درخت حوزه‌های تخصصی

به دلیل رقابت روزافزون مقاصد گردشگری، توسعه برند مقصد به عنوان یک ابزار استراتژیک در جهان تبدیل شده است. ازاین رو نقش برند را در توسعه و پیشرفت شهری نمی توان انکار کرد. ازاین رو هدف این پژوهش، رتبه بندی مقاصد گردشگری شهر زنجان بر اساس میزان برندینگ بودن آن و تأثیر این برند بر توسعه گردشگری این شهر می باشد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت، توصیفی- تحلیلی بوده و برای گردآوری داده ها از روش کتابخانه ای و مطالعه میدانی و ابزار پرسشنامه استفاده شده است. تعداد 10 مقصد گردشگری مهم زنجان در قالب 7 معیار تاریخی، فرهنگی، نمادین، صرفه اقتصادی، تسهیلات و خدمات، دسترسی و نقش انگیزی مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. برای تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار SPSS، مدل تاپسیس فازی و به منظور رتبه بندی مقاصد گردشگری از نرم افزار TOPSIS FUZZY SOLVER استفاده گردید. نتایج نشان داد که معیارهای تاریخی، دسترسی و نقش انگیزی با مقدار 9 نزدیک ترین مقدار برای راه حل ایده آل می باشد که این نشان دهنده پتانسیل بیشتر این معیارها جهت برند سازی شهر زنجان می باشد. معیارهای فرهنگی، نمادین، اقتصادی و خدمات نیز با مقدار 7 به راه حل ایده آل نزدیک هستند. همچنین نتایج نشان می دهد که درجه اهمیت مقاصد گردشگری شهر زنجان نسبت به یکدیگر از دیدگاه شهروندان زنجانی فاصله زیادی ندارد، به طوری که بازار سنتی زنجان با رتبه اول و با شباهت 5669/0، موزه رختشوی خانه با رتبه دوم و با شباهت 5227/0 و موزه مردان نمکی با رتبه سوم و با شباهت 5188/0 در برند سازی این شهر سهیم بودند.

گردشگری سلامت در دهه های اخیر رشد قابل توجهی داشته است. در این میان، انتخاب مقصد مناسب گردشگری سلامت، نقش مهمی در موفقیت و پایداری این صنعت دارد. استان یزد با برخورداری از جاذبه های طبیعی و درمانی متنوع، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد پایدار گردشگری سلامت دارد. شناسایی و بررسی شاخص های مؤثر بر توسعه پایدار این صنعت می تواند کمک شایانی به برنامه ریزی و مدیریت گردشگری سلامت در استان یزد کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی این شاخص ها و ارائه راهکارهایی برای توسعه پایدار گردشگری سلامت در استان یزد انجام شده است. پژوهش توصیفی پیمایشی است. نمونه آماری پژوهش شامل 78 نفر از گردشگران سلامت استان یزد بودند، که به صورت غیر تصادفی و هدفمند انتخاب و مصاحبه شدند. داده ها و سناریوها با استفاده از تکنیک نگاشت شناختی فازی تحلیل و مدل پژوهش با استفاده از تحلیل شبکه های اجتماعی طراحی شدند. در این راستا، عوامل متعددی دخیل هستند که از این میان عوامل کیفیت خدمات درمانی، افزایش ظرفیت برد مقصد و سیاست گذاری و برنامه ریزی راهبردی به ترتیب بیشترین اهمیت را داشتند؛ زیرا از مرکزیت بیشتری برخوردار بودند. سناریوسازی تأکید کرد که توسعه پایدار مستلزم توجه هم زمان و متوازن به هر سه عامل کلیدی است؛ غفلت از هر یک (حتی با توجه به دو عامل دیگر) منجر به تغییر منفی سایر شاخص ها می شود. نتایج، ضرورت نظارت مستمر بر کیفیت خدمات، سرمایه گذاری در زیرساخت ها/ظرفیت سازی و تدوین برنامه ریزی راهبردی یکپارچه را برای پایداری صنعت گردشگری سلامت یزد نشان می دهد.

در سال های اخیر گردشگری کودک با توجه به اهمیت سنین کودکی و تأثیرات گردشگری بر شکل گیری شخصیت کودکان موردتوجه متخصصان و برنامه ریزان قرارگرفته است. ازاین رو در این پژوهش بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک در شهر رشت به عنوان یکی از مهم ترین مقصدهای گردشگری ایران پرداخته شده است. این تحقیق بر اساس هدف کاربردی، ازنظر روش توصیفی پیمایشی و با استفاده از روش مطالعه میدانی و به شکل مقطعی انجام شد. پژوهش حاضر در دو قسمت کیفی و کمی انجام گردید. به این صورت که در بخش نخست، هدف شناسایی موانع توسعه گردشگری کودک در شهر رشت بوده که به وسیله انجام مصاحبه با تعداد 23 نفر از کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گیلان، کارمندان آژانس های مسافرتی و گردشگران ورودی به شهر رشت تا مرحله اشباع تئوریک انجام شد. داده های حاصله با استفاده از روش بنیانی و در نرم افزار مکس کیودا مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. بودند. در قسمت دوم که هدف بررسی عوامل تأثیرگذار بر توسعه گردشگری کودک بوده، جامعه آماری گردشگران بودند که تعداد 384 نفر از آنان به عنوان نمونه جهت تکمیل پرسشنامه به شکل تصادفی انتخاب شدند. نتایج نشان داد از دیدگاه خبرگان عوامل تأثیرگذار بر گردشگری کودک در شهر رشت تحت 5 دسته عوامل اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، زیست محیطی، مدیریتی و زیرساختی قرار دارند. همچنین از دیدگاه گردشگران نیز مؤلفه های ایمنی و امنیت، مدیریتی، زیرساختی، اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی و فرهنگی از اولویت های دارای اهمیت در گردشگری کودک می باشند.

