درخت حوزه‌های تخصصی

مقدمه: یکی از ابعاد فضایی توسعه پایدار، توسعه پایدار روستایی است که با توجه به شرایط متفاوت محیطی، اقتصادی و اجتماعی جزیره، برنامه ریزان محلی و روستایی به آن توجه خاصی دارند. مشارکت زنان در تمامی زمینه های زندگی اقتصادی و اجتماعی، یکی از مهم ترین عوامل دست یابی به توسعه پایدار روستایی بوده و ضرورتی بنیادین دارد. توانمندسازی زنان ازجمله مؤلفه های مهم در توسعه پایدار است. گردشگری پتانسیل توانمندسازی زنان، به ویژه در نواحی روستایی را دارد. فعالیت های اقتصادی سنتی در ساختارهای اجتماعی سنتی و فرهنگی جوامع محلی، دارای تأثیر کمتری در جهت توانمندسازی و نشان دادن توانایی زنان نسبت به فعالیت های طبیعت گردی می باشند. هدف: هدف این تحقیق بررسی نقش اکوتوریسم و ظرفیت های ژئو پارک قشم در جهت توانمندسازی اقتصادی، اجتماعی و روان شناختی زنان روستایی می باشد. روش شناسی: فرآیند حاکم بر این تحقیق ازنظر هدف کاربردی و نوع روش توصیفی – تحلیلی است. جامعه آماری تحقیق، 31 نفر از کارشناسان و مسئولین سازمان منطقه آزاد قشم، ژئوپارک و امور زنان و 365 نفر از زنان کارآفرین جزیره قشم و فعال در حوزه گردشگری می باشند. برای تحلیل داده های آماری از آزمون های مقایسه ای T و برای مقایسه و تحلیل مؤلفه های به دست آمده در ابعاد مختلف توانمندسازی از آزمون ANOVA استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی پژوهش، روستاهای فعال درزمینه اکوتوریسم و ژئوپارک جزیره قشم می باشد. یافته ها : یافته ها نشان می دهد ابعاد توانمندسازی اجتماعی، عوامل کالبدی محیطی و توانمندسازی روان شناختی به ترتیب با میانگین های 7900/۲، 8123/۲ و 8427/2 با بیشترین امتیاز در سطح مناسب تری قرار دارند و ابعاد عوامل فرهنگی و عوامل سیاسی به ترتیب با میانگین های 2077/۲، 2359/۲ با کمترین امتیاز از سطح نامناسبی برخوردارند. سایر ابعاد توانمندسازی اقتصادی، عوامل اقتصادی، عوامل آموزشی و کارآفرینی با توجه به میانگین های به دست آمده در سطح میانه قرار دارند. نتیجه گیری: نتایج حاکی از آن است که مشارکت در فعالیت های اجتماعی روستا مانند تعاونی ها، باعث توانمندی زنان در بعد اجتماعی گشته است که البته تأثیر این توانمندی اجتماعی منجر به توانمندسازی زنان قشم در بعد اقتصادی نیز شده است. در این میان نقش عوامل آموزشی که منجر به ادامه تحصیل و کارآفرینی زنان شده را، نمی توان ندیده گرفت. اگرچه هنوز توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی زنان جزیره قشم در مرحله مطلوبی قرار ندارد و گاهی از سطح متوسط پایین تر است ولی با افزایش آگاهی در جهت توانمندسازی زنان در بعد روان شناختی، قطعاً توانمندسازی زنان در ابعاد اجتماعی و اقتصادی هم تقویت می گردد. درنتیجه می توان گفت باوجوداینکه توانمندسازی زنان روستایی قشم در ابعاد اجتماعی و اقتصادی پایین تر از حد انتظار است ولی با توجه به آموزش و ادامه تحصیل و افزایش سطح آگاهی زنان و توانمندسازی آنان در بعد روان شناختی گامی مؤثر در توانمندسازی خویش در دو بعد اجتماعی و اقتصادی برداشته اند.

مقدمه:   کشاورزی شهری فرصتی برای ارائه ی تولیدات غذایی تازه و محلی به جوامع شهری، ارتقاء سیستم تأمین مواد غذایی و امنیت غذایی در جوامع، آموزش و پرورش شهروندان به عنوان سرمایه های اجتماعی و متعاقب آن یک روند پایدار در مسیر توسعه ی فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جوامع شهری محسوب می گردد. هدف پژوهش:   توسعه ی کشاورزی شهری دارای مزیت های متعددی برای جوامع شهری می باشد و در این راستا، تحقیق حاضر به دنبال شناسایی مؤلفه های تأثیرگذار بر توسعه ی کشاورزی شهری با رویکرد آینده پژوهی در شهر تبریز است. روش شناسی:   روش تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت آینده نگاری با تأکید بر رویکرد تحلیلی و اکتشافی می باشد که به منظور گردآوری داده ها از روش دلفی (15 نفر از نخبگان و مدیران) و برای تجزیه و تحلیل آنها از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع در نرم افزار MICMAC استفاده شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش:   تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی و یکی از شهرهای بزرگ ایران است. این شهر بزرگترین شهر منطقه ی شمال غرب کشور بوده و قطب اداری، ارتباطی، بازرگانی، سیاسی، صنعتی، فرهنگی و نظامی این منطقه شناخته می شود. نتایج و بحث :  یافته های تحقیق نشان می دهد که بیشترین اثرگذاری بر توسعه ی کشاورزی شهری تبریز مربوط به مؤلفه های تدوین برنامه ی راهبردی توسعه ی کشاورزی شهری، شکل گیری مشارکت و هماهنگی بین سازمان های درگیر در اداره ی شهر (شهرداری، جهاد کشاورزی و ...)، اعطای تسهیلات و اعتبارات برای توسعه ی کشاورزی شهری و همراستایی توسعه ی کشاورزی با توسعه ی صنعتی شهر (توسعه ی یکپارچه) می باشد. نتیجه گیری: نتایج حاکی از آن است که با توجه به وضعیت موجود مدیریت کشاورزی شهری در تبریز و کمبود مؤلفه های کلیدی و استراتژیک تأثیرگذار در راستای توسعه ی سیستم، آینده ی توسعه ی کشاورزی شهری در تبریز ناپایدار خواهد بود.

زمینه و هدف: منابع انسانی به عنوان مهمترین و با ارزش ترین منبع در موفقیت سازمان نقش بسزایی دارد چرا که منابع انسانی سازمان، قابلیت تغییر در عملکرد خود را دارد و اصلی ترین ابزار تحقق اهداف سازمانی محسوب می شود. بنابراین پژوهش حاضر با هدف تأثیر رفتار شهروندی سازمانی بر عملکرد کارکنان در صنعت هتلداری در هتل عباسی اصفهان انجام شده است. روش شناسی: جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کارکنان هتل عباسی اصفهان در نظر گرفته شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع پیمایشی- همبستگی است. داده ها از طریق پرسشنامه ای در مقیاس لیکرت جمع آوری و با نرم افزار Smart Pls تجزیه و تحلیل شدند. نتایج و یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که رفتار شهروندی سازمانی بر عملکرد کارکنان تأثیر مثبت و معناداری دارند. همچنین، هر یک از ابعاد رفتار شهروندی سازمانی تأثیر مثبت و معناداری بر عملکرد کارکنان دارند و از بین ابعاد رفتار شهروندی سازمانی تأثیر متغیر وجدان کاری بر عملکرد کارکنان بیشتر از سایر متغیرها بوده است.

زمینه و هدف: افزایش تراکم جمعیت در مناطق شهری و نگرانی های مرتبط با پایداری و سلامت عمومی، موجب شده است ساکنان شهری به سمت شیوه های تحرک فعال گرایش پیدا کنند. در این راستا، مفهوم شهر 15 دقیقه ای به عنوان یک الگوی نوین شهری مطرح شده است که هدف آن دسترسی ساکنان به نیازهای اساسی زندگی (مانند کار، آموزش، بهداشت و تفریح) در فاصله ای حداکثر 15 دقیقه ای با روش های غیرموتوری است. روش شناسی: این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی–تحلیلی در محله حمیدیان رشت انجام شده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی میدانی، نقشه ها، تصاویر ماهواره ای و اسناد فرادست گردآوری شده است. راهبردهای تحقق شهر ۱۵ دقیقه ای با بهره گیری از تکنیک SWOT و اولویت بندی آن ها با ماتریس QSPM تدوین شده است. یافته ها و نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که اساسی ترین نیاز محله حمیدیان برای حرکت به سمت شهر ۱۵ دقیقه ای، بهبود سیستم دسترسی و تحرک پذیری است. سه راهبرد اول که بالاترین اولویت را دارند، مستقیماً به ارتقای دسترسی غیرموتوری ایمن و کارآمد (پیاده، دوچرخه و حمل ونقل عمومی) مربوط می شوند و نشان می دهند بدون زیرساخت حمل ونقلی مناسب، تحقق سایر اهداف شهر ۱۵ دقیقه ای ممکن نیست. بر اساس امتیازدهی QSPM، «کیفیت معابر پیاده و ایمنی عابران» به عنوان عامل کلیدی با بیشترین امتیاز و «فناوری های هوشمند و توسعه گردشگری» به عنوان عامل با کمترین اولویت در شرایط فعلی محله شناسایی شدند. با وجود چالش هایی مانند کمبود فضاهای عمومی و ضعف حمل ونقل، پتانسیل هایی چون موقعیت ارتباطی مناسب و تالاب عینک نیز وجود دارد. راهبردهای اولویت دار شامل اصلاح شبکه حمل ونقل، بهبود معابر پیاده و توسعه دسترسی غیرموتوری به خدمات و فضاهای سبز است. در نهایت، اجرای موفق این الگو نیازمند همکاری نهادهای مدیریتی، مشارکت شهروندان و بهره گیری از فناوری های هوشمند خواهد بود.

