹۳.

نگاهی نو به تفسیر آیات « لئن سألتهم من خلق» با رویکرد معرفت فطری توحیدی(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۲
قرآن کریم در شش آیه اکه با «لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ» شروع می شوند تاکید می کند اگر از منکران دعوت نبوی بپرسید چه کسی شما ویا آسمان و زمین را خلق کرده بدون هیچ درنگی می گویند «الله»خالق ما و خالق تمامی عالم است. از این آیات دو تفسیر بیان شده است. تفسیر اول که مشرکان را در الوهیت و ربوبیت موحد و تنها ایشان را در عبودیت مشرک می داند و مشرکان را خداشناسانی می داند که تنها بتان در نظرشان واسطه بین خدا و انسان بوده است. اما تفسیر دوم که ائمه اطهار مخاطب این آیات را فطرت توحیدی بشریت دانسته که اگر از خالق آسمان و زمین پرسش شود فطرت آدمی به وجود الله اقرار می کند و این به سبب فطرت توحیدی است که خداوند آن را در سرشت آدمی نهادینه کرده است.در این نوشتار با اعتبار سنجی این دو تفسیر، تفسیر دوم را قوت بخشیده و پیامدهای ناخوشایند تفسیر اول روشن می گردد.
۹۴.

بررسی سندی و محتوایی گزاره «بَل وَجَدْتُکَ أهْلاً لِلْعِبَادَهِ فَعَبَدْتُک»(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
در مورد عبارت «إلَهی مَا عَبَدْتُکَ خَوفاً مِنْ نَارِکَ وَ لا شَوقاً إلی جَنَّتِکَ بَل وَجَدْتُکَ أهْلاً لِلْعِبَادَهِ فَعَبَدْتُکَ» و انتسابش به امیرمومنان علی† و اینکه این عبارت حدیث است یا سخنی عارفانه، و نیز در مورد میزان دلالت این گزاره، چندین نظریه در بین حدیث پژوهان دیده می شود یافته های این نوشتار به روش مسأله محور و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی- تحلیلی، نشان می دهد اول اینکه این عبارت در کتب فقهی و حدیثی به صورت مرسل بیان شده است و اولین کسی که این عبارت را ذکر کرده است، ابن میثم بحرانی است و این گزاره، مصداقی از ضرب المثل «ربّ مشهور لا اصل له» می باشد. دوم اینکه از نظر محتوایی با کنار هم قرار دادن آیات، روایات و حکم عقل می توان به این نتیجه رسید قصد ثواب، منافات با اخلاص ندارد و اعمالی که به طمع رسیدن به ثواب و عباداتی که از ترس عذاب انجام می پذیرد، می تواند از صفت صحت برخوردار باشد وهیچ مانعی برای پذیرش و قبول این چنین عباداتی وجود ندارد و انگیزه های مختلف غیر الهی به حکم عقل در طول انگیزه الهی است و کسانی که تمام عبادات خود را کاملاً برای رضای خدا انجام داده و هیچ حاجتی از خدا ندارند، کمیابند.
۹۵.

الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی درسوره مبارکه لقمان(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۳
یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزاره های اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونه ای که نمی توان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود.این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزه های اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کرده اند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشته ای و متن محور تلاش شده گزاره های اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان می دهداز تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دسته بندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهت گیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقه بندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل می دهند.
۹۶.

مفهوم شناسی فقه الأخلاق و پیش نیازهای تاسیس و توسعه این علم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۵ تعداد دانلود : ۳
پژوهش حاضر به دنبال تبیین مفهوم فقه الأخلاق و پیش نیازهای تأسیس و توسعه این علم است. این پژوهش از نوع کیفی بوده و روش مورد استفاده در آن توصیفی تحلیلی است. بر اساس یافته ها چند تعریف برای فقه الأخلاق مطرح شده است. در این نوشتار تعریف مختار فقه الأخلاق عبارت است از «بررسی و کشف حکم شرعی مربوط به موضوعات اخلاقی». در این تعریف معنای کلمه فقه در این اصطلاح با اصطلاح رایج و مشهور فقه تناسب دارد. همچنین این معنا در مقایسه با دو معنای دیگر به ذهن بیشتر تبادر می کند. با توجه به این این تعریف رابطه این علم با فقه رایج، رابطه عام و خاص مطلق است. در ضمن برای تاسیس و توسعه علم فقه الأخلاق لازم است علاوه بر مهارت بالای در افراد جهت استنباط احکام شرعی، با برخی علوم نیز آشنا شوند. به نظر می رسد این علوم شامل موارد ذیل است: روانشناسی اخلاق، علم اخلاق، فلسفه اخلاق، آسیب شناسی روانی و روان شناسی اجتماعی. این علوم در موضوع شناسی، مسئله شناسی و تطبیق احکام شرعی بر موضوعات اخلاقی بسیار تأثیرگذارند.
۹۷.

