درخت حوزه‌های تخصصی

مشایخ صوفیه در مرتبه ای فروتر از پیامبر(ص)، اسوه های ایمان و عمل صالح برای اهل طریقت اند، ازهمین رو حکایات مشایخِ صوفیه بخشی مهم از متون صوفیانه است، حاکی از اقوال و افعال و احوال آنان در معامله با نفس، خلق و حق که عموماً در قالب حکایاتی کوتاه نقل شده است. در عموم این حکایات، قول، فعل و حال شیخِ قهرمانِ داستان است که دیگران را متنبه می کند، اما گاه، این خود شیخ است که در مقام ایقاظ و تنبه قرار می گیرد. این پژوهش کوششی است برای بررسی حکایات یقظه و انتباه مشایخ صوفیه در مهم ترین متون منظوم صوفیانه فارسی، شامل مثنوی های سنایی، منظومه های عطار، مثنوی معنوی و هفت اورنگ جامی و ریشه یابی مضامین آن ها در نظام معرفتی صوفیه. این پژوهش به روش تحلیل محتوا انجام شده و نتایج به دست آمده نشان می دهد که از مجموع ۳۱۴ حکایتِ مشایخ صوفیه در آثار یادشده، ۴۶ حکایت از نوعِ حکایاتِ یقظه مشایخ است که عوامل آن عبارت اند از شخصی عامی که عموماً شیخ را به مفهوم «توحید ذاتی و افعالی» تنبه می دهد، هاتفی غیبی که حضورش متکی بر مفهوم «وحی» و استمرار آن از نظر صوفیه است، شیخی دیگر که معمولاً در مرتبه ای فروتر است و رویدادهای طبیعی و حیوانات به مثابه «آیات خداوند» و نشانگانِ عبرت. از حیث عناصر روایی، عنصر «گفت وگو» با محوریتِ «شخصیتِ» شیخ، در ایجاد «کنش» این حکایات به منظور انتقال آموزه های اخلاقی و دینی، نقشی محوری دارند. درون مایه غالب حکایات نیز، تأکید بر آموزه های «توحید افعالی» و در پیامد آن، آموزه های «توکل» و «رضا»، هم سو با رویکرد کلامی و معرفت شناسی دینی صوفیه است.

در پژوهش های مربوط به قلندریات عمدتاً دو رویکرد اصلی وجود دارد؛ نخست رویکرد تأویلی که در آن تصاویر نمادین و به ظاهر خلاف عرف و شرع، در این شعرها به مثابه نشانگانی عرفانی مورد تفسیر و تأویل قرار می گیرند؛ دوم رویکرد تاریخی که در آن این اشعار عمدتاً از منظر اجتماعی و مرتبط با جریان های فرهنگی و سیاسی رایج دوره میانه اسلامی بررسی می شود. در این میان، آنچه در بررسی این نوع شعر مغفول مانده، درک شاعرانگی یا بوطیقای قلندریات و بررسی کارکرد آن در چارچوب نظام ژانرهای اولیه فارسی است. این پژوهش با پرداختن به این مسئله که قلندریات چگونه بوطیقای هتروتوپیک خود را از طریق گفت وگو و شبیه سازی پارودیک با شعر زاهدانه (زهدیات و مواعظ) و شعر مدحی (مدحیات) برمی سازد، سویه های کارناوالیستی این نوع شعر را با تأکید بر غزلی از سنایی بازنمایی و تبیین می کند. بررسی ها نشان داد که قلندریات در نظام ژانر فارسی به عنوان یک ضد ژانر عمل می کند، اما این ضدیت در یک چارچوب واحد و ساده خلاصه نمی شود، بلکه زیر چتر گسترده قلندریات، زیرمجموعه های متنوع متعددی جای می گیرند که این امر، پیچیدگی و پویایی نظام ژانرهای ادبی اولیه شعر فارسی، به ویژه قلندریات را آشکار می کند.

