درخت حوزه‌های تخصصی

سیب زمینی به عنوان یکی از محصولات استراتژیک بخش کشاورزی، نقش اساسی در تأمین امنیت غذایی و اقتصاد روستایی دارد. استفاده بهینه از منابع انرژی در تولید آن، ضمن افزایش کارایی، هزینه ها را کاهش داده و به کاهش اثرات زیست محیطی و پایداری کشاورزی کمک می کند. بدین ترتیب، هدف اصلی تحقیق حاضر اندازه گیری کارایی انرژی و شناسایی عوامل مؤثر بر آن در تولید سیب زمینی در مناطق روستایی شهرستان اردبیل با بهره گیری از رهیافت تولید مرزی تصادفی (تخمین تابع تولید ترانسلوگ همراه با مدل ناکارایی) است. اطلاعات و داده های مورد نیاز با مصاحبه حضوری و تکمیل پرسش نامه از 160 سیب زمینی کار منطقه در سال زراعی 02-1401 جمع آوری شد. سپس داده ها با استفاده از هم ارزهای استاندارد به میزان انرژی تبدیل شد. نتایج نشان داد که میانگین کارایی انرژی مزارع 86/15 درصد است. این نتیجه بیانگر آن است که در صورت استفاده بهینه و اصولی از منابع انرژی در تولید می توان انرژی خروجی محصول را حدود 14 درصد افزایش داد. بر اساس نتایج حاصل از محاسبه کشش تولید نهاده ها، کشاورزان از عوامل بذر، کود شیمیایی و تراکتور در محدوده اقتصادی تولید بهره می گیرند. همچنین کشش تولید نیروی کار و سم بیانگر استفاده کمتر از حد بهینه این نهاده ها در فرایند تولید است. در مجموع، هرچند که سیب زمینی کاران از برخی نهاده ها به طور اقتصادی استفاده می نمایند، لیکن توصیه می شود که در راستای رعایت اصول و عملیات کشاورزی پایدار، مقادیر بهینه نهاده ها مدنظر زارعین منطقه قرار گیرد. برابر یافته های تحقیق، عوامل سن، تجربه، سطح زیرکشت، مالکیت اراضی و شغل اصلی کشاورز دارای تأثیر معنی دار بر کارایی است. بر همین اساس پرداختن به تولید در مزارع وسیع تر گامی عملی برای بهبود کارایی انرژی محصول سیب زمینی محسوب می شود؛ ضمن اینکه بهره گیری از توانایی و تجربه کشاورزان باسابقه و دارای شغل اصلی کشاورزی نیز عملاً به افزایش کارایی مصرف انرژی منجر خواهد شد.

علی رغم نقش های حیاتی اقتصادی و اجتماعی که زنان روستایی در شهرستان دماوند ایفا می کنند، با موانع قابل توجهی مواجه هستند. بنابراین هدف اصلی این تحقیق، شناسایی چالش های معیشت پایدار زنان روستایی در این شهرستان است. این تحقیق با جامعه آماری 976 نفر از زنان روستایی دهستان ابرشیوه در شهرستان دماوند انجام شد. با استفاده از جدول مورگان 201 نفر از زنان بر طبق روش نمونه گیری طبقه ای برای شرکت در تحقیق انتخاب شدند. داده ها به روش ترکیبی (کمی و کیفی) جمع آوری شدند. مصاحبه های نیمه ساختارمند با 15 نفر از زنان روستایی در بخش کیفی انجام شد و در بخش کمی، پرسش نامه ای بر اساس تحلیل محتوای داده های کیفی تنظیم شد. روایی پرسش نامه ها توسط صاحب نظران تأیید و پایایی آن با آزمون مقدماتی و با ضریب آلفای کرونباخ (0/87) تأیید شد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که محدودیت های معیشت پایدار زنان روستایی در پنج عامل (موانع اجتماعی- فرهنگی، مالی، جنسیتی، شخصیتی و خانوادگی) خلاصه می شود که در مجموع 71 درصد واریانس کل را تبیین کردند. مهمترین عامل، موانع اجتماعی- فرهنگی بود که شامل متغیرهایی مانند بافت مردسالاری، تعصبات خانوادگی و ناامنی اجتماعی بود. برای بهبود وضعیت زنان روستایی، اجرای برنامه های آموزشی، سازمان دهی زنان روستایی در قالب گروه ها و شبکه ها، ارائه اعتبارات خرد و وام های کوچک و بهبود دسترسی به مراقبت های بهداشتی و خدمات اجتماعی و تشویق مشارکت آن ها در فرایندهای تصمیم گیری پیشنهاد شده است.

افزایش مشارکت سیاسی، دغدغه هر نظام سیاسی است. شناسایی عوامل تأثیرگذار بر مشارکت از مهمترین راهکارها برای مدیریت و افزایش مشارکت مردم در انتخابات محسوب می شود. تحقیق حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی جوانان روستایی استان گیلان انجام شد. جامعه آماری تحقیق را جوانان روستاهای شرق گیلان در سال 1402 تشکیل داده که تعداد 241 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسش نامه محقق ساخته در خصوص مشارکت سیاسی با 20 گویه و پرسش نامه عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی با 51 گویه بود. بر اساس نتایج به دست آمده از تحلیل عامل تأییدی، پنج عامل فرهنگی - اجتماعی، خانوادگی، فردی، سیاسی و اقتصادی در مشارکت سیاسی جوانان روستایی مؤثر هستند که عامل فرهنگی - اجتماعی دارای بیشترین تأثیر و عامل خانوادگی دارای کمترین تأثیر بود. در نهایت بر اساس یافته ها، راهکار هایی به منظور افزایش میزان مشارکت سیاسی جوانان روستایی ارائه شد.