توسعه سریع و شتابان شهرگرایی در ایران و به ویژه در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ نظیر زاهدان، منجر به بروز چالش هایی در خصوص پایداری سکونتگاه های روستایی و افزایش مشکلات مدیریتی و اجتماعی در این مناطق شده است. یکی از راه های مقابله با این مشکلات، توجه به اصول حکمروایی خوب در این سکونتگاه ها است که می تواند بهبود کیفیت زندگی، پایداری اقتصادی و اجتماعی را در پی داشته باشد. این پژوهش باهدف ارزیابی حکمروایی خوب در روستاهای پیرامون شهر زاهدان و شناسایی مؤلفه های تأثیرگذار در این امر، انجام شده است. روش تحقیق این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی است و از دو مدل تصمیم گیری چندمعیاره TOPSIS و AHP برای سنجش و اولویت بندی معیارها استفاده شده است. در این راستا، داده ها از طریق مقایسات زوجی و تحلیل وزن های مختلف معیارهای اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و حکمرانی خوب در روستاها جمع آوری شدند. نتایج نشان داد که "حکمروایی خوب" با وزن نسبی 426/0 بیشترین اهمیت را در ارزیابی پایداری توسعه روستایی داشته و زیرمعیار "شفافیت" با وزن 416/0، مهم ترین عامل در این زمینه محسوب می شود. سایر معیارها شامل اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی به ترتیب با وزن های 250/0، 178/0 و 146/0 در رتبه های بعدی قرار گرفتند. براساس نتایج تحلیل، روستای گاوداران با امتیاز 85/0 به دلیل مشارکت بالای مردمی و شفافیت در مدیریت، بهترین عملکرد را در میان روستاها داشت. در مقابل، روستای رسول آباد با امتیاز 42/0 در پایین ترین رتبه قرار گرفت و نشان دهنده ضعف در مؤلفه های حکمرانی خوب به ویژه شفافیت و مشارکت اجتماعی بود. این پژوهش بر اهمیت تقویت شفافیت مدیریتی و افزایش مشارکت اجتماعی در روستاها تأکید می کند و بیان می کند که این فرآیند می تواند به طور مستقیم به توسعه پایدار در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی در نواحی پیراشهری منجر شود. این یافته ها می توانند به عنوان مبنای تصمیم گیری برای سیاست گذاران و مدیران محلی در تخصیص منابع و برنامه ریزی های توسعه ای در مناطق روستایی مورد استفاده قرار گیرند و بهبود کیفیت زندگی در این نواحی را تسهیل کنند.

مقدمه : بازاریابی ویدیوئی ابزاری برای تقویت خدمات آنلاین در حوزه کسب و کار به خصوص در بخش گردشگری است. با استفاده از استراتژی های این نوع از سبک بازاریابی می توان بازدیدکنندگان بیشتری را به سایت های گردشگری جذب کرد و باعث گسترش اعتماد و قصد خرید در بین مشتریان شد. با توجه به اهمیت موضوع اعتماد و قصد خرید مشتری، این تحقیق با هدف بررسی تأثیر بازاریابی ویدیوئی بر اعتماد به برند و قصد خرید مشتریان شرکت های خدمات گردشگری انجام شد. داده و روش : پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر بازاریابی ویدیویی شرکت های خدمات مسافرتی و جهانگردی شهر شیراز بر اعتماد به برند و قصد خرید مشتریان با رویکرد توصیفی - تحلیلی انجام شده است. بدین منظور، مدل مفهومی پژوهش براساس مبانی نظری و پیشینه پژوهش طراحی شد. از طریق پرسش نامه، گردآوری اطلاعات مربوط به شاخص های پژوهش (اطلاعات دهنده، سرگرم کننده و ترغیب کننده)، اعتماد به برند و قصد خرید انجام شد. جامعه آماری کلیه گردشگران داخلی هستند که در سال 1402 از شرکت های گردشگری شهر شیراز خرید کرده اند. حجم نمونه براساس رابطه کوکران 384 نفر انتخاب شد. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS و Smart pls صورت گرفت. یافته ها : براساس یافته ها، بین عامل اطلاعات دهنده با ضریب مسیر 18/0 و ترغیب کننده با ضریب مسیر 14/0 بر ارزش بازاریابی ویدیوئی تأثیر مثبت وجود دارد (p<0.05). اما اثر سرگرم کننده بودن ویدیو بر ارزش بازاریابی ویدیوئی با ضریب مسیر 07/0 تأیید نشد (p>0.05). همچنین ضریب مسیر اثر بازاریابی ویدیوئی بر اعتماد به برند برابر با 16/0 و بر قصد خرید برابر با 15/0 محاسبه و تأیید شد (p<0.05). در نهایت، اثر اعتماد به برند با ضریب مسیر 13/0 بر قصد خرید نیز مثبت بود (p<0.05). نتیجه گیری : بازاریابی ویدیوئی یک ابزار مناسب برای تأثیرگذاری بر قصد خرید و افزایش اعتماد گردشگران است. با برنامه ریزی دقیق، استفاده از محتوای شفاف و جذاب، و بهره گیری ویدیوهای مناسب، کسب وکارهای گردشگری می توانند موفقیت بیشتری در جذب و حفظ مشتریان خود داشته باشند.

