محمدرضا نیلی احمدآبادی

مقدمه و اهداف: مطالبات امروزی، پیگیری هم زمان آموزش والدینی از طریق حوزه آندروگوژی (آموزش بزرگ سالان) و حوزه پداگوژی [1] (علم و هنر تربیت) را باعث شده است و در برخی از کشورها، نه تنها از فرصت های آموزش والدینی خانواده محور و مبتنی بر جامعه و یا رسانه محور صرف نظر نشده، بلکه این منابع در چارچوب یک برنامه درسی مدرسه محور توسعه یافته است. در مطالعه ای که توسط آرنتا مرین [2] (2018) با عنوان «بررسی و ارزیابی آموزش والدینی» انجام شده، کارایی بستر آموزشی در دستیابی به اهداف برنامه و متناسب با نیازهای والدین و فرزندان مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعه دیگری تحت عنوان «ارائه آموزش والدینی به نوجوانان: برنامه جامع فرهنگی» در سال 2019 توسط کلبرت [3] در دانشگاه کالیفرنیا انجام شده است که به ارائه اطلاعات والدینی متناسب با شرایط فرهنگی به نوجوانان پرداخته است. این برنامه درسی از طریق پودمان های مختلف و در طی یک سال تحصیلی توسط مددکاران اجتماعی، مربیان آموزش والدینی و مشاوران مدرسه به فراگیران ارائه می شد. محتوا شامل رشد شیرخوار و کودک نوپا، سبک های فرزندپروری، مسائل مرتبط باایمنی، برقراری روابط سالم، اهمیت نقش پدر، مهارت های زندگی، نظم و انضباط، انتظارات فرهنگی پیرامون فرزندپروری، تجارب نامطلوب دوران کودکی، تاب آوری و مراقبت از خود بود. مطالعه برنامه درسی کشورهای مختلف به دلیل پیروی از رویکرد متفکرانه، منظم وجدی در جهت توسعه شایستگی های والدینی مورد اعتناست و می تواند اطلاعات جامعی در حوزه آموزش والدینی به تدوین کنندگان برنامه های درسی در کشور ما ارائه دهد. فرصت استفاده از تجربیات سایر کشورها منطبق با اعتقادات مذهبی، هنجارهای اجتماعی و ارزش های فرهنگی ایرانی-اسلامی می تواند به تحقق اهداف در مواجهه با تقاضاهای رقابتی متناسب با زمان و منابع کمک کند. به دلیل اینکه کیفیت برنامه های درسی موجود در حوزه آموزش والدینی در کشورهای مختلف، متفاوت و فرمول واحدی برای تدوین برنامه آموزشی مطلوب وجود ندارد، آشنایی با این حوزه می تواند ضمن بررسی و مقایسه راهکارهای عملی و اجرایی به تدوین برنامه درسی آموزش والدینی در ایران کمک کند. پژوهش حاضر، باهدف مطالعه تطبیقی برنامه های درسی مرتبط با آموزش والدینی در کشورهای کانادا (بریتیش کلمبیا، انتاریو)، اسکاتلند، آمریکا (ویرجینیا، ایلینوی، میشیگان) و جامائیکا؛ به منظور بهره مندی از تجارب این کشورها انجام شده است. روش: رویکرد مورد استفاده در پژوهش حاضر، کیفی و از نوع مطالعه تطبیقی بوده و شیوه توصیفی-تحلیلی از نوع اسنادی برای آن انتخاب شده است. روش انتخاب کشورها براساس نمونه گیری هدفمند بوده که کشورهای پیشرو و موفق در این حوزه که اسناد کامل تری در این زمینه داشتند بررسی و برنامه های درسی مرتبط با آموزش والدینی این کشورها استخراج شدند. داده های موردنیاز برای پاسخگویی به سؤال پژوهش از طریق بررسی گزارش های تحقیقی و اسناد موجود در سایت های آموزشی کشورهای مورد مطالعه و جستجو در پایگاه های داخلی مانند پرتال جامع علوم انسانی، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و همچنین پایگاه های اطلاعاتی در خارج از کشور از جمله ERIC،Sciencedirect،Springer،Taylor&Francid،Sage،Wiley،Proquest، گردآوری شدند. الگوی مورد استفاده در این زمینه جورج بردی است که دارای چهار مرحله توصیف، تفسیر، مجاورت و مقایسه است (والستروم، آلوونگر و ورمکه، [4] 2018). در حقیقت اسناد کاملاً ساختاریافته آموزش والدینی که دارای عناصر اهداف، محتوای کاملاً مشخص، فعالیت های یاددهی-یادگیری روشن و دستورالعمل های ارزیابی بودند انتخاب و توصیف شدند. درنهایت بعد از مرحله هم جواری، شباهت ها و تفاوت های برنامه درسی کشورهای مذکور در حوزه آموزش والدینی ارزیابی و تجزیه و تحلیل انتقادی گردید. جهت تعیین روایی، از معیارهای روایی رائو وپری [5] (2003) و فرایندهای ساخت یافته جهت ثبت، نوشتن و تفسیر داده ها بهره گیری شد. در محاسبه ضریب پایایی از روش اسکات [6] (2012) استفاده شد و چک لیست کدگذاری در اختیار 5 نفر از متخصصان قرار گرفت و براساس ضریب توافق اسکات 85 درصد برآورد و موردتأیید قرار گرفت. یافته ها: واقعیت این است که تنوع فراوانی در آنچه افراد در نقش خود به عنوان والدین انجام می دهند در فرهنگ های مختلف وجود دارد و درک شیوه های تربیتی مبتنی بر فرهنگ در تعیین عناصر برنامه درسی بسیار کمک کننده است. به عنوان مثال مطالعات کیفی خانواده های آمریکایی نشان می دهد که توصیفات والدین از ویژگی های مطلوب فرزندان، بر احترام و مطاع بودن متمرکز است. به همین دلیل روابط متقابل محترمانه، رشد خودپنداری های مثبت و احترام به دیگران و استفاده از تکنیک های مذاکره مشارکتی و محترمانه در برنامه درسی آموزش والدینی آمریکا تأکید شده است. در کانادا نیز سعی شده برنامه های درسی آموزش والدینی مبتنی بر سرمایه های فرهنگی دانش آموزان طراحی شود تا دارای بیشترین تأثیر بر افکار و رفتار آنها باشد. تقاضا برای دریافت خدمات قابل دسترس متناسب با نیازها، سن و موقعیت خانواده ها در سراسر اسکاتلند نیز وجود دارد [7] به همین سبب در حوزه مراقبت از فرزندان، قدردانی از تنوع فرهنگ ها در اسکاتلند مورد توجه قرار گرفته است. آموزش والدینی در جامائیکا انعطاف پذیری در انتخاب و تعیین موضوعات و استفاده از موضوعات و مثال های مرتبط با زمینه محلی دانش آموزان را در نظر گرفته است. تدوین کنندگان برنامه های درسی می توانند با شناخت باورهای دینی، اخلاقی و معنوی در زمینه آموزش والدینی، مداخلات فرهنگی مناسب و موفقی برای دانش آموزان ایرانی فراهم کنند و از این طریق به ترویج آرمان های اسلامی بپردازند. باتوجه به این باور که اسلام نه تنها یک دین بلکه به مثابه یک شیوه زندگی است (آیت اللهی، 1392) و نقش محوری در شکل دهی به ارزش های اصلی در مورد زندگی خانوادگی دارد؛ بنابراین آموزش والدینی مطابق با دیدگاه اسلامی، به معنای آموزش مطابق با روندهای جهانی نیست. بلکه آماده کردن فراگیران برای وفادار ماندن به این حقیقت است که خداوند مراقب و پرورش دهنده اصلی فرزندان است و والدین به عنوان هموارکنندگان مسیر پرورش می توانند با انجام وظایف خود و توسل به یاری و لطف خداوند، به بهترین نتایج دست یابند (فطریه و مکسوم، [8] 2023).همچنین در این برنامه درسی، حفظ کرامت انسانی فرد و تمرکز بر فطرت پاک الهی فرزند به چشم می خورد. استفاده از تجارب سایر کشورها درزمینه آموزش والدینی و تلاش برای غلبه بر نقطه ضعف های مدل های فرزندپروری سنتی، رایج و جزئی به همراه بهره مندی از دستورالعمل های کل گرایانه دین مبین اسلام می تواند در تدوین برنامه درسی آموزش والدینی نظام جمهوری اسلامی ایران بسیار ارزشمند تلقی گردد (هرماوان، رحمت، عزیز و رمضان، [9] 2023). بحث و نتیجه گیری: طبق نتایج پژوهش، متناسب سازی مطالب از نظر سن و مرحله رشدی دانش آموزان مهم تلقی شده و در اغلب مناطق پشتیبانی از محتوا، ارائه به موقع مطالب، ارائه استاندارد و کنترل شده محتوای آموزشی به عنوان ویژگی های اصلی برنامه درسی آموزش والدینی موردتوجه قرار گرفته است. توجه به اهمیت وظیفه مادری و همسری از دیدگاه اسلام، ذکر ویژگی ها، وظایف و نحوه مدیریت زنان موفق در خانواده، اهمیت تشخیص دادن مزاج افراد خانواده و تهیه غذای مناسب و سالم طبق الگوی طب اسلامی نیز پیشنهاد می گرد (باقری، لطیفی، عبداللهی، 1400). توجه به اهمیت تلاش و تأثیر آن در همه ابعاد زندگی اعم از تربیت فرزند و آخرت اندیشی می تواند به تربیت نسل توحیدی و تعالی خواهی فرزندان کمک کند (حق شناس، جان بزرگی، عرب پور، 1404). بازنگری برنامه های درسی مقاطع مختلف مطابق با نتایج این پژوهش و منطبق با فرهنگ ایرانی اسلامی، به طوری که مؤلفه های لازم برای آموزش والدینی را پوشش قرار دهد از پیشنهادات پژوهش حاضر می باشد. همچنین با توصیه به گردآوری اطلاعات به روز درباره طیف وسیعی از برنامه های آموزش والدینی در سیستم های آموزشی سایر کشورها و کمک به سیاست گذاران و متخصصان تعلیم و تربیت در ایران برای انتخاب برنامه درسی مناسب می تواند در این زمینه مفید واقع گردد.