عدم آگاهی مردم روستا عامل اصلی در عدم گسترش توسعه پایدار کشاورزی در روستاها می باشد بنابراین برنامه های توسعه روستایی باید به سمت آگاهی بخشی از طرف رسانه ها ، بویژه رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی سوق داده شود.اصلاح وتغییر زمانی انجام می شود که باورهای جامعه روستایی تغییر کند. اکثر مردم براین باورند که توسعه پایدار کشاورزی از وظایف واختیارات دولتهاست، اما واقعیت این است که گاهی مداخلات دولت ها مخرب بوده است از آنجایی که توسعه نیروی انسانی یکی از اصول اساسی در توسعه پایدار کشاورزی است و توسعه پایدار کشاورزی زمانی در سطح بهینه وموثر اجرا می شود که بتوان شکاف نسل گذشته وجوانان روستایی را با توسعه آموزش از طریق رسانه های نوین و آموزش های میدانی بر طرف کرد، آگاهی در مورد توسعه پایدار کشاورزی اولین قدم توسعه وبهبود آگاهی ودانش منابع انسانی از طریق رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی در تغییر رفتارنگرش ومهارت های فردی است. محدودیت های زیر ساختی روستاها ودسترسی محدود آنها به امکانات آموزشی وارتباطی، رسانه های نوین وشبکه های اجتماعی را به یکی از مهمترین ابزارهای انتقال اطلاعات ، دانش ومهارت به روستاییان تبدیل نموده است. هدف اصلی این تحقیق بررسی نقش رسانه های نوین (رسانه هایی که اساسشان بر بستر اینتر نت است) در توسعه پایدار کشاورزی روستاهای شهرستان تکاب استان آذربایجان غربی است، نتایج وبحث: این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی واسنادی سعی دارد میزان ونحوه استفاده روستاییان شهرستان تکاب آذربایجان غربی را در استفاده از رسانه های نوین مورد بررسی قرار داده ومهمترین عوامل تاثیر گذار در توسعه پایدار کشاورزی را شناسایی نماید ،نمونه ها با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شد وابزار گرد آوری اطلاعات پرسشنامه بود روایی ابزار پژوهش از طریق اعمال نظر ات اعضای هیات علمی ومتخصصان کشاورزی سازمان تحقیقات آموزش وترویج کشاورزی واساتید راهنما ومشاور به دست آمد آزمون مقدماتی واعتبار پرسش نامه از طریق تکمیل 28 پرسشنامه به وسیله کشاورزان دریکی از روستاهای خارج از نمونه آماری انجام شد وپایایی آن با ضریب تتای ترتیبی 85/0 تایید شد جامعه آماری این تحقیق در برگیرنده کلیه کشاورزان شهرستان تکاب استان آذربایجان غربی است که به شمار 32224 نفر می باشند حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 285نفر تعیین شد روش نمونه گیری تصادفی ساده بود وبا کشاورزان ساکن روستاهای شش دهستان شهرستان تکاب درسال 1402 به صورت حضوری مصاحبه به عمل آمد، تحلیل رگرسیون چند متغییره باروش ترکیبی نشان داد که درامد، تحصیلات ومیزان استفاده از رسانه های نوین مهمترین عوامل تاثیر گزار بر توسعه پایدار کشاورزی هستند،همچنین بین تاثیر رسانه ها ومشارکت فعال مردم روستا در توسعه پایدار کشاورزی رابطه وجود دارد داده ها با استفاده از نرم افزار spss و استفاده از آزمون های ضریب رگرسیون چند گانه وضریب همبستگی اسپیرمن ، من وایتنی وکروسکال والیس تحلیل شد. نتایج حاکی از آن است بین میزان استفاده از رسانه های نوین با پذیرش توسعه پایدار کشاورزی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. (146/0=r،026/0=p). همچنین بین تحصیلات کشاورزان با میزان علاقمندی به توسعه پایدار کشاورزی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد(215/=r) (001/0 =p )

آشنایی با منابع اطلاع یابی، به عنوان یک ابزار توسعه پایدار کشاورزی در روستاها و در بین کشاورزان و روستائیان در راستای افزایش آگاهی، کاهش شکاف اطلاعاتی و افزایش کارایی و بهره وری کشاورزان و روستاییان مطرح می شود. هدف اصلی پژوهش، شناسایی منابع اطلاع یابی کشاورزان و روستائیان بود. روش تحقیق کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی در زمستان 1403 بر روی متخصصان کشاورزی و کشاورزان خبره صورت پذیرفت. به منظور شناسایی منابع اطلاع یابی از طریق مصاحبه عمیق باز و نیمه ساختاریافته استفاده گردید. و به منظور اولویت بندی منابع اطلاع یابی از کشاورزان و روستائیان( 80 نفر)، به روش نمونه گیری هدفمند، گردآوری اطلاعات به عمل آمد و تا اشباع داده ها، با رعایت محرمانه بودن اطلاعات و امکان ترک مطالعه در هر زمان که مایل بودند، ادامه یافت. با تحلیل و ادغام مؤلفه های اصلی، 4 مؤلفه اصلی( منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی، منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی)) شناسایی و با تحلیل مؤلفه های اصلی، 20 مؤلفه فرعی استخراج گردید و به منظور رتبه بندی از AHP استفاده شد، نتایج نشان داد که نرخ ناسازگاری کوچک تر از 099/0 است. پس در مقایسات زوجی سازگاری وجود دارد. از این رو تمامی عناصر وزن مناسب و قابل قبولی دارند. با مطالعه مکرر متون پیاده شده، با شیوه تجزیه و تحلیل Colaizzi نسبت به تجزیه و تحلیل داده های کیفی اقدام گردید. در نهایت 20 جمله کلیدی گزینش شد و بدین ترتیب چهار مولفه اصلی پژوهش انتخاب گردید. نتایج به دست آمده از تحقیق در 4 دسته کلی و عمومی: منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی و منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی) دسته بندی گردیدند. نتیجه این که بر اساس محاسبات انجام پذیرفته و اطمینان از صحت آنها، تعیین شد که در میان عوامل اصلی پیش روی منابع اطلاع یابی برگزاری دوره های آموزشی _ ترویجی با وزن 137/0 در درجه اول و استفاده از سایت های اینترنتی و ایمیل با وزن 0062/0 در درجه آخر قرار گرفت.