دره کشمیر، یکی از مناطق مهم فرهنگی و دینی در آسیا محسوب می شود که همواره سکونتگاه ادیان مختلف، ازجمله شیوائیسم کشمیری و اسلام بوده است. پژوهش حاضر، به شیوه توصیفی-تحلیلی، به تبیین آرای لِلّادِد به عنوان یکی از شخصیت های مهم آیین شیوائیسم کشمیری و نیز شیخ نورالدّین رِیشی، و مقایسه اندیشه های آن دو پرداخته است. آرای عرفانی للّادِد و نورالدّین را می توان به صورت کلی در سه حوزه خداشناسی، سلوک عملی و رویکرد اجتماعی دسته بندی کرد. نتایج پژوهش حاکی از تعامل و ارتباط شیخ نورالدّین رِیشی با للّادِد است؛ چنان که نورالدّین از واژه «دِوا» و اسم «شیوا» که خدای اصلی آیین شیوایی است، در کنار لفظ «الله» استفاده کرده است. همچنین برخی عبارات مشابه در اشعار هردو شخصیت دیده می شود. البته مضامین مشترک دیگری در اشعار نورالدّین و للّادِد وجود دارد که مختص آیین شیوائیسم کشمیری و طریقت رِیشیّه نیست؛ بلکه در سایر سنت ها و طریقت های عرفانی نیز چنین اندیشه هایی وجود دارند. ازجمله این اعتقادات می توان به ریاضت های شدید، ترک خانواده، تجرد، امتناع از مصرف گوشت، آزار نرساندن به حیوانات، مراقبه، سیر انفسی، سیر و سلوک، انتقاد از ظاهرپرستی و توجه به باطن اعمال، و روحیه تسامح و مدارا با دیگران اشاره کرد.

در غالب دستورهای فارسی، «بن ماضی + ه» را صفت مفعولی می نامند، در حالی که هر گاه بن ماضی از مصدری لازم گرفته شده باشد، صورت «بن ماضی + ه» از آن، نوعی صفت فاعلی خواهد بود. این صفت فاعلی به عملی اشاره می کند که موصوفِ صفت در گذشته انجام داده، اما نتیجه آن تا کنون باقی مانده است؛ از این روی آن را «صفت فاعلیِ نقلی» می خوانیم. در زبان فارسی (چه امروز و چه در متون قدیم) بعضی صفت های فاعلی نقلی در جایگاهی به کار رفته اند که عادتاً صفت فاعلی مضارع (بن مضارع + ه) در آن به کار می رود. این کاربردها گاه در متن های تصحیح شده، به علّت ناآشنایی مصحّحان، از میان رفته اند و گاه موجب خطا در معنی کردن ابیات و عبارات شده اند. در این مقاله کوشیده ام تا چرایی و چگونگی کاربرد صفت های فاعلی نقلی به عنوان صفت فاعلی مضارع را روشن سازم و بعضی شواهد از کاربرد این نوع از صفت های فاعلی را از متون استخراج کنم و به دست دهم. همچنین این تحقیق فرضیه ابدال صفت فاعلی به صفت مفعولی را، در مواردی که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته است، زیر سؤال می برد و نشان می دهد که آنچه در اینجا اتّفاق افتاده است نوعی فرآیند صرفی است، نه فرآیندی آوایی.

فانتزی، گونه ای ادبی مبتنی بر تخیل است که در ادبیات کودکان جایگاه مهمی دارد. دنیای کودکان محل به کارگیری حواس پنج گانه است و خلق آثار تخیلی و وهمی درک پذیر برای کودکان، امری تخصصی و پراهمیت است. بسیاری از نویسندگان فانتزی به اقتباس و بازنویسی آثار کهن می پردازند و بسیاری از آنان دست به خلق آثاری بر اساس ادبیات کهن همچون شاهنامه ی فردوسی می زنند و نام شخصیت های فانتزی داستان خود را از همین آثار می گیرند. بعضی از نویسندگان، به تألیف داستان فانتزی می پردازند، اما برای نام گذاری شخصیت های فانتزی داستان خود حساسیت خاصی نشان نمی دهند و نام های پرکاربرد را انتخاب می کنند. اما ازآنجاکه داستان های فانتزی نیازمند جنبه ی نوآوری و هیجان هستند، روش نام گذاری خارق العاده ی شخصیت های فانتزی می تواند بر این جنبه بیفزاید. در نقد با رویکرد تکوینی، منتقد به عواملی همچون: تاریخ، محتوا و ساختار متن توجه می کند، باتوجه به این رویکرد می توان معیارهای نام گذاری در رمان های فانتزی کودکان را بررسی کرد. این پژوهش با هدف کیفیت بخشی به خلق رمان و داستان های تألیفیِ فانتزیِ ایرانی برای کودکان انجام گرفته است و با پردازش کیفی و تحلیل محتوای آثار برگزیده ی جشنواره های کشوری با روش فیش برداری و نقد تکوینی به این نتیجه می رسد که اگرچه اسامی فانتزی در داستان های برگزیده ی کودکان در نگاه اول، بی معنا و مبتدی به نظر می رسند، اما قوانینی مانند معناپذیری همراه با هنجارگریزی، نقش پذیری و رعایت اصول دستور زبان در این نام گذاری ها، بر اساس قوانین فانتزی است و عواملی همچون تغییر دوره ی مکاتب ادبی و محدودیت بینامتنی در آن ها تأثیرگذار است.