زمینه و هدف: با توجه به افزایش نیاز دانش آموزان به یادگیری فعال و مبتنی بر تجربه، پژوهش حاضر با رویکرد شبه تجربی به بررسی اثربخشی تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی بر انگیزه دانش آموزان پایه سوم ابتدایی در درس علوم تجربی پرداخته است. روش: این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون–پیگیری و دو گروه آزمایش و کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر پایه سوم یک مدرسه در شاهین شهر (سال تحصیلی 1402–1401) بود که به صورت در دسترس و سپس تصادفی به دو گروه 20نفره تقسیم شدند. گروه آزمایش پنج جلسه آموزش مبتنی بر تجربه (45–60 دقیقه) دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل تحت روش سنتی آموزش دید. ابزار گردآوری داده، پرسش نامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر (1981) با روایی تأییدشده توسط متخصصان و پایایی مورد تأیید (آلفای کرونباخ) بود. تحلیل داده ها با آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (شامل آزمون های شاپیرو–ویلکز، لوین، اُم باکس، اندازه گیری مکرر، لامبدای ویلکز، کرویت موچلی و LSD تعقیبی) در SPSS v.23 انجام گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی تأثیر مثبت و معناداری بر انگیزه تحصیلی (P ≤ 0.01) و همچنین انگیزه درونی و بیرونی دانش آموزان داشته است. نتیجه گیری: این رویکرد با فراهم آوردن فرصت هایی برای مشارکت فعال و تعامل عملی با مفاهیم، درک عمیق تر علوم تجربی را تسهیل کرده و کیفیت یادگیری را در محیط های تجربه محور ارتقا می دهد.

