درخت حوزه‌های تخصصی

پژوهش حاضر به بررسی انواع گفتمان نماهای به کارگرفته شده در سخنرانی های روسای جمهور، روحانی و رئیسی بر مبنای رویکرد فریزر (2009) اختصاص دارد. بر اساس رویکرد مذکور، گفتماننما کلمه یا عبارتی است که دو پاره گفتار را به هم مرتبط میکند بدون این که تغییری در محتوای گزاره ای آنها ایجاد کند. گفتماننماها نوع رابطه بین دو پاره گفتار را نشان میدهند و از این منظر نقش پیوندهنده دارند و در چهاردسته عمده تقابلی، استنتاجی، تفصیلی و زمانی جای می گیرند. علاوه بر نقش های برشمرده، گفتمان نماها در گفتمان می توانند نقش تعدیل کنندگی نیز ایفا کنند، یعنی از صراحت و اطمینان کامل سخن بکاهند. پیکره جستار حاضر متشکل از سخنرانیهای دو رییس جمهور (روحانی و رئیسی) است که از منابع مختلف گردآوری شده اند. بررسی داده ها نشان می دهد که میزان به کارگیری گفتماننماهای تفصیلی در سخنرانی های هردو رییس جمهور بیش از دیگر گفتمان نماهای مرتبط کننده پیام است و در واقع آنان از این طریق سعی در حفظ انسجام گفته های خود دارند. پیرامون گفتماننماهای تعدیل نیز هر دو رئیس جمهور تقریباً به میزان یکسانی از گفتماننماهای تعدیل بهره جسته اند و گاهی نیز از چند راهبرد همزمان به منظور تعدیل گفته خود بهره گرفتند، بدین معنا که به عنوان مثال هم زمان از ضمایر مبهم، افعال وجهی و قید وجهی در بیان یک جمله استفاده کردند تا به نوعی در ابراز دیدگاه های خود جانب احتیاط را نگاه دارند.

در حوزه نشانه شناسی، اسامی و نام ها تحت شرایط و ویژگی های خاص قرار دارند. از طرفی بر اساس کارکرد آنها به اشخاص و افراد ارجاع داده می شوند و از طرف دیگر بر اساس منشاء پیدایش آنها یعنی نامگذاری خانواده در دوران های تاریخی حفظ و تا به امروز در گنجینه لغات مردمی و حافظه تاریخی یک ملت نگهداری می شوند. این تأثیر دوگانه در کاربرد تاریخی نشانه گذاری اصل و نسب سرچشمه غنی برای تحقیقات زبان شناسی اجتماعی و دیگر رشته های مرتبط مانند تاریخ نگاری، مردم شناسی و حتی جرم شناسی از کارایی بالایی برخوردار است و تثبیت نام ها برای افراد جامعه، تحقیقات میان رشته ای جامعه و زبان یعنی واژگان نگاری مردمی را امکان پذیر می سازد. زبان شناسان آلمانی تا سال 2023 بررسی های دستوری نام های خانوادگی در آثار زبان شناسی به ویژه در آواشناسی و واج شناسی و تغییرات و دگرگونی های ساختواژی را به ثبت رساندند. این اطلاعات در حوزه واژه شناسی، واژگان قاموسی و پراکندگی و تنوع زبانی، جمع آوری شده و از نظر تصریف، اشتقاق و اسامی مرکب و نیز دیگر اجزاء صرفی و نحوی و حتی اقتباس از زبان های یونانی و لاتین، بررسی شده اند. در این مقاله بر اساس الگوی «طرح اطلس نام های خانوادگی زبان آلمانی» پیشنهاد می گردد که «طرح اطلس نام های خانوادگی ایرانی» همزمان با «طرح اطلس زبان های ایرانی» که در پژوهشکده زبان شناسی وزارت میراث فرهنگی در دست انجام است، به اجرا درآید و نیز با تحلیل اطلاعات جمع آوری شده، نقشه های مفهومی (اینفوگرافیک) اسامی استخراج گردد و در دسترس پژوهشگران زبان شناسی اجتماعی و جمعیت شناسی و دیگر رشته های مرتبط قرار گیرد.

