مطالب

پیشینه و اهداف: صندوق های بازنشستگی به عنوان یکی از ارکان اصلی نظام تأمین اجتماعی کشور، نقشی اساسی در تأمین معیشت آتی بیمه شدگان و بازنشستگان و تاب آوری اجتماعی دارند. در سال های اخیر افزایش امید به زندگی، تغییرات جمعیتی، نوسانات اقتصادی و چالش های ساختاری موجب افزایش نگرانی ها درباره پایداری مالی این صندوق ها شده است. بحران های مالی برخی صندوق ها در کشورهای مختلف، اهمیت مدیریت ریسک را به عنوان ابزاری کلیدی برای حفظ کارایی و تداوم فعالیت آن ها دوچندان کرده است. در این راستا، شناسایی دقیق ریسک ها و ارائه مدلی برای ارزیابی و کنترل آن ها می تواند به ارتقای کارایی مدیریتی و اتخاذ سیاست های پیشگیرانه کمک کند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی، طبقه بندی، ارزیابی و ارائه مدلی جامع برای کنترل ریسک های مؤثر بر عملکرد صندوق های بازنشستگی ایران است. روش شناسی: پژوهش حاضر ماهیتی ترکیبی (کیفی و کمّی) دارد. در مرحله کیفی، با استفاده از رویکرد نظام مند نظریه داده بنیاد اشتراوس و کوربین و از طریق مصاحبه های عمیق ساختاریافته با خبرگان و مدیران باسابقه در زمینه صندوق های بازنشستگی، داده ها گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در مرحله کمّی، به منظور اعتبارسنجی مدل استخراج شده، پرسش نامه ای محقق ساخته براساس یافته های مرحله کیفی طراحی و بین جامعه آماری شامل خبرگان، مدیران و پژوهشگران حوزه صندوق های بازنشستگی توزیع شد. تحلیل داده ها با بهره گیری از مدل معادلات ساختاری و نرم افزارهای تخصصی انجام شد. یافته ها : نتایج حاصل از تحلیل داده ها به شناسایی و طبقه بندی ریسک ها در قالب ۷ مقوله اصلی و ۳۳ زیرمقوله منجر شد. این مقوله ها شامل (۱) ریسک های مالی و اقتصادی؛ (۲) ریسک های مدیریتی و سرمایه گذاری؛ (۳) ریسک های قانونی و سیاسی؛ (۴) ریسک های عملیاتی و سازمانی؛ (۵) ریسک های تکنولوژیک و اطلاعاتی؛ (۶) ریسک های اجتماعی و جمعیتی؛ و (۷) ریسک های بین المللی است. مدل نهایی ارائه شده از سازه ها از طریق شاخص های روایی و پس از سنجش اعتبار تأیید شد. نتیجه گیری: یافته های پژوهش بیانگر آن است که مدیریت اثربخش ریسک های شناسایی شده می تواند به طور معناداری در حفظ پایداری مالی و عملکرد مطلوب صندوق های بازنشستگی نقش آفرینی کند. از مهم ترین راهکارهای پیشنهادی می توان به بهبود فرایندهای مدیریتی و سرمایه گذاری، اصلاح قوانین و مقررات حمایتی، استفاده هوشمندانه از فنّاوری های نوین و توسعه نظام های نظارتی و ارزیابی عملکرد اشاره کرد. این مدل می تواند به عنوان چهارچوبی عملیاتی برای تصمیم گیران و سیاست گذاران در جهت کاهش آسیب پذیری صندوق های بازنشستگی و ارتقای کارایی آن ها به کار رود.

پیشینه و اهداف:صنعت آبزی پروری، به ویژه پرورش ماهی، سهم قابل توجهی در تأمین پروتئین مورد نیاز جمعیت رو به رشد جهان دارد و به عنوان بخشی کلیدی از اقتصاد غذایی، نقش مهمی در امنیت غذایی و اشتغال دارد. با این حال، این صنعت در برابر نوسانات اقلیمی، شیوع بیماری های ویروسی و انگلی، آلودگی های محیطی و نوسانات بازار، آسیب پذیری بالایی دارد. مدیریت این ریسک ها مستلزم بهره گیری از ابزارهای مالی کارآمد است که بیمه از مهم ترین آنها به شمار می آید. در ایران، ساختار موجود بیمه پرورش ماهی هنوز به صورت کامل پاسخگوی نیازهای این بخش نیست و به دلیل وابستگی به منابع یارانه ای و تمرکز دولتی، از پویایی و پایداری مالی برخوردار نمی باشد. هدف این پژوهش ارائه الگویی اصلاحی برای ارتقای ساختار بیمه پرورش ماهی در ایران با بهره گیری از تجربه سه کشور پیشرو در این زمینه است تا زمینه ای برای پایداری اقتصادی مزارع و کاهش آسیب پذیری در برابر مخاطرات فراهم گردد. روش شناسی:پژوهش حاضر به روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی، مرور قوانین، دستورالعمل ها، مقررات بیمه ای و گزارش های رسمی کشورهای منتخب گردآوری شده اند. جامعه مورد بررسی شامل نظام های بیمه ای و نظارتی ایران، چین، هند و ژاپن است. یافته ها:نتایج تحلیل تطبیقی نشان می دهد در مدل های دولتی متمرکز (مانند ایران و چین)، پوشش خسارات وابسته به یارانه ها و منابع عمومی بوده و فرآیند ارزیابی ریسک به صورت اداری و غیررقابتی انجام می گیرد، در حالی که در مدل های بازارمحور (هند و ژاپن) دولت عمدتاً نقش تسهیل گر و نظارت گر را بر عهده دارد و بیمه گران خصوصی و تعاونی های تخصصی، محور اصلی اجرای بیمه هستند. تفاوت در الگوهای نظارت و نرخ گذاری موجب شده است کشورهایی با ساختار بازارمحور پایداری مالی بالاتری داشته و فرآیند پرداخت خسارت در آنها سریع تر و شفاف تر صورت گیرد. نتیجه گیری:با توجه به نتایج، پیشنهاد می شود در ایران، نظام بیمه پرورش ماهی به سمت مدل ترکیبی و داده محور تحول یابد؛ به گونه ای که صندوق بیمه کشاورزی نقش بیمه گر اتکایی و ناظر فنی داشته باشد و شرکت های بازرگانی یا صندوق های تکافل به عنوان بیمه گر مستقیم فعالیت کنند. شکل گیری ساختار صندوق تکافلی ویژه بیمه ماهیان خوراکی، همراه با اصلاح نظام یارانه ای و توسعه نظارت ریسک محور، می تواند الگوی بومی و پایدار برای مدیریت مؤثر ریسک های اقلیمی، زیستی و اقتصادی در صنعت آبزی پروری کشور باشد. اجرای این مدل به کاهش ریسک مالی بیمه گران، افزایش اعتماد تولیدکنندگان و ثبات اقتصادی بازار آبزیان خواهد انجامید.