این پژوهش با هدف ایجاد روشی ساختاری و تبیین اصول اساسی در پیشران های کلیدی، به آینده نگاری چالش های حمل ونقل محصولات کشاورزی در استان آذربایجان غربی پرداخته است. سکونتگاه های روستایی به طور ذاتی پویا و در حال تغییر بوده و توسعه حمل ونقل به عنوان زیرساختی کلیدی، نقشی حیاتی در این پویایی ایفا می کند. استان آذربایجان غربی با اتکا به بخش کشاورزی، نیازمند تقویت زیرساخت های حمل ونقل برای توسعه تجارت بین المللی است. روش تحقیق کمی و کاربردی بوده و داده ها از طریق پرسش نامه و منابع کتابخانه ای جمع آوری شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از روش های آینده پژوهی و تحلیل ساختاری (با روش میک مک) به بررسی روابط بین متغیرها می پردازد. برای گردآوری اطلاعات از نظرات سی نفر از مدیران، کارشناسان و اساتید حوزه موردنظر استفاده شده است. در نهایت 13 عامل کلیدی شناسایی شدند. «وجود جاده های هموار و مناسب برای حمل سریع و مطمئن محصولات، کاهش زمان و هزینه حمل ونقل» و «وجود ناوگان مدرن و کارآمد با تجهیزات به روز، کاهش هزینه و زمان حمل و اطمینان از ایمنی محصولات» دو سناریوی استوار در مورد حمل و نقل کشاورزی استان هستند. نتایج این مطالعه نشان داد که زیرساخت جاده ای و دسترسی به جاده های هموار، کلیدی ترین و تأثیرگذارترین عامل بر موفقیت زنجیره تأمین و توسعه اقتصادی منطقه مورد مطالعه است. این عامل به دلیل نقش مستقیم در کاهش هزینه ها و افزایش سرعت حمل ونقل، بیشترین تأثیر را بر رقابت پذیری محصولات کشاورزی دارد. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران و نهادهای مسئول، سرمایه گذاری در توسعه، به سازی و نگهداری جاده های روستایی را در اولویت اصلی برنامه های توسعه ای منطقه قرار دهند تا زمینه برای رشد پایدار فراهم شود.

ارزیابی عملیات آبخیزداری اجرا شده در حوضه های آبخیز و ارائه دورنمایی از نتایج عملکرد آن ها، به ویژه از دیدگاه بهره برداران، اطلاعات مناسبی را برای برنامه ریزی بلندمدت در اختیار مدیران و تصمیم گیران قرار می دهد. در این راستا، مطالعه حاضر به منظور شناخت و ارزیابی میزان اثربخشی اقدامات آبخیزداری بر آبدهی قنات از دیدگاه بهره برداران در حوضه آبخیز معدن فیروزه نیشابور در استان خراسان رضوی با بهره گیری از روش های توصیفی و تحلیلی انجام شد. در راستای تبیین اهداف تحقیق، پس از تعیین معیارها و ملاک های ارزیابی اثربخشی، دیدگاه پاسخ گویان در قالب پرسش نامه و در قالب طیف لیکرت مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری مورد مطالعه شامل ساکنین روستای معدن فیروزه نیشابور است که در محدوده طرح های اجرا شده قرار دارند. بر اساس نتایج ارزیابی اثرات اجرای بند آبخیزداری از دیدگاه مردم، کاهش خسارات ناشی از سیل به منازل در روستا، کاهش تعداد سیل در روستا و کاهش خسارات ناشی از سیل به راه های ارتباطی دارای بالاترین اولویت هستند. از سوی دیگر، افزایش اختلاف و درگیری بین روستاییان و دیگر ارگان های دولتی، اختلاف و درگیری بین روستاییان و ارگان های دولتی مجری طرح و اختلاف و درگیری بین ساکنان روستای معدن فیروزه با ساکنان روستاهای دیگر دارای کمترین اثرپذیری ناشی از اجرای پروژه آبخیزداری بودند.