هدف: با توسعه روزافزون جوامع انسانی و افزایش سطح در معرض قرار گیری افراد و افزایش آسیب پذیری آنها در برابر سوانح و همچنین فوریت پاسخگویی مناسب به جامعه متأثر از سانحه، نیاز برنامه ریزی جهت مدیریت کارآمد سوانح به شدت احساس می شود. اصطلاح مدل و الگوی امدادرسانی برای توصیف روابط و تعاملات بین بازیگران مختلف فعال در محیط امدادی استفاده می شود. این پژوهش با هدف مدل سازی و ارائه الگویی جامع برای شناسایی و تحلیل چالش های سازمان های امداد و نجات در مراحل پیش و پس از بحران در شهر سمنان انجام شده است. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و توسعه ای بوده و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری شامل 150 نفر از مدیران، کارشناسان و نیروهای فعال امدادرسانی در منطقه مورد مطالعه است. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه ای مبتنی بر شاخص های استخراج شده از ادبیات نظری بوده که روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ تأیید شده است. برای تحلیل داده ها، از ترکیب روش تحلیل شبکه ای فازی (FANP) و تکنیک تصمیم گیری چند معیاره WASPAS استفاده شده است. یافته ها: نتایج نشان داد که از میان 12 معیار اصلی شناسایی شده، همگی دارای اوزانی معنادار و مثبت بوده اند. پنج چالش اصلی با بیشترین وزن عبارت اند از: برنامه ریزی (56/0)، مسائل لجستیکی و ارتباطی (546/0)، چالش های اقلیمی و زیست محیطی (542/0)، چالش نارسایی های سیاست گذاری و حکمرانی (51/0)، و ظرفیت های محلی و توان تاب آوری (503/0). لذا می توان گفت الگوی امدادرسانی سازمانی پیش و پس از وقوع بحران در منطقه مورد مطالعه با چالش های مذکور به ترتیب وزنشان ارتباط معناداری دارد. این چالش ها در الگو و مدل امدادرسانی سازمان های امداد و نجات بر ساختار و عملکرد زنجیره های امدادی و در نتیجه نوع و سطح مکانیسم های هماهنگی قابل اجرا در شهر سمنان بیشترین تأثیر گذاری را دارند. نتیجه گیری: ترکیب FANP و WASPAS مدلی جامع برای تحلیل چالش های امداد و نجات ارائه داد که برنامه ریزی را به عنوان اولویت اصلی برجسته می کند و بر هماهنگی، تاب آوری محلی و سیاست گذاری تأکید دارد. این الگو با کاربرد در سمنان، قابلیت تعمیم به سایر شهرها را با تطبیق محلی داراست و پیشنهاد می شود سازمان های امدادی، کارگروه های تخصصی برای اجرای آزمایشی آن تشکیل دهند. مدل پیشنهادی می تواند به بهبود ساختار و عملکرد زنجیره های امداد و همچنین افزایش اثربخشی مکانیسم های هماهنگی در شرایط بحرانی کمک شایانی نماید.

پژوهش حاضر با هدف همگرایی کسب و کار های پایدار گردشگری و حفاظت اصالت میراث تاریخی در روستای ماسوله انجام شده است. از این رو، از نظر هدف، کاربردی و از جنبه معرفتی دارای ماهیت عینی-ذهنی و از لحاظ روش آمیخته و استراتژی همزمان قرار دارد. جامعه آماری پژوهش شامل افراد متخصص (اساتید متخصص، کارشناسان (روستا و گردشگری) است که بر اساس نمونه گیری هدفمند تعداد 30 نفر تعیین شدند. ابزار تحقیق نیز مصاحبه و پرسشنامه است. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات، از روش تئوری زمینه ای و مدل DEMATEL استفاده شده است. تحلیل عوامل مؤثر در پایداری کسب و کار های گردشگری روستای ماسوله نشان می دهد که موفقیت آن در گرو توجه همزمان به پنج رکن اساسی و درهم تنیده است: عوامل فرهنگی تاریخی، کالبدی معماری، مدیریتی حفاظتی، اقتصادی-اجتماعی و فناورانه. این عوامل در قالب یک نظام یکپارچه عمل می کنند، به گونه ای که تقویت هر یک از آن ها به ارتقای سایر عوامل می انجامد و در نهایت پیامد های چند بعدی در حوزه های اقتصادی، اجتماعی فرهنگی، کالبدی معماری و مدیریتی نهادی را به همراه خواهد داشت. در این چارچوب، راهکار های جامعی در چهار عرصه مدیریتی برنامه ریزی، اقتصادی معیشتی، فرهنگی آموزشی و بازاریابی معرفی طراحی شده است که اجرای هماهنگ آن ها، توسعه پایدار گردشگری در این روستای تاریخی را تضمین می کند.

عدم آگاهی مردم روستا عامل اصلی در عدم گسترش توسعه پایدار کشاورزی در روستاها می باشد بنابراین برنامه های توسعه روستایی باید به سمت آگاهی بخشی از طرف رسانه ها ، بویژه رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی سوق داده شود.اصلاح وتغییر زمانی انجام می شود که باورهای جامعه روستایی تغییر کند. اکثر مردم براین باورند که توسعه پایدار کشاورزی از وظایف واختیارات دولتهاست، اما واقعیت این است که گاهی مداخلات دولت ها مخرب بوده است از آنجایی که توسعه نیروی انسانی یکی از اصول اساسی در توسعه پایدار کشاورزی است و توسعه پایدار کشاورزی زمانی در سطح بهینه وموثر اجرا می شود که بتوان شکاف نسل گذشته وجوانان روستایی را با توسعه آموزش از طریق رسانه های نوین و آموزش های میدانی بر طرف کرد، آگاهی در مورد توسعه پایدار کشاورزی اولین قدم توسعه وبهبود آگاهی ودانش منابع انسانی از طریق رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی در تغییر رفتارنگرش ومهارت های فردی است. محدودیت های زیر ساختی روستاها ودسترسی محدود آنها به امکانات آموزشی وارتباطی، رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی را به یکی از مهمترین ابزارهای انتقال اطلاعات ، دانش ومهارت به روستاییان تبدیل نموده است. هدف اصلی این تحقیق بررسی نقش رسانه های نوین (رسانه هایی که اساسشان بر بستر اینتر نت است) در توسعه پایدار کشاورزی روستاهای شهرستان تکاب استان آذربایجان غربی است، نتایج وبحث: این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی واسنادی سعی دارد میزان ونحوه استفاده روستاییان شهرستان تکاب آذربایجان غربی را در استفاده از رسانه های نوین مورد بررسی قرار داده ومهمترین عوامل تاثیر گذار در توسعه پایدار کشاورزی را شناسایی نماید ،نمونه ها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شد وابزار گرد آوری اطلاعات پرسشنامه بود روایی ابزار پژوهش از طریق اعمال نظر ات اعضای هیات علمی ومتخصصان کشاورزی سازمان تحقیقات آموزش وترویج کشاورزی واساتید راهنما ومشاور به دست آمد آزمون مقدماتی واعتبار پرسش نامه از طریق تکمیل 28 پرسشنامه به وسیله کشاورزان دریکی از روستاهای خارج از نمونه آماری انجام شد وپایایی آن با ضریب تتای ترتیبی 85/0 تایید شد جامعه آماری این تحقیق در برگیرنده کلیه کشاورزان شهرستان تکاب استان آذربایجان غربی است که به شمار 32224 نفر می باشند حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 285نفر تعیین شد روش نمونه گیری تصادفی ساده بود وبا کشاورزان ساکن روستاهای شش دهستان شهرستان تکاب درسال 1402 به صورت حضوری مصاحبه به عمل آمد، تحلیل رگرسیون چند متغییره باروش ترکیبی نشان داد که درامد، تحصیلات ومیزان استفاده از رسانه های نوین مهمترین عوامل تاثیر گزار بر توسعه پایدار کشاورزی هستند،همچنین بین تاثیر رسانه ها ومشارکت فعال مردم روستا در توسعه پایدار کشاورزی رابطه وجود دارد داده ها با استفاده از نرم افزار spss و استفاده از آزمون های ضریب رگرسیون چند گانه وضریب همبستگی اسپیرمن ، من وایتنی وکروسکال والیس تحلیل شد. نتایج حاکی از آن است بین میزان استفاده از رسانه های نوین با پذیرش توسعه پایدار کشاورزی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. (146/0=r،026/0=p). همچنین بین تحصیلات کشاورزان با میزان علاقمندی به توسعه پایدار کشاورزی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد(215/=r) (001/0 =p )