رفتار اقتصادی مطالعه ای نظام مند در راستای درک علل رفتارهای اقتصادی انسان، بهبود پیش بینی ها، هدایت تصمیم گیری ها و کنترل پیامدهای آن، با هدف پرده برداری از واقعیت های پنهان در کنش های اقتصادی و اصلاح الگوهای رفتاری نامطلوب است. ضرورت درک تأثیر محیط پرتلاطم و پویای اقتصادی بر رفتار اقتصادی، به ویژه در عصر ارتباطات، اطلاعات و نوآوری های فناورانه، نوسانات شدید اقتصادی و همچنین لزوم واکنش سریع به تغییرات به عنوان مزیت رقابتی، بیش از پیش آشکار شده است. این پژوهش با اهداف بنیادی و کاربردی، مسئله رفتار اقتصادی را از منظر قرآن، با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی – استنطاقی و تحلیل محتوا، به منظور تبیین نگاه سپهر وحیانی به رفتار انسان در عرصه اقتصاد، مورد بررسی قرار داده است. یافته ها نشان می دهد که قرآن کریم علاوه بر توجه به تأثیر عوامل محیطی در شکل گیری رفتار اقتصادی با نگاهی جامع تر از اقتصاد متعارف، دستاوردهای آن را در حوزه نگرش به انسان، اقتصاد و محیط پیرامونی به چالش کشیده و ضمن گسترش مرزهای این دانش، بر تعامل فعالانه، اخلاق محور و هدفمند انسان اقتصادی با محیط تأکید دارد. نوآوری این پژوهش در تبیین نگرش متمایز قرآن نسبت به محیط اقتصادی است؛ نگرشی که برخلاف اقتصاد رفتاری و نهادگرا، انسان را اسیر شرایط محیطی نمی داند، بلکه او را موجودی مختار و محیط ساز معرفی می کند که با اتکا به ایمان، اخلاق و هدایت الهی، می تواند محیط را دگرگون سازد. بیان وحیانی بر تأثیر محیط بر شکل گیری ادراکات اقتصادی، فرآیند تصمیم گیری، یادگیری اقتصادی، هویت اقتصادی و فرهنگ مصرف و تولید تأکید می ورزد؛ اما برخلاف دیدگاه های صرفاً جبری در نظریه های اقتصادی، انسان را مقهور محیط نمی داند. افزون بر این، عوامل مؤثر بر رفتار اقتصادی را محدود به متغیرهای مرسوم اقتصادی، فناوری، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی نمی داند؛ بلکه ابعاد غیبی و ماورایی را نیز به عنوان مؤلفه های اثرگذار در رفتار اقتصادی مورد توجه قرار می دهد.

آلمان در سیاست جهانی به عنوان یکی از کشورهای موثر در اتحادیه اروپا نقش آفرینی می کند و به دلیل رشد اهمیت و قدرت آن در سطح منطقه ای و بین المللی، منافع این کشور در خاورمیانه و همچنین تهدیدات آن از این منطقه افزایش یافته و سبب شده تا این کشور حضور جدی تری در منطقه و تعامل با بازیگران مختلف آن داشته باشد. از سوی دیگر، اسرائیل همواره در سیاست خارجی آلمان جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده است. از این چشم انداز، کشور کوچک لبنان در سیاست خاورمیانه ای آلمان جایگاه برجسته ای می یابد. بزرگ ترین بحران های امنیتی اسرائیل در دهه های اخیر و در دوران پیشا ۷ اکتبر در مرزهای لبنان، به ویژه در سال های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۶، رخ داده است. این درگیری ها، به ویژه جنگ ۲۰۰۶، ظرفیت حزب الله را به عنوان یک بازیگر غیردولتی با توانایی ایجاد بازدارندگی در برابر اسرائیل تثبیت کرده و واقعیت مزبور اهمیت لبنان و حزب الله را از چشم انداز سیاست خاورمیانه ای آلمان قوت بخشیده است. از منظر سیاست داخلی نیز حضور و گستره فعالیت حزب الله در آلمان مورد چالش قرار گرفته و به مجموعه ای از اقدامات دولت آلمان علیه فعالیت های آن در این کشور انجامیده است. لذا مطالعه منظم سیاست آلمان در قبال حزب الله حائز اهمیت پژوهشی است.براین اساس، مقاله حاضر به بررسی این پرسش می پردازد که «سیاست آلمان در قبال حزب الله لبنان در بازه زمانی ۱۹۸۲ تا ۲۰۲۴ چه تحولاتی را تجربه کرده و این تحولات تحت تأثیر کدام عوامل شکل گرفته است؟» در پاسخ به سوال مذکور، این فرضیه مطرح است که «سیاست آلمان در قبال حزب الله لبنان در طول دهه های گذشته تحت تاثیر عوامل هنجاری و هویتی درونی شده و عمیق، به تدریج از سیاستی محتاطانه و مداراجویانه به سوی سیاستی سخت و طردکننده میل نموده است». برای آزمون این فرضیه از نظریه سازه انگاری هویت و هنجارمحور و از روش تحلیل محتوای کیفی برای تحلیل داده های حاصل از ارزیابی اسناد رسمی و منابع مکتوب کتابخانه ای و اینترنتی استفاده شده است.