مقدمه: هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگوی آموزش الکترونیکی برای دانش آموزان مقطع ابتدایی دارای بیماری های مزمن نیازمند مراجعه مکرر و بستری در بیمارستان بود روش بررسی: در پژوهش حاضر، برای حصول نتایج از روش تحقیق ترکیبی استفاده شد. ابتدا در بخش کیفی پژوهش با بهره گیری از روش تحلیل محتوای استقرایی، مولفه های الگوی یادگیری الکترونیکی شناسایی و الگو ترسیم شد. جامعه ی آماری در این بخش، تمامی مقالات منتشره مرتبط با موضوع در بازه زمانی 2001 تا 2019 مستخرج از پایگاه های اطلاعات علمی بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند 49 مقاله استخراج و به لحاظ مضمون تحلیل محتوا شد در بخش کمی با بهره گیری از پرسشنامه نظرسنجی، الگوی حاصله اعتباریابی شد. جامعه آماری در این بخش شامل30 نفر از متخصصان در حوزه های تکنولوژی آموزشی، آموزش پزشکی و برنامه ریزی آموزش الکترونیکی بود. یافته ها: ابعاد الگوی یادگیری الکترونیکی با درنظرگرفتن 21 مرحله سیاست گذاری، نیازسنجی، امکان سنجی، تعیین اهداف، تحلیل، طراحی، شخصی سازی، طراحی رابط کاربر، تعیین محتوی، عوامل آموزشی، داربست سازی، تعامل و مشارکت، فناوری، عوامل انگیزشی، عوامل فنی و سازمانی، عوامل حمایتی، بروزرسانی، تولید و اجرا، مدیریت و پشتیبانی، ملاحظات اخلاقی، و ارزشیابی شناسایی شد. نتایج حاصل ازنظرسنجی متخصصان نشان داد که الگوی آموزش الکترونیکی طراحی شده، از اعتبار مناسبی برخوردار است و اثربخشی و کارایی لازم را برای آموزش به دانش آموزان بستری در بیمارستان دارد. نتیجه گیری: برمبنای نتایج حاصله پیشنهاد می شود مسئولان امر از تدابیر و راهکار مناسب یادگیری الکترونیکی برای پیشرفت دروس دانش آموزان بستری در بیمارستان استفاده نمایند.

پژوهش حاضر با هدف ارزشیابی قابلیت استفاده ی اپلیکیشن شاد در یادگیری سیار از دو منظر مکمل «قابلیت استفاده آموزشی» و «قابلیت استفاده رابط کاربری» انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، «آمیخته با طرح تبیینی متوالی» بود. در بخش کمی، روش توصیفی-پیمایشی و همبستگی به کار رفت که جامعه ی آماری آن شامل کلیه ی 276 معلم مقطع ابتدایی شهرستان خلخال (بخش مرکزی) در سال تحصیلی 1404-1403 بود که به روش سرشماری شرکت کردند. در بخش کیفی، جهت تبیین دقیق تر یافته های کمی، مصاحبه هایی با 8 نفر از خبرگان همین جامعه (انتخاب شده به روش هدفمند) انجام شد. ابزار گردآوری داده ها در بخش کمی، پرسشنامه ی استاندارد (CECAM) ناوارو و همکاران (2024) و در بخش کیفی، مصاحبه ی نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، مدل سازی معادلات ساختاری (برای تایید مدل اندازه گیری و آزمون مدل ساختاری) و تحلیل مضمون انجام شد. یافته ها نشان دهنده ی ماهیت دوگانه ی قابلیت استفاده ی شاد است؛ این اپلیکیشن در خرده مقیاس های «طراحی»، «ناوبری» و «سفارشی سازی» (رابط کاربری) و «تعامل اجتماعی» (آموزشی) عملکردی بالاتر از حد متوسط داشت. در مقابل، در خرده مقیاس های «شخصی سازی»، «فعالیت ها»، «چندرسانه ای»، «محتوا» (آموزشی) و «بازخورد» (رابط کاربری) با ضعف های جدی مواجه بود. یافته های کیفی ضمن تأیید نتایج کمی، تبیین کرد که این ضعف ها ریشه در چالش هایی همچون «انعطاف ناپذیری مسیر یادگیری»، «فقدان بازخورد سیستمی و آنی»، «ماهیت منفعل تکالیف»، «فقر زیبایی شناختی» و «ضعف در طراحی پیام» دارد. نتایج نشان می دهد شاد برای تبدیل شدن به ابزار یادگیری مؤثر، نیازمند بازنگری راهبردی در قابلیت های آموزشی است. با توجه به محدودیت نمونه به یک منطقه، تعمیم نتایج به کل کشور باید با احتیاط صورت گیرد.

تفکر طراحی به منزله نوعی مسئله گشایی یادگیرنده- محور و خلاق برای پاسخگویی به مسائل مبهم و پیچیده آموزشی و طرح مسائل نوآورانه در حوزه های آموزشی توانسته است با طراحانه اندیشیدن موجب توسعه نوآوریهای آموزشی، حل مسئله، خلاقیت و ذهن گشودگی توأم با انگیزه شود. ظرفیتهای تفکر طراحی در ارتقای تکنولوژی و طراحی آموزشی، ضرورت ارائه الگوی آموزش آن را برای طراحان آموزشی موجب شده که این مهم هدف اصلی پژوهش حاضر است. در این جستجو، مرور نظام مند پایگاههای اطلاعاتی علمی لاتین اریک، ساینس دایرکت، اسکوپوس، وایلی، الزویر، وب آو ساینس، جی استور، OALib و گوگل اسکالر و نیز پایگاههای ایرانداک، سیویلیکا، مگیران، جهاد دانشگاهی و پژوهشگاه علوم انسانی انجام گرفت. یافته های پژوهشی و مقالات معتبر علمی نمایه شده سالهای1980تا 2021 بررسی و 216 مورد شناسایی شده و در نهایت21 پژوهش برگزیده و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفته است. با بهره گیری از سازنده گرایی اجتماعی و با شناسایی مؤلفه های تفکر طراحی و عوامل مؤثر در طراحی آموزشی آن، الگوی آموزش موردنظر ترسیم شده است. براساس اعتبار الگوی پیشنهادی انتظار می رود که این الگو در آموزش تفکر طراحی به تکنولوژیستهای آموزشی و در بهبود طراحی آموزشی مؤثر باشد.