هدف مقاله پیش رو این بود تا از منظر مبانی نقد فرهنگ که از سوی مالکیل (۱۹۹۳) مطرح شد و نیز با اتخاذ رویکردی پیکره بنیاد، پنج فرهنگ یک زبانه زبان آموزِ انگلیسی و فارسی معتبر یعنی فرهنگ انگلیسی معاصر لانگمن (LDOCE)، فرهنگ پیشرفته زبان آموز آکسفورد (OALD)، فرهنگ پیشرفته زبان آموز کمبریج (CALD)، فرهنگ همایندهای آکسفورد (OCD) و فرهنگ زبان آموز پیشرفته فارسی (عاصی، ۱۳۹۸) را از نظر شیوه عرضه اطلاعات (معیار سوم مالکیل) مورد واکاوی قرار دهد. برای این منظور، مدخل هایی به همراه زیرمدخل هایشان از فرهنگ های انگلیسی فوق به عنوان نمونه مطرح و سپس بر مبنای داده های موجود در پیکره انگلیسی امریکایی معاصر (COCA) به بوته نقد گذاشته شدند. سپس ضمن برشمردن ایراداتی در هشت دسته، به علت بروز آنها اشاره شد. نهایتاً ضمن طرح پیشنهاداتی برای ارتقای کیفیت این فرهنگ ها، نقش زبان شناسی پیکره ای و شیوه بهره مندی از آن در ارتقای فرهنگ های یک زبانه زبان آموز انگلیسی و فارسی و متعاقباً کاهش خطاهای فرهنگ نویسی مطرح شد.

این مقاله نسخه کامل مقدمه‌ای برای بخش نام‌های ایرانی از ویراست دوم یک فرهنگ بزرگ (پنج جلدی) تالیف پاتریک هنکس و همکاران با عنوان A Dictionary of American Family Names از انتشارات دانشگاه آکسفورد در سال ۲۰۲۲ است. در پیشگفتاری که برای هر گروه از نام‌های زبان‌های گوناگون با هدف آگاهی دادن به مخاطبان انگلیسی‌زبان آمده، پس از معرفی کلی آن زبان، نام‌های خانوادگی پربسامد آن در کشور آمریکا بر پایه منشاء و ساختارشان دسته‌بندی و با نمونه‌هائی توصیف شده‌اند. ازآنجاکه بسیاری از نام‌های ایرانی وام‌گرفته از زبان عربی با دگرگونی‌های آوائی و ساختواژی، «فارسی» شده‌اند، شایسته است که با مقایسه دستگاه‌های آوائی دو زبان، فرایندهای فارسی‌سازی نام‌های ایرانی با نمونه‌هائی نشان‌داده شوند. یادآور می‌شود که فهرست نام‌ها براساس آمار سال ۲۰۱۰ ایالات متحده و با بسامد بیش از ۳۰۰ فراهم آمده و در مواردی که نامی اهمیت تاریخی داشته، تا بسامد ۱۰۰ نیز درنظر گرفته شده است.