اتوبیوگرافی یا «زندگینامه خودنوشت» هرچند به عنوان یک گونه مستقل ادبی مولود ادبیات غرب است، اما در خلال متون عرفانی ادبیات فارسی نیز می توان نشانه ها، الگوها و نمونه هایی از آن را یافت که اغلب مورد مطالعه و تحقیق مستقل قرار نگرفته است. رساله «شکوی الغریب» عین القضات همدانی(۵۲۵– ۴۹۲ ه . ق) در مطالعات گونه شناسانه اغلب به عنوان «بث الشکوی» بررسی و تحلیل شده است، در این پژوهش، متن رساله «شکوی الغریب» از منظر ساختار و محتوا و بر اساس نظریه «فیلیپ لوژن» (م 1938) با گونه ادبی زندگینامه خودنوشت مقایسه و تحلیل شده است. شواهد متنی به دست آمده نشان می دهد بخش هایی از متن رساله شکوی الغریب حاوی الگوهای زندگینامه ای بوده و بر اساس شاخص های چهارگانه «فیلیپ لوژن»، با گونه ادبی زندگینامه خودنوشت مطابقت قابل توجّهی دارد. در نمونه های متنی شناسایی شده همانند متون زندگینامه خودنوشت، روایت بخش هایی از شخصیت، زندگی، زمانه و احوال درونی مؤلف خود دیده می شود. نتایج تحقیق، همچنین می تواند شاهدی بر وجود نمونه ها و الگوهای اولیه اتوبیوگرافی کلی نگر در ادبیات منثور عرفانی ایران و سیر تحول و تطوّر آنها به شمار آید.

این پژوهش با هدف مطالعه نقش عوامل فرهنگی در مشارکت سیاسی مردم افغانستان انجام شده است. با توجه به برگزاری چهار دوره انتخابات در دوره جمهوریت در افغانستان بین سال های 2001 تا 2021، عوامل مختلفی در مشارکت مردم در انتخابات ریاست جمهوری این کشور نقش داشته اند که در این میان در بستر فرهنگی متنوع افغانستان، مؤلفه های قومی و مذهبی بیش از همه کیفیت مشارکت سیاسی مردم را تعیین کرده اند. داده های این پژوهش از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری شده و سپس به روش گرندد تئوری، کدگذاری، و مضامین آن ها استخراج و تحلیل شده است. مطابق با یافته های این پژوهش، بستری که در فراخور یک فرهنگ سیاسی قومی که در تمامی سطوح جامعه افغانستان شکل گرفته، در کنار عللی چون عملکرد ضعیف دولت و مداخله عواملی ناشی از عملکرد منفی نهادهای سیاسی، باعث شد تا راهبرد ملت افغانستان در واکنش به این شرایط، عدم احساس تکلیف در قبال آینده سیاسی کشور، قطع امید، و یأس نسبت به عملکرد دولت باشد. پیامد این فرایند نیز این بوده است که تداوم این شرایط غیردموکراتیک و مردم گریز باعث استحکام روزافزون ریشه های استبداد در این کشور شد که ضمن نبود بستر اجتماعی لازم و ضعف ساختاری برای رسیدن به دموکراسی، شرایط حاکمیت مجدد طالبان را فراهم کرد.

احمد غزّالی از صوفیان بزرگ قرن پنجم و ششم هجری است که نحله های مختلف تصوّف از جهان نگری و تعلیمات او به گونه های مستقیم و غیرمستقیم بهره برده اند. وی به اعتقاد اکثر اهل عرفان علاوه بر علوم ظاهری به علوم باطنی نیز مسلّط بوده و در عرصه عرفان عملی از راه پیمودگان این مسلک محسوب می شده است. تعمّق در آثار احمد غزالی آشکار می کند که وی نظریات بدیعی در خصوص مبانی عرفان نظری و تعلیمات فراوانی در مورد سیر و سلوک عرفانی ارائه کرده است و با این تمهید، توانسته متناسب با کشفیات درونی خود، برنامه جامعی برای سالکان ارائه دهد. این جستار که مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است و با روش توصیفی – تحلیلی انجام شده است، با تکیه بر مجموعه های رسالهالطیور، مکاتبات، رساله عینیه و وصایا، دیدگاه های احمد غزّالی را در خصوص سلوک عرفانی و نکات و بدایع تعلیمی آن بررسی می کند. نتیجه پژوهش حکایت از آن دارد که احمد غزالی در کتاب رسالهالطیور، سفر سالکان را به بارگاه معبود، به صورت تمثیلی و با حالت نمادین بیان کرده و در این حکایت از استغنای حق، لطف الهی، مرتبه فنا، جذبه الهی و عنایت نیز سخن گفته است. علاوه بر رسالهالطیور، وی در دیگر آثار ذکر شده، از نفحات الهی، اغتنام وقت، خرق حجب، ذکر حق، مشتهیات نفسانی و طرد دنیا، پندار پاکی و محک عدل الهی مطالبی آورده است.