آشنایی با منابع اطلاع یابی، به عنوان یک ابزار توسعه پایدار کشاورزی در روستاها و در بین کشاورزان و روستائیان در راستای افزایش آگاهی، کاهش شکاف اطلاعاتی و افزایش کارایی و بهره وری کشاورزان و روستاییان مطرح می شود. هدف اصلی پژوهش، شناسایی منابع اطلاع یابی کشاورزان و روستائیان بود. روش تحقیق کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی در زمستان 1403 بر روی متخصصان کشاورزی و کشاورزان خبره صورت پذیرفت. به منظور شناسایی منابع اطلاع یابی از طریق مصاحبه عمیق باز و نیمه ساختاریافته استفاده گردید. و به منظور اولویت بندی منابع اطلاع یابی از کشاورزان و روستائیان( 80 نفر)، به روش نمونه گیری هدفمند، گردآوری اطلاعات به عمل آمد و تا اشباع داده ها، با رعایت محرمانه بودن اطلاعات و امکان ترک مطالعه در هر زمان که مایل بودند، ادامه یافت. با تحلیل و ادغام مؤلفه های اصلی، 4 مؤلفه اصلی( منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی، منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی)) شناسایی و با تحلیل مؤلفه های اصلی، 20 مؤلفه فرعی استخراج گردید و به منظور رتبه بندی از AHP استفاده شد، نتایج نشان داد که نرخ ناسازگاری کوچک تر از 099/0 است. پس در مقایسات زوجی سازگاری وجود دارد. از این رو تمامی عناصر وزن مناسب و قابل قبولی دارند. با مطالعه مکرر متون پیاده شده، با شیوه تجزیه و تحلیل Colaizzi نسبت به تجزیه و تحلیل داده های کیفی اقدام گردید. در نهایت 20 جمله کلیدی گزینش شد و بدین ترتیب چهار مولفه اصلی پژوهش انتخاب گردید. نتایج به دست آمده از تحقیق در 4 دسته کلی و عمومی: منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی و منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی) دسته بندی گردیدند. نتیجه این که بر اساس محاسبات انجام پذیرفته و اطمینان از صحت آنها، تعیین شد که در میان عوامل اصلی پیش روی منابع اطلاع یابی برگزاری دوره های آموزشی _ ترویجی با وزن 137/0 در درجه اول و استفاده از سایت های اینترنتی و ایمیل با وزن 0062/0 در درجه آخر قرار گرفت.

هدف پژوهش حاضر، بررسی استعمار و دگردیسی فرهنگی اجتماعی زیست جهان کشاورزان شهرستان دهگلان در بستر مواجهه با بحران و حکمرانی آب است. داده ها و شواهد میدانی حاکی از وضعیت تغییرات اساسی در بافت فرهنگی اجتماعی روستاهای در شرایط بحران و حکمرانی آب است که ضرورت پرداختن به آن را دوچندان می نماید. با استفاده از نظریه های حکمرانی زیست محیطی، استعمار زیست جهان هابرماس، سرمایه بوردیو و نظریه سیاست محیط زیستی انتقادی، چهارچوبی جامع برای تحلیل چگونگی تعامل و تاثیرگذاری شیوه های نهادی حکمرانی آب با زیست جهان کشاورزان است. مردم نگاری انتقادی به روش کاراسپیکن با تمرکز بر روایت های زیسته کشاورزان، ابزاری قدرتمند برای کشف سازوکارهای این عامل است. بنابراین با استفاده از داده ها و آمار مربوط به نهادهای ذ ی مدخل و مصاحبه نیمه ساختار یافته با ٢٣ نفر از کشاورزان ١١ روستای شهرستان دهگلان که با راهبرد گزینش مبتنی بر معیار و نمونه گیری نظری، هدفمند و حداکثر تنوع انتخاب شدند، تبیین اهداف تحقیق میسر شد. نتایج نشان داد که کنش معنی دار کشاورزان در یک دیالکتیک مقاومت (یا انفعال) قرار گرفته که حاکی از احیای آبیاری سنتی، ایجاد گروه ها و شورای آب از سویی و فروش (یا اجاره زمین) و مهاجرت آنها از دیگر سو است. این امر، ذیل شرایط کنش - بحران و حکمرانی نامطلوب آب و ساختارهای فرهنگی - اتفاق افتاده است که زمینه دگردیسی فرهنگی اجتماعی زیست جهان آنها را فراهم نموده است. این شرایط در کنار منطق بازار - تک محصولی شدن و وابستگی اقتصادی - و منطق دولتی - سیاست های تبعیض آمیز و متمرکز - زیست جهان کشاورزان را استعمار کرده است. تحلیل روابط نظام مند این شرایط، نشان داد که حکمرانی نئولیبرال کشاورزی مبتنی بر بازار و بوروکراسی دولتی، عقلانیت مسلط بر حکمرانی آب و تغییردهنده ساختار فرهنگی و استعمار زیست جهان کشاورزان بوده است. از این رو، برای بازسازی زیست جهان و توانمندسازی کشاورزان، نقش کلیدی منابع (یا محدودیت ها) در این شرایط تعیین کننده است. به عبارت دیگر، شبکه های هم یاری (سرمایه اجتماعی) به مثابه "ضدمنطق بازار" باید با ایجاد اقتصاد تعاونی محلی، وابستگی به کشت تک محصولی را بشکند و قدرت عمل بیشتری به کشاورزان بدهد. همچنین با تداوم شیوه های آبیاری محلی و تشکیل شوراهای آب، قوانین نهادی متمرکز و تبعیض آمیز نیز کم اثر شده و راه را برای برقراری کنش ارتباطی و گفت وگو بین کشاورزان و عقلانیت های مسلط فراهم سازد.

