پژوهشنامه جغرافیای انتظامی

زمینه و هدف: بحران های محیط زیستی، به ویژه کم آبی، در سال های اخیر به یکی از مسائل مهم امنیتی تبدیل شده است. شناسایی عوامل و پیامدهای این بحران برای پیشگیری از تبدیل آن به یک معضل امنیتی گسترده ضروری است. این پژوهش با تمرکز بر ناآرامی های اجتماعی، به بررسی پیامدهای انتظامی-امنیتی بحران کم آبی می پردازد. روش پژوهش: پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت داده ها، کیفی و توصیفی-تحلیلی است. داده ها از 17 مشارکت کننده به صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع اطلاعات گردآوری شد. روش جمع آوری اطلاعات شامل فیش برداری اسنادی، مصاحبه نیمه ساختاریافته و تحلیل مضمون بود. همچنین، داده های آماری و نقشه های ناآرامی های ناشی از بحران آب از سازمان های مربوطه و فراجا گردآوری و با استفاده از نرم افزار ARC GIS تحلیل شد. یافته ها: بحران آب تحت تأثیر عوامل انسانی و طبیعی بوده و روند تخلیه روستاها بین سال های 1394 تا 1400 افزایش داشته است. بررسی نقشه های خشکسالی با شاخص SPI و تحلیل تجمعات اعتراضی بین سال های 1397 تا 1402 نشان می دهد که تنش های آبی و ناآرامی های ناشی از آن روند صعودی داشته اند. در سال 1402، گستره مناطق بحرانی به بیشترین میزان رسیده و تنها 67/3 درصد از مساحت استان در وضعیت غیر بحرانی قرار دارد. نتیجه گیری: افزایش مساحت مناطق بحرانی و تعداد شهرها و روستاهای درگیر بحران، به تشدید ناآرامی ها و چالش های امنیتی منجر شده است. برای مدیریت این بحران، باید از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه تغییر رویکرد داده و پایش تحولات آبی و تدوین راهبردهای پیشگیرانه در اولویت قرار گیرد.

زمینه و هدف: رشد شهرنشینی و افزایش ناامنی های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در شهرهای مرزی، بررسی عوامل مؤثر بر امنیت و ارائه راهکارهایی برای تقویت آن را ضروری ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر شاخص های امنیت مرزی بر توسعه پایدار منطقه ای در شهر ارومیه انجام شده است. روش پژوهش: این تحقیق از نوع توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل شهروندان مناطق مرزی استان آذربایجان غربی (اشنویه: 39,801 نفر، پیرانشهر: 91,515 نفر و سردشت: 46,412 نفر) بوده که بر اساس فرمول کوکران، 150 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. پایایی ابزار تحقیق با آلفای کرونباخ 78 درصد تأیید شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS و مدل SWOT تجزیه وتحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که میزان امنیت اقتصادی از 0.549 به 0.505 کاهش یافته و امنیت سیاسی بیشترین نگرانی را برای شهروندان ایجاد کرده است. همچنین امنیت محیطی از دغدغه های اصلی آینده محسوب می شود. بررسی ها نشان داد که بین شاخص های امنیت اقتصادی، اجتماعی و محیطی با توسعه پایدار منطقه ای رابطه ای مثبت و معنادار وجود دارد، اما در حوزه امنیت سیاسی چنین رابطه ای مشاهده نشد. نتیجه گیری: در اولویت بندی استراتژیک شهرستان های مرزی، پیرانشهر در راهبرد رقابتی (SO)، سردشت در راهبرد بازنگری (WO)، پیرانشهر در راهبرد تنوع (ST) و سردشت در راهبرد تدافعی (WT) قرار گرفتند