هدف پژوهش حاضر، بررسی استعمار و دگردیسی فرهنگی اجتماعی زیست جهان کشاورزان شهرستان دهگلان در بستر مواجهه با بحران و حکمرانی آب است. داده ها و شواهد میدانی حاکی از وضعیت تغییرات اساسی در بافت فرهنگی اجتماعی روستاهای در شرایط بحران و حکمرانی آب است که ضرورت پرداختن به آن را دوچندان می نماید. با استفاده از نظریه های حکمرانی زیست محیطی، استعمار زیست جهان هابرماس، سرمایه بوردیو و نظریه سیاست محیط زیستی انتقادی، چهارچوبی جامع برای تحلیل چگونگی تعامل و تاثیرگذاری شیوه های نهادی حکمرانی آب با زیست جهان کشاورزان است. مردم نگاری انتقادی به روش کاراسپیکن با تمرکز بر روایت های زیسته کشاورزان، ابزاری قدرتمند برای کشف سازوکارهای این عامل است. بنابراین با استفاده از داده ها و آمار مربوط به نهادهای ذ ی مدخل و مصاحبه نیمه ساختار یافته با ٢٣ نفر از کشاورزان ١١ روستای شهرستان دهگلان که با راهبرد گزینش مبتنی بر معیار و نمونه گیری نظری، هدفمند و حداکثر تنوع انتخاب شدند، تبیین اهداف تحقیق میسر شد. نتایج نشان داد که کنش معنی دار کشاورزان در یک دیالکتیک مقاومت (یا انفعال) قرار گرفته که حاکی از احیای آبیاری سنتی، ایجاد گروه ها و شورای آب از سویی و فروش (یا اجاره زمین) و مهاجرت آنها از دیگر سو است. این امر، ذیل شرایط کنش - بحران و حکمرانی نامطلوب آب و ساختارهای فرهنگی - اتفاق افتاده است که زمینه دگردیسی فرهنگی اجتماعی زیست جهان آنها را فراهم نموده است. این شرایط در کنار منطق بازار - تک محصولی شدن و وابستگی اقتصادی - و منطق دولتی - سیاست های تبعیض آمیز و متمرکز - زیست جهان کشاورزان را استعمار کرده است. تحلیل روابط نظام مند این شرایط، نشان داد که حکمرانی نئولیبرال کشاورزی مبتنی بر بازار و بوروکراسی دولتی، عقلانیت مسلط بر حکمرانی آب و تغییردهنده ساختار فرهنگی و استعمار زیست جهان کشاورزان بوده است. از این رو، برای بازسازی زیست جهان و توانمندسازی کشاورزان، نقش کلیدی منابع (یا محدودیت ها) در این شرایط تعیین کننده است. به عبارت دیگر، شبکه های هم یاری (سرمایه اجتماعی) به مثابه "ضدمنطق بازار" باید با ایجاد اقتصاد تعاونی محلی، وابستگی به کشت تک محصولی را بشکند و قدرت عمل بیشتری به کشاورزان بدهد. همچنین با تداوم شیوه های آبیاری محلی و تشکیل شوراهای آب، قوانین نهادی متمرکز و تبعیض آمیز نیز کم اثر شده و راه را برای برقراری کنش ارتباطی و گفت وگو بین کشاورزان و عقلانیت های مسلط فراهم سازد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی روایت نگاری ضرورت توسعه دانش بنیان در سواحل مکران انجام شد. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی و از لحاظ روش در گروه پژوهش های ترکیبی قرار دارد که به منظور تبیین اهداف تحقیق از روش های کیفی و کمی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات با استفاده از روش های روایت نگاری و دلفی و همچنین مدل FARAS انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد که ضرورت های توسعه در سواحل مکران شامل توجه به اقتصاد دانش بنیان، خوداشتغالی و کارآفرینی و ابزار پنهان در جنگ اقتصادی – به عنوان مهمترین رویکرد در راستای اقتصاد مقاومتی، تحقق توسعه زیست بوم کارآفرینی و نوآوری - راهبرد مهم و استراتژیک توسعه دانش بنیان سواحل مکران است. وجود دلایل متعددی در عدم سرمایه گذاری در این سواحل و کرانه ها و پسکرانه های آن و توجه ناکافی به مقوله توسعه دریامحور، مسائل اقتصادی و اجتماعی در این منطقه، موج ششم دانش بنیانی در جهان و ایران، ویژگی منحصر به فرد دانش بنیان، ظرفیت ها و قابلیت های ذاتی سواحل مکران از جمله عواملی هستند که از بین آن ها وجود دلایل متعددی در عدم سرمایه گذاری در سواحل مکران و کرانه ها و پسکرانه های آن و توجه ناکافی به مقوله توسعه دریامحور با مقدار وزن 0/453، بیشترین رتبه و ضرورت ویژگی منحصر به فرد دانش بنیان با مقدار وزن 0/390 کمترین رتبه را دارد.

صنعتی سازی روستاها را به عنوان یکی از راهبردهای متنوع سازی عرصه های اقتصادی در روستاها محسوب می کنند که می تواند به افزایش ظرفیت کنشگری روستاییان برای امور اقتصادی و صنعتی منجر شود. یکی از مهمترین دغدغه های خط مشی گذاران توسعه روستایی آن است که چه تعریفی از صنعتی سازی روستاها وجود دارد و آیا تمام کنشگران این عرصه دارای ذهنیت واحدی در این زمینه هستند یا خیر؟ پژوهش حاضر با هدف گونه شناسی ذهنیت کنشگران توسعه روستایی پیرامون صنعتی سازی روستاها با روش شناسی کیو انجام گرفت. بر همین اساس پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه های اکتشافی با متخصصان این حوزه، گزاره های کیو شناسایی شد. چینش این کدها در جداول کیو انجام شد. برای این منظور از نقطه نظرهای خبرگان (17 نفر) استفاده شد که با روش گلوله برفی انتخاب شدند. در نهایت چهار گونه ذهنیت ارائه شد. این چهار گونه را می توان با عناوین «محافظه کاران فرهنگ صنعتی»، «روستا بر مدار صنعت»، «کنشگران ضد صنعتی روستا» و «ساختارگرایان صنعتی» نام گذاری کرد که نشان می دهد کنشگران حوزه توسعه روستایی ازنظر نوع نگاه و رویکرد به امر صنعتی سازی روستاها در طیفی نسبتاً وسیع قرار دارند. دسته ای از کنشگران معتقدند که به هیچ عنوان روستاها نباید دستخوش تغییرات صنعتی شهری شده و در آن سر طیف، افرادی قرار دارند که معتقدند روستاها، شهرهای عقب مانده اند. نکته جالب این است که ازنظر اندیشه ای، بسیاری از کنشگران به تفاوت شهر و روستا قائل بوده و حفظ این تفاوت را لازم می دانند، هرچند ازنظر سیاستی، پاسخ دقیقی برای پیاده سازی آن ندارند. نتایج این پژوهش می تواند در امر سیاست گذاری حوزه توسعه روستایی مورد استفاده قرار گیرد.