مقدمه: استفاده بهینه از زمین های کشاورزی یکی از دغدغه های مسئولان است زیرا کشاورزی ازنظر اشتغال زایی، ارزآوری، تأمین امنیت غذایی کشور و وابستگی کمتر به ارز خارجی دارای اهمیت بسیار است. به دست آوردن اطلاعات درباره الگوی توزیع مکانی و سطح زیرکشت محصولات زراعی می تواند به استفاده کارآمد از آن ها کمک کند. ازجمله روش های مناسب به منظور حصول اطلاعات درمورد سطح زیرکشت محصولات زراعی، بهره گیری از تصاویر ماهواره ای است. حوزه سنجش از دور، با امکان ارائه تصاویر دارای قدرت تفکیک های مناسب و همچنین پوشش مکانی و زمانی وسیع، به رویکردی غالب برای استخراج سطح زیرکشت و پایش محصولات زراعی تبدیل شده است. یکی از داده های سنجش ازدوری که اخیراً در حوزه نقشه برداری نوع محصول زراعی مورد توجه قرار گرفته، تصاویر همدوسی تداخل سنجی رادار دریچه مصنوعی است که به دلیل حساسیت بالا به ساختار محصولات زراعی، به نظارت و نقشه برداری آن ها کمک بسیاری می کند. در منابع جهانی، تصاویر همدوسی  InSARکاربردی گسترده در تحقیقات مرتبط با محصولات زراعی داشته است. این درحالی است که در ایران، بهره گیری از داده های همدوسی برای پایش فنولوژی و تفکیک محصولات زراعی گوناگون، به ر غم توانایی های منحصربه فرد آن، چندان مورد توجه قرار نگرفته است. از این رو ارزیابی کارآیی داده های همدوسی و قابلیت های آن ها برای اتخاذ سیاست های مدیریت کشاورزی بهینه در ایران می تواند بسیار کارساز باشد. روش شناسی: هدف اصلی مطالعه حاضر ارزیابی کارآیی داده های همدوسی مبتنی بر یادگیری ماشین، به منظور نقشه برداری نوع محصول زراعی است. بدین منظور سری زمانی یک ساله ای متعلق به سال زراعی 1398 (2019 میلادی)، از داده های همدوسی دارای اطلاعات فاز ماهواره سنتینل – 1، درمورد بخشی از اراضی دشت اردبیل واقع در غرب و شمال غرب شهر اردبیل، تهیه شد. در این راستا زنجیره ای از جفت تصاویر راداری، با خط مبناهای مکانی و زمانی کوتاه، برای تولید داده های همدوسی به کار رفت. داده های میدانی از 1358 قطعه زمین با محصولات متفاوت برداشت شد. در مرز قطعات زراعی، حریمی ده متری برای جلوگیری از پیکسل های مخلوط در نظر گرفته شد. درمجموع، 156026 پیکسل از تصاویر همدوسی، برای نمونه، برداشت و به صورت تصادفی به سه دسته آموزشی (70%)، اعتبارسنجی (15%) و آزمایشی (15%) تقسیم شد. به منظور انتخاب بازه زمانی مناسب برای استفاده از تصاویر همدوسی، پاسخ فنولوژیکی محصولات به همدوسی تحلیل شد. در بازه زمانی انتخابی، سیگنال های فنولوژیکی محصولات مورد بررسی، با سیگنا ل های مناطق شاهد ساخته شده و خاک لخت، مقایسه شد تا درمورد اختلاط نیافتن آن ها اطمینان به دست آید. بدین ترتیب داده های همدوسی چندزمانه در بازه انتخابی، به منزله ورودی طبقه بندی کننده ماشین بردار پشتیبان با کرنل های متفاوت، برای تفکیک و شناسایی نوع محصولات زراعی استفاده شدند. نتایج: بررسی مقادیر سری زمانی همدوسی، در مناطق شاهد انتخابی، حاکی از تمایز رفتار همدوسی محصولات زراعی متفاوت، درمقایسه با هم و نیز درقیاس با مناطق ساخته شده و خاک لخت است. بر این اساس داده های همدوسی انطباق خوبی با مراحل فنولوژیکی اصلی محصولات زراعی نشان می دهند. از میان کرنل های گوناگون طبقه بندی کننده ماشین بردار پشتیبان، کرنل تابع پایه شعاعی بیشترین میزان صحت کلی برابر را با 69/59%، با ترکیب متفاوتی از پارامترهای c و گاما در مرحله اعتبارسنجی نشان داد. صحت کلی نقشه نوع محصول زراعی تولید شده با استفاده از طبقه بندی کننده ماشین بردار پشتیبان و کرنل تابع پایه شعاعی، در مرحله آزمایش، برابر با 6/60% است که بهترین عملکرد را در شناسایی گندم و بدترین را درمورد یونجه داشته است. صحت کاربر، برای گیاهان گندم و سیب زمینی، بالاتر و برای گیاهان ذرت، باقلا و یونجه، پایین تر است. جمع بندی: به طور کلی، می توان گفت تصاویر همدوسی اطلاعات ارزشمندی به منظور شناسایی و تفکیک محصولات زراعی در ایران ارائه می دهند. استفاده از قابلیت های یادگیری ماشین می تواند، در پایش و تفکیک انواع محصولات زراعی، به داده های همدوسی کمک کند. در این راستا، عواملی همچون تعداد نمونه های آموزشی هر محصول، تعداد ویژگی های همدوسی، استفاده از داده های مکمل، اختلاف منظر سنجنده (خط مبنای مکانی)، ویژگی های توپوگرافیکی (شیب و جهت)، فاصله زمانی بین تصاویر رادار و نوع الگوریتم طبقه بندی تصویر، کارآیی تصاویر همدوسی و طبقه بندی کننده را تحت تأثیر قرار می دهند که باید مورد توجه قرار گیرند.