زمینه و هدف: در شرایطی که سوانح و بحران ها به بخشی جدایی ناپذیر از زیست شهری بدل شده اند، نمی توان امنیت و پاسخگویی شهری را صرفاً در چارچوب سازوکارهای دولتی تحلیل کرد. سازمان های مردم نهاد (سمن ها) به عنوان واسطه هایی میان دولت و جامعه، از ظرفیت های مهمی در مدیریت مشارکتی بحران ها برخوردارند. روش پژوهش: برای سنجش پایایی ابزار تحقیق، از آلفای کرونباخ با ضریب ۰/۸۸ استفاده شده و تحلیل داده ها با آزمون t تک نمونه ای و آزمون فریدمن صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهند که ظرفیت سمن ها در سه سطح کلان ساختاری (۴۸٪)، میانی (۳۰٪) و خرد (۲۲٪) قابل بررسی است. شاخص هایی مانند مسئولیت پذیری نهادی، هماهنگی ساختاری و نظارت پذیری مشارکتی، بالاترین امتیاز و تأثیر را در تحقق امنیت و پاسخگویی شهری داشته اند. یافته ها: نتایج نشان داد که میزان امنیت اقتصادی از 0.549 به 0.505 کاهش یافته و امنیت سیاسی بیشترین نگرانی را برای شهروندان ایجاد کرده است. همچنین امنیت محیطی از دغدغه های اصلی آینده محسوب می شود. بررسی ها نشان داد که بین شاخص های امنیت اقتصادی، اجتماعی و محیطی با توسعه پایدار منطقه ای رابطه ای مثبت و معنادار وجود دارد، اما در حوزه امنیت سیاسی چنین رابطه ای مشاهده نشد. نتیجه گیری: به طورکلی، مشارکت ساختارمند سمن ها می تواند به تاب آوری اجتماعی و تقویت پاسخگویی نهادی در شرایط بحران کمک کند. نتایج تحقیق نشان می دهد که بدون تقویت ظرفیت نهادهای مدنی، تحقق حکمرانی مؤثر در مدیریت بحران های شهری با چالش جدی روبه رو خواهد شد و نیازمند بازنگری سیاست های شهری و حمایت ساختاری از سمن ها است

زمینه و هدف: امنیت پایدار از ارکان اصلی توسعه شهری محسوب می شود. هوشمندسازی با بهره گیری از فناوری های نوین، امکان مدیریت پیشرفته تهدیدات امنیتی را فراهم می کند. این رویکرد نه تنها موجب کاهش جرائم می شود، بلکه با مکانیزم های پیشگیرانه، هزینه های امنیتی را نیز کاهش می دهد. بررسی این موضوع می تواند الگویی کاربردی برای شهرهای با چالش های امنیتی مشابه ارائه دهد. پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل و راهکارهای تحقق پذیری هوشمندسازی در راستای ارتقای امنیت شهر زاهدان، به انجام رسیده است. روش پژوهش: مطالعه حاضر از نوع کاربردی و به لحاظ رویکرد کیفی و از نظر روش اکتشافی است. جامعه آماری پژوهش شامل افراد متخصص (اساتید متخصص، کارشناسان (شهری و حوزه امنیت) هستند که بر اساس نمونه گیری هدفمند تعداد 25 نفر به عنوان جامعه نمونه تعیین شدند. به منظور تجزیه وتحلیل اطلاعات، از روش تئوری زمینه ای استفاده شد. یافته ها: بر اساس نتایج به دست آمده؛ مقولات: فنی و تکنولوژیکی و اقتصادی و مالی در دسته عوامل علی، مقولات: مدیریتی-سازمانی و سیاسی در دسته عوامل مداخله گر و مقولات: انسانی-اجتماعی و محیطی-کالبدی در دسته عوامل زمینه ای هوشمندسازی در شهر زاهدان شناسایی شدند در ادامه نیز راهکارهای فناوری محور، مدیریتی، اجتماعی و کاربردی در تحقق پذیری هوشمندسازی شهر زاهدان نیز استخراج شدند که با تحقق این راهکارها، امنیت فضای شهری زاهدان از نظر اجتماعی-رفتاری و نظارتی-دسترسی فراهم می شود. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می دهد که موفقیت هوشمندسازی در راستای ارتقای امنیت شهر زاهدان نیازمند نگرشی یکپارچه است که هم زمان ابعاد فنی، اقتصادی، مدیریتی و اجتماعی را پوشش دهد. همچنین، توجه به بسترهای سیاسی و محیطی شهر می تواند از موانع احتمالی کاسته و اثربخشی پروژه های هوشمندسازی را افزایش دهد