مقدمه : یکی از موضوعات مهم و اساسی که به طور مداوم باید در جستجوی آن بود، سطح شادی و نشاط شهروندان در محیط های شهری است. نیاز به شادی یکی از مسائل و موضوعات اساسی انسان است و فضاهای شهری نقش مهمی در جذابیت یک شهر و شادی شهروندان دارند. داده و روش : این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش بررسی، از نوع مطالعات توصیفی - تحلیلی و روش جمع آوری اطلاعات نیز به صورت اسنادی و پیمایشی است. جامعه آماری شامل دو دسته شهروندان ساکن شهر اصفهان و کارشناسان است. حجم نمونه برای شهروندان با استفاده فرمول کوکران 384 نفر و برای کارشناسان 40 نفر تعیین شد. برای انتخاب شهروندان از روش نمونه گیری خوشه ای- تصادفی ساده و برای انتخاب کارشناسان از روش نمونه گیری هدفمند بهره گرفته شد. یافته ها : نتایج حاصل از مدل تحلیل عاملی تأییدی نشان داد از بین شاخص های بعد اجتماعی، دو عامل (افزایش امید به زندگی، افزایش ارتباط و تعامل بین همسایگان)، از بین شاخص های بعد اقتصادی دو عامل (بالا رفتن درآمد اقتصادی خانوارها و قیمت زمین و مسکن)، از بین شاخص های بعد کالبدی، دو عامل (ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی و حاشیه نشین و تنوع در مصالح مخصوص نمای ساختمان) و از بین شاخص های محیط زیستی، دو عامل (تقویت پیاده مداری و فضاهای بهینه، افزایش پارک ها و فضاهای سبز شهری با طراحی مناسب) به عنوان مهمترین عوامل مؤثر بر تحقق و دستیابی به شهر شاد در سطح شهر اصفهان شناسایی و معرفی شدند. بعلاوه نتایج نشان دهنده آن است که شهر اصفهان از نظر شاخص های اجتماعی، کالبدی و محیط زیستیِ شهر شاد، در وضعیت نسبتاً مطلوب و از نظر شاخص اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. همچنین بین مناطق 15 گانه شهر اصفهان از حیث برخورداری از شاخص های شهر شاد تفاوت معناداری وجود دارد. مقایسه میانگین های به دست آمده نشان داد بیشترین میانگین مربوط به مناطق شهری 1 و 6 و 5 و کمترین میانگین مربوط به مناطق شهری 14 و 8 و 11 است. نتیجه گیری : با توجه به شناسایی مهمترین عوامل اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و محیط زیستی مؤثر بر تحقق شهر شاد، مدیران شهری می بایست با به کارگیری نظرات کارشناسان و خبرگان در عرصه مدیریتی و تصمیم گیری، زمینه لازم را برای تحقق شاخص های شهر شاد فراهم نمایند.

مقدمه : شکل گیری شهر به عنوان ساختاری اجتماعی و کالبدی به طیف پیچیده ای از این عوامل بستگی دارد. از طرفی این عوامل می توانند دارای ارتباط با یکدیگر، عناصر شهری را ایجاد نمایند. نظریه ساخت یابی یکی از راهبردهایی است که می تواند رابطه بین عاملیت و ساختار را تبیین و نوع ارتباط، محدودیت ها و تا حدی چگونگی این رابطه را تبیین کند. مساله قابل بررسی در این مطالعه، چگونگی ارتباط شهروندان بر ساختار عناصر شهری به عنوان کنش و عاملیت است. این پژوهش باهدف پاسخ به این پرسش که چگونه ذهنیت عامه مردم به عنوان عامل و شکل گیری فضاها و بناهای شهر همدان به عنوان ساختار دارای ارتباط هستند، انجام شده است. داده و روش : تحقیق حاضر بنیادی با روش تحقیق آمیخته از شیوه ی کمی و کیفی است که در مرحله اول بر اساس شیوه کمی، با استفاده از شیوه ی چیدمان فضایی و تطبیق نتایج حاصل از دو نقشه قاجار و معاصر، به شناسایی و منطبق بودن مرکز شهر در هر دو نقشه در هم پیوندترین مسیرها منجر گردید. سپس به بررسی کیفی ساخت و عاملیت مبتنی بر متون، تصاویر و واکاوی میدانی به ارتباط کنش و ساختار بر اساس ذهنیت عامه پرداخته شد. یافته ها : مبتنی بر بخش اول تحلیل ساختار فضایی مسجد جامع و بازار سنتی همدان که در این محدوده قرار دارند برای مطالعه سیر ارتباط عاملیت و ساخت انتخاب شدند. نتایج نشان داد که عاملیت (شهروندان) و ساختار (کالبد عناصر شهر) دارای ارتباط دوطرفه با یکدیگرند. به عبارت دیگر هم عاملان شهر بر ساختار عناصر شهر تاثیر گذارند و هم ساختار بر ایجاد ذهنیت کنشگران که همان شهروندان هستند؛ گرچه میزان این اثرگذاری در این پژوهش قابل اندازه گیری نیست. نتیجه گیری : نتیجه ی حائز اهمیت حاکی از آن است که در مقیاس کلان، ساختار شهر بر عاملیت شهروندان و در مقیاس خرد، عاملیت بر ساختار اثرگذارند.