یکی از موارد ضروری در مدیریت و اصلاح شوری خاک دسترسی به نقشه با دقت بالا است. این پژوهش با هدف بررسی دقت نقشه شوری خاک با استفاده از روش های سنجش از دور و روش زمین آمار در بخشی از اراضی آبرفتی رودخانه دجله در مزارع الصویره عراق در فاصله 30 کیلومتری جنوب بغداد انجام شد. برای این منظور، تعداد 100 نمونه خاک با روش شبکه منظم با فاصله 1000متر از عمق صفر تا 20 سانتی متری در محدوده ای به وسعت 10 هزار هکتار برداشت شد و مقدار هدایت الکتریکی (EC) در عصاره گل اشباع نمونه های خاک اندازه گیری شد. باندها و شاخص های طیفی تصاویر ماهواره استر و لندست، در سه حالت طیفی، ارزش رقومی (DN)، تابش طیفی (radiance) و بازتابش (reflectance) تهیه شد. سپس با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه معادله بین شاخص های به دست آمده در هر حالت طیفی و مقدار شوری به دست آمد، همچنین با استفاده از روش کریجینگ نیز نقشه شوری خاک ترسیم گردید. نتایج مقایسه حالت های طیفی radiance، reflectance و DN برای مدلسازی شوری بیانگر آن بود که ماهواره لندست درحالت بازتابش بیشترین دقت (MBE=-1.24 , RMSE=4.58) را در مدل سازی شوری خاک در بین روشهای سنجش از دوری داشت. مقایسه روش های سنجش از دور و زمین آمار نشان داد که روش زمین آمار به دلیل استفاده از داده های اندازه گیری شده دارای دقت بالاتری (MBE=-0.06, RMSE=3.53) نسبت به روش های سنجش از دوری بود اما همچنان نقشه های به دست آمده از روش سنجش از دور نیز دقت قابل قبول را دارا بودند و نقشه شوری به دست آمده از این روش با نقشه پراکنش شوری خاک حاصل از روش زمین آمار همخوانی زیادی داشت. با توجه به هزینه و وقت کمتر با قابلیت تکرار در دوره های زمانی، روش های سنجش از دور در تهیه نقشه های اجمالی شوری خاک دشت آبرفتی رودخانه دجله با دقت قابل قبول می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

وقوع سیلاب شهری می تواند باعث به زیر آب رفتن و از بین رفتن زیرساخت های شهری، تلفات جانی و مالی شدید و خسارات گسترده اقتصادی و اجتماعی ناشی از آن شود. در این بین زیرساخت های آبی و سبز شهری نقش مؤثری در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء می کنند. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری کلان شهر تبریز با دوره بازگشت 2 ساله می باشد. در این پژوهش با استفاده از داده های تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/ پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST به ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز پرداخته شده است. یافته ها نشان داد که در سال 1363 با دوره بازگشت 2 ساله و در طی بارندگی 15 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگهداشته شده و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری به ترتیب 4.28 میلیون متر مکعب، 10.87 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.17 میلیون متر مکعب و 8.04 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.58 میلیون متر مکعب و 6.56 میلیون دلار، در سال 1381 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.37 میلیون متر مکعب و 2.01 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 3.21 میلیون متر مکعب 14.71 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای 2.60 میلیون متر مکعب و 11.94 میلیون دلار و در سال 1401 با بارندگی 15 دقیقه ای 4.65 میلیون متر مکعب و 33.25 میلیون دلار، با بارندگی 30 دقیقه ای 6.15 میلیون متر مکعب و 43.96 میلیون دلار و با بارندگی 45 دقیقه ای، 5.20 میلیون متر مکعب و 14/37 میلیون دلار برای تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز به دلیل ناچیز بودن زیرساخت های سبز، این کاربری ها نقش چندانی در کاهش ریسک سیلاب شهری نداشته اند. در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/ پوشش اراضی در مقایسه با گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. همچنین نتایج نشان داد که نقش خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز نسبتاً چشمگیر بوده است.