با تغییر زیست بوم آموزش ها از حضوری به مجازی و آموزش های ترکیبی لازم است؛ نوع ارزشیابی متناسب با این شرایط مورد بازاندیشی قرار گیرد. یکی از مولفه های مهم در آموزش های دانشگاهی توجه به یادگیری های سطح بالا است که نیازمند گذر از آموزش های حافظه محور است و این نگاه نیازمند بازبینی در نوع ارزشیابی خصوصا برای آموزش های مجازی می باشد. هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی ارزشیابی از دانشجویان در آموزش های مجازی با رویکرد ارزشیابی برای یادگیری می باشد. پژوهش با رویکرد ترکیبی و با شیوه تحلیل محتوا استقرایی انجام گرفت. داده ها از منابع معتبر علمی، مصاحبه با متخصصین و با کدگذاری باز، زیرمولفه و مولفه با واحد تحلیل مضمون بدست آمده و با استخراج کدهای باز، زیرمقوله و مقوله اصلی الگو طراحی شد. خروجی این مرحله، تدوین الگوی ارزشیابی از دانشجویان در آموزش های مجازی با رویکرد ارزشیابی برای یادگیری بود. در گام بعد برای اعتبار یابی محتوایی الگو، نسبت اعتبار محتوایی CVR و همچنین شاخص اعتبار محتوایی CVI از لاوشه بررسی شد. مولفه های اصلی الگو عبارتند از: تعیین نوع ارزشیابی براساس هدف آن، تعیین رویکرد، تعیین اهداف برنامه درسی، تحلیل یادگیرندگان، تعیین روش ارزشیابی با توجه به شرایط، تعیین ابزار ارزشیابی، انجام ارزشیابی و تحلیل نتایج، بازخورد و بازنگری و اصلاح.

هدف این پژوهش، تحلیل گفتمان انتقادی مناظرۀ تلویزیونی نامزدهای چهاردهمین دورۀ انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در موضوع آموزش‌وپرورش است. روش پژوهش از نوع کیفی و تحلیل گفتمان است. از بین مناظرات تلویزیونی نامزدهای چهاردهمین دورۀ انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، مناظرۀ دوم که در 31 خرداد 1403 از شبکۀ یک سیما پخش شد، انتخاب شده است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از رویکرد ون‌دایک استفاده شد. این مناظره در سه سطحِ سبک، معنا و استدلال بررسی و در نهایت گزاره‌های اساسی متن مناظره استخراج شده است. همچنین برای روایی‌یابی پژوهش از نظر اساتید و متخصصان دانشگاهی استفاده شده است. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد اصلی‌ترین گزاره‌های مسعود پزشکیان، «بی‌عدالتی آموزشی»، «بی‌ثباتی در مدیریت»، «اهمیت مهارت‌آموزی»؛ اصلی‌ترین گزاره‌های سعید جلیلی «برقراری عدالت آموزشی»، «شناسایی استعداد دانش‌آموزان»، «نیاز به الگو در آموزش‌و‌پرورش»؛ اصلی‌ترین گزاره‌های علیرضا زاکانی «پرورش خلاقیت»، «مهارت‌آموزی»، «آموزش، توانمندی‌های اجتماعی»؛ اصلی‌ترین گزاره‌های محمد‌باقر قالیباف، «بی‌ثباتی در مدیریت»، «تمرکز‌زدایی در آموزش‌وپرورش»، «اهمیت‌دادن به نخبگان»، اصلی‌ترین گزاره‌های امیر‌حسین قاضی‌زاده‌هاشمی، «برقراری عدالت آموزشی»، «کاهش زمان آموزش و تحصیل»، «نیاز به تغییرات جدی در نظام آموزشی» و اصلی‌ترین گزاره‌های مصطفی پور‌محمدی، «تمرکز‌زدایی»، «تغییر نظام آموزش‌وپرورش» و «بودجه» بوده است. گزاره‌های اصلی بر موضوعات کلی تمرکز دارند و موضوعاتی از قبیل تربیت و جذب معلم، برنامه‌های درسی، فضا و تجهیزات و فناوری، پژوهش و ارزشیابی در مناظره بیان نشد. آموزش‌وپرورش به عنوان مهم‌ترین نهاد تربیتی کشور نیاز به دیدگاه وسیع‌تر و جامع‌تری دارد. با توجه به اهمیت مسائل آموزش و پرورش در کشور لازم بود زمان بیشتری به این موضوع اختصاص یابد

هدف این پژوهش، بررسی اثربخشی الگوی سنجش برخط مبتنی بر نظریه ارتباط گرایی در ارتقای یادگیری عمیق دانش آموزان در محیط های آموزش مجازی بود. پژوهش حاضر با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه اجرا شد که در آن ۴۰ دانش آموز پایه هفتم به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت تاثیر الگوی سنجش برخط قرار گرفتند و در نهایت عملکرد و میانگین نمرات آنها در پس آزمون مورد بررسی قرار گرفت. ابزارهای پژوهش شامل آزمون عملکردی و پرسشنامه یادگیری عمیق بودند که روایی و پایایی آن ها پیش تر تأیید شده بود. داده های کمّی با استفاده از آزمون کوواریانس تحلیل شدند و بخش کیفی که مربوط به طراحی الگوی سنجش برخط بود، با تحلیل مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان آموزشی انجام گرفت. نتایج نشان دادند که میانگین نمرات گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (73/13 در برابر 96/10) و ضریب اثر بالا (566/0) اثربخشی مدل را تأیید کرد. همچنین تحلیل کیفی داده ها، منجر به طراحی الگویی با چهار مؤلفه «مربی»، «فراگیر»، «روش ها» و «ابزارها» شد که تعامل میان آن ها یادگیری فرایندی را در حین سنجش ارتقاء می داد. انطباق الگوی طراحی شده با ابعاد یادگیری معنادار طبقه بندی فینک نیز مورد تأیید قرار گرفت. نظر سنجی دانش آموزان، نشان ازواقع گرایانه و منصفانه بودن نمره های کسب شده داشت. یافته ها مؤید آن است که مدل پیشنهادی با بازتعریف نقش های سنتی سنجش، می تواند مبنایی برای تحول در آموزش الکترونیکی و تحقق «سنجش به مثابه یادگیری» باشدکه مهم ترین مشخصه آن، همزمانی فرایند سنجش و تدریس است.