مقدمه : هدف این پژوهش، گونه شناسی ساختاری مساجد تاریخی شهر کرمان با تأکید بر تعامل میان عوامل اقلیمی و فرهنگی- اجتماعی در شکل گیری سازمان فضایی آن هاست. با توجه به جایگاه مساجد در ساختار کالبدی و اجتماعی شهرهای ایرانی-اسلامی، تحلیل فرم این بناها می تواند راهی برای شناخت بسترهای شکل دهنده معماری بومی باشد. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش دارد تا با رویکردی زمینه گرا و تفسیرمحور، الگوهای فضایی مساجد تاریخی کرمان را طبقه بندی کرده و نسبت آن ها را با شرایط اقلیمی و مؤلفه های فرهنگی- محله ای تبیین کند. داده و روش : روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی و با راهبرد کیفی انجام شده است. گردآوری داده ها به صورت ترکیبی از مطالعات اسنادی، تحلیل نقشه ها و تصاویر هوایی سال ۱۳۳۵، و بررسی های میدانی صورت گرفته است. جامعه آماری شامل کلیه مساجد تاریخی واقع در محدوده حصار قاجاری شهر کرمان است که تا پایان دوره قاجار بنا شده اند. یافته ها : یافته ها نشان داد که الگوی غالب در میان مساجد محله ای کرمان، شبستان ستون دار فاقد میانسرا و گنبدخانه است؛ فرمی ساده، عملکردی و مردمی که بیش از آنکه از اقلیم گرم و خشک منطقه تأثیر پذیرفته باشد، از ساختار اجتماعی محله ها، شیوه های نذر و وقف، و اقتصاد بومی نشأت گرفته است. در مقابل، مساجد شهری مانند مسجد جامع مظفری و مسجد ملک، دارای ساختار چهارایوانی و گنبدخانه اند که با معماری رسمی تطبیق دارند. جهت بررسی اثرات اقلیمی و جغرافیایی و مقایسه با اثرات فرهنگی- اجتماعی، مساجد حوزه اقلیمی همجوار را نیز در مطالعه ای اجمالی از نظر گذراندیم. نتیجه گیری : نشان می دهد که عوامل فرهنگی- اجتماعی، در شکل گیری فرم فضایی مساجد کرمان بر عوامل اقلیمی تقدم داشته اند و معماری این شهر، به ویژه در مقیاس محله ای، نمونه ای شاخص از معماری بومی و مردمی در بافت های تاریخی ایران است.

در بین چالش های زیست محیطی که جامعه جهانی در حال حاضر با آن روبروست، بیابان زایی در صدر قرار دارد از سوی دیگر سایت های متشکل از اشکال بادی یکی از پرطرفدارترین ژئومورفوسایت ها هستند. این میراث عمدتاً برای اهداف توس عه علمی، آموزش ی و گردش گری مورد بهره برداری قرار می گیرند. میراث های زمین شناختی و ژئومورفولوژیکی اغلب به دلیل فعالیت های انسانی، بسیار مستعد تأثیرات منفی و مخرب هستند و به همین دلیل ژئوسایت ها و ژئومورفوسایت های به حفاظت جدی نیاز دارند. ریگ اکبرآباد محصورشده در حاشیه جنوبی دشت مختاران ضمن اینکه از گستره قابل ملاحظه ای برخوردار است به لحاظ ژئومورفولوژیکی از مهم ترین مظاهر فرسایش بادی در این دشت است. تشدید فعالیت های اقتصادی طی دهه های اخیر در نتیجه توسعه فعالیت های زراعی و ایجاد ساختارهای زیربنایی، ژئومورفوسایت ریگ اکبرآباد را در معرض تهدید قرار داده است. در این مقاله داده های ماهواره ای لندست به عنوان اساسی ترین منبع اطلاعاتی بافاصله زمانی 10 سال استفاده شده است. پس از انجام مراحل پیش پردازش در مراحل بعد پوشش طبیعی و کاربری اراضی به روش طبقه بندی نظارت شده و شاخص پوشش گیاهی نرمال شده محاسبه گردید. نهایتاً با انطباق کاربری های استخراج شده طی دوره بررسی میزان گسترش و وضعیت تغییرات انواع کاربری ها در محدوده این ژئومورفوسایت مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته است. بیلان تغییرات رخ داده در منطقه به نفع تغییرات افزایشی کاربری های زراعی است. کاهش معنی دار میانگین شاخص پوشش گیاهی نرمال شده در طول دوره حاکی از افزایش خشک سالی در منطقه است. بااین حال مشاهدات انجام شده در خصوص روند تغییرات مکانی اراضی کشاورزی آبی و نیز وضعیت مکانی کنونی آن ها نشان می دهد که به تدریج این فعالیت ها به سمت حاشیه بیرونی دق گسترش یافته به طوری که در حال حاضر در بسیاری از مناطق دورتر و در قلمرو تپه های ماسه ای فعالیت های کشاورزی انجام می شود. نتایج حاصل شده نشان می دهند که 87/7 درصد از مساحت ریگ اکبرآباد تحت کاربری های زراعی به ویژه زراعت آبی قرارگرفته است. یافته ها، فشارهای فزاینده انسانی بر ژئومورفوسایت ماسه ای را برجسته کرده و بر نیاز مبرم به مدیریت پایدار زمین و استراتژی های حفاظتی در محیط های خشک تأکید می کند.

مناطق شهری به ویژه کلان شهرها با افزایش سطوح نفوذناپذیر، رواناب های ناشی از باران را با حجم زیاد به جای نفوذ در زیرزمین در سطح زمین جاری می سازند و باعث به وجودآمدن مخاطرات شهری از جمله سیلاب های شهری و پیامدهای منفی و جبران ناپذیر ناشی از آن  می شوند. در این بین زیرساخت های سبز شهری به دلیل کم هزینه بودن و ارائه خدمات تنظیمی اکوسیستمی نقش زیادی در کاهش ریسک سیلاب شهری ایفاء می کنند. ازاین رو هدف این پژوهش، ارزیابی خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری تبریز با دوره بازگشت 25 ساله می باشد. در پژوهش حاضر از داده های مربوط به تصاویر ماهواره ای لندست، کاربری اراضی/پوشش اراضی، هواشناسی، جدول بیوفیزیکی، GIS و نرم افزار InVEST استفاده شده است. یافته ها نشان داد که در سال 1363 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگه داشته شده به ترتیب 77/6، 47/5 و 72/4 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری 19/17، 89/13 و 99/11 میلیون دلار، در سال 1381 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، حجم آب جذب و نگه داشته شده، 7، 62/5 و 83/4 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری 08/32، 78/25 و 16/22 میلیون دلار و در سال 1401 در طی بارندگی های 15، 30 و 45 دقیقه ای، 85/7، 15/6 و 20/5 میلیون مترمکعب و میزان منفعت خدمت اکوسیستمی کاهش ریسک سیلاب شهری، 08/56، 96/43 و 14/37 میلیون دلار برای کل محدوده کلان شهر تبریز بوده است. نتایج نشان داد که در پتانسیل جذب و نگهداشت رواناب تبریز، کاربری اراضی/پوشش اراضی در مقایسه با سایر موارد از جمله گروه هیدرولوژیکی خاک نقش بیشتری را داشته است. در کلان شهر تبریز در طی هر سه دوره زمانی مذکور، به ترتیب کاربری های اراضی بایر، اراضی کشاورزی و تراکم مسکونی کم بیشترین میزان جذب و نگهداشت رواناب و کاربری های آب و مرتع کمترین میزان جذب و نگهداشت رواناب را داشته اند. همچنین نتایج نشان داد که در کلان شهر تبریز در طی هر سه دوره زمانی مذکور به ترتیب مناطق 6، 5 و 7 بیشترین میزان جذب و نگهداشت رواناب و مناطق 9 و 8 کمترین میزان جذب و نگهداشت رواناب را داشته اند