این پژوهش با هدف تعیین نرخ بهینه رشد نقدینگی و شناسایی ترجیحات سیاست گذاران پولی در چارچوب انتظارات گذشته نگر طراحی شده است. در این راستا، ابتدا تابع زیان بانک مرکزی با در نظر گرفتن محدودیت های ساختاری اقتصاد ایران شامل معادلات عرضه و تقاضای کل تدوین گردید. سپس پارامترهای این تابع با بهره گیری از روش خودرگرسیون برداری (VAR) و بر اساس داده های دوره زمانی ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۱ برآورد شدند. نتایج حاصل نشان می دهد که ترجیحات سیاست گذاران پولی به گونه ای تنظیم شده اند که تابع زیان بانک مرکزی در سطح حداقل قرار گیرد؛ به طوری که وزن اصلی بر کنترل نقدینگی (λm=0.95) متمرکز بوده و پس از آن مهار تورم در اولویت قرار دارد. این یافته ها بیانگر آن است که تغییرات تورم در اقتصاد ایران عمدتاً ناشی از نوسانات حجم پول بوده و مدیریت نقدینگی نقش کلیدی در کاهش زیان رفاهی و ارتقای ثبات اقتصادی ایفا می کند. افزون بر این، برای پیش بینی روند آینده نقدینگی، نرخ رشد آن در بازه ی زمانی ۱۴۰۲ تا ۱۴۴۰ با استفاده از روش شبیه سازی مونت کارلو مورد بررسی قرار گرفت. نتایج شبیه سازی نشان می دهد که نرخ رشد نقدینگی عمدتاً در سطحی نزدیک به ۲۶ درصد باقی خواهد ماند. چنین سطحی از رشد، در صورت تحقق، می تواند فشارهای تورمی پایدار ایجاد کرده و چالش های جدی در زمینه تخصیص بهینه منابع و کارایی سیاست های پولی به وجود آورد. بنابراین، یافته های پژوهش بر ضرورت بازنگری در سیاست های کنترل نقدینگی و اتخاذ رویکردهای نوین برای کاهش آثار تورمی و ارتقای کارآمدی نظام پولی کشور تأکید دارند.

این مطالعه با هدف ارزیابی دقت تخمین عمق برف توسط دو پایگاه بازتحلیل ERA5-Land و MERRA-2 در شمالغرب ایران (10 ایستگاه همدیدی منتخب) طی یک دوره 2۰ ساله (2004 تا 2023) انجام شده است. داده های ایستگاه زمینی از سازمان هواشناسی ایران و داده های مربوط به دو پایگاه بازتحلیل از سایت ناسا برای MERRA-2 و کوپرنیکس برای ERA5-Land دریافت شدند. برای مقیاس کاهی برونداد دو پایگاه داده مذکور از روش نگاشت چارکی (Quantile Mapping) استفاده شد. دقت دو پایگاه بازتحلیل برای ارزیابی عملکردشان با روش های آماری KGE، تیلور، ضریب همبستگی پیرسن و RMSE در نرم افزار R به صورت مقایسه عمق برف برآورد شده با ایستگاه های هواشناسی همدیدی زمینی در مقیاس زمانی ماهانه انجام گرفت. محاسبات نشان داد که روش تصحیح اریبی نگاشت چارکی (QM) برای متغیر برف قابل اطمینان است. پایگاه بازتحلیل ERA5 Landتوانایی تشخیص عمق برف در شمال غرب ایران را در فصل زمستان دارد و در مقایسه با داده های پایگاه بازتحلیل 2 MERRAدقت بالاتری دارد. نتایج نشان داد که پایگاه بازتحلیل ERA5 Land در ایستگاه های مهاباد، خوی، تبریز، اهر، ارومیه و مراغه بهترین عملکرد را داشته اند. نتایج نشان داد با گذر از غرب منطقه شمالغرب ایران به سمت شرق آن بر میزان عدم قطعیت داده های عمق برف پایگاه بازتحلیل ERA5 Land افزوده می شود.

تعاونی های تولیدی کشاورزی به عنوان یک نظام بهره برداری در بخش کشاورزی، می توانند نقش مؤثری در توسعه روستایی و کشاورزی داشته باشند؛ لذا پژوهش حاضر با بهره گیری از نظریه بنیانی، به ارائه مدل پارادایمی برای شناسایی علل رکود تعاونی های تولیدی کشاورزی راکد استان کرمانشاه پرداخته است. جامعه تحقیق، مدیران عامل تعاونی های تولیدی کشاورزی راکد استان کرمانشاه بودند که برای انتخاب آنان از شیوه نمونه گیری هدفمند بهره گرفته شد (22=n). مصاحبه نیمه ساختارمند ابزار گردآوری داده ها بود. مدل مفهومی پژوهش نشان داد که گرانی فزاینده نهاده های موردنیاز و عدم دسترسی به موقع، مشکلات مالی تولیدکنندگان، ضعف بازاریابی و فروش محصولات کشاورزی، نداشتن صرفه اقتصادی تولید و تجربه و تخصص کافی برخی از تولیدکنندگان سبب رکود تعاونی ها شده اند. نبود زیرساخت های نگهداری و فرآوری محصولات، مخاطرات طبیعی و دشواری تأمین تجهیزات به عنوان شرایط زمینه ای و شرایط دشوار کسب اعتبارات و تسهیلات بانکی، دشواری صادرات محصولات و وجود دلالی و واسطه گری به عنوان شرایط مداخله گر مطرح شدند. برخی از شرایط تعاملی شامل: تعطیلی واحدهای تولیدی، تولید با ظرفیت بسیار محدود، فروش محصول با سود ناچیز و زیر قیمت بازار است. تغییر کاربری برخی از واحدهای تولیدی، بدهکاری به بانک ها و رشد فرهنگ دلالی و واسطه گری، پیامدهای حاصل از شرایط موجود بود. راهکارهای مؤثر برای برون رفت از رکود تعاونی های موردمطالعه شامل فعال سازی واحدهای تولیدی راکد از طریق اختصاص اعتبارات و تسهیلات بانکی کم بهره، ارائه مجوز تأسیس مجوز به افراد دارای تجربه و تخصص، تشویق سرمایه گذاران استان به ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی، انبارهای استاندارد و تعاونی های بازاریابی بود.

