جمیله قائی پاشا

شهرنشینی سریع و افزایش جمعیت در شهرهای درحال توسعه، چالش های جدی برای سلامت انسان و پایداری محیط شهری ایجاد کرده است. مفهوم زیست پذیری شهری و ارتباط آن با شهر سالم به عنوان چارچوبی برای ارتقای کیفیت زندگی، رفاه و عدالت اجتماعی اهمیت یافته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی پیشران های کلیدی زیست پذیری در شهر قائم شهر و ارائه چارچوب راهبردی برای تحقق شهر سالم انجام شد. روش تحقیق آمیخته و توصیفی _ تحلیلی بوده و جامعه آماری شامل 30 کارشناس و مدیر شهری با نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شد. داده ها از طریق پرسشنامه تخصصی و مصاحبه عمیق جمع آوری و روایی و پایایی ابزار با شاخص CVR و آزمون مجدد تأیید شد. یافته های کمی نشان داد از میان ۱۳ پیشران زیست پذیری، خدمات تفریحی و فرهنگی (میانگین ۸٫۷) و شاخص های نهادی _ مدیریتی (میانگین ۸٫۴) بیشترین اهمیت را دارند، درحالی که خدمات بهداشتی (۸٫۲) و دسترسی به کالاهای مصرفی (۷٫۹) در رده های بعدی قرار گرفتند. شاخص های زیرساخت حمل ونقل و فضای سبز شهری (۷٫۵ و ۷٫۳) اثر متوسط داشتند و شاخص مسکن کمترین اثر را (۶٫۰) نشان داد. تحلیل MICMAC حاکی از نقش اهرمی شاخص های نهادی-مدیریتی و نقش بنیادین شاخص های کالبدی _ محیطی بود. یافته های کیفی نشان دادند که شاخص های اجتماعی و فرهنگی، مانند مشارکت شهروندان، سرمایه اجتماعی و کیفیت فضاهای عمومی، نقش اثرگذار غیرمستقیم بر سایر شاخص ها دارند و کم توجهی به آن ها می تواند اثر مثبت سایر پیشران ها را محدود کند. هماهنگی میان زیرساخت ها، خدمات شهری و حکمرانی به عنوان عامل کلیدی ارتقای زیست پذیری و تحقق شهر سالم برجسته شد. پژوهش چارچوب شبکه ای و سلسله مراتبی پیشران ها را ارائه کرده و نشان می دهد ترکیب مدیریت هوشمند، سیاست گذاری میان بخشی و توجه هم زمان به شاخص های بنیادین و اهرمی مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهری و توسعه پایدار را تسهیل می کند و می تواند راهنمای علمی و عملی برای تصمیم گیری راهبردی در شهرهای درحال توسعه ایران باشد.