تحلیل علم نافع در قرآن و روایات در جهت راهبری نهضت تولید علم(مقاله علمی وزارت علوم)

نویسنده:
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
این پژوهش به بررسی مفهوم علم نافع در پرتو آیات قرآن و روایات اسلامی و نقش آن در راهبری نهضت تولید علم می پردازد. علم نافع دانشی است که در عین پاسخگویی به نیازهای مادی و معنوی بشر با هدف آفرینش انسان سازگار باشد و او را به کمال فردی و اجتماعی برساند. در مقاله حاضر نشان داده می شود که نهضت تولید علم تنها زمانی می تواند کارآمد و هویت ساز باشد که در محور علم نافع شکل گیرد. مقاله ضمن تحلیل مبانی نظری به معرفی مهم ترین مصادیق علم نافع همچون علوم پزشکی، علوم اجتماعی و سیاسی، علوم طبیعی، معارف قرآنی و روایی و علوم عقلی پرداخته و همچنین راه های کسب و تقویت آن و موانع و چالش های پیش رو را بررسی می کند. یافته ها حاکی از آن است که پیوند میان دانش نافع، جنبش نرم افزاری و هویت دینی جامعه می تواند ضامن پیشرفت علمی کشور در مسیر عدالت و معنویت باشد.
۹۸.

تبیین منطق وحیانی پیامبر اکرم (ص) براساس آیه 4 سوره نجم(مقاله علمی وزارت علوم)

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۳
در خصوص معنای (ماینطق) در آیه 4 سوره نجم چند دیدگاه تفسیری وجود دارد منظور از آن سخن گفتن، قول و کلام است یا شأن و شخصیت، یا اینکه همه ساحت های وجودی اعم از ظاهر و باطن آن حضرت را شامل می شود براساس دیدگاه اخیر هر سکوت و کلام، فعل و تقریر پیامبر اکرم (ص) صادره از منطق آن حضرت است و منطق ایشان چیزی جز وحیی که بر آن حضرت وحی شده است، نیست. یعنی هر کار و عمل جزئی آن حضرت، ذیل کلیات و چارچوب وحیانی قرار داشته و قابل فهم است. پس منطق آن حضرت وحیانی است. پرسش اصلی این پژوهش این که آیا این دیدگاه در خصوص سایر انسان ها نیز قابل تسری و تعمیم است؟ فرضیه تحقیق این است که اخلاق وحیانی از مقوله تشکیکی است. پیامبر اکرم(ص)، صاحب اخلاق وحیانی است و هر کسی، به قدر بهره و اُنسی که با قرآن دارد، منطق وحیانی در او نیز ایجاد می شود. این پژوهش به روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای تدوین شده و هدف از آن ارائه دیدگاهی جدید در توصیف منطق وحیانی پیامبر اکرم(ص) است که حاکم بر همه اخلاق، رفتار، منش ایشان در همه سطوح فردی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی است.
۹۹.

پژوهشی در «خلیفه» خواندن راویان حدیث در سنّت نبوی

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۶۳ تعداد دانلود : ۹۵
با شکل گرفتن نزاع خلافت در فرقه های اسلامی، سنت حدیثی نیز دستخوش تأثراتی از این نزاع گردید. از این رو بررسی و اعتبار سنجی روایاتی که به این موضوع می پردازند حائز اهمیت خاصی است. یکی از روایاتی که به موضوع «خلفا» اشاره دارد، روایت معروف «اللهم ارحم خلفائی» است که به رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت می دهد که ایشان راویان حدیث را به عنوان «خلفا» معرّفی نمودند. در این نوشتار ابتدا با بررسی اسناد حدیث نشان داده شده که رجال آن عمدتاً عامی و ضعیف هستند و برخی از طرق آن بر اثر قلب اسناد، به منابع شیعه راه یافته، و به این جهت مورد توجه علمای شیعه نیز قرار گرفته است. در ادامه به تحلیل محتوای آن پرداخته شده و با بررسی روایات معتبر سنّت امامی، تعارض آن با اصول مذهب شیعه به اثبات می رسد، چه اینکه «خلیفه» عنوانی است که تنها بر ائمه ی معصومین علیهم السلام اطلاق شده است.
۱۰۰.

بررسی انتساب «الإیضاح» به فضل بن شاذان و بازشناسی عنوان آن

حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۷۸ تعداد دانلود : ۸۵
انتساب کتاب «الإیضاح» به فضل بن شاذان نیشابوری (م. 260 ه ) یکی از مباحث بحث برانگیز در پژوهش های کلامی و تاریخی است. برخی از پژوهشگران با استناد به شواهد نسخه شناسانه و داده های آمده در کتاب، این انتساب را معتبر، و دسته ای دیگر از آنان در صحت آن تردید دارند. این اختلاف ها در حالی است که دو گزارش مهم یکی از کتاب تازه چاپ «مثالب النواصب» از ابن شهرآشوب (م. 588 ه ) و دیگری از کتاب «تفضیل الأئمه» حسن بن سلیمان حلّی (زنده در 802 ه ) نشان میدهد که با وجود برخی ابهامات انتساب کتاب ایضاح به فضل بن شاذان صحیح است. بررسی این نقل ها نشان می دهد که با وجود برخی ابهامات، انتساب کتاب «الإیضاح» به فضل بن شاذان با تکیه بر شواهد موجود، قابل دفاع است. جز این، با کمک این دو گزارش و شواهد نسخه شناسانه، به احتمال زیاد کتاب «الإیضاح» در گذشته با نام «التنبیه من الحیره و التیه» شناخته می شده و تغییر عنوان آن در طول زمان اتفاق افتاده است.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان