مهدی محمدی

مقدمه: رشد و تعالی چندجانبه دانش آموزان در دوران ابتدایی به عنوان هدف اصلی آموزش و پرورش مورد تأکید واقع شده است. در این زمینه تصاویر کتب درسی به عنوان یک ابزار کلیدی و قدرتمند مطرح می شوند که می توانند تأثیرات چشم گیری بر رشد خلاقیت دانش آموزان ابتدایی داشته باشند. هدف: هدف اصلی از انجام این پژوهش، واکاوی جایگاه جلوه های بصری کتب درسی در پرورش خلاقیت دانش آموزان دوره ابتدایی با رویکرد تفسیری انتقادی بوده است. روش: این فراترکیب کیفی با استفاده از روش پنج مرحله ای تفسیری انتقادی دیکسون- وودز و همکاران انجام شده است. تیم فراترکیب متشکل از 15 نفر متخصص برنامه ریزی درسی و یک نفر مسلط به روش پژوهش فراترکیب، با رویکرد تفسیری انتقادی بود. در ابتدا 30 منبع استخراج شدند که با استفاده از الگوی غربال گری و حذف عناوین نامرتبط، چکیده های نامرتبط و سپس متون نامرتبط، نهایتاً 17 منبع پژوهشی مرتبط، مبنای تحلیل قرار گرفت که نتیجه آن استخراج مدل مشتمل بر پنج مضمون سازمان دهنده توسعه یادگیری و بهسازی، توسعه خلاقیت، توسعه مهارت های سوادآموزی، توسعه مهارت های اجتماعی و توسعه مهارت های فردی بود. اعتبار داده ها با استفاده از سه تکنیک اعتبارپذیری، انتقال پذیری و هم سوسازی داده ها و اعتماد به داده ها با هدایت دقیق جریان جمع آوری اطلاعات و هم سوسازی پژوهش گران تائید شد. نتایج: به طور کلی یافته های این مقاله نشان داد که تصویرسازی کتاب دانش آموزان نه تنها یک وسیله برای انتقال مفاهیم و داستان ها به فراگیران است، بلکه یک وسیله توانمند برای ارتقاء فرآیندهای تفکری و خلاقیت در دانش آموزان می باشد. این مولفه ها می توانند تجربه مطالعه کتاب را برای دانش آموزان جذاب تر و نیز پرمفهو

هدف پژوهش حاضر واکاوی دستاوردهای هوش هیجانی دیجیتال در نظام آموزش عالی با رویکرد فراترکیب تفسیری-انتقادی بود. این پژوهش با رویکرد فراترکیب کیفی با استفاده از روش پنج مرحله ای تفسیری انتقادی دیکسون- وودز و همکاران انجام شده است. تیم فراترکیب متشکل از شش نفر متخصص برنامه ریزی درسی و یک نفر مسلط به روش پژوهش فراترکیب، با رویکرد تفسیری انتقادی بود. راهبرد جست وجو در این پژوهش شامل، جست وجو بر مبنای واژگان کلیدی «هوش هیجانی دیجیتال»، «سواد دیجیتال»، «مهارت های دیجیتال» و «آمادگی دیجیتال» در پایگاه های داده الکترونیکی، وب سایت ها، تماس با خبرگان و مراجعه به کتابخانه ها بود. بر این اساس در ابتدا 38 منبع استخراج شدند که با استفاده از الگوی غربال گری و حذف عناوین نامرتبط، چکیده های نامرتبط و سپس متون نامرتبط، نهایتاً 25 منبع پژوهشی مرتبط، مبنای تحلیل قرار گرفت. برای استخراج و ترکیب تفسیری داده ها از روش ترکیب مضامین توماس و هاردن استفاده شده است. یافته ها بیانگر این مطلب هستند که دستاوردهای هوش هیجانی دیجیتال در نظام آموزش عالی را می توان در دو مضمون اصلی دستاوردهای هوش هیجانی دیجیتال برای دانشجو و دستاوردهای هوش هیجانی دیجیتال برای استاد دسته بندی نمود. اعتبار داده ها با استفاده از سه تکنیک اعتبارپذیری، انتقال پذیری و همسوسازی داده ها و اعتماد به داده ها با هدایت دقیق جریان جمع آوری اطلاعات و همسوسازی پژوهشگران تائید شد. در نهایت می توان گفت؛ هوش هیجانی دیجیتال به عنوان مجموعه ای از مهارت های اجتماعی، عاطفی و شناختی، عاملی کلیدی در بهبود عملکرد آموزشی و انطباق پذیری دانشجویان در فضای دیجیتال است. توسعه مهارت های خودتنظیمی، تفکر انتقادی و مدیریت فضای دیجیتال برای اساتید و دانشجویان به عنوان راهکارهای عملیاتی پیشنهاد می شود.

