اسماعیل زارعی زوارکی

این مطالعه با هدف شناسایی و استخراج مؤلفه های مؤثر در سیستم های آموزشی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی و سکوهای ارائه دهنده آموزش هوشمند در درس ریاضی انجام شد. روش استفاده شده در مطالعه سنتزپژوهی بر اساس مدل هفت مرحله ای پیشنهادی کوپر (2015) بود. به این منظور، مقاله های انگلیسی چاپ شده در نشریه های موجود در پایگاه داده (Web of Science) در دسته آموزش و پژوهش های آموزشی با استفاده از دو رشته کلیدواژه هوش مصنوعی و کلیدواژه های مرتبط (16 کلیدواژه) و ریاضی و آموزش ریاضی بین سال های 2000 تا 2024 جست وجو شدند. انتخاب مقاله های مدنظر مطالعه با استفاده از شیوه نمونه گیری مبتنی بر معیار صورت گرفت و پس از طی مراحل مرور و بازبینی، 73 مقاله برای تحلیل نهایی گزینش شدند. تحلیل منابع به شیوه تحلیل خط به خط انجام شد و برای مدیریت منابع و تحلیل داده ها از نرم افزار MAXQDA استفاده شد. نتایج تحلیل منابع استخراج 386 کد اساسی بود که پس از حذف موارد تکراری، نامرتبط و با فراوانی کم، 47 مؤلفه و 23 سکوی آموزش هوشمند شناسایی شدند. مؤلفه های مدنظر بر اساس ویژگی های مشترک در 8 گروه و سکوهای شناسایی شده بر اساس شیوه تعامل آنها با دانش آموزان در 7 گروه دسته بندی شدند. شناسایی و استخراج مؤلفه های مؤثر سیستم های هوشمند آموزشی و توانایی و پتانسیل آنها در سکوهای ارائه دهنده خدمات آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی فرصتی برای طراحان و بهره برداران این حوزه است تا ارتقای اثربخشی و کارایی فرایندهای آموزشی از طریق ادغام فناوری های پیشرفته را ممکن کنند.  

هدف پژوهش حاضر شناسایی مولفه ها و چارچوب آماده سازی دانشجو معلمان آموزش ویژه بر مبنای رویکرد شایستگی و اعتباریابی درونی آن بود. روش پژوهش آمیخته، از نوع طرح اکتشافی بود. در بخش کیفی اسناد، مقالات، کتاب ها که بواسطه جستجوی نظامند بدست آمدند و متن های استخراج شده از مصاحبه با 21 نفر از استادان متخصص و کارشناسان و صاحب نظران که به شیوه هدفمند انتخاب شده بودند، مورد تحلیل محتوای قیاسی قرار گرفت. به منظور تعیین روایی تحقیق کیفی از مثلث سازی، بازبینی توسط مصاحبه شوندگان و بازبینی همکار و برای پایایی آن از توافق میان دو کد گذار استفاده گردید. جمع آوری داده ها در بخش کیفی با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته و تحلیل محتوا از اسناد و در بخش کمی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته انجام گرفت. نتایج تحلیل محتوا منجر به شناسایی 14 مولفه برای الگوی آماده سازی دانشجو معلمان آموزش ویژه بر مبنای رویکرد شایستگی و 60 زیر مولفه آن شد که در قالب الگو ارائه گردید. ابتدا الگوی مفهومی و سپس الگوی روندی طراحی و تدوین گردید. به منظور بررسی اعتبار درونی الگو از پرسشنامه استفاده شد که روایی از طریق بررسی متخصصان و پایایی با آلفای کرونباخ 91.2/0 بدست آمد. نمونه شامل 42 نفر از متخصصان تکنولوژی آموزشی و آموزش ویژه بود. میانگین کل گویه ها 4.76 و بالاتر از میانگین فرضی3 بود و تفاوت میانگین معنا دار بود و با اطمینان 99 درصد می توان گفت الگوی طراحی شده از اعتبار درونی برخوردار است.