دستور ساخت به مجموعه ای از رویکردهای نظری متفاوت ولی مرتبط در درک زبانی اطلاق می شود که در آن ها تعمیم هایی درباره ساخت زبانی بر حسب ساخت (همسانی صورت و معنی) صورت بندی می شود. درحالی که مبانی مفهومی دستور ساخت را می توان مستقیماً به دستور حالت فیلمور منتسب کرد، انواع مختلفی از رویکردها در چارچوب دستورساخت (با جهت گیری شناختی قوی تر) برای تدوین و توسعه این دستور به عنوان مدلی که می تواند مقام ساخت های زبانی را توصیف، تحلیل و تعمیم دهد، ظاهر شده اند. مهم ترین رویکردهای دستورساخت شامل دستورساخت برکلی، دستور ساخت بدنمند، دستور شناختی لنگاکر، دستورساخت گلدبرگ، دستور ساخت بنیادی کرافت، دستور ساخت معنایی-قالبی بوآز، دستور ساخت نشانه-بنیاد ساگ و دیگران، دستور ساخت سیال و مدل ساخت واژگانی می شود که در سه مقوله صورت گرایی، کاربرد-بنیاد و محاسباتی قرار می گیرند.تمام مدل های زبانی دستور ساخت بر این نکته تأکید دارند که ساخت ها واحدهای نمادینی از صورت معنی/کاربرد هستند و امکانات و شرایطی را نشان می دهند که دستورساخت می تواند در فهم تولید دانش و معنی در ذهن گویشور زبان آشکارسازی کند. اما در عین حال، این نحله ها در یک نکته اساسی دارای اختلاف هستند: ساخت چیست؟ درک صحیح مبانی و روش شناسی هرکدام از این مدل های ساخت بنیاد، نکات مشترک و تفاوت آن ها پیرامون همگانی بودن ساخت های زبانی، کمیت و نوع آن ها، ترکیب و معناشناختی ساخت، داده های کاربرد زبانی و مشخص سازی نظام های نمادگذاری در کتاب دستور ساخت : ساختار زبان انگلیسی اثر توماس هافمن با اثبات قدرت تبیینی دستور ساخت در تمام سطوح زبان انگلیسی، انجام مطالعات همزمانی و درزمانی و معرفی رویکردهای ساختاری مختلف، که یکی از برجسته ترین دستاوردهای دستور ساخت است درنظر گرفته شده است .در این کتاب ، این ادعا که دستور ساخت حوزه مطالعاتی جامع نظریه پردازی دستوری می باشد، مورد بررسی قرار می گیرد تا نشان داده شود که آیا رویکرد کل گرایانه به واحدهای زبانی می تواند واقعیت فعالیت ذهنی را بازنمایی کند. افزون بر این، در این کتاب نشان داده می شود که دستور ساخت به روش های مختلفی از داده های زبانی واقعی استفاده می کند و این داده ها می توانند شامل تحلیل های تجربی، شواهد کاربردی و نمونه های متنی باشند. در این کتاب می توان به فهم عمیق تری از نحوه تعامل صورت و معنی در زبان های طبیعی رسید و نقش دستور ساخت را در تحلیل زبان بهتر درک کرد.

انتخاب نام یا عنوان برای یک برنامه، از مراحل مهم‌ فرایند برنامه‌سازی در صدا و سیما و یکی از تاثیرگذارترین عوامل در جذب مخاطب است. استفاده از زبان محلی در نام‌گذاری برنامه‌ها که به ‌عنوان جزئی از موضوع کلی کاربرد زبان‌های محلی در صدا و سیما نقش مهمی در جذب مخاطب دارد همواره با چالش‌هایی روبرو بوده است. عوامل متعددی نظیر تجربه، دانش و ... در نام‌گذاری برنامه‌ها تاثیرگذارند که می‌توان بسیاری از آنها را با توجه به مؤلفه‌های مطرح در دانش زبان‌شناسی، شناسایی و طبقه‌بندی کرد. ذاکر (1390) با الگوبرداری از دو نظریه دور (2003) و ایفانتیدو (2008)، معیارهایی برای بررسی عناوین برنامه‌های نمایشی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران ارائه داده که چارچوب اصلی پژوهش حاضر برای مطالعه عوامل جذابیت نام برنامه در عناوین محلی برنامه‌های صدا و سیمای شبکه مازندران، قرار گرفته است. بررسی عناوین مازندرانی برنامه‌های این شبکه در یک دوره پنج‌ساله نشان می‌دهد میزان کاربرد زبان مازندرانی در نام‌گذاری برنامه‌ها در مقایسه با فارسی بسیار کمتر است. همچنین در نام‌گذاری برنامه‌ها به زبان محلی، مولفه‌های بینامتنیت بیشتر از مولفه‌های برجسته‌سازی عناوین، مورد توجه برنامه‌سازان قرار گرفته است.

