بررسی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی و تأثیر آن در ترویج فرهنگ رضوی با استفاده از نظریه پی یر انسار(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
فرهنگ رضوی سال ۱۴ بهار ۱۴۰۵ شماره ۵۳
31 - 63
حوزههای تخصصی:
دعبل خزاعی (256-148 ق) با عمری حدود یک قرن خود از کلام و شعر برای بسط فرهنگ ائمه (ع) و تقابل با فرهنگ سیاسی عباسی بهره گرفت و کارنامه موثری از خود برجا گذاشت. این مقاله با رویکرد تاریخی و توصیفی تحلیلی و به روش اسنادی در صدد ارائه تصویری گویا از کارکردهای کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی شاعر اهل بیت (ع) در زمان حیات طولانی خود به ویژه در عصر امام رضا (ع) است. چهارچوب نظری این مقاله رابطه زبان و ایدئولوژی در اندیشه پی یر انسار است. بر مبنای اندیشه وی، زبان به فعل سیاسی معنا و جهت می دهد. زبان، ابزار مهم عاملان سیاسی برای تحقق کنشِ شورش و انقلاب یا تثبیت است. یافته های مقاله نشان می دهد شعر سیاسی دعبل در کنش شورش در قالب هجو و نقد خلفای جور، از امویان گرفته تا عباسیان و در کنشِ تثبیت در قالب هایی چون مدح و رثای اهل بیت (ع) و دفاع از حقانیت آنان، بیان سجایای معصومین (ع) و ستایش آیندگان به خصوص مدح و ستایش و رثای امام رضا (ع) دعبل را در تثبیت فرهنگ رضوی با کنش انقلابی و جلوگیری از چیره شدن فرهنگ مخالف اهل بیت (ع) نامدار کرده است. زبان شعری دعبل، ترسیم کننده مشروعیت گفتمان امامت با ترسیم حقانیت، صلاحیت در عین مظلومیتِ معصومین (ع) و افشای ناراستی ها، خیانت ها، بی کفایتی ها و ظلم و جور حاکمان عباسی است. کنش انقلابی دعبل به نحوی است که به جای زبان پررمز و راز و دیریاب، با بهره گیری از قصاید روشن و با صراحت بیان، مخاطبان بی شمار سرزمین پهناور مسلمانان عصر خود را هدف قرار می داده است.