عوامل و متغیرهای ژئوپلیتیکی نقش مهمی در روابط بین الملل و مناسبات بین کشورها دارند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و مطالعه میدانی، به دنبال بررسی و تحلیل نقش عوامل ژئوپلیتیکی در روابط ایران و عراق در طی دو دهه گذشته و اولویت بندی آنها است. در بخش مطالعه کتابخانه ای، عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر روابط دو کشور احصاء شد و در مرحله بعد برای اطلاع از میزان تاثیر گذاری این عوامل بر روابط دو کشور، پرسشنامه ای در قالب سه بُعد سیاسی-امنیتی، اقتصادی و فرهنگی تنظیم و در اختیار صاحب نظران ایرانی و عراقی قرار گرفت. برای تحلیل داده های میدانی پژوهش از روش تحلیل عامل تأییدی نوع اول  و برای آزمون استنباطی و آمار توصیفی از نرم افزار SPSS استفاده شده است. نتایج تحلیل عاملی نشان می دهد در بُعد فرهنگی، سه متغیر «وجود اماکن مقدس زیارتی در دو کشور»، « اکثریت جمعیت شیعه در دو کشور ایران و عراق» و «پیاده روی اربعین و پویش های مذهبی مشترک» بیشترین تاثیر را بر بهبود روابط دو کشور داشته اند. همچنین نتایج تحلیل عاملی در بُعد اقتصادی نشان می دهد متغیرهای «حضور گردشگران عراقی در ایران» و « ارتباطات و تعاملات گسترده مرزی و وجود مرز مشترک طولانی بین دو کشور» بیشترین تاثیر را بر بهبود روابط دو کشور داشته و در مقابل، دو متغیر «اختلافات دو کشور درمرزهای آبی  و بهره برداری از منابع مشترک دریایی در خلیج فارس» و «اختلافات هیدروپلیتیکی دو کشور در بهره برداری از رودهای مرزی» در تضعیف روابط دو کشور بیشترین نقش را داشته اند. درنهایت در بُعد سیاسی-امنیتی متغیرهای«احساس تهدید مشترک در مقابل تروریسم و افراط گری مذهبی»،« فروپاشی رژیم بعث و ارتقاء جایگاه سیاسی شیعیان» و«کمک های دفاعی و نظامی ایران به عراق در دوران مبارزه با داعش» بیشترین تاثیر را بر بهبود روابط دو کشور در دو دهه اخیر داشته اند و دو متغیر«رویکرد ً متفاوت دو کشور عراق و ایران در رابطه با آمریکا»  و «اختلاف تاریخی دو کشور در اروند رود (شط العرب)» بر تضعیف روابط دو کشور  موثر بوده اند. از حیث تاثیر گذاری ابعاد سه گانه نیز، یافته های پژوهش نشان می دهد به ترتیب متغیرهای بُعد فرهنگی دارای بیشترین تأثیر، بُعد اقتصادی در رتبه دوم و متغیرهای بُعد سیاسی-امنیتی در رتبه سوم قرار دارند.

خلاء قدرت در قفقاز جنوبی بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی  باعث شکل گیری رقابت بین قدرتهای منطقه ای و فرا منطقه ای شده است. دو کشور ایران و ترکیه با توجه به پیوندهای تاریخی و داشتن مرزهای مشترک، ظرفیت های گسترده در زمینه های انرژی، سیاسی ، فرهنگی و  اقتصادی سعی در نفوذ و بهره برداری در کشورهای این حوزه را دارند. با استقلال سه جمهوری آذربایجان و ارمنستان و گرجستان فرصتهای جدیدی برای ترکیه و ایران برای نفوذ و تاثیرگذاری در این منطقه بوجود آمد. بر پایه واقعیتهای ژئوپلیتیکی دو کشور به این منطقه به عنوان مکمل امنیتی و اقتصادی حساسیت زیادی نشان می دهند. پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی است و داده های پژوهش به صورت کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می دهد، که این دو قدرت منطقه ای به دلیل داشتن پیوستگی های فرهنگی و قومیتی با منطقه قفقازجنوبی، خود را ملزم به ایفای نقش در معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی آن می دانند. در نتیجه وجود چنین دیدگاهی باعث حضور همزمان این دو قدرت منطقه ای در قفقازجنوبی شده و تقابل این دو قدرت منطقه ای را به همراه داشته است.