گرمایش جهانی و پیامدهای فزاینده آن در مناطق شهری خشک، ضرورت اتخاذ راهبردهای جامع در برنامه ریزی شهری را آشکار می سازد. هدف این پژوهش پیش بینی روندهای اقلیمی، ارزیابی نقش پوشش گیاهی در کاهش آلودگی صوتی، شناسایی گونه های مقاوم به خشکی و ارائه راهکارهای پایدار برای بهره برداری از فضای سبز در شهر بیرجند است. تغییرات دمای سالانه تا سال 2035 با استفاده از مدل یادگیری عمیق حافظه طولانی-کوتاه مدت (LSTM) پیش بینی گردید که نتایج آن نشان دهنده افزایش تدریجی میانگین دمای سالانه و بروز چالش هایی در زیست پذیری شهری است. بر این اساس، تأثیر پوشش گیاهی بر آلودگی صوتی با استفاده از داده های سنجش ازدور بررسی شد. نقشه شاخص پوشش گیاهی تهیه و در پنج طبقه بازطبقه بندی گردید که نتایج نشان داد 47٪ از محدوده بدون پوشش گیاهی، 28٪ دارای پوشش ضعیف، 17٪ متوسط، 6٪ خوب و تنها 2٪ دارای پوشش متراکم است. مقایسه نقشه ها بیانگر آن بود که مناطق دارای پوشش متراکم به طور معناداری سطوح پایین تری از آلودگی صوتی را تجربه می کنند، در حالی که نواحی بدون یا با پوشش ضعیف بیشترین میزان نویز را دارند. همچنین گونه های مقاوم به خشکی و دارای توانایی جذب صدا نظیر سرو شیرازی (Cupressus sempervirens var. pyramidalis)، اقاقیا (Robinia pseudoacacia) و مورد (Myrtus communis) برای کاشت در معابر و مناطق پرتردد پیشنهاد شدند. یافته ها بر اهمیت فضای سبز در کاهش همزمان تنش های حرارتی و صوتی تأکید دارد و لزوم طراحی پایدار شهری با توزیع بهینه پوشش گیاهی و انتخاب گونه های مناسب را برجسته می سازد. این رویکرد می تواند در کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نقش مؤثری ایفا کند.

این پژوهش با هدف ارزیابی فرونشست زمین در دشت مرند، با تداخل سنجی راداری (InSAR) و عوامل مؤثر بر بروز آن انجام شده است. تصاویر راداری در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ نشان داد که نرخ فرونشست در این دشت بین صفر تا حداکثر ۷۴۵/۳ سانتیمتر در چهار سال متغیر بوده و میانگین آن حدود ۷۲۳/۱- سانتیمتر است. فرونشست از الگوی ناهمگن ولی پیوسته ای پیروی می کند، بیش از ۷۰ درصد مساحت دشت در کلاس های فرونشست متوسط به بالا قرار دارد. تحلیل عوامل مؤثر نشان داد که افت سطح آب زیرزمینی مهم ترین عامل محرک فرونشست است. این افت در مناطق جنوب شرقی و نیمه غربی دشت به بیش از ۱۰ متر نیز رسیده است. علاوه بر این، ضخامت زیاد آبخوان (تا ۲۸۲ متر)، غلبه رسوبات ریزدانه رسی و سیلتی کاهش تغذیه طبیعی آبخوان ، شیب کم زمین و فعالیت های انسانی مانند کشاورزی آبی و تغییر کاربری اراضی، از دیگر عوامل تشدیدکننده فرونشست در منطقه هستند. ارزیابی دقت روش با استفاده از منحنی ROC و محاسبه مساحت زیر منحنی (AUC=0.949) و ضریب جینی (GC=0.898) نشان دهنده عملکرد بسیار خوب مدل مورد استفاده است. یافته های پژوهش حاکی از وضعیت بحرانی فرونشست در دشت مرند به ویژه در نیمه غربی آن است

باران های سیل آسا، خطری جدی است که نگرانی های مشخصی را در سیاست شهری مطرح کرده و شدت آن رو به فزونی است. در این بررسی، مفهوم تاب آوری در برابر سیل از نقطه نظر بقا و تمرکز بر ثبات یا پویایی مطرح گردید. تحقیق حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده های مورد نیاز، به شیوه نظرسنجی و میدانی گردآوری شد. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه استفاده شد. این پرسش نامه به لحاظ روایی و پایایی، مورد ارزیابی قرارگرفت. مطابق دیدگاه صاحب نظران حوزه های مدیریت خطر سیل، مدیریت شهری و سیاست گذاری و ضریب آلفای کرونباخ (در حد 81/0) تناسب پرسش نامه مورد تأیید قرارگرفت. برای تعیین وضعیت در برابر سیل، 16 شاخص در قالب آسیب پذیری مکان، حساسیت فردی و ظرفیت های فردی و محله ای مورد بهره برداری قرارگرفت. داده های گردآوری شده، به روش نرمال سازی حداقل-حداکثر بی مقیاس شدند و به هر محله نمره نسبی بین 0 و 1 اختصاص یافت. نتایج نشان داد که وضعیت مسکن نقش مهمی در آسیب پذیری در مقابل سیل داشته است. به همین دلیل، زیرزمین ها، بیشترین آسیب را دریافت نموده و در سیل 1403، خسارات بیشتری دیدند. همچنین ااثرات سیل در اثر تغییرات حادث شده در زیرساخت های حمل ونقل افزایش یافته است و ساختار و شرایط کالبدی محل نیز در آسیب پذیری مؤثر بود. در مجموع، داده های به دست آمده مشخص ساخت که حساسیت های فردی نسبت به سیل در محلات محدوده مورد بررسی متفاوت است. به طورکلی، ارتباط بین آسیب پذیری اجتماعی-فضایی و عدم ارتباط مسئولیت و ظرفیت های قبلی، ابعاد بیشتری از مشکلات مربوط به تاب آوری در مقابل سیل را روشن ساخت؛ بنابراین بایستی نگرش های کنونی از تاب آوری شهر در قبال سیل به خصوص در مناطق فقیر و حاشیه ای چون نه دره، در عمل به شکلی مد نظر قرارگیرد که به جای نادیده گرفتن تفاوت های اجتماعی و فضایی، تأکید اصلی را بر بقا و شکوفایی بگذارد.