نوشتار حاضر در پی آن است بامطالعه تصویر گذر زمان و مرگ در سه گانه کیارستمی ("خانه دوست کجاست؟"، "زندگی و دیگر هیچ" و "زیر درختان زیتون) به درک ذهنیّت و نگرش این هنرمند برجسته ایرانی نسبت به گذر زمان و مرگ و چگونگی بازتاب این مقوله در تصاویر سینمایی وی دست یابد؛ چراکه تشویش از گذر زمان و مرگ در سه گانه او حضوری برجسته دارد و این اضطراب در تخیل خلاق سینماگر به شیوه های متعدد جلوه می کند. ازآنجاکه در رویکرد ژیلبر دوران، نظریه پرداز فرانسوی، تصاویر نمادین منعکس کننده مفهوم گذر زمان و مرگ اهمّیّت درخور توجهی دارند؛ پژوهش حاضر، با رویکرد تطبیقی بین رشته ای و برپایه رویکرد دوران به بررسی و تحلیل تصاویر گذر زمان و مرگ در سه گانه کیارستمی می پردازد. درمجموع می توان گفت تفکّر سینماگر دوقطبی و تعاملی بوده و همواره تصاویر نمادین در تعامل باهم، نظام فکری وی را تعدیل کرده اند. زمان و مرگ در تخیّل او گاه به شکل تصاویر ترسناک و گاه غیرترسناک انعکاس می یابد. کیارستمی تشویش از گذر زمان و ترس از مرگ را به شکل نمادهای حیوانی، تاریکی و سقوطی تصویر می کند، امّا وی نمادهای متضاد منظومه روزانه را که بعدی مثبت دارند، درتقابل با تصاویر منفی قرار می دهد؛ نمادهایی چون نماد تماشایی و نماد عروجی ترس را تسکین می دهد. نمادهای منظومه شبانه نیز در فیلم های سه گانه کیارستمی بیشتر به صورت نمادهای چرخه ای، خلوتگاه درونی و نماد پیشرفت ظاهر می شوند و با آفرینش جهانی آرمانی ترس را تعدیل و کنترل می کنند.

بسیاری از ناقدان سوبژکتیویسم که سوبژکتیویته را خودبنیاد می دانند، می کوشند با طرح مسأله تو یا دیگری از سوژه مرکززدایی کنند. این در حالی است که هوسرل و به تبع آن والدنفلس به هدف فراروی از سوژه خودبنیاد از «جهان خانگی» و «جهان بیگانه» سخن گفت. او در طرح مسأله پدیدارشناسی بیناسوژگی بر آن است که آنچه از سوژه مرکززدایی می کند، «امر بیگانه» است. بیگانه همچون چیزی ذاتاً غیرقابل درک و دسترس ناپذیر تجربه می شود و گسستی رادیکال در تجربه معمول ایجاد می کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد پدیدارشناختی به بررسی تطبیقی مفهوم «امر بیگانه» در اندیشه والدنفلس و عرفان اسلامی می پردازد و با اتکا به آرای برنارد والدنفلس نشان می دهد که چگونه مواجهه با بیگانه در هر دو سنت فکری به گسست از جهان خانگی و بازتعریف هویت می انجامد. تحلیل موردی داستان شیخ صنعان و دختر ترسا بر اساس مؤلفه های پدیدارشناسی والدنفلس (غیریت رادیکال، تجربه مرزی، گسست و پاسخ دهی)، مؤید این فرضیه است که عرفان اسلامی از طریق بازخوانی عناصر مطرود و هراسناک (کفر، شیطان، شراب) امکان گفت وگوی سازنده با غیریت رادیکال را فراهم می سازد. یافته ها حاکی از آن است که این فرایند نه تنها سازوکاری معرفت شناختی، بلکه الگویی اخلاقی برای مواجهه با تفاوت های فرهنگی-دینی در جهان معاصر ارائه می دهد.