تغییر نمایه های اقلیمی به خصوص بارش، شناخت مفیدی از روند تغییر شرایط اقلیمی به دست می دهد. منطقه زاگرس جنوبی، با ویژگی های کوهستانی_دشتی و وابستگی بالای فعالیت های کشاورزی و منابع آبی آن به بارش، به طور ویژه نیازمند درک رژیم بارشی و روند تغییرات آن است. این پژوهش با هدف درک روند تغییر بارش با استفاده از هشت نمایه بارش سالانه در 61 ایستگاه با دوره آماری 1978 تا 2020 انجام شد. روند تغییرات با بهره گیری از آزمون ناپارامتری من–کندال استخراج و جهت ارزیابی تغییرات بارش مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد، که در منطقه زاگرس جنوبی، روند تغییرات بارش به ویژه در نمایه تعداد روز بارشی و بدون بارش، اغلب به سمت کاهش بارش و افزایش خشکی است. چنانکه 89 درصد از ایستگاه ها، افزایش در تعداد روز بدون بارش، را نشان داده اند که از این میان 37 درصد از آن ها از نظر آماری معنادار بوده است. همچنین، در بیش از 90 درصد از ایستگاه ها، روند کاهشی در تعداد روزهای بارشی بیش از 0.1 میلی متر مشاهده شد که این روند نیز در 42 درصد از ایستگاه ها معناداری بوده است. بارش های سبک (0.1 تا 10 میلی متر) و متوسط (10 تا 20 میلی متر) در بیشتر نقاط روندی کاهشی دارند. در تعدادی از ایستگاه ها روند افزایشی غیر معنی دار بارش های سنگین و فوق سنگین مشاهده شد، که می تواند بیانگر افزایش رویداد بارشی کوتاه مدت و شدید باشد. درکل می توان گفت ، روند کلی بارش سالانه در بیشتر ایستگاه ها کاهشی بوده و کاهش در بیشینه بارش 24 ساعته نیز در 80 درصد ایستگاه ها مشاهده شد. این نتایج حاکی از تغییرات جدی در الگوی بارش منطقه و افزایش احتمال بروز خشکسالی و سیلاب ناگهانی است که مدیریت مؤثر منابع آبی به هدف کاهش خسارات محتمل در این منطقه را ضروری می سازد.

پوشش گیاهی به عنوان شاخصی حساس از سلامت اکوسیستم های کوهستانی، مستلزم پایش دقیق با رویکردهای چندبعدی است و به همین دلیل، بررسی پوشش گیاهی استان آذرب ایجان شرقی به دلیل قرارگیری در گره گاه کوهستانی شمال غرب کشور از اهمیت بسزایی برخودار است. لذا در پژوهش حاضر، روند زمانی- مکانی پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی در بازه زمانی 24 ساله از 2000 تا 2024 میلادی با استفاده از یک چارچوب ترکیبی مبتنی بر داده های ماهواره ای MODIS و چهار روش آماری-فضایی تحلیل شد که عبارتند از: (1) شاخص NDVI به عنوان معیار کمّی پوشش گیاهی، (2) رگرسیون وزنی جغرافیایی (GWR) برای مدل سازی رابطه غیریکنواخت ارتفاع و پوشش گیاهی، (3) تحلیل مؤلفه های اصلی (PCA) برای شناسایی الگوهای زمانی ماهانه و (4) آزمون کولموگروف-اسمیرنف (K-S) برای ارزیابی نرمال بودن توزیع NDVI. یافته ها نشان داد که بیشترین تراکم پوشش گیاهی در مناطق شمالی استان در منطقه ارسباران، ارس، ورزقان، کوه های قازان داغی و قندرات باشی واقع شده است و کمترین تراکم آن نیز در بخش های غربی و مرکزی استان متمرکز شده است. همچنین مدل رگرسیون وزن دار جغرافیایی با ضریب تعیین 76 درصد، کفایت و دقت بالای مدل در پیش بینی پوشش گیاهی استان را تایید و ناهمگونی رابطه ارتفاع-پوشش گیاهی را در سطح استان آشکار ساخت. نتایج تحلیل مولفه اصلی نشان داد که مدل های برآوردی با 49/93 درصد از واریانس کل، 3 گروه اکولوژیک از پوشش گیاهی در طی سال بازشناسایی کردند که عبارتند از: ماه های ژوئن، جولای، آگوست و سپتامبر(تراکم بالای پوشش گیاهی)؛ ماه های ژانویه، فوریه، مارس و می(تراکم متوسط) و ماه های اکتبر، نوامبر و دسامبر(تراکم اندک و ضعیف). در این میان، ماه ژوئن بیش ترین تراکم پوشش گیاهی را به دلیل اوج گستره پوشش گیاهی در باغات و مزارع استان و افزایش کشت بهاره به خود اختصاص داده است. همچنین نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنف حاکی از این است که در ماه های ژوئن، جولای و آگوست پوشش گیاهی استان آذربایجان شرقی دارای توزیع نرمال و در ماه سپتامبر، پوشش گیاهی دارای توزیع غیرنرمال می باشد.

خشکسالی یکی از مهم ترین مخاطرات اقلیمی با اثرات گسترده بر منابع آب، کشاورزی و معیشت جوامع است. درک الگوی زمانی و فصلی آن در مناطق حساس، به ویژه در اقلیم های ناپایدار، از اهمیت زیادی برخوردار است. هدف این پژوهش، بررسی و مقایسه روند ماهانه، فصلی و سالانه شاخص های خشکسالی SPI و SPEI در استان گلستان طی بازه بلندمدت ۱۹۵۰ تا ۲۰۲۴ و تحلیل تفاوت های ساختاری آن ها در بازتاب شرایط رطوبتی منطقه می باشد. در این مطالعه، داده های بارش و تبخیر و تعرق پتانسیل با تفکیک مکانی 0.1×0.1 درجه از پایگاه ERA5 اخذ و سپس روند و نوسانات ماهانه، فصلی و سالاته این شاخص ها با روش درون یابی IDW و Hotspot با Arcmap برآورد، ترسیم و مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که شاخص SPI در فصل بهار و اوایل تابستان با کاهش چشمگیری مواجه شده و مقادیر آن در برخی ماه ها به کمتر از ۳- رسیده است. در مقابل، شاخص SPEI نوسانات متعادل تری حول مقدار صفر نشان داده است. این تفاوت حاکی از آن است که شاخص SPEI با در نظر گرفتن مؤلفه های حرارتی، تحلیل دقیق تری از وضعیت رطوبتی منطقه ارائه می دهد. یافته ها بیانگر آن است که استفاده توأم از شاخص های SPI و SPEI می تواند در پایش و تحلیل جامع تر خشکسالی مؤثر واقع شود. همچنین پیشنهاد می گردد بررسی این شاخص ها در مقیاس های محلی و با در نظر گرفتن سایر عوامل محیطی پیگیری شود.