ذرات معلق یکی از مهم ترین مسیرهای مواجهه انسان با انواع آلودگی های محیطی به ویژه فلزات سنگین است. هدف از این مطالعه بررسی همبستگی بین عناصر سنگین Co، Cd، Cr، Zn و Pb و ذرات  PM 10 و ارزیابی ریسک سلامت آن ها در شهر زابل است. در این تحقیق جهت شناسایی و تعیین غلظت عناصر سنگین مورد نظر، 60 نمونه گرد و غبار با استفاده از دستگاه های نمونه بردار TCR در زمان رخداد طوفان ها و بادهای 120 روزه از اواخر اردیبهشت تا اواسط شهریور در شهر زابل تهیه شد. سپس پنج عنصر کروم، روی، سرب، کبالت و کادمیوم توسط دستگاه ICP-OES تحلیل شدند. جهت بررسی همبستگی بین عناصر سنگین گرد و غبار و غلظت ذرات PM 10 از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آماری نشان داد بین فلز کروم و غلظت PM 10 بیشترین همبستگی معنی دار وجود دارد. میانگین غلظت ذرات PM 10 در شهر زابل نشان دهنده وضعیت بحرانی این شهر است، همچنین نتایج میانگین شاخص ریسک اکولوژیکی(ER) برای فلزات سنگین مورد مطالعه در نمونه های گرد و غبار به صورت Zn>Pb>Cd>Cr بوده و روند کاهشی دارد. از طرفی بیشترین و کمترین میزان خطر غیر سرطان زایی در گروه سنی کودکان برای فلزات سنگین مطالعه شده به ترتیب 2- 10×14/1 و 16- 10×25/8 (mg/kg) و در گروه سنی بزرگسالان 3- 10×23/1 و 15- 10×42/3 (mg/kg) بوده و بیشترین مقدار مربوط به فلز کادمیوم و کروم به دست آمد. میانگین غلظت فلزات سنگین در گرد و غبار شهرستان زابل نشان داد که شهر زابل از فلزات سنگین آلوده است. این غلظت فلزات می تواند به عوامل مختلفی، از جمله برداشت و انتقال عناصر از تالاب خشک هامون، انتشار ذرات PM 10 به وسیله بادهای 120 روزه از سمت مناطق شمال و شمال شرقی یا عرض های بالاتر، فعالیت های صنعتی، ترافیک شهری و میزان جمعیت مربوط باشد.

صنعت گردشگری ایران با وجود دارایی های فرهنگی و طبیعی غنی، در شرایط رقابت جهانی و تحولات فناورانه سریع، نیازمند رویکردهای نوین در مدیریت بازاریابی است. ظهور فناوری متاورس به عنوان یک فضای تعاملی و غوطه ور مجازی، فرصتی بی سابقه برای بازتعریف تجربه گردشگر، گسترش بازارهای هدف و ارتقای برند مقاصد فراهم کرده است. این پژوهش با هدف آینده پژوهی مدیریت بازاریابی صنعت گردشگری ایران مبتنی بر فناوری متاورس و با رویکرد سناریونویسی انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) بوده و داده ها با استفاده از تکنیک دلفی و تحلیل ساختاری (MICMAC) جمع آوری و تحلیل شدند. در مرحله اول، 29 شاخص مؤثر در شش حوزه فناوری، اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، سیاسی-نهادی، زیست محیطی و بازاریابی شناسایی گردید. سپس با استفاده از نرم افزار MICMAC، 14 پیشران کلیدی استخراج شدند. یافته ها نشان می دهد که پیشران های اصلی عبارتند از: سیاست های دولتی حمایتی (امتیاز 1189)، سطح نفوذ فناوری های متاورس (1149)، نگرش جامعه به هویت های دیجیتال (1070)، توان مالی بخش خصوصی و دولتی (1057) و تجربیات مجازی مبتنی بر Digital Twin (985). این یافته ها بیانگر آن است که موفقیت متاورس گردشگری در ایران بیش از آن که به فناوری وابسته باشد، به حمایت نهادی، پذیرش فرهنگی و توان مالی بستگی دارد. در نتیجه، پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تدوین چارچوب قانونی شفاف، سرمایه گذاری در زیرساخت های دیجیتال، توسعه محتوای بومی و تقویت همکاری بین بخشی، زمینه ساز بهره برداری پایدار و رقابتی از این فناوری نوظهور در صنعت گردشگری کشور شوند. این پژوهش ضمن پر کردن شکاف نظری در حوزه متاورس گردشگری در ایران، چارچوبی عملیاتی برای تصمیم گیرندگان و فعالان این صنعت ارائه می دهد.

