درخت حوزه‌های تخصصی

منطق

حوزه‌های تخصصی
ادبیات اقتصاد تاریخ تربیت بدنی جغرافیا حقوق روانشناسی زبان شناسی علم اطلاعات و دانش‌شناسی علوم اجتماعی علوم اسلامی علوم انسانی علوم تربیتی علوم سیاسی فلسفه و منطق مدیریت مطالعات زنان هنر و معماری
توضیحی درباره چارت حکمت و فلسفه شرق فلسفه غرب گروه های ویژه منطق
صوری غیر صوری فرامنطق فلسفه منطق گروه های ویژه
ترتیب بر اساس: جدیدترینپربازدیدترین
فیلترهای جستجو: فیلتری انتخاب نشده است.
نمایش ۶۰۱ تا ۶۲۰ مورد از کل ۶۲۵ مورد.
۶۰۱.

چیستی و کاربست های قضیه خارجیه در منطق و معرفت شناسی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 7-32
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
تقسیم قضایا به حقیقیه و خارجیه از نوآوری های منطق دانان مسلمان است. این تقسیم در برهه ای از تاریخ منطق با انکار برخی از منطق دانان بزرگ روبه رو شد. خاستگاه این انکار، تفسیری از قضایای خارجیه بود که محقق طوسی ارائه داد. وی نفی قضایای خارجیه را به ابن سینا نیز نسبت داد. در نوشتار پیش رو، با بررسی تعاریف قضیه خارجیه و بازگشت به نخستین زمینه های بیان این تقسیم، به ویژه در آثار فارابی، نشان خواهیم داد که می توان تفسیر و تعریف دیگری از قضایای خارجیه ارائه کرد که افزون بر سازگاری با اصول و مبانی علم منطق، و بهره مند بودن از آثار منطقی و معرفت شناختی بیشتر، با مبانی ابن سینا نیز هماهنگ باشد. براساس تعریف و تفسیر برگزیده از قضایای خارجیه، این نوع قضیه با انواعی از قضایا در مباحث معرفت شناسی اسلامی مانند بدیهیات ثانویه (وجدانیات و محسوسات) و در فلسفه غرب با اموری مانند نسبت امور واقع در فلسفه هیوم، حقایق واقع (خارج) در لایبنیتس و قضایای ترکیبی پسین در کانت، قابل مقایسه است. براساس تفسیر برگزیده، قضایای خارجیه دارای احکام ویژه ای از حیث منشأ صدق و مقدار اعتبار در معرفت شناسی است که در این نوشته به آن ها نیز خواهیم پرداخت.  
۶۰۲.

تفکیک مفهومی- افرادی در حمل شایع صناعی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۰ شماره ۱ (پیاپی ۱۴) 23-42
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۶
تقسیم حمل به حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی، ازجمله مباحث پُردامنه در آثار ملاصدراست. نه تنها معنای هریک از این دو حمل، بلکه همه اقسام آن ها را باید مورد تحقیق جدی قرار داد تا بتوان به کمک آن ها به گره گشایی های ملاصدرا از مسائل به خوبی پی برد. ملاصدرا حمل شایع صناعی را در مقابل حمل اولی ذاتی قرار می دهد و سپس به ذکر تقسیمات آن می پردازد. او سپس گزاره های مبتنی بر این حمل را بر این اساس که مراد از موضوع آن ها «مفهوم» یا «افراد» باشد، به دو دسته تقسیم می کند. اما این تفکیک می تواند دارای سه معنا باشد. در این مقاله پس از طرح این معانی، تلاش شده است تا نشان داده شود که مراد ملاصدرا از این تفکیک کدام یک از معانی یادشده بوده است و آیا اساساً می توان همین تفکیک را برای گزاره های مبتنی بر حمل اولی ذاتی نیز به کار گرفت یا نه؟
۶۰۳.

تحلیل ابن سینا از مؤلفه های حدس با نگاه به دیدگاه برخی شارحان و منتقدان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۵) 25-46
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۴ تعداد دانلود : ۶
منطق دانان مسلمان حدس را عامل یقین به حدسیات معرفی کرده اند. ازاین رو، آشنایی با چیستی و عناصر سازنده حدس در تحلیل نحوه یقین به حدسیات، امری بایسته است. ابن سینا نخستین منطق دانی است که بررسی گسترده ای درباره حدس و قضیه حدسی انجام داده و ابعاد گوناگون آن را بیان کرده است؛ به گونه ای که بر بسیاری از منطق دانان پس از خود تأثیرگذار بوده است. البته برخی شارحان و منتقدان وی دیدگاه های متفاوتی را دراین باره مطرح کرده اند. ازاین رو، نوشتار پیش رو بر آن است تا حقیقت حدس را از نگاه ابن سینا تحلیل کند و سپس آرای شارحان و منتقدان یادشده را طرح کرده و با آن بسنجد. براساس این مقاله، حدس از نگاه ابن سینا عبارت است از انتقال دفعی ذهن به حدوسط صحیح، بدون نیاز به جست وجوی ذهنی که حل مجهول را در پی دارد. براین اساس، اموری چون به کارگیری قوای حسی، نیاز به انجام فعل جوارحی و کشف ماهیت پدیده ها که برخی شارحان و ناقدان ابن سینا برای حدس برشمرده اند، مقوّم یا جزء لوازم حدس نیستند.
۶۰۴.

بازشناسی و نقد تعریف واقعیت و علم معماری با تکیه بر دانش منطق(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ (پیاپی ۱۸) 35 - 57
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۵
تولید علم معماری مطلوب، وابسته به شناخت علم معماری موجود است. بنابراین، توجه به دو موضوع اهمیت ویژه ای می یابد: 1 تفکیک واقعیت معماری از علم معماری؛ 2 شناخت و تعریف علم معماری. امروزه در بسیاری از نظریه پردازی ها خلط واقعیت معماری با علم معماری موجب فهم نادرست دانش معماری شده است. براین اساس، پژوهش حاضر در تلاش است با تکیه بر علم منطق و با روش تحلیلی توصیفی، به شناخت و نقد تعاریف گوناگون معماری موجود (معماری مدرن) بپردازد و در این راستا با تفکیک تعاریف واقعیت محور از علم محور، مسیر نظریه پردازی را در حوزه علم معماری هموار سازد و از این رهگذر به این نتیجه دست یافته است که بسیاری از تعاریف معماری مدرن (علم و واقعیت) از دیدگاه نظریه پردازان مدرن، تعاریف جامع و مانعی نبوده و تکیه بر همگی یا یکی از این تعاریف برای تغییر علم موجود معماری به وضعیت مطلوب، مناسب نخواهد بود. ازاین رو، پژوهشگر در شناخت معماری مدرن، بایستی به مبانی عام فلسفی هر مکتب توجه کرده و تعریف علم معماری را با تکیه بر آن مبانی تحلیل کند تا بتواند توصیف و ارزیابی درستی در تغییر آن و رسیدن به وضعیت مطلوب داشته باشد.
۶۰۵.

تأیید یا رد قاعده امتناع اجتماع و ارتفاع نقیضین از نظرگاه متون دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ (پیاپی ۱۸) 103 - 123
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۶
قاعده امتناع اجتماع و ارتفاع نقیضین رکن اساسی دانش بشری است. در اهمیت این قاعده همین بس که اگر کسی محتوای آن را نپذیرد، دسترسی به هرگونه معرفت را از خود سلب می کند. منطق دانان و فیلسوفان به خوبی جوانب مختلف محتوای قاعده عدم تناقض را بررسی کرده و میراثی سترگ به جا نهاده اند که پژوهشگران به خوبی می توانند بر پایه آن به زیربنایی ترین بنیان دانش بشری دست یابند. باوجوداین، برخی در ظاهر کوشیده اند با اصل قاعده مخالفت کنند که بوعلی پس از پیش کشیدن راه های مختلف در رویارویی با آنان، راه حلی عملی پیشنهاد می کند که به نظر می رسد کارساز است. یکی از مباحث چالشی درباره گستره قاعده آن است که برخی بر این باورند مرتبه ذات ماهیت زیر پوشش قاعده قرار نمی گیرد. در این نوشتار شواهدی در مقابل این دیدگاه رایج یافته ایم و البته پس از واکاوی محتوای آیات و روایات با مواردی روبه رو شدیم که با محتوای قاعده تناسب دارند.
۶۰۶.