مقدمه و هدف: تولید داده های دمای سطح زمین (LST) با پیوستگی زمانی و مکانی، برای مطالعات هیدرولوژی، هواشناسی، اکولوژی، زیست محیطی و دیگر موارد، تقاضای چشمگیری دارد. تقریباً 60 تا 75% کره زمین در هر لحظه با ابرها پوشیده می شود؛ بنابراین ابرها، با ایجاد مانعی، باعث جذب بخشی از انرژی حرارتی بازتاب یافته از زمین می شوند و با تأثیر در انرژی فروسرخ حرارتی، سبب ایجاد داده های از دست رفته و نامعتبر در سری های زمانی LST می شوند. رفع اثر پوشش ابر همواره مسئله ای رایج درزَمینه استفاده از تصاویر ماهواره ای است. هدف از پژوهش حاضر ارزیابی عملکرد الگوریتم تحلیل طیفی منفرد – چندکاناله (M-SSA)، به منظور بازسازی داده های ازدست رفته و دورافتاده با استفاده از پوشش ابر در سری زمانی LST ساعتی ماهواره Meteosat-9 است. مواد و روش ها: منطقه مطالعاتی، در پژوهش حاضر، کشور ایران در نظر گرفته شد و نیز از سری زمانی LST ساعتی سنجنده SEVIRI از ماهواره زمین ثابت Meteosat-9 در سال 2022 استفاده شد. در ابتدا، با استفاده از نرم افزار SSA و آزمون مونت کارلو، اندازه پنجره و تعداد مؤلفه های معنی دار یک سری زمانی LST ساعتی تعیین شد. سپس با استفاده از مؤلفه های معنی دار شناسایی شده و نیز الگوریتم M-SSA، سری های زمانی LST بازسازی شد. خطای بازسازی در شرایط آسمان صاف، با داده های موجود سری زمانی و خطای بازسازی در شرایط آسمان ابری، ازطریق ایجاد داده های ازدست رفته مصنوعی (ابر مصنوعی) با شدت های 10، 20، 30، ...، 90% در سری زمانی، با استفاده از آماره های خطای جذر میانگین مربعات (RMSE) و ضریب تبیین (R 2 ) اندازه گیری شد.  نتایج: به طور میانگین، در سطح ایران، 5/25% از سری زمانی LST ساعتی در سال 2022 به دلیل پوشش ابر از دست رفته است که بیشترین میزان داده های ازدست رفته در حاشیه دریای خزر مشاهده شد. نتایج تحلیل سری زمانی LST ساعتی سالیانه در اندازه پنجره 96ساعته با آزمون مونت کارلو نشان داد مؤلفه های 1 تا 5 جزء مؤلفه های معنی دار این سری زمانی اند. این مؤلفه ها 5/97% از تغییرات سری زمانی LST را در کنترل دارند. فرکانس مربوط به مؤلفه های اول، دوم با سوم، چهارم با پنجم به ترتیب 0، 042/0 و 083/0 سیکل بر تصویر است. مؤلفه اول تغییرات دوره ای سالیانه، مؤلفه دوم با سوم تغییرات دوره ای 24ساعته یا روزانه دما، و مؤلفه چهارم با پنجم تغییرات دوره ای 12ساعته دما را نشان می دهد. براساس نتایج، RMSE و R 2 بین داده های موجود و داده های بازسازی شده سری زمانی LST ساعتی با استفاده از الگوریتم M-SSA، در شرایط آسمان صاف، به ترتیب 38/1 کلوین و 99/0 بود. همچنین در شرایط آسمان ابری، خطای RMSE تا سطح 80% داده ازدست رفته به صورت تصادفی (ابر مصنوعی) همواره کمتر از 1/2 کلوین بود. بحث و نتیجه گیری: کلید اصلی بازسازی سری های زمانی، با رفتار دوره ای، شناسایی مؤلفه های معنی دار دوره ای و روندهاست. در سری های زمانی LST ساعتی، دوره های سالیانه، 24، 12 و 8ساعته از مهم ترین مؤلفه های سری زمانی اند. این مؤلفه ها از چرخش زمین به دور خود و خورشید و انحراف محور آن شکل می گیرند. بنابراین، این مؤلفه ها اغلب برای بازسازی سری های زمانی LST ساعتی در بیشتر بخش های کره زمین، یکسان اند. براساس یافته ها، الگوریتم M-SSA با توجه به در نظر گرفتن مؤلفه های دوره ای و روندها و همچنین استفاده از همبستگی زمانی و مکانی، می تواند در بازسازی داده های ازدست رفته دارای فاصله بزرگ در سری های زمانی LST مؤثر باشد. یکی از موارد شایان توجه در بازسازی اثر پوشش ابر، در پژوهش حاضر و بسیاری از پژوهش های دیگر، بازسازی دمای سطح زمین با شرط آسمان صاف است. بنابراین بازسازی دمای سطح زمین زیر پوشش ابر می تواند چالش و پیشنهادی برای مطالعات بیشتر در آینده باشد.