زمینه و هدف: در پی تحولات گسترده در عرصه های اجتماعی، فناورانه و کالبدی، بازاندیشی در سازوکارهای تأمین امنیت به ویژه در سطوح محلی، ضرورتی اساسی یافته است. محله، به عنوان کوچک ترین و درعین حال بنیادی ترین واحد اجتماعی، نقشی کلیدی در شکل گیری امنیت پایدار ایفا می کند. رویکرد «امنیت محله محور» با تأکید بر مشارکت و هم افزایی کنشگران متعدد، به عنوان زیرساخت امنیت عمومی مطرح شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین الگوی یکپارچه سازی کارکرد بازیگران فعال در حوزه امنیت محلی است. روش پژوهش: حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای عرفی انجام شده و از حیث هدف، کاربردی است. مشارکت کنندگان شامل ۱۵ نفر از متخصصان و صاحب نظران حوزه های انتظامی و اجتماعی هستند که با روش نمونه گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. گردآوری داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته صورت گرفت و داده ها با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. اعتبار و پایایی نیز به صورت صوری و از طریق تکرارپذیری تأیید گردید. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به شناسایی چهار بُعد کلیدی در یکپارچه سازی کارکرد کنشگران امنیت محله محور شد: «خدمات محلی یکپارچه»، «عملیات شهری یکپارچه»، «تعاملات اجتماعی یکپارچه» و «اطلاعات محلی یکپارچه». نتیجه گیری: تقویت ابعاد چهارگانه فوق، با افزایش مشارکت مردمی، ارتقای سرمایه اجتماعی، کاهش عوامل خطرزا، توانمندسازی ساکنان و گروه های آسیب پذیر، به بهبود کیفیت زندگی شهری و تحقق توسعه پایدار در سطح محله و سکونتگاه های شهری منجر می شود

زمینه و هدف: مرکز فرماندهی و کنترل در فرماندهی انتظامی، نقش بسزایی در هدایت و اثربخشی عملیات های انتظامی برای پیشگیری از جرائم و ایجاد نظم و امنیت در جامعه دارد. با توجه به اینکه بیش از 50 درصد از موبایل قاپی های کشور در سال 1403 در تهران بزرگ صورت گرفته است، لذا پیشگیری از وقوع این جرائم در حفظ نظم و ایجاد امنیت و آرامش جامعه تأثیرگذار است. هدف از این پژوهش بررسی نقش مرکز فرماندهی و کنترل در پیشگیری انتظامی از جرم موبایل قاپی در تهران بزرگ است. روش پژوهش: پژوهش حاضر ازنظر هدف، «کاربردی» و ازنظر ماهیت و روش اجرا، یک «تحقیق کیفی» است. که به شیوه دلفی با بهره گیری ازنظر کارشناسان خبره انتظامی و کارآگاهان پلیس آگاهی با بیش از 15 سال خدمت که با این نوع جرائم سروکار داشته اند به بررسی موضوع پرداخته و در خاتمه پس از جمع آوری داده ها و کدگذاری محوری نظرات با نرم افزار spss تحلیل و واکاوی گردیده است. نتیجه گیری: یافته ها نشان داد؛ مهم ترین گویه ها در تأثیرگذاری و پیشگیری ازاین گونه جرائم به ترتیب اهمیت عبارت اند از: پایش دقیق داده ها و اطلاعات جمع آوری شده از مرکز فرماندهی و کنترل جهت تشخیص الگوها، بهره برداری صحیح از سامانه رخدادهای انتظامی، تجزیه وتحلیل داده ها و اطلاعات برای تشخیص سریع حوادث و مشکلات احتمالی به سهولت امکان پذیر و در کشف جرم موبایل قاپی حائز اهمیت است.