مقاله حاضر به بررسی کَده نام های روستایی مرتبط با پدیده های طبیعی در شهرستان بیرجند می پردازد و نقش عوامل جغرافیایی، زبانی و تاریخی را در شکل گیری و تحول این نام ها تحلیل می کند. کده نام ها به عنوان میراث زبانی و فرهنگی، حامل اطلاعات ارزشمندی درباره هویت، تاریخ و تعامل انسان با محیط طبیعی اند و در مناطق روستایی و پیراشهری، به دلیل قدمت و ثبات بیشتر اسامی، لایه های عمیق تری از فرهنگ، تاریخ و جغرافیا را منعکس می کنند. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و میدانی، جای نام های روستایی را براساس عناصر تشکیل دهنده طبیعی آن ها به پنج گروه آب جای نام، شیب جای نام، گیاه جای نام، جانور جای نام و کیهان جای نام تقسیم بندی و تحلیل می کند. آب جای نام ها به وجود منابع آبی و اهمیت آب در منطقه اشاره دارند و سایر گروه ها نیز بازتاب دهنده ویژگی های توپوگرافی، پوشش گیاهی، حیات وحش و باورهای کیهانی ساکنان هستند. یافته ها نشان می دهد که در نام گذاری روستاها، منابع طبیعی به ویژه آب، جایگاهی محوری دارند؛ چراکه آب اساسی ترین عامل شکل گیری سکونت گاه هاست. همچنین، بسامد بالای واژه های مرتبط با آب در نام روستاهای خراسان جنوبی، بیانگر اهمیت و تقدس آن در زندگانی و فرهنگ مردمان این دیار است. تحلیل ریشه شناختی و زبان شناختی نام ها، علاوه بر روشن سازی ارتباط انسان با طبیعت، می تواند در حفظ و احیای زبان های کهن، گویش های محلی و حفاظت از میراث فرهنگی منطقه مؤثر نیز باشد؛ چراکه بسیاری از نام های روستایی در این استان ریشه در زبان های فارسی باستان و میانه دارند.

این پژوهش باهدف کلی واکاوی اثر نگرش گردشگران روستایی نسبت به غذای محلی در تصویر مقصد گردشگری با تأکید بر توسعه فضای پیراشهری شهرستان شوشتر انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی گردشگران مناطق روستایی شهرستان شوشتر بود. با استفاده جدول کرجسی و مورگان 385 نفر از گردشگران روستایی با روش نمونه گیری تصادفی برای مطالعه انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه ای بود که روایی آن توسط پانل متخصصان و پایایی آن توسط ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تائید شد. تجزیه وتحلیل داده ها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی توسط نرم افزار SPSS و Smart PLS انجام شد. نتایج نشان داد که متغیرهای تجربه فرهنگی، ارزش عاطفی یا احساسی، روابط بین فردی، نگرانی های مرتبط با سلامتی تأثیر معنی داری بر نگرش گردشگران نسبت به غذای محلی دارد و درمجموع توانسته اند حدود 6/48 درصد از واریانس نگرش به غذای محلی را تبیین کنند. همچنین نتایج نشان داد که نگرش مثبت به غذاهای محلی تأثیر معناداری بر تصویر ذهنی گردشگران از مقصد دارد و توانسته است 8/41 درصد از واریانس تصویر مقصد را توضیح دهد. به طورکلی نتایج این پژوهش می تواند ضمن کاهش خلأ موجود در ادبیات نظری تحقیق می تواند به سیاست گذاران این حوزه کمک کند می تواند به ترویج غذای سالم و اقتصاد جوامع محلی کمک کند.

شهرنشینی سریع و افزایش جمعیت در شهرهای درحال توسعه، چالش های جدی برای سلامت انسان و پایداری محیط شهری ایجاد کرده است. مفهوم زیست پذیری شهری و ارتباط آن با شهر سالم به عنوان چارچوبی برای ارتقای کیفیت زندگی، رفاه و عدالت اجتماعی اهمیت یافته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی پیشران های کلیدی زیست پذیری در شهر قائم شهر و ارائه چارچوب راهبردی برای تحقق شهر سالم انجام شد. روش تحقیق آمیخته و توصیفی _ تحلیلی بوده و جامعه آماری شامل 30 کارشناس و مدیر شهری با نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شد. داده ها از طریق پرسشنامه تخصصی و مصاحبه عمیق جمع آوری و روایی و پایایی ابزار با شاخص CVR و آزمون مجدد تأیید شد. یافته های کمی نشان داد از میان ۱۳ پیشران زیست پذیری، خدمات تفریحی و فرهنگی (میانگین ۸٫۷) و شاخص های نهادی _ مدیریتی (میانگین ۸٫۴) بیشترین اهمیت را دارند، درحالی که خدمات بهداشتی (۸٫۲) و دسترسی به کالاهای مصرفی (۷٫۹) در رده های بعدی قرار گرفتند. شاخص های زیرساخت حمل ونقل و فضای سبز شهری (۷٫۵ و ۷٫۳) اثر متوسط داشتند و شاخص مسکن کمترین اثر را (۶٫۰) نشان داد. تحلیل MICMAC حاکی از نقش اهرمی شاخص های نهادی-مدیریتی و نقش بنیادین شاخص های کالبدی _ محیطی بود. یافته های کیفی نشان دادند که شاخص های اجتماعی و فرهنگی، مانند مشارکت شهروندان، سرمایه اجتماعی و کیفیت فضاهای عمومی، نقش اثرگذار غیرمستقیم بر سایر شاخص ها دارند و کم توجهی به آن ها می تواند اثر مثبت سایر پیشران ها را محدود کند. هماهنگی میان زیرساخت ها، خدمات شهری و حکمرانی به عنوان عامل کلیدی ارتقای زیست پذیری و تحقق شهر سالم برجسته شد. پژوهش چارچوب شبکه ای و سلسله مراتبی پیشران ها را ارائه کرده و نشان می دهد ترکیب مدیریت هوشمند، سیاست گذاری میان بخشی و توجه هم زمان به شاخص های بنیادین و اهرمی مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهری و توسعه پایدار را تسهیل می کند و می تواند راهنمای علمی و عملی برای تصمیم گیری راهبردی در شهرهای درحال توسعه ایران باشد.