قلندریات در ادبیات فارسی عموماً نوعی شعر سمبلیک تلقی می شود که با بهره گیری از تمثیل ها، نمادها و استعاره های عرفانی، تجربه ها و احساسات معنوی شاعران این نوع شعر را بازتاب می دهد. با این حال، این گونه شعر را می توان به لحاظ ساختاری نوع ادبی منحصر به فردی دانست که از طریق نقد هنجارها و قراردادهای ادبی و اجتماعی رایج، و به چالش کشیدن آن ها، به عنوان یک ضدژانر نیرومند در برابر گونه های شعری دیگر عمل می کند. این پژوهش بدون آن که بخواهد تصاویر شاعرانه پویا در این نوع شعر را صرفاً به کهن الگوها و نمادهای از پیش تعیین شده صوفیانه فرو بکاهد، با در نظر گرفتن ارتباط بین ژانری قلندریات با برخی از ژانرهای هنجاری غالب، به بررسی ساختار شعری منحصر به فرد آن می پردازد. نتایج بررسی ها نشان می دهد که تعامل شعر قلندری با گونه هایی مانند مدح، فخر و وعظ، منجر به ظهور نوع جدیدی از شعر می شود که در آن پدیده ها و عناصر نامتعارف با ماهیت ضدهنجاری، فضاهایی را به نمایش می گذارند که همانند «کارناوال» میخائیل باختین همه ارزش ها، هنجارها و سلسله مراتب اجتماعی در آن وارونه می شوند.

جهانگیر از جمله پادشاهان گورکانی است که نگاره های بسیاری از وی توسط نقاشانی چون مانوهر و ابوالحسن کشیده شده و در نقاشی های موجود، وی بعنوان فرمانروای بزرگ معرفی شده است. از جمله این تصاویر، نگاره جهانگیر و ملک عنبر است. جهانگیر در این نگاره روی کره زمین که روی گاوماهی قرار دارد، ترسیم شده است؛ از آنجا که در این نگاره، ابوالحسن از نمادهای اسطوره ای و نمادین استفاده کرده است، این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که استفاده از روایات اسطوره ای و نشانه های نمادین در نگاره مرگ ملک عنبر چگونه قابل تبیین است و چه معنایی را در بر دارد؟ هدف این پژوهش خوانش و دریافت معنای نهفته در نگاره است، بنابراین به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از دیدگاه امیل مال نگاره مذکور تحلیل می گردد. شیوه جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد جهانگیر در این نگاره بعنوان فرمانروایی نشان داده شده است که به دنبال حفظِ آرامش، عدالت و تعادل زمین است. ملک عنبر نیز شخصی است که نابودی وی به آرامش زمین و عدالت منجر شده است. قرارگیری جهانگیر در سمت راست و عنبر در سمت چپ، استفاده از پرندگان و نقوش نمادین در کنار پیکره ها به بیان این معنا کمک کرده است.

مردمی شدن ادبیات، مخاطبین عوام و سخن گفتن درباره وقایع سیاسی و اجتماعی روزگار، باعث شد تا شاعران دوره مشروطه از زبان روزمره استفاده و چندان بر عناصر شعری توجه نکنند و در نتیجه رشد ادبی خاصی نیز اتفاق نیفتد. منتقدان بر این نکته اذعان دارند که شعر مشروطه علی رغم داشتن مضامین نو و تلاش شاعران برای تجدد ادبی، بواسطه عوامانه بودن، عیوب و اغلاطی دارد و شاعران این عهد، چندان بر صحیح بودن کلام و ساختارهای طبیعی زبان فارسی تسلط ندارند. ابوالقاسم لاهوتی از جمله شاعرانی است که با وجود پیشگام بودن در شعر نو، چندان از این نقیصه به دور نمانده و در اشعار وی عیوبی را می توان دید که فصاحت و بلاغت اشعار وی را خدشه دار کرده است. از رهرو پژوهش حاضر که به شیوه تحلیلی-توصیفی انجام شده، می توان دریافت که لاهوتی در دو حیطه کلمه و کلام ضعیف است. استفاده از کلمات غریبِ زبان های روسی، تاجیکی، فرانسوی و... که تنافر حروف و کراهیت در سمع را نیز در پی دارد، استفاده از علایم اختصاری و سر واژه سازی با عبارات غیرقابل فهم برای مخاطبان، وجود اغلاط املائی و غیره نشانگر ضعف لاهوتی در حیطه کلمه است. عیوب حیطه کلام لاهوتی نیز گرچه به اندازه عیوب کلمه وی نیست اما با این حال در اشعار او عیوبی چون: تنافر کلمات، ضعف تألیف و تعقید لفظی و معنوی نیز دیده می شود. تمامی این عیوب نشان از درستی نظر منتقدان در خصوص فصیح و بلیغ نبودن شاعران مشروطه دارد و لاهوتی نیز جزو این شاعران است.

