امین ایزدپناه

هدف از این پژوهش بررسی و تحلیل شخصیت اصلی رمان کاکاکرمکی پسری که پدرش درآمد بر اساس نظریه روانشناسی شخصیت آلفرد آدلر و مفاهیم وابسته آن است. آدلر، یکی از بنیان گذار مکتب روانشناسی فردی، معتقد بود که علاقه اجتماعی در ذات همه انسان ها وجود دارد و آن را از طریق خانواده و مدرسه یاد می گیرند، اما اگر شخص نتواند حس تعلق و ارزشمندی را در خانواده خود درک کند، احساس علاقه اجتماعی او کامل نشده و احتمال این که به شخص نامطلوب اجتماعی تبدیل شود زیاد است. در رمان موردبررسی، مرور دوران کودکی و نوجوانی شخصیت اصلی، یعنی کاکا، انگیزه بروز اعمال و رفتار فرد و شرایطی که باعث شده بذر کارهای خشونت بار در وجود او کاشته شود، بیان می شود و خود او به عقده های شخصیتی اش اعتراف می کند. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی، به واکاوی شواهد درون متنی، روند شکل گیری احساس حقارت، عقده حقارت و مکانیزم-های جبران در شخصیت اصلی پرداخته شده است و یافته ها حکایت از آن دارد که سبک زندگی اشتباه کاکا او را به برتری جویی و دیده شدن به هر قیمتی سوق داده است.

نشان دادن این نکته که بر اساس تلقی رابطه مند از مفهوم «خود»، نظام تربیتی برآمده از آن تا چه حد متفاوت و حاوی چه دقائق و ظرائفی است. در این مقاله، ابتدا مفهوم «خود» نزد دیویدسن واکاوی می شود و سپس با معرفی اندیشه های افلاطون و ارسطو پیرامون مفهوم «خود»، نظام تربیتی آن ها مقایسه می شوند. واکاوی مفهوم «خود رابطه مند» بر اساس روش اسنادی-کتابخانه ای و استخراج نظام های تربیتی افلاطون و ارسطو بر اساس برداشت شان از مفهوم «خود»، بر پایه شیوه استنتاجی. شاید برجسته ترین مصداق از تعریف «خود رابطه مند» در فلسفه دیویدسن معرفی می شود که دو ویژگی بارز دارد: رابطه مندی با دیگری و رابطه مندی با جهان. مفهومی که افلاطون از «خود» معرفی می کند، به دلیل دوگانه انگاری، در نقطه مقابل «خود رابطه مند» قرار می گیرد. ارسطو نیز با ارائه نظریه هیلومورفیسم، قائل به مفهوم «خود رابطه مند» است، اما در برخی مباحث، به تمام ملزومات آن پایبند نیست. ازجمله پیامدهای مفهوم «خود رابطه مند»، توجه بیشتر به نقش دیگری و جهان در رشد فرد است. آنچه که به شکل گیری هویت متمایز افراد و نهادهای تربیتی می انجامد، رابطه میان دانش آموز، همسالان و معلمان و رابطه میان مدارس و سایر نهادهاست، نه یک سری دستورالعمل بالا به پایین ازسوی وزارتخانه. مفهوم کل نگرانه دیویدسن از «خود»، به تمایز میان دانش های هنجاری و توصیفی و نیز تمایز میان علوم طبیعی و اجتماعی پایان می بخشد. سیاست آموزشی، برنامه درسی و حتی عقلانیت و عاملیتی که برای تغییر روندهای تربیتی لازم اند، همگی شأنی رابطه مند می یابند. این رابطه مندی می تواند مسئله بنیادین پداگوژی را نیز پوشش دهد.

  هدف این مقاله ارائه ی خوانشی روانکاوانه از کتاب تصویری ماجرای احمد و ساعت ، مبتنی بر نظریه رشد روانی جنسی زیگموند فروید است. خوانش متن اثر به یاری روانکاوی کلاسیک، نمادها و شواهدی را پیش چشم می آورند که نشان می دهند با اثری نَراَندام محور روبه روییم که در آن روند مطلوبِ اجتماعی و بهنجارشدن یک پسر بچه بازنمایی شده است. احمد، شخصیت اصلی داستان، در مرحله ی آلتی یا فالیک رشد خود قرار دارد، ولی زمان آن رسیده که تعارض های اودیپی اش حل وفصل شوند و با پذیرش اقتدارِ پدر، آماده ی ورود به مرحله ی نهفتگی رشد روانی جنسی اش شود. اعتبار و کارکرد زمان و ضرورت پایبندی به قواعد تغییرناپذیر آن یکی دیگر از یافته های دیدار نظریه و متن در این اثر است. افزون بر این، خوانشی این چنین از اثر بررسی شده نشان می دهد که چگونه برخی آثار ادبیات کودکان شکل خاصی از کودک خوب را ترویج کرده و همچنین تصویری از کودک مبتنی بر ارزش های مردمحور را بازتولید می کنند.      