در میان فلاسفه یونان باستان، ارسطو بر خلاف استاد خود افلاطون، بسیار به تاثیر هنر بر عواطف انسانی معتقد بود. او در کتاب فن شعر خود، به تاثیر هنر بر پالایش روح انسان می پردازد. همچنین، در قرن نوزدهم میلادی، هگل نیز هنر را یکی از سه راه کشف ایده مطلق در زندگی انسان دانست. با بررسی آثار این دو فیلسوف، آشنا به مفاهیم زیبایی شناسی ارسطویی مانند تناسب، تعادل، کاتارسیس و طبقه بندی سه گانه هنر هگلی می شویم. از سویی دیگر تمدن مانایی در غرب ایران دارای عناصر تزئینی نمادینی حاص از اشیاء مکشوفه آن دوره می باشد. هدف این مقاله این است که بدانیم آیا با وجود تقدم تاریخی تمدن مانایی نسبت به عصر ارسطو و هگل، مفاهیم زیبایی شناختی مثل تناسب، تقلید و نمادگرایی می تواند مفاهیمی بین الاذهانی در طول تاریخ باشد. همچنین، سعی در پاسخ به این پرسش ها داریم که آیا این مفاهیم فلسفی در معماری مانایی دیده می شود؟ اگر انطباقی با هنر مانایی دارد، این تطابق از چه طریقی نمود پیدا کرده است؟ روش پژوهش این مقاله رویکردی کیفی و تحلیلی دارد که از طریق مطالعات کتابخانه ای، جمع آوری مصاحبه ها و مقالات مرتبط سعی در یافتن پاسخ پرسش ها کرده است. نتایج حاصل از این پژوهش از اهمیت خاصی برخوردار بوده چرا که بیان می دارد که هنر مانایی با کدام مضامین زیبایی شناسی ارسطو سازگاری دارد و در کدام دسته از هنرهای سه گانه هگلی قرار می گیرد.

با گذشت زمان غالباً صورتها و معانی واژههای زبانها در اثر عوامل زبانی و غیرزبانی دچار تغییر می شوند. در این روند، واژه ای یکسان ممکن است که در زبانهای هم تَبار به صورتهای متفاوت تغییر یابد؛ بدین معنی که مثلاً در زبانی از میزان کاربرد آن کاسته شده و برعکس، در زبانی دیگر کاربرد آن افزایش یابد. سرگذشت تاریخیِ واژه ایرانی باستانیِ « *daiman-: چشم» بیانگر اثبات این گفته است. کهنترین متن ایرانی که این واژه در آن دیده شده، اوستایی جدید است. زبان بلوچی یکی از زبانهای شناخته شده ایرانی، با مشتقات و ترکیبات فراوان رایج است. این مقاله با رویکردی معناشناختی به صورت توصیفی در پی پاسخ به این پرسش است که چه دادههایی با واژه مذکور در بلوچی امروز رایج است و تا حدّی از نظر مطابقت با فارسی چه تفاوتهایی را نشان می دهد. نتایج بر اساس دو منبع معتبر در این دو زبان، فرهنگ بزرگ سخن، اثر حسن انوری، چاپ 1381 و فرهنگ بلوچی-فارسی، اثر عبدالغفور جهاندیده، چاپ 1396، نشان می دهد که این واژه در فرهنگ بزرگ سخن فقط زیر یک مدخل و آن هم واژه ای «قدیمی» توصیف شده است، در حالی که در بلوچی با 172 مدخل و زیرمدخل با مشتقات و ترکیبات متفاوت آورده شده است. نتیجه این پژوهش نشان میدهد که برای دستیابی به سرگذشت تاریخی واژه های ایرانی، مطالعه آنها فقط در زبانی مانند فارسی که در حال حاضر معتبرترین زبان ایرانی است، کفایت نمی نماید و در این زمینه نباید نقش دیگر زبانهای ایرانی مانند بلوچی، کردی، پشتو، گیلگی، آسی را از نظر دور داشت.