هدف پژوهش بررسی وضعیت موجود برنامه درسی دوره دکتری رشته برنامه درسی دانشگاه شیراز و مقایسه آن با برنامه درسی تعدادی از دانشگاه های برتر دیگر کشورها در این رشته بود. طرح پژوهش توصیفی و از نوع مطالعات تطبیقی است و با روش بردی انجام شد. جامعه آماری دانشگاه ها مجری رشته تحصیلی برنامه درسی در دوره دکتری بود. از میان دانشگاه های مختلف خارج از کشور 6 دانشگاه مطرح با رویکرد هدف مند انتخاب شدند. اسناد و مدارک، جزئیات برنامه درسی و فرایند گذراندن دوره دکتری در دانشگاه های انتخاب شده مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. اطلاعات مورد نیاز از سرفصل دروس برنامه درسی منتشر شده در سایت دانشگاه های منتخب استخراج و در جدول های جداگانه خلاصه و با مقایسه اطلاعات جدول های تهیه شده، شباهت ها و تفاوت های موجود، توصیف، مقایسه و تحلیل شدند. نتایج تحقیق حاکی از وجود تفاوت ها و شباهت هایی در برنامه درسی دانشگاه های مختلف با برنامه درسی دانشگاه شیراز بود. شباهت های موجود در برنامه درسی دانشگاه شیراز با برنامه درسی دیگر دانشگاه ها طول مدت دوره، فرایند مشابه گذراندن دوره، تاکید همزمان بر دو بخش آموزشی و پژوهشی و تفاوت های موجود در برنامه درسی دانشگاه شیراز با دیگر دانشگاه ها مواردی چون: عنوان رشته، نوع تقسیم بندی سرفصل های دوره، عدم توجه کافی به دروس روش شناسی و تحقیق در حوزه برنامه درسی، عدم توجه به درس سمینار و تفاوت در مجموع واحدهای تعیین شده برای دوره دکتری بودند. 

هدف اصلی پژوهش حاضر بحث دربابِ رسالت دانشکده های معماری در قبال جامعه و نشان دادن ضرورت توجه این نهاد به زمینه اجتماعی آن است. بدین ترتیب، پرسش اصلی پژوهش این است که، براساس ماهیت دانش معماری، ضرورت توجه دانشکده معماری به زمینه اجتماعی اش در چیست؟ پژوهش پیش رو، با رویکردی کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، از روش های استدلال منطقی و تحلیل تفسیری در تحلیل داده ها بهره می برد. یافته های پژوهش مدلی نظری از رابطه متقابل معماری و جامعه ارائه می دهد که، براساس آن، معماری دانشی ماهیتاً اجتماعی و زندگی اجتماعی عرصه ای درهم تنیده با نیازهای معمارانه تعریف می شود. این درهم تنیدگی بی توجهیِ دانشکده های معماری را به زمینه اجتماعی خود ناممکن می سازد و ضرورت مسئولیت پذیری این نهادها را در قبال جامعه برجسته می کند. ازاین رو، دانشکده های معماری، به منزله نهادهای اصلی تربیت معماران، ملزم به شناخت و معتبرشناختن معماری مردم، به مثابه سندی از وضعیت معماری جامعه، و تلاش برای ارتقای کیفیت آن هستند.

