سناریوهای آینده تأثیر تحریم های غرب علیه روسیه در بحران اوکراین(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
بحران اوکراین که با تهاجم همه جانبه روسیه در فوریه ۲۰۲۲ تشدید شد، پدیده ای چندبعدی با ریشه های تاریخی، ژئوپلیتیکی و امنیتی است. پرسش این نوشتار این است که تحریم های اتحادیه اروپا و ایالات متحد علیه روسیه در بستر متغیرهای شکل دهنده و تداوم بخش بحران اوکراین، چه جایگاهی داشته است و برای آینده چه سناریوهایی می شود ترسیم کرد؟ برای پاسخ به این پرسش که سرشت آینده پژوهانه نیز دارد، این نوشتار فرضیه آزما نیست، بلکه به دنبال کشف متغیرها و پیشران های مؤثر بر تحریم های اتحادیه اروپا و ایالات متحد علیه روسیه در بحران اوکراین است. در این نوشتار با به کارگرفتن روش آینده پژوهی و تحلیل ساختاری با نرم افزارهای میک مک و سناریوویزارد، جایگاه تحریم های غرب علیه روسیه را در شبکه پیچیده متغیرهای مؤثر بر این بحران واکاوی می کنیم. یافته ها نشان می دهد تحریم ها به تنهایی متغیری مستقل و تعیین کننده نیستند، بلکه در تعامل پویا با دیگر پیشران ها عمل می کنند. از میان ۱۵ متغیر اصلی شناسایی شده، «دورزدن فناوری روسیه» به عنوان متغیر تأثیرگذار اصلی و «انعطاف پذیری مالی روسیه» به عنوان متغیر تنظیمی اساسی شناسایی شدند. همچنین «واکنش چین به تحریم های ثانویه» متغیر دووجهی با ظرفیت بالا برای ایجاد نقاط جدایی در نظام است. براساس این دو متغیر محوری، چهار سناریوی احتمالی «طوفان کامل»، «بن بست راهبردی»، «جهان دوقطبی جدید» و «فروپاشی و هرج ومرج» را ترسیم کردیم. نتیجه کلی نشان می دهد که اثربخشی تحریم ها به شدت وابسته به تعامل آن با عوامل داخلی (مانند تاب آوری اقتصاد روسیه) و خارجی (مانند موضع گیری چین) است و نمی توان آن را به صورت جداگانه تحلیل کرد.