تصور و ساخت کالبد معماری، یکی از کلیدی ترین مراحل در فرآیند طراحی است که به شدت تحت تأثیر عوامل محیطی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر عوامل جغرافیایی و محیطی (متغیر مستقل) بر شکل گیری کالبد ساختمان (متغیر وابسته) در مجتمع مسکونی «زیست جزایر» واقع در شهر جدید صدرا انجام شده است. این تحقیق در پی آن است تا با شناسایی دقیق این عوامل، راهکارهایی برای ارتقای کیفی کالبد معماری در پروژه های مسکونی منطقه ارائه دهد. روش پژوهش از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) و ماهیت آن پیمایشی است. در بخش کیفی، مبانی نظری موضوع استخراج و در بخش کمی، با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته، دیدگاه ساکنان مورد ارزیابی قرار گرفت. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۶۹ نفر تعیین و پرسشنامه ها به روش تصادفی ساده توزیع گردید. جهت واکاوی داده ها و سنجش همبستگی میان متغیرها، از آزمون آماری پیرسون استفاده شد. یافته های پژوهش ضمن تأیید رابطه معنادار میان عوامل محیطی و کالبد ساختمان، نشان می دهد که طراحی معماری در این منطقه باید پیوند ناگسستنی با شرایط اقلیمی، مختصات جغرافیایی، میزان رطوبت، بارندگی و مصالح بوم آورد داشته باشد. نتایج حاکی از آن است که بهره گیری هوشمندانه از انرژی های طبیعی، خرد اقلیم ها و پتانسیل کوران هوا در کنار مقابله با بادهای مزاحم و نوسانات دمایی از طریق تدابیر معمارانه، نقشی تعیین کننده در تأمین آسایش ساکنان دارد. در نهایت، تقویت راهبردهای طراحی مبتنی بر جغرافیا می تواند منجر به بهبود کیفیت زیست و پایداری کالبدی مجتمع های مسکونی در شهرهای جدید گردد.

در این بررسی خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی بوته، عملکرد و اجزای عملکرد دانه، شاخص کلروفیل، شاخص سطح برگ، شاخص برداشت و عملکرد روغن مورد ارزیابی قرار گرفتند. این آزمایش به منظور بررسی تاثیر سطوح مختلف حذف کل برگ ها، یک سوم فوقانی، تحتانی، میانی و بدون حذف برگ و سه رقم مگاسان، هایسان 36 و آذرگل بر خصوصیات مختلف از جمله عملکرد و اجزای عملکرد روغن آفتابگردان در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، ایران در سال های 2015 و 2016 انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی اجرا گردید. طبق نتایج حاصله بین سطوح مختلف حذف برگ، اجزای عملکرد و صفات مورد ارزیابی اختلاف معنی داری داشتند. همچنین بین رقم های مورد کاشت از نظر صفات مورد ارزیابی به غیر از قطر طبق، شاخص کلروفیل، شاخص سطح برگ، شاخص برداشت، وزن 1000 دانه، درصد پوکی دانه، شاخص برداشت و عملکرد دانه و روغن تفاوت معنی داری از نظر آماری مشاهده نشد. در این آزمایش اثر متقابل سطوح مختلف حذف برگ و رقم کاشت با صفات مورد ارزیابی به غیر از قطر طبق، شاخص کلروفیل، شاخص برداشت، تعداد دانه در طبق و وزن 1000 دانه معنی دار نبود. بیشترین اثر مستقیم و مثبت را وزن 1000 دانه و کمترین اثر مستقیم را قطر طبق داشتند. نیز همبستگی مثبت و بالای تعداد دانه در طبق با عملکرد دانه و روغن احتمالا از اثرهای مثبت و قوی آن از قطر طبق و وزن 1000 دانه بود. تعداد دانه پر در طبق ، وزن 1000 دانه و قطر طبق بیشترین اثرات مستقیم را بر عملکرد دانه و روغن داشت. در نهایت با در نظر گرفتن شرایط انجام این آزمایش، در مرحله گل دهی آفتابگردان آسیب برگ های بالایی بخصوص برگ های میانی توسط عوامل زنده و غیر زنده عملکرد دانه و روغن را کاهش می دهد.

دولتسازی فرآیند ایجاد و اصلاح نهادهای دولتی را برای تامین شیوه های ثبات سیاسی و عملکرد اقتصادی در پیش گرفت و معیارهای تاسیس دولت ملتسازی، شفافیت مفهومی، زمینه سازی تجربی و انتظارات واقع بینانه تعریف شد. مرکز ثقل این فرآیند، متکی به جرح و تعدیلات اساسی در چهارگانه ساختارهای نهادی، اعم از نهادهای سیاسی، قضائی، امنیتی و اداری است و تحقق اهدافی چون، ایجاد نگاه حداقلی به وحدت در جامعه، ضمانت تکثرگرایی و بهم بافتن حداقلی، تحقق جامعه مدنی پیچیده و فربه و عقب نشینی حکومت از مداخلات اساسی در جامعه، تامین امنیت داخلی، تقویت حاکمیت قانون، استقرار دولت محدود و ... را صرفا در گرو اصلاح رادیکال در چهار عرصه فوق می داند.مقاله حاضر، با استفاده از روش توصیف، تحلیل و منابع کتابخانه ای درصدد پاسخ به این سوال اصلی است که مناسبات نهادسازی در حوزه نهادهای اداری، سیاسی، قضائی و امنیتی در جغرافیای سیاسی غرب آسیا چگونه قابل توضیح است؟ یافته های تحقیق بر این باور است که وضعیت نهادسازی در حوزه های چهارگانه در این منطقه، به دلیل فقدان شاخص های کیفی نظیر اتکاه به شایستگی و رقابت پذیری حقوق و دستمزد و خودمختاری در حوزه اداری، فقدان صداقت، شفافیت و دسترسی برابر و حقوق مالکیت در حوزه قضائی و فقدان ساختار فرماندهی متمرکز، حرفه ای شدن و عدم پاسخ گوئی به غیر نظامیان در حوزه های امنیتی و فقدان دیده بانی فساد، تناسب گرائی، ثبات سازی و غلبه رشوه خواری رقابتی، فاقد شرایط مساعد برای تامین ثبات سیاسی و رشد اقتصادی در کوتاه مدت است.