 هدف مطالعه حاضر طراحی الگوی توسعه هویت حرفه ای دانشجویان مهندسی، در مقام مهندسان بشردوست، است. پژوهش با رویکرد فراترکیب به بررسی جامع موضوع پرداخته و از مدل شش مرحله ای فینفگلد کانت (2018) بهره گرفته است. داده ها را با استفاده از تحلیل محتوای کیفی تحلیل کرده ایم. در مرحله ترکیب یافته ها، 71 کد باز استخراج شد که قابلیت های جهان وطنی، ارزش های اخلاقی دانشجویان، مهارت های تفکر سطح بالا و مهارت های پایه دانشجویان مهندسی را به عنوان پیشایندها؛ طراحی الگوی برنامه درسی در قالب بین المللی کردن برنامه های درسی، طراحی محتوای مبتنی بر رویکرد علمی انسانی، آموزش مهارت های تخصصی و آموزش اخلاق مهندسی را فرایند و درنهایت مسئولیت پذیری در قبال بشر و محیط زیست را پیامدهای توسعه حرفه ای دانشجویان بیان می کند. این مطالعه هویت حرفه ای مهندسی بشردوستانه را فراتر از ابعاد فنی می داند که به دنبال ایجاد تغییرات مثبت و پایدار در جامعه است. این رویکرد، با درنظرگرفتن ابعاد اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و اخلاقی، به دنبال طراحی و اجرای راه حل هایی است تا هم زمان به بهبود کیفیت زندگی، ایجاد برابری و توسعه پایدار جوامع، به ویژه در جوامع محروم، کمک کند.

هدف این پژوهش واکاوی ویژگی های دانش آموزان ساکت، در یادگیری مشارکتی در محیط کلاس درس، است. در این طرح پژوهش از روش فراترکیب کیفی با استفاده از روش هفت مرحله ای ساندلوسکی و باروسو استفاده شده است. ابتدا، با جست وجوی واژه های سکوت دانش آموزان و اصطلاحات مشابه در پایگاه های معتبر لاتین اسکوپوس، اشپرینگر، گوگل اسکالر و فارسی مگیران و نورمگز، 93 مقاله در بازه زمانی 1977 تا 2023م، با رویکرد مرور نظام مند، بررسی و، در نهایت، 32 مقاله مرتبط انتخاب شد. با تجزیه وتحلیل مجموع مطالعات نهایی شده، ابتدا 51 مقوله سکوت دانش آموزان استخراج شدند؛ سپس، با شیوه فراچکیده نویسی و دسته بندی، ده مضمون پایه از ویژگی های دانش آموزان ساکت در دو مضمون سازمان دهنده ویژگی های منفی (مانند بی حوصلگی و پایین بودن آستانه تحمل در کلاس، نشان دادن استرس و اضطراب در هنگام پرسش های معلم، مقاومت در مقابل اصرار به مشارکت در فعالیت های کلاسی، پذیرش و تبعیت از نظرهای سایر دانش آموزان برای پرهیز از چالش) و ویژگی های مثبت (مانند عملکرد عالی در تکالیف و فعالیت های انفرادی، در مقایسه با تکالیف و فعالیت های گروهی، استفاده از روش های نگارشی و طراحی برای نشان دادن شیوه تفکر خود، به جای ارتباط کلامی، علاقه و مشارکت عالی در کلاس های برخط، در مقایسه با کلاس های حضوری) معرفی شدند. مدیران، معلمان و سایر کارکنان می توانند از این مطالعه برای شناسایی دانش آموزان ساکت استفاده کنند و به آن ها کمک کنند نقاط قوت و کاستی های خود را بشناسند و محیطی حمایتی برای آن ها فراهم کنند تا توانایی های ارتباطی خود را توسعه دهند. همچنین، انجام این پژوهش می تواند به توسعه دانش، مهارت و نگرش معلمان، درباره روش های تدریس، کاربرد مواد آموزشی و چگونگی ارتباط با دانش آموزان کمک کند و از این طریق، زمینه اصلاح در روش های تدریس و یادگیری را فراهم می آورند.