چشم انداز جمعیتی ایران طی دهه های اخیر با گسترش شهرنشینی دستخوش تغییرات گسترده ای شده است. مهاجرت از روستاها همواره یکی از روندهای مهم جمعیتی بوده که نگرانی هایی را درباره تخلیه روستاها ایجاد کرده است. با توجه به اینکه بیشتر پژوهش های مهاجرت مبتنی بر داده های کلان و تجمیعی هستند و کمتر بر تجربیات فردی و پیچیدگی های محلی این پدیده متمرکز بوده اند، هدف این پژوهش شناخت انگیزه های مهاجران روستاهای شهرستان اصفهان با رویکرد کیفی و استفاده از تحلیل مضمون است. داده ها پس از انتخاب مهاجرفرست ترین روستاها از افرادی که تجربه مهاجرت از روستاهای منتخب را داشتند، به صورت هدفمند از طریق مصاحبه ژرفانگر در سال 1400 گردآوری شد. تفسیر و سازمان دهی داده ها در فرایندی نظام مند شامل پردازش و آشنایی با داده ها، انتخاب کلمات کلیدی، کدگذاری داده ها، توسعه مضامین، مفهوم سازی و توسعه مدل مفهومی صورت پذیرفت. یافته ها حکایت از نارضایتی از روستانشینی در بین روستاییان بخش مرکزی اصفهان دارد که عواملی اصلی آن تغییر سبک زندگی، نگرانی از آینده و ناامیدی از تحقق آرزوها با روستانشینی، افزایش آگاهی و دانش روستاییان و امید به ارتقاء سطح کیفیت زندگی در شهرها است. در مجموع، مهاجرت روستایی صرفاً واکنشی به نابرابری های اقتصادی نیست، بلکه با جستجوی معنا پیوند خورده است. در کنار اهمیت نابرابری های منطقه ای و پویایی های جاذبه-دافعه، نارضایتی روستاییان از این تصور ناشی می شود که نمی توانند آرزوهای خود را در محیط روستایی محقق کنند و به جایگاه اجتماعی مطلوب دست یابند. در مقابل، مناطق شهری به عنوان مکان هایی ادراک می شوند که امکان تحرک اجتماعی، کسب احترام و زندگی رضایت بخش تر را فراهم می سازند. بنابراین سیاست های توسعه روستایی باید از تمرکز صرف بر توسعه زیرساخت ها فراتر رفته و عواملی چون منزلت اجتماعی، مشارکت جوانان، احساس عاملیت و امید به آینده را نیز تقویت کنند. در این راستا، ضروری است از ظرفیت رسانه ها و ابزارهای نمادین برای بازسازی تصویر روستا به عنوان محیطی ارزشمند، نوآور و برخوردار از پویایی و پایداری بهره گرفته شود تا بر ادراک عقب ماندگی و تصویر ذهنی منفی از زندگی روستایی غلبه شود.

توسعه سریع اقتصاد جهانی فرصت هایی را برای رونق صنعت لجستیک و توسعه این صنعت فراهم کرده است. دولت ها، توسعه صنعت لجستیک مدرن را به عنوان یک استراتژی مهم برای حمایت از توسعه اقتصادی پایدار، بهبود محیط سرمایه گذاری و افزایش منافع اجتماعی و اقتصادی ترویج می کنند. در این میان، پارک های لجستیک کشاورزی نقش بسیار مهمی در بهبود کارایی و اثربخشی زنجیره تأمین محصولات کشاورزی دارند و هزینه های لجستیک کل نظام را کاهش می دهند. باتوجه به چالش هایی که در این مسیر وجود دارد، چه عناصری در ایجاد و توسعه پایانه های لجستیک می تواند به عنوان عوامل کلیدی برای بهبود رقابت پذیری صادرات، تسهیل تجارت بین المللی و حمایت از توسعه اقتصادی پایدار عمل کنند؟ پژوهش حاضر باهدف طراحی الگوی مفهومی پایانه صادراتی کشاورزی در استان اصفهان با رویکرد کیفی انجام شد. مشارکت کنندگان در این پژوهش مدیران، دانشگاهیان و خبرگان حوزه کشاورزی در استان اصفهان بودند که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده های مورد نیاز با استفاده از روش مصاحبه نیمه ساختاریافته با 15 نفر از خبرگان جمع آوری شد و سپس داده های به دست آمده با روش تحلیل مضمون مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. در این پژوهش، مقوله های اصلی و شاخص های لازم برای ایجاد و در ادامه توسعه پارک لجستیک در اصفهان ازنقطه نظر خبرگان و دانشگاه مشخص شد. یافته ها نشان می دهد که عوامل کلیدی ایجاد پارک لجستیک کشاورزی، کیفیت زیرساخت تجاری، عمومی و حمل ونقل، زیرساخت قانونی، کیفیت زیرساخت و خدمات لجستیک گمرکی و کیفیت زیرساخت صادراتی هستند که در قالب مدل پارک لجستیک کشاورزی ارائه شده است. بر اساس نتایج پژوهش، پیشنهادهایی در زمینه های تدوین برنامه جامع اجرایی ایجاد پارک لجستیک کشاورزی با رویکرد یکپارچه، جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی و ایجاد مشوق های سرمایه گذاری، توسعه زنجیره ارزش محصولات کشاورزی صادراتی، توسعه بازارهای هدف صادراتی و توانمندسازی و آموزش نیروی انسانی متخصص در حوزه لجستیک ارائه شد.