در دوره گذار از قاجار به پهلوی اول، نقد و تصحیح متون به عنوان یکی از موضوعات تحقیق ادبی در نظر گرفته شد. در همان وقت، حسن وحید دستگردیِ شاعر، نقّاد و مجله گردان، تحقیقات ادبی خود را در دو حوزه نقد نظری و نقد عملی بر محور سخن نظامی گنجوی در مجله ارمغان منتشر کرد. با بررسی طرح او از تصحیح خمسه نظامی به عنوان سرمایه فرهنگی در دوره پهلوی اول، می توان به نقش ایران شناسی وارونه و بوطیقای بومی در تصحیح و فرآوری متون ادبی پرداخت. پژوهش حاضر نشان می دهد که وحید دستگردی چگونه توانست با دسترسی یافتن به هفت پیکر علمی -انتقادی ریتر و دیدار با ریپکا، همچنین تردید نسبت به س ودمندی دانش ادبی و روش تصحیح مستشرقان اروپایی و دنباله روان آنان در ایران، زمینه بحث درباره دستاوردهای نظری مصحّحان را فراهم کند. روش انجام پژوهش حاضر تحلیل محتوای کیفی و روش جمع آوری داده ها کتابخانه ای است. هدف پژوهش تبیین این واقعیت بوده است که بازاندیشی وحید از تصحیح خمسه به شیوه اروپایی، هم سو با نقادی ادبی در مجله ارمغان و پیوند با مقوله هایی چون «آگاهی اسطوره ای شاعری در لباس نقادان»، «کیفیّت متن خمسه و وضع مغشوش نسخ آن» و» تلاقی دو روش علمی -اروپایی از متن با سنت بومی تصحیح در ایران» انجام پذیرفته است. این مسئله چنان اثرگذار بود که ضرورت بومی سازی نقد و تصحیح متون را در تحقیقات ادبی، بر همگان آشکار ساخت چراکه وحید را به مداخله ذوق فرهیخته در نسخ خطّی واداشت.

تأکید مجموعه شگردها و شیوه های دستوری - بلاغی است که مفهوم جمله یا بخشی از جمله را تقویت می کند . تأکید در دو بخش تأکید عام و خاص مطرح شده است . تأکید عام شامل همه اجزای جمله و جمله می شود و تأکید خاص برخی از اجزای جمله را در بر می گیرد . پرسش اصلی در مقاله حاضر این است که شیوه ها و شگرد های تأکید در شعر فروغ فرخزاد بر اساس مجموعه شعر «تولدی دیگر» کدامند؟ این تحقیق بیانگر آن است که برخی از شیوه های تأکید در شعرفروغ با شیوه های تأکید در شعر کلاسیک فارسی مشترک است و برخی دیگر تازه است. تأکیدِ اقسام مفاهیم در شعر فروغ فرخزاد به لحاظ بسامد بیشتر بر اساس تکرار جمله و اجزای جمله است . تکرار خود چند قسم است که هم در بدیع و در دانش معانی مطرح می شود و در شعر فروغ فرخزاد از هر دو قسم یعنی تصدیر و انواع اطناب دیده می شود. هم چنین برخی از تأکید های شعر او در مجموعه تولدی دیگر بر اساس آرایه های بدیعی ، بیانی و مولفه های دانش معانی صورت گرفته است که از آن میان صفت و قید در سویه دستوری و اطناب و جایگاه فعل در سویه بلاغی ، قابل ذکر است .