آلودگی اکوسیستم های آبی با فلزات سنگین یکی از مهم ترین نگرانی های زیست محیطی است، زیرا این عناصر از طریق تجمع زیستی در بافت آبزیان می توانند وارد بدن انسان شوند. این مطالعه غلظت کادمیوم، جیوه، سرب و روی را در بافت های کبد و عضله ماهی شوریده ( Otolithes ruber ) جمع آوری شده از چابهار (اسکله تیس) و بندرعباس ارزیابی کرد. شصت نمونه ماهی (30 نمونه در هر محل) با استفاده از روش جذب اتمی (ICP-OES) مورد بررسی قرار گرفتند. غلظت فلزات در نمونه های چابهار بالاتر بود و بافت های کبد تجمع بیشتری نسبت به عضله نشان دادند. میانگین غلظت جیوه در کبد و عضله نمونه های چابهار به ترتیب 026/0±098/0 و 019/0±097/0 و در نمونه های بندرعباس 019/0±045/0 و 012/0±034/0 میکروگرم بر گرم بود (p>0.05). غلظت سرب در کبد و عضله نمونه های چابهار (0.27±0.56 و 0.10±0.48) به طور معنی داری بالاتر از غلظت آن در نمونه های بندرعباس 0.02±0.041 و 0.01±0.030 میکروگرم بر گرم بود (p<0.05). غلظت کادمیوم در کبد و عضله نمونه های چابهار (0.35±0.80 و 0.12±0.63) نیز از غلظت آن در نمونه های بندرعباس ( 0.03±0.07 و 0.05±0.02) میکروگرم بر گرم بیشتر بود (p<0.05). غلظت روی در کبد و عضله چابهار به ترتیب 97.90±10.17 و 7.04±24.22 میکروگرم بر گرم بود. مقادیر تخمینی مصرف روزانه (EDI) برای همه فلزات کمتر از آستانه مصرف روزانه قابل تحمل (TDI) بود. ولی میانگین غلظت کادمیوم در عضله نمونه های چابهار از حد مجاز تعیین شده توسطFAO، WHOو MAFF فراتر رفت. مقادیر THQ (نسبت خطر هدف) و THQ کل برای همه فلزات کمتر از 1 بود که نشان دهنده خطر غیر سرطان زایی پایین است. مقدار خطر سرطان (CR) برای جیوه در چابهار از آستانه قابل قبول (>10⁻⁴) فراتر رفت که نشان دهنده خطر بالقوه سرطان زایی ناشی از مصرف طولانی مدت است. نظارت مداوم بر محیط زیست موجودات آبزی در چابهار برای کاهش خطرات سلامتی مرتبط با قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین از طریق مصرف غذاهای دریایی توصیه می شود.

فضاهای عمومی شهری به عنوان عرصه های کلیدی تعاملات اجتماعی، نقش مهمی در شکل گیری هویت جمعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند، اما ابعاد رفتاری کاربران و الگوهای فاصله گذاری میان فردی در مطالعات ایران کمتر بررسی شده است. این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش که «الگوهای فاصله گذاری میان فردی در میدان نقش جهان اصفهان چگونه شکل می گیرند و در بازه های زمانی مختلف چه تغییراتی دارند؟» انجام شد. روش پژوهش ترکیبی کیفی کمی و مبتنی بر مشاهده مستقیم غیرمداخله گر بود. داده ها در سه نوع روز (کاری، نزدیک تعطیل و تعطیل) و سه بازه زمانی (صبح، عصر و شب) از کاربران شامل شهروندان و گردشگران جمع آوری و با چک لیست متغیرهایی مانند نوع فعالیت، ترکیب اجتماعی، فاصله میان فردی، طبق مدل هال، تراکم و شرایط محیطی ثبت شد. تحلیل کمی با آمار توصیفی و تحلیل کیفی با تفسیر نقشه های رفتاری و یادداشت های محیطی انجام شد. یافته ها نشان داد که الگوهای فاصله گذاری تحت تأثیر نوع روز، تراکم جمعیت و ویژگی های کالبدی فضا تغییر می کنند، در روزهای کاری فاصله های اجتماعی و عمومی غالب اند، درحالی که در روزهای تعطیل و شب ها فاصله های شخصی و صمیمی افزایش می یابند. کاربران با انتخاب موقعیت های مشخص قلمروهای موقت و نیمه خصوصی ایجاد می کنند و عناصر محیطی مانند نور، سایه و مبلمان رفتار میان فردی را تنظیم می کنند. این نتایج ضمن تأیید مدل هال، ضرورت بومی سازی آن در بستر فرهنگی و اقلیمی ایران و ارائه چهارچوبی کاربردی برای طراحی انسان محور فضاهای عمومی تاریخی را نشان می دهد.