این پژوهش با هدف تحلیل و بررسی کتاب سنجی مطالعات مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در آموزش ریاضی انجام شده است. این مطالعات در نشریات معتبر نمایه شده در نمایه استنادی علوم اجتماعی از پایگاه داده Web of Science و با بهره گیری از نرم افزار VOS viewer مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج مورد انتظار شامل شناسایی نشریات فعال در این حوزه، بررسی توزیع زمانی و جغرافیایی مقالات، شناسایی نویسندگان برجسته، مجلات تأثیرگذار، موضوعات کلیدی، کاربردهای هوش مصنوعی، گروه های نمونه منتخب، روش های پژوهش استفاده شده و نیز بررسی نقش ها و الگوریتم های محبوب هوش مصنوعی بود. پژوهش به شیوه تحلیل کمّی و با مراحلی از گردآوری داده ها، تحلیل کمّی، تحلیل شبکه و استفاده از نرم افزار انجام گرفت. منابع بررسی شده بر پایه دو معیار اصلی انتخاب و ارزیابی شدند: نخست، استفاده از یک تکنیک مشخص هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای بهبود فرایند یادگیری یا آموزش، و دوم، برخورداری از شواهد تجربی مؤثر یا بررسی های جامع، و در یک بازه زمانی معین (۲۰۰۰-۲۰۲۴) انجام گرفت. یافته های پژوهش در قالب جداول، نمودارها و نقشه های علمی ارائه گردید تا تفسیر آسان تر و ایجاد درک عمیق تری از این حوزه علمی را امکان پذیر سازد.

این تحقیق با هدف تعیین «تأثیر الگوی بسته یادگیری مبتنی بر رویکرد تلفیقی بر میزان یادگیری دانش آموزان با آسیب بینایی دوره اول ابتدایی در درس علوم تجربی» انجام شد. برای سنجش میزان اثربخشی این الگو از طرح شبه آزمایشی با پیش آزمون- پس آزمون و با دو گروه آزمایش و کنترل استفاده شد. جامعه آماری شامل همه دانش آموزان با آسیب بینایی دوره اول ابتدایی بود. تعداد 19 نفر از دانش آموزان با آسیب بینایی از پایه سوم دوره اول ابتدایی در سال تحصیلی 1403-1402 از مدارس استثنایی شهر و شهرستان های تهران به صورت هدفمند و در دسترس انتخاب شدند. در این تحقیق رویکرد تلفیقی(حضوری و مجازی) به کار گرفته شد. در اجرای پژوهش، در ابتدا بسته یادگیری با رویکرد تلفیقی و متناسب با ویژگی های مخاطبان برای درس «اندازه گیری مواد» پایه سوم ابتدایی، طراحی و آماده شد، سپس از آن در فرایند تدریس- یادگیری دانش آموزان با آسیب بینایی گروه آزمایش به دو روش حضوری و مجازی استفاده شد. سنجش میزان یادگیری دانش آموزان با آزمون محقق ساخته انجام شد. در سطح آمار توصیفی از میانگین و انحراف معیار و در آمار استنباطی از تحلیل کواریانس استفاده شد. نتایج به دست آمده از تحلیل داده های فرضیه پژوهش نشان داد که پس از حذف پیش آزمون (میانگین تعدیل شده)، بین میانگین نمره های یادگیری در مرحله پس آزمون تفاوت معنی داری وجود دارد(001/0 P<) و فرضیه پژوهش مورد تأیید قرار گرفت. با توجه به نتایج پژوهش می توان گفت که الگوی بسته یادگیری برای دانش آموزان با آسیب بینایی موثر است. بنابراین پیشنهاد می شود از این الگو به منظور تهیه، تولید و به کارگیری بسته یادگیری برای دانش آموزان با آسیب بینایی استفاده شود.

سواد رسانه ای به صورت خودبه خودی در افراد به وجود نمی آید و با سیستم آموزشی منسجم امکان پذیر است. بر این اساس هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه های آموزش سواد رسانه ای در دوره دوم ابتدایی و اعتباربخشی درونی آن بود. روش این پژوهش آمیخته، از نوع طرح اکتشافی بود. در بخش کیفی برای به دست آوردن الگوی طراحی آموزشی، از تحلیل محتوای استقرایی و در بخش کمی برای اعتباربخشی درونی از نظر متخصصان به روش پیمایشی پرسشنامه ای استفاده شد. جامعه آماری در بخش کیفی، اسناد و منابع مکتوب و در بخش کمی متخصصین در حوزه رسانه، طراحی آموزشی و متخصصین آموزش دوره ابتدایی بودند. انتخاب نمونه ها در هر دو بخش به صورت هدفمند بود در بخش کیفی تحلیل متون از میان تعداد 419 مقاله، طرح پژوهشی و پایان نامه و کتاب، 67 مورد که بیشترین تناسب با هدف این پژوهش داشتند مورد تحلیل قرار گرفتند و در بخش کمی 12 نفر از متخصصین در حوزه رسانه و تکنولوژی آموزشی در دانشگاه ها و موسسات مختلف بودند. طبق تحلیل محتوا، پنج مقوله اصلی شناسایی و الگوی مفهومی آموزش سواد رسانه ای تدوین شد. این مقوله ها شامل: حوزه های سواد رسانه ای، شکل گیری اجتماع اکتشافی، عامل حضور، مهارت های سواد رسانه ای و ارزشیابی آموزشی. نتایج حاصله از اعتباریابی درونی بر اساس نظر متخصصان نشان داده است که الگوی آموزش سوادرسانه ای ارائه شده از اعتبار درونی مطلوبی برخوردار است و اثربخشی لازم را برای آموزش به دانش آموزان دوره دوم مقطع ابتدایی را دارد.

زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی مفهومی محیط یادگیری فیلم آموزشی تعاملی ویژه دوره اول ابتدایی و با تأکید بر هم افزایی بینارشته ای میان حوزه های تکنولوژی آموزشی، روایت شناسی، مطالعات سینمایی و روان شناسی یادگیری انجام شد. روش: از نوع آمیخته اکتشافی (طرح تدوین مدل) بود. در مرحله کیفی، مؤلفه های بنیادین الگو از طریق استخراج مولفه ها از منابع کتابخانه ای، در ترکیب با داده های حاصل از 18 مصاحبه ی عمیق با خبرگان و صاحب نظران شناسایی شد. در مرحله کمی با مشارکت ۲۸ متخصص اعتباریابی صورت پذیرفته است. یافته ها: استخراج ۱۰ مؤلفه اصلی شامل «مخاطب-مؤلف»، «فیلمِ یادگیرنده»، «راوی یار (معلم)»، «تعامل»، «روایت جایگزین»، «صنایع بیان»، «درگیرسازی»، «ارزشیابی پنهان»، «کتابخانه ویدیویی منبع باز» و «پشتیبانی» بود. در مرحله کمی و به منظور سنجش اعتبار درونی الگو، پرسشنامه ای محقق ساخته در اختیار ۲۸ نفر از متخصصان قرار گرفت. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از شاخص های نسبت روایی محتوا CVR، در بازه ۰.۸۰ تا ۱.۰۰ و شاخص روایی محتوا CVI، در بازه ۰.۹۰ تا ۱.۰۰ نشان دهنده روایی مؤلفه ها بود. همچنین نتایج آزمون تی تک نمونه ای با میانگین های بین ۴.۰۶ تا ۴.۲۸ و سطح معناداری بالا P<0.01، بر انسجام ساختاری و کفایت نظری الگوی پیشنهادی صحه گذاشت. نتیجه گیری: الگوی مفهومی پیشنهادی، با اتکا بر عاملیت یادگیرنده و روایت تعاملی و تلفیق مؤلفه های شناختی، مشارکتی و زیباشناختی، می تواند فیلم آموزشی تعاملی داستان محور را به عنوان یک محیط یادگیری غنی شده و معناساز صورت بندی کند. این الگو فراتر از یک الگوی تولید محتوا، چارچوبی بینارشته ای برای بازاندیشی در یادگیری دیجیتال ارائه می دهد که بر خلق تجربه های روایی فعال و نقش آفرینی یادگیرنده در ساخت دانش تأکید دارد.

مقدمه: درگیری تحصیلی از جمله متغیرهای اساسی فرآیند یادهی-یادگیری است. زمانی که صحبت از آموزش الکترونیکی باشد، این اهمیت بیشتر می شود؛ چون از معیارهای موفقیت دوره های الکترونیکی میزان درگیر سازی آن است. پژوهش حاضر با هدف اثربخشی طراحی آموزش مبتنی بر یادگیری الکترونیکی تلفیقی بر درگیری تحصیلی دانشجویان در درس طراحی واحد یادگیری انجام شد. روش ها: روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان کارشناسی دانشگاه فرهنگیان استان همدان در سال تحصیلی 1401-1400 بودند. از این جامعه آماری، تعداد 30 نفر به شیوه تصادفی انتخاب و در دو گروه گواه و آزمایش (15 نفره) گماشته شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه درگیری تحصیلی ریو و تسانگ بود که دارای روایی و پایایی تأیید شده است. برای تحلیل داده ها از آزمون آماری کوواریانس به کمک نرم افزار spss استفاده شد. یافته ها: یافته پژوهش نشان داد که طراحی آموزش مبتنی بر یادگیری الکترونیکی تلفیقی، اثربخشی بیشتری نسبت به آموزشی الکترونیکی مرسوم بر درگیری تحصیلی دانشجویان در درس طراحی واحد یادگیری دارد. نتیجه گیری: بر اساس نتیجه پژوهش پیشنهاد می شود که در محیط یاددهی- یادگیری الکترونیکی از اصول آموزش الکترونیکی تلفیقی برای افزایش درگیری تحصیلی یادگیرندگان استفاده شود.