هدف از اجرای پژوهش حاضر، طراحی یادگیری سیار مبتنی بر رویکرد استیم و تعیین تأثیر آن بر یادگیری دانش آموزان در درس ریاضی پایه ششم ابتدایی بود. تحقیق کاربردی و کمی و از نوع شبه آزمایشی در قالب طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش کلیه دانش آموزان پایه ششم ابتدایی شهرستان گرگان در سال تحصیلی 1402-1401 بودند که با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس 70 نفر به عنوان نمونه انتخاب و به تصادف 35 نفر در گروه کنترل و 35 نفر دیگر در گروه آزمایش به جایگزین شدند. جهت گردآوری داده ها کمی از آزمون محقق ساخته استفاده گردید. جهت تحلیل داده های کمی و آزمون فرضیه ها از تحلیل کوواریانس استفاده شد. یافته ها بیانگر آن است که تفاوت بین نمرات پس آزمون در دو گروه آزمایش و کنترل در سطوح یادگیری (تحلیل، ارزشیابی و آفرینش) درس ریاضی معنادار می باشد. بنابراین طراحی یادگیری سیار مبتنی بر رویکرد استیم، بر یادگیری دانش آموزان پایه ششم ابتدایی در درس ریاضی تاثیر دارد.

ادبیات فراوانی در مورد زیبایی شناسی، اصول طراحی بصری و تئوری طراحی گرافیک وجود دارد. اما در مورد روند یادگیری الکترونیکی و دوره های آنلاین از نظر زیبایی شناسی بسیار اندک بحث شده است. یکی از موانع اصلی دستیابی به دانش مورد نیاز در این زمینه عدم درک تعاریف کاربردی و ایده های مفهومی در این حوزه است. استفاده مناسب از مفاهیم زیبایی شناسی می تواند در پذیرش سیستم یادگیری از نظر قابلیت و سهولت استفاده، فراتر رفتن از ویژگی های ابزاری و توجه به ویژگی های غیرابزاری مانند جنبه های عاطفی، زیبایی شناسی و انگیزشی طراحی یادگیری الکترونیکی با توجه به نیازهای یادگیرندگان اثربخش باشد و از یک سو باعث یادگیری و رضایت مندی آنها و ازسوی دیگر باعث افزایش کارایی سیستم آموزش گردد و در نهایت به یک تجربه یادگیری باارزش منجر شود. هرچند تعریف زیبایی شناسی در یادگیری الکترونیکی پیچیده و تاحدی ذهنی است اما می توان گفت شامل ظاهر قابل قبول، رابط بصری جذاب و محتوای منظم و ترکیبی از هر سه عنصراست که تجربه یادگیرنده را افزایش داده و نتایج یادگیری را تقویت می کند و بر کل سیستم تأثیرگذار است. بنابراین هدف پژوهش حاضر تبیین مفاهیم و فرآیند استفاده از زیبایی و زیبایی شناسی بصری برای بهبود تجربه یادگیری الکترونیکی و گسترش دانش زیبایی شناسی بصری در این حوزه با استفاده از روش گستره پژوهی می باشد.

سواد رسانه ای به صورت خودبه خودی در افراد به وجود نمی آید و با سیستم آموزشی منسجم امکان پذیر است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه های آموزش سواد رسانه ای در دوره دوم ابتدایی و اعتباربخشی درونی آن بود. روش این پژوهش آمیخته، از نوع طرح اکتشافی بود. در بخش کیفی برای به دست آوردن الگوی طراحی آموزشی، از تحلیل محتوای استقرایی و در بخش کمی برای اعتباربخشی درونی از نظر متخصصان به روش پیمایشی پرسشنامه ای استفاده شد. جامعه آماری در بخش کیفی، اسناد و منابع مکتوب و در بخش کمی متخصصین در حوزه رسانه، طراحی آموزشی و متخصصین آموزش دوره ابتدایی بودند. انتخاب نمونه ها در هر دو بخش به صورت هدفمند بود در بخش کیفی تحلیل متون از میان تعداد 419 مقاله، طرح پژوهشی و پایان نامه و کتاب، 67 مورد که بیشترین تناسب با هدف این پژوهش داشتند مورد تحلیل قرار گرفتند و در بخش کمی 12 نفر از متخصصین در حوزه رسانه و تکنولوژی آموزشی در دانشگاه ها و موسسات مختلف بودند. طبق تحلیل محتوا، پنج مقوله اصلی شناسایی و الگوی مفهومی آموزش سواد رسانه ای تدوین شد. این مقوله ها شامل: حوزه های سواد رسانه ای، شکل گیری اجتماع اکتشافی، عامل حضور، مهارت های سواد رسانه ای و ارزشیابی آموزشی. نتایج حاصله از اعتباریابی درونی بر اساس نظر متخصصان نشان داده است که الگوی آموزش سوادرسانه ای ارائه شده از اعتبار درونی مطلوبی برخوردار است و اثربخشی لازم را برای آموزش به دانش آموزان دوره دوم مقطع ابتدایی را دارد.

هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتباریابی الگویی برای آموزش کارآفرینی مبتنی بر فناوری برای مربیان رشته علوم تربیتی بوده است. روش پژوهش، آمیخته اکتشافی است. در ابتدا پژوهش کیفی با روش تحلیل محتوای کیفی و مصاحبه نیمه ساختاریافته اجرا شده است. در این بخش، الگوی آموزش کارآفرینی مبتنی بر فناوری طراحی شده است، سپس، در بخش کمّی، اعتبار محتوایی الگو بررسی و در ادامه برای اعتباریابی بیرونی طراحی بسته آموزشی برگرفته از الگو، روش پژوهش کمّی نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل مورد استفاده قرار گرفته است. نمونه پژوهش در بخش کیفی، 11 متخصص در حوزه کارآفرینی آموزشی و طراحی آموزشی بود که به طور هدفمند و مبتنی بر قاعده اشباع نظری انتخاب شده اند. پس از پیاده سازی داده ها، با استفاده از نرم افزار MAXQDA 11 مؤلفه های الگوی آموزشی مشخص شده است. در بخش کمی، با محاسبه روایی محتوایی CVI و همچنین شاخص مناسبت کلی روایی محتوایی S-CVI، الگوی استخراج شده از نظر اعتبار محتوایی مورد تأیید قرار گرفته است. در بخش کمّی 30 دانشجوی رشته علوم تربیتی به صورت تصادفی در گروههای آزمایش و کنترل قرار گرفتند. روش تحلیل شامل فراوانی، میانگین و تحلیل کوواریانس بود که بر این اساس بسته آموزشی برگرفته از الگو، دارای اعتبار بیرونی است.

در سرفصل های درسی مصوب، اهمیت لازم به یادگیری ترکیبی با بهره مندی از فناوری های نوین تاکید نشده و بیشتر از راهبردهای تدریس سنتی یاد می شود. وجود چالش هایی مانند افت تحصیلی در آموزش کاملا مجازی در حین کرونا و از سوی دیگر چالش های تدریس کاملا حضوری مانند منفعل بودن یادگیرنده، ضرورت اجرای یادگیری ترکیبی را در مدارس و دانشگاه ها تایید می نماید. هدف از این تحقیق ارایه چارچوبی برای یادگیری ترکیبی در قالب سرفصل های مصوب است. روش تحقیق، بصورت مرور نظام مند برای انتخاب منابع و تحلیل محتوای آنها با روش استقرایی با واحد تحلیل تم یا مضمون می باشد. با استفاده از برنامه مکس کیودا مضامین باز، محوری و مولفه ای استخراج، دسته بندی و در نهایت چارچوب پیشنهادی برای طراحی سرفصل با رویکرد یادگیری ترکیبی، ارایه گردید. کلمات کلیدی تحقیق عبارتند از یادگیری ترکیبی و سیلابس درسی و کلید واژه های مرتبط با عنوان تحقیق است. پایگاه های اطلاعاتی انتخاب شده با دو زبان انگلیسی و آلمانی عبارتند از: گوگل اسکالر، اریک، الزویر و سای اسپیس از 2020 در منابع خارجی و 1390 در منابع فارسی است. با توجه به منابع و تجارب جهانی پیشنهاد می شود اساتید در یک ترم تحصیلی، حداقل بیست درصد از ساعات آموزشی دروس نظری یا دروس نظری-عملی را براساس مدل های ترکیبی یادگیری معکوس، ایستگاهی، آزمایشگاهی تلفیق شده و پروژه محور تدریس نمایند. به منظور پویا بودن سرفصل ها، ایجاد سامانه در وزارت عتف به منظور اشتراک گذاری آخرین تغییرات براساس نظرات متخصصین، ضروری است.

پژوهش حاضر مطالعه ای کیفی است و به کمک الگوی بردی به بررسی تطبیقی استانداردها و چهارچوب های برنامه درسی علوم تجربی دوره ابتدایی در ایران و پنج کشور سنگاپور، کره جنوبی، ژاپن، قطر و فرانسه پرداخته است. انتخاب این کشورها بر اساس عملکرد آن ها در آزمون بین المللی تیمز در سال های 2015 و 2019 است. سه کشور سنگاپور، کره جنوبی و ژاپن در صدر جدول امتیازات قرار داشتند و از کشورهای هم رده ایران نیز قطر از قاره آسیا و فرانسه از قاره اروپا انتخاب شدند. کشورهای مورد مطالعه دارای نظام آموزشی متنوعی اند و در زمینه تدوین استانداردهای آموزشی و چهارچوب های برنامه درسی ملی، یا پیشگام بوده اند و برنامه های مدونی برای سال های آینده تدوین کرده اند، یا با ایران هم ترازند. نتایج به دست آمده از مطالعات نشان می دهد در حالی که اهداف در کشورهایی مانند سنگاپور و ژاپن کاربردی و شفاف هستند، اهداف مورد انتظار در برنامه درسی علوم تجربی مقطع ابتدایی در ایران، بیشتر ایدئالی و آرمانی است و ارزش های کاربردی برای زندگی روزمره دانش آموزان کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. همچنین یافته ها حاکی از آن است که محتوای درس علوم تجربی در ایران هماهنگ با توسعه علوم و فنّاوری متحول نشده است. علاوه بر این نتایج نشان می دهد که روش های تدریس در کشورهای مختلف متفاوت است؛ در حالی که در سنگاپور، ژاپن و فرانسه از روش های فعال و فراگیر محور استفاده می شود، در ایران تدریس به صورت معلم محور و نیز استفاده از روش های سنتی مطمح نظر است.

تاریخ نقشی اساسی در هویت سازی یک ملت ایفا می کند. پژوهش ها نشان می دهند که درس تاریخ در دوره دوم متوسطه با چالش های متعددی روبه روست. هدف این تحقیق، بررسی میزان انطباق محتوای کتاب های تاریخ دوره متوسطه و سرفصل های دانشگاهی با آموزه های قرآنی در مطالعات تاریخی است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای مضمون محور بوده و فرایند کدگذاری باز و محوری پس از مطالعه اسناد انجام گرفته است. جامعه آماری شامل تفاسیر قرآنی، کتاب های تاریخ آموزش وپرورش، و سرفصل های رشته تاریخ در وزارت علوم بوده است. در بررسی آیات مرتبط با «سیر در زمین» و عبرت گیری از سرنوشت گذشتگان، شش آیه با ساختار نسبتاً مشابه شناسایی شد. جامعه آماری در سطح آموزش وپرورش شامل کتاب های تاریخ پایه های دهم تا دوازدهم و در سطح دانشگاهی شامل سرفصل های رشته تاریخ بوده است. نمونه آماری در بخش تفاسیر چهار تفسیر المیزان، نمونه، تسنیم و نور را دربرمی گیرد؛ در بخش آموزش وپرورش کتاب تاریخ پایه دوازدهم و در بخش دانشگاهی سرفصل کارشناسی ارشد تاریخ بررسی شده است. با توجه به اشتراک مفهومی «سیر در زمین» با «یادگیری سیار»، پژوهشگر منابع مرتبط با یادگیری سیار را نیز مطالعه و در پیشنهادهای خود برای بازنگری محتوای کتب تاریخ از آن بهره گرفته است. یافته ها نشان می دهد که توجه چندانی به اجرای آموزه های قرآنی در کتب درسی و سرفصل های دانشگاهی تاریخ وجود ندارد. بر این اساس، پیشنهاد می شود ضمن توجه به دستورات قرآنی، از ظرفیت های یادگیری سیار مانند فناوری های واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) برای بازنمایی تاریخ گذشتگان بهره گیری شود.