با معرفی هوش هیجانی-حسی و نقش آن در آموزش و یادگیری در سال های اخیر، مطالعه تأثیر حواس و هیجانات بر یادگیری مهارت های زبانی اهمّیّت یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش هیجانی-حسی و هیجانات در مهارت نوشتاری و مقایسه آن بین زبان آموزان ایرانی و عراقی انجام شده است. ازاین رو از 301 دانشجوی ایرانی و عراقی رشته زبان انگلیسی خواسته شد تا دو پرسشنامه «هوش هیجانی-حسی» و «هیجانات در حین نوشتن» را پر کنند. نتایج نشان داد نمره نوشتاری زبان آموزان با هیجانات مثبت آن ها رابطه معنادار مثبت و با هیجانات منفی آن ها رابطه معنادار منفی دارد. همچنین بین برخی از هیجانات تجربه شده زبان آموزان ایرانی و عراقی مانند خستگی، لذّت، امید و آسودگی تفاوت معناداری مشاهده شد و در برخی از هیجانات ازجمله اضطراب، لذّت و غرور از نظر عوامل انسانی و غیرانسانی به وجود آورنده هیجانات تفاوت معناداری وجود داشت. افزون بر این، یافته ها نشان داد هوش هیجانی-حسی به طور مثبت و معناداری نمرات مهارت نوشتاری زبان آموزان ایرانی و عراقی را پیش بینی می کند. درنهایت، نتایج موردبحث قرار گرفت و کاربردهای آن در زمینه آموزش زبان ارائه شد.

این پژوهش براساس «نظریه عمل» بوردیو، موقعیت جمال زاده در میدان ادبی ایران و انگیزه های احتمالی او را در انتخاب ترجمه نمایشنامه دشمن مردم ایبسن بازنمایی می کند. ابتدا ساختار میدان تئاتر و زیرمیدان ترجمه نمایشی در دهه سی بررسی می شود. سپس «عادت واره»ی جمال زاده در جایگاه «مترجمی در خودتبعیدی» تحلیل و رویدادهای دهه سیِ منجر به کودتای 28 مرداد 1332 به موازات وقایع نمایشنامه قرائت و مقابله می شوند. همچنین، برای تعیین مواضع جمال زاده و تبیین دلایل ترجمه دشمن مردم چند اثر تأثیرگذار بر «خط سیر» او مانند صحرای محشر، با استفاده از مفاهیم «خط سیر» بوردیو و «مترجم ایده آل» دریدا تحلیل می شود. یافته های این پژوهش نشان می- دهند چگونه صداهای خاموش در تاریخ در ترجمه (ها) شنیده می شوند. براساس تحلیل جامعه شناسانه این ترجمه، نویسندگان معتقدند انتخاب متن ایبسن ابزاری است برای سرزنش آنچه که جمال زاده کوته بینی و ریاکاری نخبگان سیاسی آن زمان و در نتیجه یکی از دلایل سردرگمی توده مردم می داند.

در این پژوهش درصدد آن بودیم تا رفتار کلامی کانون نمای dA در زبان ترکی آذری را بررسی کرده و جایگاه آن را در جمله نشان دهیم. نشان دادیم که کانون به سه طریق نحوی (قلب نحوی)، آوایی (تکیه کانونی) و صرفی (استفاده از کانون نما) در زبان ترکی آذری کاربرد دارد. کانون نماها یا صرفاً جهت برجستگی عناصر در بند بکار می روند و نقش دیگری ندارند و یا نقش های دیگری نیز دارند ولی جهت برجستگی از آن نقش خود خالی شده و به عنوان کانون نما مورد استفاده قرار می گیرند. با مثال های متعدد از زبان ترکی آذری نشان دادیم که این کانون نما که بیشتر نقش افزودنی دارد، بصورت درجا به همه عناصر جمله، فاعل، مفعول مستقیم، قید زمان، قید مکان و کل جمله اضافه می شود و آن را برجسته می کند. نشان دادیم که در زبان ترکی آذری، بر خلاف زبان ترکی استانبولی، dA فقط نقش کانون نمایی دارد و به عنوان نشان دهنده مبتدا کاربرد ندارد. در بررسی داده ها معلوم شد که می توان از کانون نمای ki هم همراه کانون نمای dA برای برجستگی بیشتر استفاده کرد. گاهی می توان جهت برجستگی سازه های مختلف، از بیش از دو کانون نما در یک جمله بهره برد. همچنین پس از تحلیل کاربرد کلامی این عنصر یعنی نقش آن به عنوان کانون نما، نمودارهای درختی مربوط به آن بر اساس مدل کمینه گرایی ترسیم شد.