حضور اتباع افغانی در ایران سابقه ای دیرینه دارد، به ویژه طی سال های پس از انقلاب اسلامی، ایران میزبان بزرگ ترین جمعیت پناهنده افغانستانی بوده است. آنچه بیشتر از همه مشکل ساز بوده، اقامت و حضور غیرقانونی گروه وسیعی از افغان ها در طی سالیان اخیر در سکونتگاه های روستایی است. حضور اتباع افغانی در جامعه روستایی جنوب شرق کشور به دلیل هم جواری با مرزهای شرقی و قرابت فرهنگی از منظر جغرافیایی و اجتماعی دارای آثار و پیامدهایی در ابعاد مختلف می باشد. هدف از انجام پژوهش کیفی حاضر که با بهره گیری از روش تئوری بنیانی صورت گرفته؛ بررسی آثار و پیامدهای ناشی از حضور اتباع افغانی در نواحی روستایی شهرستان سیب و سوران می باشد. جامعه آماری موردمطالعه 25 نفر از افراد مطلع و آگاه بودند که به روش نمونه گیری از نوع گلوله برفی موردمطالعه قرار گرفتند. داده های حاصل از پژوهش با تکنیک مصاحبه نیمه ساختارمند و متمرکز جمع آوری و در قالب سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و نهایتاً در قالب 4 پیامد اصلی طبقه بندی شدند. یافته های پژوهش نشان داد حضور اتباع در سکونتگاه های روستایی به ترتیب اهمیت، پیامدهایی نظیر افزایش آسیب پذیری جامعه محلی، تغییر بافت جمعیتی روستاها، پایین بودن پایبندی به قوانین، اشتغال غیرقانونی، شکل گیری نوعی رقابت برای دسترسی به منابع، عدم تکاپوی امکانات و خدمات موجود در روستاها با افزایش حضور اتباع، افزایش ترددهای غیرمجاز، فشار بر زیرساخت های بهداشتی و آموزشی و... را در پی داشته است.

فضاهای عمومی شهری به عنوان مهم ترین بخش شهرها، عنصر ضروری برای زندگی اجتماعی هستند که سبب حرکت در فضاهای شهری، تبادل اطلاعات و آگاهی، اجتماع پذیری و غنی سازی کیفیت محیط های شهری می شوند. هدف از پژوهش حاضر بررسی و ارزیابی شاخص های احساس راحتی شهروندان از حضور در فضاهای عمومی و باز بخش مرکزی شهر ارومیه می باشد. روش پژوهش مقاله حاضر، توصیفی- تحلیلی با رویکرد آینده پژوهی است. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته، و متغیرهای آن برگرفته از مبانی نظری می باشد. در این پژوهش 30 تن از کارشناسان خبره در زمینه ی فضاهای عمومی و آینده پژوهی به عنوان اعضای پانل به صورت نمونه گیری غیر احتمالی هدفمند تعیین شدند. به منظور استخراج پیشران های مؤثر بر راحتی و اجتماع پذیری در فضاهای باز و عمومی بخش مرکزی شهر ارومیه، 43 عامل به عنوان شاخص نهایی، جهت تحلیل ساختاری به نرم افزار میک مک وارد شد. در نهایت تعداد 12 متغیر به عنوان پیشران های کلیدی به دست آمدند. یافته ها نشان داد؛ پیشران های مبلمان شهری مناسب و توزیع بهینه آن، روشنایی مناسب خیابان، آسایش بصری و محیطی، دارای بیشترین اثرگذاری ها بوده و در مرکز چرخه علّی پیشران ها نقش مهمی را ایفا می کنند؛ و پیشران وجود خرده فروشی در مسیر و بهره گیری از فضای سبز مقصد پیکان بسیاری از پیشران های بوده است که بیانگر اثرپذیری شدید این پیشران ها از سایر عوامل می باشد. در نتیجه این پژوهش می توان گفت که با توجه به پیشران های به دست آمده و بهبود وضعیت این پیشران ها، فضاهای باز و عمومی بخش مرکزی شهر ارومیه می تواند به محیطی فعال و راحت جهت ارتقای تعاملات اجتماعی تبدیل شود و موجب سرزندگی و پویای بیشتر در این بخش گردد.

رویکرد شهر اسفنجی به عنوان پارادایمی نوین در مدیریت پایدار آب های سطحی، پاسخی راهبردی به چالش های ناشی از توسعه شهری شتابان و تغییر چرخه هیدرولوژیکی طبیعی است. این رویکرد با بهره گیری از زیرساخت های سبز-آبی و راه حل های طبیعت محور، تقویت تاب آوری شهری در برابر سیلاب و آب گرفتگی، به بهبود کیفیت زندگی شهروندان و حفظ سلامت اکوسیستم های شهری منجر می شود. پژوهش حاضر با روش، توصیفی–تحلیلی به بررسی و تحلیل راهبردی رویکرد شهر اسفنجی برای پهنه بندی مناطق مستعد توسعه زیرساخت های سبز در شهر زنجان پرداخته است. شاخص های تحقیق در دودسته، داده های آماری عینی که در قالب تحلیل های GIS به صورت نقشه استخراج و تحلیل گردید. دوم داده های ذهنی در قالب مؤلفه های شهر اسفنجی شامل 4 مؤلفه رفاهی-فرهنگی؛ حمایتی؛ تنظیم کننده اکوسیستم شهر؛ و تولیدی می باشد. برای تحلیل داده ها از تکنیک همپوشانی فازی در محیط GIS و آزمون تک نمونه ای T با نرم افزار SPSS و مدل معادلات ساختاری با نرم افزار SmartPLS استفاده شد. یافته های تحقیق نشان می دهد که ۴۰ درصد از مساحت شهر (عمدتاً در مناطق جنوبی و جنوب غربی) در پهنه های با اولویت بالا و بسیار بالا برای آب گرفتگی قرار دارند. این مناطق بحرانی عمدتاً با شیب کمتر از ۵ درصد، تراکم بالای بافت سخت (بیش از ۶۰٪) و فاصله بیش از ۵۰۰ متر از مسیل های اصلی مشخص می شوند. بدین ترتیب، تمرکز کانون های بحرانی آب گرفتگی در مناطق جنوبی و جنوب غربی شهر است. همچنین، مؤلفه های تولیدی با ضریب 36.83 و حمایتی با ضریب 41.32 در وضعیت نسبتاً مطلوبی قرار دارند، از طرفی، طبق تحلیل مدل معادلات ساختاری، مؤلفه رفاهی-فرهنگی با ضریب مسیر 3.356 بیشترین سهم را در تبیین شهر اسفنجی در زنجان دارد. در مجموع، تحقق شهر اسفنجی در زنجان نیازمند عزمی جدی برای تحول در مدیریت یکپارچه آب های سطحی، بازطراحی فضاهای شهری بر اساس الگوهای نفوذپذیری و تلفیق راهکارهای فنی با ارتقای شاخص های فرهنگی-رفاهی است.