این پژوهش با رویکرد جامعه شناختی به بررسی تأثیر نابرابری های اقتصادی - اجتماعی بر مشارکت کشاورزان خرده پا در تولید کشاورزی و امنیت غذایی پایدار پرداخته است. با بهره گیری از روش کیفی و رویکرد نظریه زمینه ای اشترواس و کوربین، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۸ نفر از کشاورزان، کارشناسان و مدیران بخش کشاورزی استان اصفهان گردآوری شد. نمونه ها به صورت هدفمند و نظری انتخاب شد و داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها منجر به شناسایی ۳۶۷ مفهوم اولیه، ۲۸ مقوله فرعی و ۹ مقوله اصلی شد. «محرومیت ساختاری چندبعدی» به عنوان مقوله محوری انتخاب شد. بر اساس مدل پارادایمی پژوهش، شرایط علی شامل نابرابری های نهادی، شکاف دیجیتالی و محدودیت دسترسی به منابع و حاشیه نشینی اجتماعی - سیاسی همراه با شرایط زمینه ای نظیر تغییرات اقلیمی، ساختارهای سنتی مالکیت و سیاست های کلان اقتصادی، و نیز شرایط مداخله گر مانند ضعف حمایت های دولتی، نقش واسطه گری و سوداگری و کمبود سرمایه اجتماعی، در شکل گیری و تشدید محرومیت ساختاری چندبعدی نقش دارند. واکنش کشاورزان در قالب مقاومت انطباقی، همیاری محلی و تنوع بخشی معیشتی بروز یافته، اما به دلیل وجود ساختارهای نابرابر، اثربخشی محدودی داشته است. براساس یافته های پژوهش، مدل نظری حاشیه نشینی ساختاری و بازتولید نابرابری به عنوان چارچوب تبیینی نشان می دهد که نابرابری های اقتصادی - اجتماعی صرفاً به عنوان یک مانع نبوده، بلکه مکانیزم هایی ساختاری برای بازتولید حاشیه نشینی هستند که موجب کاهش مشارکت، مهاجرت روستاشهری و تهدید امنیت غذایی پایدار می شوند. پژوهش بر ضرورت اصلاح سیاست های توزیعی، توانمندسازی نهادی و تقویت سرمایه اجتماعی در راستای ارتقای مشارکت کشاورزان و تحقق امنیت غذایی پایدار تأکید دارد.

امروزه بخش مهمی از برنامه ریزی توسعه روستایی به مشارکت و آگاهی زنان نیاز دارد؛ چراکه زنان نقش مهمی در توسعه روستایی ایفا می کنند. به همین منظور هدف پژوهش حاضر، تحلیل نگرش زنان روستایی دهستان کوت عبدالله درزمینه توسعه فعالیت های دامپروری است. جامعه آماری این پژوهش را 1003 خانوار دامدار شهرستان کارون در سال 1403 تشکیل می دهند. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 287 نفر محاسبه شد که از طریق روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها در این پژوهش، پرسش نامه محقق ساخته است. ضریب آلفای کرونباخ به منظور تشخیص شاخص های ترکیبی آن 0.72 به دست آمد. بر اساس تعریف نگرش، سه متغیر مستقل زیرمجموعه نگرش، درک، آگاهی و نگرش با تکیه بر شاخص های فردی اجتماعی و اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت و برای هر مؤلفه نتایجی به دست آمد که در نهایت در چارچوب مفهوم نگرش مورد تحلیل و ارزیابی و نتیجه گیری قرار گرفت. 61 درصد کل نمونه آماری نگرش نسبتاً مثبت تا مثبت به حرفه دامپروری داشتند. مهم ترین انگیزه گرایش به این حرفه عامل اقتصادی و کمک به اقتصاد خانواده بود و مهم ترین عامل در کاهش انگیزه نبود امکانات و سختی و مشقت کار بود. صد درصد بانوان کمبود امکانات و همچنین عدم شرکت در دوره های آموزشی را از عوامل بازدارنده در گسترش حرفه دامپروری می دانستند. بر همین اساس مهم ترین پیشنهاد پژوهش، برنامه ریزی در راستای ارتقاء دانش زنان محدوده مورد مطالعه با برگزاری دوره های آموزشی و ترویجی است.

بحران کم آبی به عنوان یکی از چالش های اساسی عصر حاضر، ابعاد مختلف زندگی بشر را تحت تأثیر قرار داده است. دراین میان، توانمندسازی کشاورزان به عنوان راهکاری مؤثر برای مدیریت پایدار منابع آب مطرح می شود. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر توانمندسازی کشاورزان بر مدیریت پایدار منابع آب با تأکید بر ابعاد پنج گانه توانمندسازی (اعتماد و اطمینان، احساس تأثیرگذاری، شایستگی، خودمختاری و استقلال، و معنی داری) در شهرستان خرم آباد انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی - همبستگی بوده و داده ها با استفاده از پرسش نامه محقق ساخته در سه بخش ویژگی های فردی، شاخص های توانمندسازی و مدیریت آب جمع آوری شد. در این تحقیق، از روش نمونه گیری چندمرحله ای ترکیبی استفاده شد. در مرحله اول، با بهره گیری از نمونه گیری خوشه ای تصادفی، جامعه آماری 12500 نفری کشاورزان به خوشه های همگن جغرافیایی (بر اساس تقسیم بندی روستاها) تقسیم و 10 خوشه به صورت تصادفی تعیین شد. سپس از هر خوشه، 32 کشاورز (جمعاً 320 نفر) با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. در مرحله دوم، به منظور افزایش دقت و کاهش خطای نمونه گیری، از نمونه منتخب، 175 نفر با استفاده از نمونه گیری تصادفی سیستماتیک با فاصله (2 k=) به عنوان نمونه نهایی تحقیق برگزیده شدند. یافته ها نشان داد که همبستگی معنی داری (0.495 r=) بین مؤلفه توانمندسازی و مدیریت پایدار آب وجود دارد. همچنین، حدود 24.5 درصد از تغییرات مدیریت پایدار آب توسط متغیر توانمندسازی تبیین می شود. برگزاری دوره های آموزشی مدیریتی و اجرایی برای توانمندسازی کشاورزان به منظور مدیریت بهینه منابع آبی و تصمیم گیری آگاهانه در مواجهه با بحران های آبی از جمله پیشنهادهای این پژوهش است.