شفاجویی آیینی و اعتقادی ارزش های مرسوم درمیان معتقدان در طول تاریخ بوده است و هنوز نیز در سطحی محدودتر از گذشته رواج دارد. پژوهش حاضر، کاربردی است و با هدف بررسی شفاجویی آیینی و اعتقادی در فرهنگ عامه انجام شده است. داده های این پژوهش به شیوه کتابخانه ای فراهم شده است و نویسنده، شفاجویی اعتقادی را در فرهنگ عامه بر مبنای متون ادبی ، سفرنامه ها و مجموعه های کتب فرهنگ عامه به روش توصیفی-تحلیلی کاویده است. باورمندان و معتقدان مذهبی به هنگام درد و بیماری در کنار درمان های تجربی معمول با توسل به اوراد و اذکار، اشخاص و عناصر و بقاع متبرک و یا انجام برخی اعمال، پیشگیری یا کاهش درد و رنج حاصل از بیماری و یا شفا را جست وجو می کنند و بنابر اعتقاد صادق به خداوند و روش و رویکرد خود و نیز، تأثیر روان بر جسم، توفیق چشمگیر را برای خود رقم می زنند. با توجه به یافته ها چنین استنتاج می شود که نیروی اعتقادی می تواند در پیشگیری از بیماری، مقاومت در برابر عوارض آن و نیز افزایش تحمل روانی و درمان افراد مؤثر باشد؛ ازین رو، تقویت بینش اعتقادی و برنامه ریزی مبنی بر آموزش خانواده ها ضروری می نماید.

قرآن کریم به عنوان معجزه جاودان پیامبر خاتمˆ، توجه اندیشمندان مختلفی را به خود جلب کرده است که از آن جمله، دانشمندان علوم ادبی می باشند که به پژوهش های بسیاری درباره قرآن پرداخته اند. در دوره معاصر، نظریه های مختلفی در باب متون ادبی و نحوه بررسی و ارزیابی آنها ارائه شده که یکی از پرکاربردترین آنها نظریه ساختارگرایی است که «روایت شناسی» شاید مهم ترین جلوه آن باشد. پژوهش پیش رو با بررسی متن سوره فیل به روش تحلیلی توصیفی، بر آن بوده که جنبه های روایت شناختی موجود در آن را بر اساس روایت شناسی «ژرار ژنت» کشف و عرضه کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که روایتِ سوره بر اساس فنونی چون «زمان پریشی»، «تلخیص روایی» و «بسامد مکرر» طراحی شده است. راوی سوره (خداوند) نیز هم زمان در مقام «دانای کل» و «فاعل اصلی» عمل کرده که به شکل گیری نوع خاصی از «کانونی سازی» منجر شده است. پرسش های تقریری و وارد کردن زاویه دید و افق ادراکی مخاطب در روایت، نوعی کانونی سازی مشارکتی نیز ایجاد کرده و مخاطب را در فرآیند ادراکی روایت درگیر ساخته است. این ساختار روایی نشان می دهد قرآن با به کارگیری الگوهای ویژه روایت، گفتمانی خلق کرده که در آن فرم و محتوا در خدمت هدف (هدایت انسان) قرار گرفته است.

شیخ عبدالرزاق نقشبندی از صوفیان برجسته وادی جنت کشمیر است. وی دیوان «دارالسلام» را بر وزن «حدیقه الحقیقه» سنایی در موضاعات اخلاقی و عرفانی سروده است؛ و علاوه بر این، در مورد زندگی خود، چگونگی مشرف شدن به درگاه طریقت، ارادت نسبت به مراد و مرشدش و برخی مسائل اجتماعی و سیاسی عصر خویش نیز در آن سخن رانده است. همچنین او در این اثرگرانقدر 28 تن از بزرگان و خواجگان سلسله نقشبندیه را به صورت گسترده معرفی و مدح کرده است. از میان تذکره های موجود و مربوط به این موضوع، تنها در تذکره حاجی محی الدین مسکین در پنج سطر ازاین صوفی پرکار سخن به میان آمده است و بقیه تذکره ها در باره او ساکت هستند؛ اما متن اشعار باقی مانده از دیوان دارالسلام، آگاهی های مفصلی را درباره زندگی پر فراز و نشیب این شاعر صوفی مسلک فرا روی ما قرار می دهد. بر این اساس اشعار شیخ نشان می دهد او در قرن دوازدهم هجری می زیسته و مذهب حنفی داشته و در عرفان، پیرو مسلک و مرام مشایخ سلسله نقشبندیه بوده است. از دیوان دارالسلام تنها دو نسخه باقی مانده که در اوایل قرن سیزدهم هجری به وسیله شیخ عبدالقدیر بدری نگاشته شده است. اشعار شیخ عبد الرزاق که جنبه تعلیمی دارد معمولاً روان و قابل فهم است؛ اما به دلیل طولانی بودن برخی از موضوعات و حاشیه رفتن های بی مورد، گاهی مطالب غیر ضروری باعث سردرگمی خوانندگان می شود. از جهت زبانی حذف و افزایش واج ها از مهم ترین ویژگی های آوایی اشعاراین دیوان است. اگرچه دیوان شیخ به زبان رایج دوره شاعر سروده شده ؛ اما این شاعر آشنا به زبان فارسی واژگان فارسی و عربی قدیم را نیز به مقدار زیاد در دیوانش به کاربرده است. همچنین او در این اثر صوفیانه در به کارگیری فنون ادبی و زیبایی های بلاغی مانند شاعران حرفه ای عمل نکرده و بیشتراز آرایه تضمین و تلمیح بهره برده است که نشان دهنده تاثیر پذیری او از متون اسلامی به خصوص قرآن و حدیث است.

