بازتاب داستان های عاشقانه و عارفانه در کاشی نگاری دوره قاجار (مطالعه موردی آثار علی محمد اصفهانی)(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
مطالعات تاریخ فرهنگی سال ۱۷ تابستان ۱۴۰۴ شماره ۶۴
137 - 172
حوزههای تخصصی:
دوره قاجار را باید یکی از مهم ترین و نوآورترین ادوار تاریخ هنر ایران به شمار آورد؛ عصری که در آن پیوند میان سنت های هنری گذشته و جریان های نوین برقرار شد. کاشی نگاری این دوره تنها بیان کننده ذوق و مهارت هنرمندان نیست، بلکه بستری برای بازتاب جلوه های ادبیات و روایت های داستانی نیز فراهم کرده است. در میان مضامین گوناگون، حضور پررنگ داستان های عاشقانه و عارفانه جایگاه ویژه ای دارد. علی محمد اصفهانی، از برجسته ترین هنرمندان و کاشی کاران این دوره، با بهره گیری از توانایی های خود در نقاشی و کاشی نگاری، آثاری آفرید که ترکیب زیبایی از نقوش ختایی و اسلیمی و نگارگری ایرانی است؛ بر این اساس، پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به دو پرسش اصلی است: نخست آنکه کدام داستان های عاشقانه و عارفانه در کاشی نگاری دوره قاجار بازتاب یافته اند؟ و دوم، علی محمد اصفهانی با استفاده از چه شیوه ها و ویژگی های تصویری به بازنمایی این مضامین پرداخته است؟ هدف اصلی مقاله، تحلیل و بررسی جایگاه داستان های عاشقانه و عارفانه در آثار کاشی نگاری این هنرمند است. رویکرد پژوهش حاضر، توصیفی تحلیلی بوده و گردآوری داده ها برپایه منابع کتابخانه ای و اسنادی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که اصفهانی با تلفیق مهارت های نقاشی و کاشی نگاری، توانسته است مضامین ادبیات کلاسیک فارسی به ویژه روایت های خمسه نظامی را در قالب نقوش کاشی به تصویر بکشد. او با استفاده از ترکیب بندی های هندسی متنوع مانند قاب های بیضی و مستطیل، رعایت اصول پرسپکتیو و ایجاد عمق بصری، موفق شده است روایت های عاشقانه و عارفانه را به گونه ای هنرمندانه و اثرگذار در آثار خود بازتاب دهد.