کشت گیاهان دارویی در سال های اخیر به عنوان گزینه ای سازگار با شرایط بومی و اقلیمی ایران، ظرفیت بالایی برای اشتغال زایی و افزایش درآمد روستاییان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش کشت گیاهان دارویی در بخش همایجان شهرستان سپیدان در استان فارس انجام شد. جامعه آماری شامل کشاورزان منطقه مذکور بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۱۵۰ نفر به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. داده ها با پرسش نامه محقق ساخته جمع آوری شد که روایی صوری آن با استفاده از نظرات گروهی از متخصصان حوزه های توسعه روستایی و ترویج کشاورزی تأیید شد. به منظور سنجش پایایی پرسش نامه، مطالعه پیش آهنگ در خارج از محدوده اصلی پژوهش اجرا و ضریب آلفای کرونباخ برای گویه ها بین 0.7 تا 0.89 به دست آمد که بیانگر پایایی قابل قبول آن است. سپس برآورد الگوی تحقیق با استفاده از مدل لاجیت صورت گرفت. نتایج نشان داد که مدل برآورد شده حدود ۵۰ درصد از واریانس پذیرش کشت گیاهان دارویی را تبیین می کند. متغیرهایی مانند سابقه کشاورزی، تأثیرپذیری اجتماعی، عوامل روان شناختی و درون فردی، فعالیت های ترویجی و قصد کشت اثر مثبت و معنی دار داشته درحالی که اندازه زمین اثری منفی نشان داد. نتایج نشان داد که فعالیت های ترویجی بیشترین اثر را بر پذیرش کشاورزان دارد. بر اساس این یافته ها، تقویت آموزش های ترویجی، ارتقای مهارت های فردی و تدوین سیاست های حمایتی جامع می تواند راهکاری مؤثر برای توسعه پایدار کشت گیاهان دارویی در مناطق روستایی باشد.

امنیت غذایی به دسترسی مداوم و بهنگام همه افراد به غذای کافی، سالم و مغذی برای زندگی فعال اشاره دارد و در مناطق روستایی به دلیل وابستگی به منابع طبیعی و محدودیت های زیرساختی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بنابراین این پژوهش با هدف تحلیل مکانی - منطقه ای تاب آوری خانوارهای روستایی شهرستان کرمانشاه در برابر ناامنی غذایی انجام شد. این پژوهش توصیفی - تحلیلی است و داده ها از 239 خانوار روستایی از مجموع 34723 خانوار روستایی در پنج بخش شهرستان کرمانشاه با پرسش نامه محقق ساخته جمع آوری شد. روایی پرسش نامه توسط کارشناسان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (0.71) تأیید شد. تحلیل داده ها با روش تصمیم گیری چندمعیاره ویکور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد. نتایج نشان داد که تاب آوری در بخش های مختلف ناهمگن است؛ به طور مشخص، بخش های ماهیدشت و بیلوار با شاخص های ویکور به ترتیب 0.16 و 0.5 در بعد ثبات و بخش مرکزی با شاخص صفر در سازگاری و 0.39 در تحول، عملکرد بهتری داشتند. در مقابل، بخش های کوزران و فیروزآباد با شاخص های 0.89 و 1 کمترین تاب آوری را نشان دادند که به محدودیت های زیرساختی و وابستگی به کشاورزی دیم نسبت داده می شود. نقشه های GIS مبتنی بر شاخص های ویکور، الگوهای تاب آوری را نمایش دادند. این یافته ها بر ضرورت سیاست گذاری مکان محور برای تقویت زیرساخت های کشاورزی، تنوع بخشی به معیشت و گسترش برنامه های آموزشی تأکید دارند. تحلیل مکانی - منطقه ای با ارزیابی و مقایسه تاب آوری هر بخش، پیشنهادهای سیاستی مکان محور، مانند بهبود زیرساخت ها و آموزش کشاورزی هوشمند و غیره ارائه کرد و چارچوبی برای کاهش ناامنی غذایی و ارتقای تاب آوری خانوارهای روستایی فراهم نمود.

شناسایی الگوی مدیریتی کارآمد برای اداره بهینه سکونتگاه های روستایی جزو عوامل اثرگذار بر فرایند توسعه پایدار روستایی است. دولت ها و نهادهای محلی به عنوان مهم ترین واحدهای شناخته شده با تدوین استراتژی ها و فعالیت های توسعه ای، چارچوب برنامه ریزی و مدیریت لازم را برای توسعه روستایی فراهم می کنند. این امر زمانی ممکن است که بتوان الزامات، نتایج و عوامل موثر بر ارائه الگوی مدیریت محلی مطلوب و مؤلفه های مرتبط با آن را شناسایی نمود. مرور پژوهش های پیشین نشان دهنده خلا چارچوب های موجود در تحلیل عوامل موثر بر الگوی مدیریت محلی در مناطق روستایی است. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی است و هدف از انجام آن، ارائه بخشی از نتایج مطالعات موجود در زمینه مدیریت محلی سکونتگاه های روستایی و تبیین و توسعه یک چارچوب جامع از عوامل مؤثر بر مدیریت محلی در روستاها با تاکید بر روستاهای کوچک و پراکنده است و در این مورد با استفاده از پایگاه داده های معتبر علمی با رویکرد مرور نظام مند و بهره گیری از بیانیه پریزما، ادبیات مرتبط با مؤلفه های موثر الگوی مدیریت محلی روستاها را در بازه زمانی سال های 2000 تا 2024، با استفاده از کلیدواژه های مشخصی چون مدیریت محلی، مدیریت روستایی، الگوی مدیریت روستایی و روستاهای کوچک و پراکنده همچنین استراتژی شفاف و از پیش طراحی شده، از پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی جمع آوری شد. پس از غربالگری و ارزیابی کیفی، تحلیل نهایی روی 80 مطالعه انجام شد. ارزیابی مطالعات حاصل از مرور نظام مند نشان داد ارائه الگوی مدیریت موفق محلی و روستاهای کوچک نیازمند رویکردی جامع و یکپارچه است که در آن تمام عوامل موثر در نظر گرفته شود. این رویکرد باید بر مشارکت فعال روستاییان، حمایت دولت، تقویت نهادهای محلی و استفاده از فناوری های نوین تمرکز کند. یافته های اصلی این تحقیق نشان می دهد که روستاهای کوچک و پراکنده نیز با مشکلات متعددی از جمله پراکندگی جغرافیایی، کمبود زیرساخت ها، عدم تناسب قوانین با شرایط روستایی، ضعف نهادهای محلی، کمبود منابع مالی، مهاجرت روستایی، ضعف مشارکت مردمی، تغییر سبک زندگی و تخریب محیط زیست مواجه هستند. این چالش ها به طور مستقیم بر کیفیت زندگی روستاییان، بهره وری منابع و توسعه پایدار مناطق روستایی تأثیر می گذارند و برای رفع آنها پیشنهاداتی ارائه شده است.