در این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی، به بررسی «اعتماد» در گفتمان های سیاسی بازتاب یافته در کلیله و دمنه پرداخته و رابطه پنج مؤلفه امنیت، نظام طبقاتی، خویشاوندی، دشمن و خطاکاران، در نسبت با اعتماد سنجیده شده است. یافته های پژوهش، نشان می دهد درباره اعتماد، با توجه به موقعیت ها و وضعیت هایی که شخصیت ها در آن قرار می گیرند، گفتمان های متفاوتی وجود دارد؛ چنان که درباره رابطه با شاه و دربار سه گفتمان دیده می شود: گفتمان محتاطانه که در آن بر محدودسازی شعاع اعتماد تأکید می گردد؛ گفتمان فرصت طلبانه که دستیابی به اعتماد را ممکن می داند و گفتمان اصلاح گرایانه که شاه با پذیرش خطا و تکیه بر خرد، در پی بازسازی اعتماد است. در زمینه انتخاب کارگزاران، در گفتمان سیاسی غالب، اعتماد بر اساس قدرت، ثروت و خویشاوندی است؛ اما در گفتمان بدیل که فرودستان مدافع آن هستند، بر شایستگی های فردی تأکید می شود. درباره اعتماد به دشمن، سه نگرش: بی اعتمادی مطلق، اعتماد عقلانی و اعتماد مبتنی بر ویژگی های فردی بازنمایی شده است. در خصوص خطاکاران نیز میزان اعتماد، به جایگاه اجتماعی افراد و نوع خطا وابسته است؛ چنان که خطاهای کوچک فرودستان با گذشت مواجه می شود؛ اما خطای فرادستان، حتی کوچک، بازیابی اعتماد را دشوار می کند. در مجموع، می توان گفت در گفتمان های سیاسی بازنمایی شده در کلیله و دمنه، ضمن تثبیت برخی هنجارهای سنتی، امکان بازاندیشی در روابط قدرت و عبور از مرزهای نظام طبقاتی وجود دارد. این رویکردها نشان می دهد اعتماد سیاسی در کلیله و دمنه، متأثر از بافت اجتماعی، جایگاه طبقاتی و راهبردهای کنشگران است.

تاریخ ادب فارسی گواه آن است که نویسندگان و شاعران در تصویرسازی و مضمون آفرینی های خویش، از اغلب چیزهایی که با آن ها سروکار داشتند بهره گرفته و آن ها را دست مایه ای برای نگاشتن و سرودن قرار داده اند. بر همین اساس، بهره گیری از حروف و واژگان، نه به عنوان عناصر زبانیِ صرف که به عنوان عناصری تصویرساز و مضمون آفرین در ادب فارسی مشاهده می شود. البته کیفیت و نوع بهره گیری از عناصر زبانی در قالب انتزاعی، ارتباط مستقیمی با قوّت و ضعف شاعران و نویسندگان دارد. در این میان میرزاعبدالقادر بیدل، به عنوان یکی از شاعران برجسته سبک هندی، ضمن تکرار برخی از اسلوب های اسلاف خویش در این زمینه، نوآوری های ویژه ای نیز داشته که در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی بدان ها پرداخته شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که بیدل برای کاربستِ عناصر زبانی در قالب انتزاعی از چهار اسلوبِ تصویری بصری، آوایی، ساختاری و تشخیص محور بهره برده است. کاربست انتزاعی حرف، واژه و ترکیب در شعر میرزا عبدالقادر بیدل حاصل مواجهه او با زبان به مثابه ماده ای زنده و انعطاف پذیر است که بر مبنای این رویکرد، پاره ای از عناصر زبانی به مقوله ای بصری تبدیل شده اند؛ هم چنین از طریق تغییرات آوایی و ساختاری، گذر معنایی ژرفی در برخی از واژگان به وجود آمده است و درنهایت، با جان بخشی به حروف و واژگان، مفاهیم عرفانی ژرف از طریقِ به دست دادن نمادهای چندبعدی از برخی حروف الفبا به مخاطب انتقال یافته است.