یادگیری در سطح تحلیل کردن از بازده های یادگیری سطح بالا شمرده می شود. ازآنجایی که دانش آموزان در مهارت تحلیل کردن پایین تر از میانگین جهانی قرار دارند پژوهش حاضر به این مهم پرداخته است. تحلیل کردن یکی از پیش نیازهای تشخیص و تصمیم گیری است. هدف پژوهش حاضر استفاده از بازی وارسازی برای ارتقای یادگیری زیست شناسی در سطح تحلیل کردن است. بدین منظور از روش نیمه آزمایشی طرح گروه کنترل نابرابر استفاده شده است. با توجه به هدف پژوهش؛ ابتدا الگوی بازی وارسازی تدوین شده و سپس وبسایت پاپازیست طراحی و در اختیار گروه آزمایش قرار گرفته است. جامعه متشکل از دانش آموزان رشته علوم تجربی پایه دوازدهم داخل کشور بوده است و به صورت نمونه گیری چند مرحله ای خوشه ای نمونه گیری انجام شده است و دو کلاس از یک مدرسه در شهرستان ساوجبلاغ به عنوان گروه کنترل و گروه آزمایش انتخاب شده است. هر کلاس 15 نفر و جمعاً 30 نفر آزمودنی انتخاب شده است. نمرات پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل و گروه آزمایش برای محاسبات آماری استخراج شده است. آزمون فرض با استفاده از تحلیل کواریانس انجام شده که فرضیه پژوهش در سطح 05/0 معنادار بوده است. تجزیه و تحلیل داده نشان داده که تغییرات نمرات در گروه آزمایش ناشی از متغیر آزمایش یعنی بازی وارسازی بوده است. بازی وارسازی باعث تسهیل یادگیری در سطح تحلیل کردن می گردد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی کتاب های درسی متوسطه دوم از نظر میزان توجه به مفاهیم آموزش والدینی و به روش توصیفی از نوع تحلیل محتوای کمّی انجام شد. جامعه پژوهشی شامل کلیه کتاب های درسی دوره متوسطه دوم چاپ سال 1402 بود که با توجه به منطق پژوهش و تمرکز طرح بر مسائل مربوط به خانواده و والدین، کتاب هایامعه شناسی، دین و زندگی و ادبیات فارسی پایه های دهم، یازدهم، دوازدهم و روان شناسی پایه یازدهم به شکل هدفمند به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری سیاهه تحلیل محتوای پژوهشگرساخته بود، به طوری که از طریق مطالعه و بررسی منابع نظری و سوابق پژوهشی، 5 مؤلفه و 17 زیرمؤلفه تعیین شدند. روایی ابزار با استفاده از ارزیابی متخصصان در خصوص مؤلفه های انتخاب شده و با روش اسکات 97/0 به دست آمد و ثبات کدگذاری با روش بررسی مجدد تأیید شد. تحلیل داده های ناشی از روش آنتروپی شانون نشان داد مجموع فراوانی مؤلفه های آموزش والدینی در کتاب های منتخب 121 مورد و توزیع ضریب اهمیت آن به ترتیب در مفاهیم انتقال ارزش های مرتبط با هویت فرهنگی 233/0، مشارکت آگاهانه در رشد کودکان 202/0، مهارت های زندگی 194/0، کارآمدی خانواده 191/0 و بهداشت روانی والدین 179/0 بود. همچنین، ضریب اهمیت در بین دین و زندگی یازدهم 163/0، جامعه شناسی دهم 162/0، دین و زندگی دوازدهم 151/0، دین و زندگی دهم 141/0، ادبیات فارسی دهم 141/0، روان شناسی یازدهم 128/0، ادبیات فارسی دوازدهم 112/0، جامعه شناسی دوازدهم 001/0، ادبیات فارسی یازدهم 0/0 و جامعه شناسی یازدهم 0/0 به دست آمد. نتیجه گیری نشان داد آموزش والدینی یک حوزه مورد غفلت و کم ارزش در برنامه های درسی مدارس ایران است که به صورت متوازن دنبال نشده است. افزایش یا توجه متعادل به مؤلفه های مرتبط با آموزش والدینی در بازنگری کتاب های درسی از جمله پیشنهادهای این مطالعه است.  