هدف پژوهش حاضر بررسی بسامد و کیفیت بازنمایی جنسیت، نقش های جنسیتی و کلیشه های جنسیتی در کتاب های درسی دوره اول دبستان است. بدین منظور و در قالب پژوهشی با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی)، هجده کتاب دوره اول دبستان بررسی شده اند که بخش کیفی غالب و بخش کمی مغلوب تعیین گردید. در گام نخست، تحلیل محتوای کمی با هدف شمارش و مقایسه فراوانی تصاویر دختران و پسران در کتاب های درسی انجام شد. یافته های این مرحله به عنوان داده های پشتیبان برای مرحله دوم استفاده گردید. در گام دوم، تحلیل محتوای کیفی 6 تصویر منتخب، بر اساس چهارچوب نشانه شناسی اجتماعی کرس و ون لیوون انجام شد تا شیوه بازنمایی جنسیت در تصاویر شناسایی شود. نتایج نشان داد که ۶۱ درصد تصاویر کتاب های دوره اول دبستان به مردان و ۳۹ درصد به زنان اختصاص دارد و تنها در کتاب ریاضی پایه دوم، تعداد تصاویر زنان بیشتر است. علاوه بر تفاوت در تعداد، نحوه بازنمایی نیز نابرابر است؛ مردان بیشتر در نقش های فعال، پرنفوذ و علمی به تصویر کشیده شده اند، در حالی که زنان عمدتاً در نقش های سنتی و وابسته ظاهر شده اند. همچنین، مشاغل مدیریتی، فنی و پژوهشی اغلب به مردان اختصاص داده شده و زنان در نقش هایی با ماهیت مراقبتی و آموزشی نمایش داده شده اند. این الگوها نشان دهنده بازتولید کلیشه های جنسیتی در محتوای آموزشی است که می تواند بر نگرش و انتخاب های آینده دانش آموزان تأثیر بگذارد. کتاب های درسی باید متناسب با تحولات جامعه و با درنظرگرفتن بافت فرهنگی متکثر ایران بازنگری شوند تا بازنمایی جنسیت و فرصت های جنسیتی عادلانه تر و همراه با توانمندی های هر دو جنس صورت گیرد.

هدف این پژوهش بررسی انتظارات متقابل معلمان، والدین و دانش آموزان از یکدیگر به منظور اطلاع از میزان آگاهی هریک از این سه گروه از خواسته ها و نیازهای دو طرف دیگر این مراوده است. با توجه به اینکه مدرسه نهاد اصلی آموزش رسمی است اطلاع از انتظارات متقابل گروه های ذی نفع حاضر در آن می تواند به شکل گیری روابط سازنده تر میان آنها یاری برساند. بدین منظور در پارادایم کیفی و با استفاده از مصاحبه های گروهی و فردی نیمه ساختاریافته با مشارکت-کنندگانی شامل معلمان، والدین و دانش آموزان یک دبستان دخترانه ناحیه 2 شهر شیراز به گردآوری داده اقدام شد. نمونه -ها به صورت هدفمند از نوع نمونه در دسترس انتخاب شدند. شیوه تحلیل داده ها نیز روش تحلیل مضمونی بوده است. برای اطمینان بخشی یافته ها نیز از مسیر ممیزی و بازبینی همکاران استفاده شده است. یافته ها نشان می دهند که انتظارات معلمان، والدین و دانش آموزان را می توان در سه دسته ی کلی اخلاقی، آموزشی و عاطفی طبقه بندی کرد. تحلیل و مطابقت انتظارات متقابل گروه ها نشان می دهد هرچه در جهت یافتن نقاط اشتراک بین این سه گروه پیش می رویم، میزان اشتراکات کاهش می یابد. به گونه ای که از مجموع 90 انتظاری که بیان شده، تنها ۷ مورد بین هر سه گروه مشترک است. این امر نشان می دهد که معلمان، والدین و دانش آموزان آگاهی کافی از افکار و خواسته های یکدیگر ندارند و این ناآگاهی موجب فاصله ی قابل توجهی بین انتظارات آن ها شده است. بر این اساس، به نظر می رسد تقویت گفت وگو و تعامل بیشتر میان این سه گروه می تواند به آگاهی و درک عمیق تر آنها نسبت به دیدگاه ها، نیازها و انتظارات یکدیگر بینجامد.

در جهان معاصر، لزوم توجه همه جانبه به مسائل و بحران های محیط زیستی از سوی تمام افراد بشر، حتی کودکان و نوجوانان، بیشتر احساس می شود. ما انسان های برآمده از نظام های تربیتی، بخش مهمی از تعادل چرخه های زیستی را از بین برده و شرایط را بحرانی کرده ایم، پس باید با توجه به آشفتگی های موجود در نظام های آموزشی، مسیری تازه در تربیت شهروندان محیط زیستی بگشاییم. هدف پژوهشگران از انجام این پژوهش، طراحی بسته آموزش محیط زیستی با تمرکز بر شهروندی محیط زیستی در مقطع ابتدایی در استان کهگیلویه وبویراحمد است. دراین راستا، با انجام مصاحبه نیمه ساختاریافته با سیزده نفر از مربیان، فعالان و خبرگان آموزش محیط زیستی که بر مبنای نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند، داده های لازم گردآوری شدند. سپس با روش تحلیل محتوای عرفی و بر اساس کدگذاری چهار مرحله ای، به سه پرسش 1. در طراحی و تدوین این بسته آموزشی برای زیست بوم منطقه کهگیلویه وبویراحمد، چه هدف هایی در قلمروهای شناختی، عاطفی و عملکردی مدنظر قرارمی گیرد؟ 2. در دستیابی به اهداف مدنظر، چه مواد و محتوای آموزشی باید انتخاب، طراحی و تدوین شود؟ و 3. روش های یاددهی و یادگیری محتوای این بسته آموزشی چیست؟ پاسخ داده شد. درنهایت یک بسته پیشنهادی 16 ساعته بر اساس مقولات به دست آمده، طراحی، تدوین و به صورت آزمایشی اجرا شد. نتایج نشان داد که علاوه بر مقوله های به دست آمده در اهداف شناختی، عاطفی و عملکردی، روش ها و محتوا، توجه به اموری مانند ویژگی های مربی، مبانی اصلی فرایند طراحی و بررسی عوامل زمینه ای نیز در اجرا و بازبینی این بسته آموزشی مهم است که باید مستمر و با نگاهی تحولی به اصلاح، ویرایش و بازطراحی بسته آموزشی پرداخته شود.