سرمایه های معیشتی یکی از عوامل اثرگذار بر مدیریت منابع خانوارهای روستایی برای دستیابی به پایداری اقتصادی و اجتماعی به شمار می روند. سکونتگاه های روستایی در مناطق خشک و بیابانی به شدت تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و به ویژه پدیده خشکسالی قرار دارند. تاب آوری این سکونتگاه ها در برابر چنین بحران هایی، به میزان دارایی های معیشتی موجود در جامعه بستگی دارد. تحقیق حاضر با هدف شناسایی وضعیت سرمایه های معیشتی و تاب آوری روستایی در سکونتگاه های روستایی شهرستان خوسف در استان خراسان جنوبی انجام شده است. این پژوهش از حیث ماهیت در زمره تحقیقات توصیفی – تحلیلی و از لحاظ هدف در زمره تحقیقات کاربردی به حساب می آید. جامعه آماری پژوهش شامل 30 روستای بالای 50 خانوار شهرستان خوسف با 3820 خانوار بوده است که نمونه مورد مطالعه بر حسب معیارهای طبقات جمعیتی، موقعیت قرارگیری و پراکنش فضایی انتخاب شد. حجم نمونه موردمطالعه در سطح خانوار با استفاده از فرمول کوکران 350 خانوار به دست آمد. مؤلفه سرمایه های معیشتی با 5 شاخص در قالب 45 گویه و مؤلفه تاب آوری با 4 شاخص در قالب 29 گویه از طریق پرسش نامه محقق ساخته مورد سنجش قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان داد که مؤلفه های سرمایه معیشتی و تاب آوری از منظر جامعه محلی در سطح مطلوبی قرار ندارد؛ اما تحلیل همبستگی میان شاخص ها بیانگر همبستگی مثبت و معنی دار بین آن ها است. نتایج تحلیل واریانس نیز حاکی از معنی داری میانگین مؤلفه های اصلی تحقیق در سطوح دهستانی است، به طوری که در مؤلفه سرمایه معیشتی، دهستان قلعه زری با میانگین 2.999 و در مؤلفه تاب آوری، دهستان خوسف با میانگین 3.701 در مقایسه با سایر دهستان ها از وضعیت بهتری برخوردار بوده اند که دلیل ان را باید در شرایط محیط (طبیعی و انسانی) جستجو کرد. علی رغم پایین بودن سطح شاخص های فیزیکی و طبیعی، شاخص سرمایه انسانی از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردار بود. در مؤلفه تاب آوری نیز علی رغم پایین بودن تاب آوری کالبدی و زیست محیطی، شاخص تاب آوری اجتماعی از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردار بوده است.

تغییرات آب و هوایی اثرات منفی بر انسان ها و به ویژه بر جوامع کشاورزی گذاشته است. در این راستا اتخاذ استراتژی های سازگاری با تغییرات اقلیمی، مهمترین راه حل برای کاهش پیامدهای منفی این پدیده به شمار می رود. از این رو، عوامل مؤثر بر انتخاب شیوه های سازگاری با تغییرات آب و هوایی توسط کشاورزان دهستان خیر در شهرستان استهبان در این مطالعه ارزیابی شد. به منظور تبیین اهداف تحقیق، نخست راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم، بررسی و سپس درصد پذیرش هریک از راهبردها تعیین شد. در ادامه عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر پذیرش راهبرد های سازگاری با تغییر اقلیم با استفاده از الگوی پروبیت ترتیبی برآورد شد. نتایج نشان داد که روی آوردن به فعالیت های تولیدی و خدماتی، بالاترین درصد پذیرش (39/7۹ درصد) و کشت بذرهای اصلاح شده (1/17 درصد) کمترین درصد پذیرش را در بین کشاورزان داشته است. همچنین یافته ها حاکی از آن است که متغیرهای تحصیلات سرپرست خانوار، مالکیت زمین، دسترسی به چاه عمیق، اندازه مزرعه، شغل غیر کشاورزی و تنوع محصول، اثر مثبت و معنی داری بر پذیرش استراتژی های تغییر اقلیم دارند. این در حالی است که متغیرهای سن و بعد خانوار، تأثیر معنی داری نشان ندادند. با توجه به تأثیر مثبت فعالیت های خارج از مزرعه و تنوع محصول در مزرعه پیشنهاد می شود که کشاورزان علاوه بر تنوع بخشی به تولیدات کشاورزی، بر سایر فعالیت های غیر کشاورزی نیز به منظور بهبود وضعیت درآمد خود تمرکز نمایند.