پژوهش حاضر با هدف تعیین مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان صورت گرفت. مسأله پژوهش، چیستی مؤلفه های اصلی شایستگی های حرفه ای تکنولوژیست های آموزشی دانشگاه فرهنگیان بود که به روش مرور نظام مند و با استفاده از پروتکل پریزما انجام شد و از بین 162 مقاله، تعداد 58 مقاله وارد پژوهش شد. معیارهای ورود مقاله ها به فرآیند، ارتباط کامل عنوان مقاله با موضوع شایستگی های تکنولوژیست آموزشی، جدید بودن سال انتشار، انتشار بین سال های 2025-2000، اعتبار نشریه و سایت نمایه شده، اعتبار و کافی بودن رفرنس مقاله، میزان ارجاع های داده شده به مقاله، استفاده از روش های صحیح پژوهشی و معیارهای خروج مقاله از فرآیند پژوهش، عدم ارتباط موضوعی، پایین بودن رتبه پژوهشی نشریه، در محدوده مورد نظر نبودن سال انتشار، تکراری بودن موضوع و محتوا، زبان های غیر از فارسی و انگلیسی و نامعتبر بودن روش پژوهش بود. کلمات کلیدی مورد استفاده تکنولوژیست، تکنولوژیست آموزشی، فناوری آموزشی، شایستگی ها و کلمات مرتبط بود. مقاله های پژوهشی منتشر شده در پایگاه های معتبر داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفت. با مطالعه منابع، مقاله ها و کتب واحد تحلیل انتخاب و بررسی شد. محتوای متون مطالعه و کدگذاری گردید، کدها در مرحله اول کدگذاری تعداد 638 کد استخراج و در مرحله دوم، پس از طبقه بندی کدها تعداد 28 زیر مؤلفه و در مرحله سوم 17 مؤلفه اصلی الگو مشخص گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های اصلی شامل شایستگی های مدیریتی، سازمانی، اخلاقی، همکاری، شناختی و ادراکی، علمی، تکنولوژیکی، کاربرد هوش مصنوعی در آموزش، طراحی آموزشی، طراحی محیط های یادگیری، طراحی و تولید محتوا، رسانه های آموزشی، ارزشیابی و بازخورد، آموزش از راه دور، حمایتی، کارآفرینی و بهبود عملکرد می باشد. پیشنهاد گردید این شایستگی ها برای تکنولوژیست های آموزشی و هم چنین دروس مرتبط با تکنولوژی آموزشی در دانشگاه فرهنگیان به کار گرفته شود.

این پژوهش به طراحی و اعتبارسنجی الگویی برای زیبایی شناسی یادگیری الکترونیکی با تمرکز بر تجربه کاربری و حس حضور پرداخته است. روش تحقیق از نوع آمیخته (کمی-کیفی) بود. بخش کیفی، بر اساس روش داده بنیاد، ابتدا منابع و متن های استخراج شده از مصاحبه با صاحب نظران که به شیوه هدفمند انتخاب شده بودند مبتنی بر تبیین مؤلفه های زیبایی شناسی یادگیری الکترونیکی پس از کدگذاری باز، محوری و گزینشی در قالب کدهای محوری علّی، زمینه ای، مداخله گر، راهبردی و پیامدها تحلیل شد. سپس مؤلفه های اصلی استخراج شده و در قالب الگوی مفهومی ارائه گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های زیبایی شناسی در قالب چهار بُعد حضور شناختی، اجتماعی، تدریس و عاطفی قابل دسته بندی است. حضور شناختی شامل درک زیبایی شناسی ویژگی های شخصی، یادگیری مبتنی بر تجربه زیبایی شناسی و گفتگوی تأملی است. حضور اجتماعی شامل: زیبایی شناسی یادگیری اجتماع محور و حمایت از یادگیری گروهی اشاره دارد. حضور عاطفی به تحریک احساسات مثبت و تقویت حس شادی مربوط می شود. درنهایت، زیبایی شناسی تدریس شامل تحلیل، طراحی و سنجش پیامدهای زیبایی شناختی است. در بخش کمی برای تعیین اعتبار الگو، مؤلفه های آن در قالب پرسشنامه تهیه و برای افراد ارسال شد تا اعتبار و پایایی مدل سنجیده شود. برای تعیین اعتبار الگو CVR و CVI و برای پایایی از آلفای کرونباخ سنجیده شد. نمونه پژوهش در این بخش شامل ۲۰ نفر از متخصصان حوزه فن آوری آموزشی بوده است. نتایج نشان داد که الگوی طراحی شده از اعتبار لازم برخوردار است و می تواند به بهبود کیفیت یادگیری الکترونیکی کمک کند.

ظهور فن آوری های پیشرفته همگام با انقلاب صنعتی 4.0 در آموزش عالی، به تدریج مفاهیم جدیدی ازجمله تحول دیجیتال، آموزش دیجیتال و نهایتاً دانشگاه دیجیتال را پدیده آورده است. دانشگاه دیجیتال مفهومی نوظهور و نیازمند تعریف است که می توان از طریق شناسایی ویژگی های آن به شفاف سازی این مفهوم دست یافت؛ بنابراین پژوهش حاضر، باهدف مطالعه و بررسی جامع مبانی نظری دانشگاه دیجیتال از طریق تبیین ویژگی های آن انجام گرفته تا بتوان به فهم و ادراک به مراتب دقیق تری دست یافت و به توسعه مطالعات هم از منظر تئوریک و هم کاربردی پرداخت. به منظور تجزیه وتحلیل جامع مبانی نظری ویژگی های دانشگاه دیجیتال، از روش مرور نظام مند بهره گرفته شد و پس از تعیین سؤال پژوهش و استراتژی جست وجو و غربالگری موارد شناسایی شده، 43 مقاله علمی این حوزه در فاصله سال های 2000 تا 2022 در مبانی نظری مرتبط شناسایی شدند و مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. با مرور نظام مند مبانی نظری و از طریق به کارگیری روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی و مقوله بندی آن ها، هشت ویژگی اکوسیستم و جامعیت، برنامه درسی دیجیتالی، جامعه پذیری، استراتژی های دیجیتالی، تجربه دیجیتالی، پلتفرم محوری، داده محوری، نوآوری و چابکی شناسایی شد که هر بعد شامل مؤلفه های مختلف می باشد که نمایان گر تشابهات و تفاوت های دانشگاه سنتی و دیجیتال است که مورد تأیید خبرگان قرار گرفت. نتایج این پژوهش می تواند راهنمایی برای مؤسسات آموزش عالی باشد تا با ارزیابی و مطابقت ویژگی ها، جایگاه خود را درحرکت به سوی دیجیتالی شدن تعیین کنند و این ویژگی ها را در استراتژی ها و رویکرد کلی مدیریت دانشگاه مدنظر قرار دهند تا امکان رقابت پذیری در شرایط تغییر خواسته های جامعه مدرن فراهم گردد.