خواندن بهتر و درک عمیق متون، نیاز به ‌دقت و یادگیری یک سری مهارت دارد. هدف این پژوهش طراحی مدل توسعه مهارت‌های مطالعه دانشجویان در نظام آموزش عالی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و داده‌ها بر اساس یک طرح پژوهش کیفی از نوع فراترکیب نظریه‌ساز و با استفاده از روش هفت ‌مرحله‌ای Feinberg-Kant (2018)جمع آوری شد. جهت اطمینان و اعتباربخشی به فرایند جستجو و دستیابی به یافته های پژوهش، تیم متخصص شامل سه نفر از متخصصان مدیریت آموزشی و دو نفر متخصص برنامه ریزی درسی، اعضای تیم فراترکیب پژوهش را تشکیل دادند. برای مضمون فراگیر مهارت های مطالعه، کدهای باز در سه کد محوری پیشایندهای فردی و محیطی، فرایندهای فردی، گروهی ومحیطی و پیامدهای فردی، گروهی و محیطی قرار گرفتند و در نهایت بر اساس کدگذاری گزینشی مدل نهایی توسعه مهارت مطالعه ترسیم شد. برای اعتبار یابی یافته های پژوهش از چهار روش اعتباریابی توصیفی، تفسیری، نظری و پراگماتیک استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد برای موفقیت و عملکرد بالای تحصیلی، ابتدا باید عوامل یا پیشایندهای توسعه مهارت مطالعه را فراهم نمود تا فرایندهای مطالعه به درستی شکل گرفته و نهایتا منجر به تقویت تفکر انتقادی، افزایش یادگیری مثبت و کاهش افسردگی، بالاتر رفتن نمرات از طریق یادگیری عمیق در ایجاد نگرش مثبت نسبت به دروس گردد.

هدف اصلی این پژوهش، بررسی الزامات اثربخشی درس کارآموزی رشته های فنی- مهندسی می باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی، در زمره پژوهش های کیفی و از نوع فراترکیب بوده که با استفاده از روش هفت مرحله ای ساندلوسکی و باروسو انجام شده است. منابع گردآوری داده ها، پنج پایگاه داده خارجی و دو پایگاه داده فارسی بوده است. در ابتدا 27 منبع استخراج شدند که با استفاده از الگوی غربال گری و حذف عناوین نامرتبط، چکیده های نامرتبط و سپس متون نامرتبط نهایتاً سیزده منبع پژوهشی مرتبط، مبنای تحلیل قرار گرفت. در این پژوهش شش پایگاه داده به زبان انگلیسی شامل اسکوپوس، امرالد، ساینس دایرکت، اشپیرینگر، وب آف ساینس برای مطالعات خارجی و دو پایگاه داده به زبان فارسی شامل «پایگاه نشریات کشور» و «پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی» انتخاب شدند. برای جست وجوی مقالات در این پایگاه ها از واژه های کلیدی « کارآموزی » ، « فنی- مهندسی » استفاده و مقالات مرتبط در بازه زمانی سال های 2018 تا 2022 جمع آوری گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون انجام شد که نتیجه آن استخراج مدل مشتمل بر سه مضمون سازمان دهنده  نقش فراگیران (توسعه حرفه ای و مسئولیت پذیری)، نقش سازمان های اجتماعی (استانداردسازی فعالیت های آموزش مهندسی و پاسخ به تقاضاهای شغلی) و نقش اساتید (سازماندهی و برنامه ریزی مهندسی و طراحی محیط های واقعی کارآموزی) می باشد. اعتبار داده ها با استفاده از تکنیک های اعتبارپذیری، انتقال پذیری و هم سوسازی داده ها و اعتمادپذیری به داده ها نیز با هدایت دقیق جریان جمع آوری اطلاعات و هم سوسازی پژوهش گران تائید گردید. به طور کلی، نتایج نشان داد که هم دوره کارآموزی و هم تحصیلات دانشگاهی به توسعه مهارت های دانشجویان مهندسی کمک می کند.