زمینه و هدف: گردشگری ورزشی به عنوان یکی از بخش های نوظهور و پرپتانسیل صنعت گردشگری، فرصت منحصربه فردی برای تلفیق توسعه اقتصادی با حفظ میراث فرهنگی فراهم می آورد. ایران با دارا بودن میراث غنی ورزش های سنتی و تنوع جغرافیایی-اقلیمی، پتانسیل بالایی در این حوزه دارد، اما فاقد مدل جامع و بومی برای توسعه این صنعت است. روش شناسی: این پژوهش کاربردی-اکتشافی با رویکرد ترکیبی کیفی-کمی انجام شد. در بخش کیفی از نظریه داده بنیاد و مدل پارادایمی استراوس و کوربین با انجام 14 مصاحبه عمیق با خبرگان استفاده شد. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخت بر روی 384 نفر از ذی نفعان گردشگری ورزشی اجرا و داده ها با تحلیل عاملی تأییدی و مدل معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل کیفی، 220 کد باز در قالب 25 کد محوری و 5 دسته اصلی شرایط علی (شامل عوامل فرهنگی-اجتماعی، سیاسی-امنیتی، اقتصادی-خدماتی، مدیریتی-ساختاری، جغرافیایی-زیست محیطی و فن آورانه)، شرایط زمینه ای، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدها استخراج شد. نتایج کمی نشان داد که مدل از پایایی (آلفای کرونباخ >0.87) و روایی مطلوبی برخوردار است. شاخص برازش کلی (GOF=0.537) برازش قوی مدل را تأیید کرد. نتیجه گیری و پیشنهادات: مدل پیشنهادی چارچوبی جامع و یکپارچه برای توسعه گردشگری ورزشی ایران با تأکید بر حفظ میراث فرهنگی ارائه می دهد که می تواند راهنمای عملی برای سیاست گذاران و مدیران این حوزه باشد.

پیش بینی دقیق جریان رودخانه نقش مهمی در مدیریت منابع آب، به ویژه برای کاهش مخاطرات ناشی از سیل، هشدار خشکسالی و بهره برداری از مخازن سدها ایفا می کند. در این پژوهش از آمار 20 ساله ( از سال 1380 لغایت 1400) بارش، دبی رودخانه و دمای میانگین در مقیاس روزانه در حوضه آبریز دهگلان استان کردستان استفاده گردید. برای انتخاب ترکیب بهینه و سناریوهای مدل از مقادیر بارش (Pt)، دمای میانگین (Tt) و دبی از یک تا سه روز تاخیر (Qt-1 تا Qt-3) با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. جهت انجام مدل سازی و پیش بینی جریان رودخانه نیز از مدل های هیبریدی شبکه عصبی مصنوعی-شیطان تاسمانی (ANN-TDO)، ماشین بردار پشتیبان رگرسیونی- شاهین دم قرمز (SVR-RTH) و مدل یادگیری عمیق حافظه طولانی کوتاه مدت - شکارچیان دریایی (LSTM-MPA) استفاده گردد. سپس نتایج مدل سازی بر اساس معیارهای ارزیابی (R2-MAE-RMSE-KGE) مورد سنجش قرار گرفت. یافته های این پژوهش نشان داد که مدل های هیبردی تا حد بسیار خوبی دقت مدل های منفرد را بهبود بخشیدند. همچنین نتایج نشان داد که عملکرد مدل ها بسیاز نزدیک است اما مدل ANN-TDO نسب به سایر مدل ها عملکرد بهتری داشته است. همچنین این مدل در فاز آموزش توانست در سناریوهای یک تا پنج (M1 تا M5) به ترتیب 10.66، 40.25، 39.19، 79.45 و 82.44 درصد عملکرد مدل منفرد ANN را بهبود بخشد.

مکان یابی احداث سازه های آبخیزداری به صورت سنتی و بر مبنای بازدیدهای صحرایی، مستلزم صرف هزینه و زمان زیاد است. در این پژوهش، جهت شناسایی مکان های مناسب اجرای اقدامات سازه ای آبخیزداری، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد. جهت انجام تحقیق سه حوضه آبریز آق اولر تالش، ماسوله فومن و توتکابن رودبار استان گیلان انتخاب شدند. سپس با بهره گیری از نظرات کارشناسی، 21 معیار تاثیرگذار بر مکان یابی اقدامات سازه ای آبخیزداری در 8 دسته کلی مشخص و به صورت دودویی مقایسه شده و نقشه های نهایی با سه طبقه بدون پتانسیل، پتانسیل متوسط و پتانسیل بالا جهت احداث سازه تهیه شد. نتایج نشان داد که معیارهای دبی، بارش، ارتفاع رواناب و شیب، اهمیت بالایی در مکان یابی مناطق مناسب احداث سازه دارند. صحت عملکرد این روش با استفاده از منحنی مشخصه عملکرد (ROC) تعیین و سطح زیر منحنی (AUC) برای حوضه های آق اولر، ماسوله و توتکابن به ترتیب برابر 945/0، 958/0 و 788/0 بدست آمد. مقایسه مکان سازه ها با نتایج تحقیق نشان داد که به ترتیب 90 و 5/99 درصد سازه های سنگی–ملاتی و گابیونی در طبقه با پتاسیل متوسط و بالای نقشه های حاصل شده از این روش قرار گرفتند که موید دقت عملکرد این روش در تعیین مکان مناسب احداث سازه های آبخیزداری است. بنابراین توصیه می شود سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از این مدل به صورت سیستماتیک در طرح های مکان یابی سازه ها استفاده نماید.

زمینه و هدف: خلاقیت شهری یکی از محرک های اساسی برای دستیابی به توسعه پایدار است. این امر مستلزم دارا بودن صنایع خلاق، کارکنان خلاق، دانش خلاق و غنای فرهنگی است. مطالعه حاضر با هدف برنامه ریزی راهبردی جهت دستیابی به شهر خلاق در شهر اردبیل انجام گرفت. روش شناسی: پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش به صورت توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای پیمایشی می باشد. براساس شاخص های شهر خلاق و داده های گردآوری شده 34 راهبرد دستیابی به شهر خلاق در پنج معیار اصلی(مردم، بنگاه های اقتصادی، فضاهای شهری، پیوند و ارتباطات و چشم انداز و آوازه شهر) تقسیم بندی شدند که برای تعیین اهمیت آن ها(نظرات 50 نفر کارشناسان) از آزمون معادلات ساختاری در نرم افزار SMART-PLS استفاده گردید. یافته و نتایج: معیار بنگاه های اقتصادی (ضریب 937/0)، معیار مردم (ضریب 936/0)، معیار فضاهای شهری (ضریب 918/0)، معیار پیوند و ارتباطات (ضریب 896/0) و معیار چشم انداز و آوازه شهر (ضریب 875/0) بهترین راهبردهای دستیابی به شهر خلاق می باشند. همچنین از بین معیار بنگاه های اقتصادی، حمایت تخصصی از کسب وکارهای خلاق (ضریب 87/0)، از بین معیار مردم، توسعه ظرفیت خلاقیت در کلیه سطوح آموزش عمومی(ضریب 85/0)، از بین معیار فضاهای شهری، ایجاد فضاهای با ثبات و مطمئن برای فعالیت های فرهنگی و هنری(ضریب 76/0)، از بین معیار پیوند و ارتباطات، فراهم کردن زیرساخت های مجازی و تسهیل کننده در ارتباطات الکترونیکی(ضریب 82/0) و از بین معیار چشم انداز و آوازه شهر، برنامه ریزی برای ارتقاء موقعیت منطقه ای و فرامنطقه ای شهر و تسهیل حضور گردشگران(ضریب 83/0) مهم ترین راهبردهای دستیابی به شهر خلاق در اردبیل می باشند.

زمینه و هدف: جوامع بشری همواره با ایجاد محیط های قابل سکونت و الگوهای زیستگاهی متناسب با محیط استقرارها را ممکن می سازد. بر اساس این رویکرد در باستان شناسی، عوامل محیطی در ارزیابی سکونتگاهها در هر دوره نقش مهمی را ایفا می کنند. این عملکرد علاوه بر تشخیص میزان تاثیرات محیطی، درجه سازگاری زیستگاهها با شرایط محیطی غالب را آشکار می سازد. با قدرتمندتر شدن ابزارهای مکانی، باستان شناسی GIS نیز تکامل یافته است و امکان تجسم سکونتگاه های باستانی و تجزیه و تحلیل تغییرات در استفاده از فضا در طول زمان را فراهم می کند. روش شناسی: این پژوهش با استفاده از تجزیه و تحلیل عوامل محیطی، توسط سیستم اطلاعاتی GIS به چگونگی الگوی استقرار و پراکندگی 161 محوطه باستانی در حوضه قزل اوزن پرداخته شده است. پس از تحلیل نقشه های GIS برای بررسی و توزیع این سکونتگاهها در رابطه با محیط طبیعی با تمرکز بر منابع آبی ، ارتفاع، شیب و کاربری اراضی می پردازد. نتایج و یافته ها: 1: توزیع سکونتگاه ها از هزاره اول ق.م.از مناطق دشت و کوهپایه ای گسترش یافته است. 2:سکونتگاه های هزاره اول ق.م. عمدتاً در ارتفاعات2000-؛. با شیب متوسط10-5، فواصل نزدیک به رودخانه ها کمتر از500- متر، و انتخاب نوع زمین شکل گرفته است. ارتفاع زیاد - شیب تند در حاشیه رودخانه ها( دشت –کوهپایه ها) دال بر کاهش جمعیت و نوع استقرار های کوچرو را نشان می دهد.3:کاربری اراضی: ظهور و پیشرفت کشاوررزی و مواصلاتی راه ها در مسیر منابع آبی، مبادلات تجاری، ارتباطات منطقه ای و فرامنطقه ای دال به توزیع پراکنش مکان های باستانی در حوضه قزل اوزن است. منطقه شرق کردستان از عصر مس و سنگ تا دوران اسلامی تکامل سکونتگاه ها، نشان دهنده سازگاری و رقابت ساکنان با محیط طبیعی در حوضه قزل اوزن است. علاوه بر این، بینش هایی را در مورد توسعه اجتماعی پیچیده در منطقه ارائه می دهد.