هویت منطق و نسبت آن با فلسفه از دیدگاه فارابی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 29-51
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
این پژوهش به دنبال بررسی چیستی هویت منطق و نسبت آن با فلسفه از دیدگاه فارابی، با رویکردی توصیفی- تحلیلی است. فلسفه، راهی تعلیمی و یقین آور برای رسیدن به زیبایی (سعادت) است و نسبت آن با منطق (با هویت معرفتی- مهارتی)، نسبت زیرساخت با روساخت است. درواقع معارف فلسفی به دست نمی آید، جز با برخورداری از معرفت و مهارت منطقی در تشخیص، امتحان و حکم بر حق و باطل در معارف. منطق به سبب برخورداری از هویت دوگانه معرفتی- مهارتی، معرفتی از نوع امتحانی- سنجشی در کنار علوم نظری و عملی به شمار می آید که موضوع آن را حیثیت دلالت کنندگی الفاظ و معقولات تشکیل می دهد. فارابی با اخذ واژه «ملکه» در تعریف منطق، فعلیت بُعد مهارتی منطق را افزون بر علم، منوط به ریاضت در کاربرد قوانین منطقی در همه روزنه های علم و پیرو آن، شناخت مغالطه کرده است.
۶۰۷.

بررسی موشکافانه تقسیم های مشهورات، به ویژه مشهورات مطلق(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ پاییز و زمستان ۱۴۰۱ شماره ۲ (پیاپی ۱۷) 7 - 29
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
مشخص نبودن مقسم در تقسیم های مشهورات سبب شده است تا مقسم در اقسام ذکر نشود. این امر هم آشفتگی در تقسیم ها را درپی داشته و هم زمینه را برای ایجاد مغالطه فراهم کرده است. حل این مشکل در گرو تفکیک میان مشهورات به معنای اخص و مشهورات به معنای اعم است و نیز بررسی دقیق بخش های متعددی از تقسیم های مشهورات که در این نوشتار به آن ها پرداخته شده است. منطق دانان دو دسته از قضایا، یکی اوّلیات و دیگری قضایای اخلاقی را از مشهورات مطلق دانسته اند. اگر قضایای اخلاقی را از مشهورات مطلق و فراگیر بدانیم، باید سبب فراگیری آن ها را نیز امری فراگیر بدانیم؛ بدین معنا که یا باید به وجود فطرت و معرفت های فطری اذعان کنیم و مفاهیم اخلاقی را یکی از مصادیق معرفت های فطری بدانیم یا دست کم بپذیریم که درنهایت این معرفت ها مبتنی بر معرفت های بدیهی و فراگیرند و همین امر سبب فراگیری و اطلاق آن ها شده است؛ زیرا نمی توان به مفاهیم اخلاقی فراگیر و مطلقی باور داشت که صرفاً متکی بر مصالح و مفاسد جامعه اند؛ چراکه خود آن مصالح و مفاسد، مختلف و غیرفراگیر هستند.
۶۰۸.

بررسی ناکارآمدی برهان لمّ در اثبات خداوند براساس متون دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ پاییز و زمستان ۱۴۰۰ شماره ۲ (پیاپی ۱۵) 125-142
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۴
یکی از دغدغه های دیرپای موحدان تلاش برای اثبات خداوند و قانع کردن ملحدان است. ازاین رو فیلسوفان کوشیده اند برهان های پرشماری را در اثبات خداوند اقامه کنند. ارزیابی نتیجه تلاش آن ها براساس متون دینی، ضمن تبیین محتواهای منطقی و عقلی در نصوص دینی، میزان اطمینان مخاطبان به فرایندهای برهانی را افزایش می دهد. روش جاری در این نوشتار، آمیزه ای از روش های عقلی و نقلی است. نخست انواع برهان و نحوه اثبات خدا را از طریق برهان های منطقی بررسی می کنیم؛ آنگاه ضمن بررسی روش های به کار رفته در نصوص دینی، به ارزیابی مدعای فیلسوفان در ناکارآمدی برهان لمّ برای اثبات خدا می پردازیم. در این میان توجهی ویژه به تبیین برهان شبه لمّ داشته و کوشیده ایم مراد فیلسوفان از برهان شبه لمّ را روشن کنیم. افزون براین، پس از بررسی و تطبیق گونه های مختلف برهان بر متون دینی، به این نتیجه رسیدیم که تنها برهان انّی و شبه لمّ را می توان بر بعضی از آیات و روایات تطبیق داد.
۶۰۹.

بررسی معنا و زبان در نظریه بازنمایی استوارت هال(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ بهار و تابستان ۱۴۰۱ شماره ۱ (پیاپی ۱۶) 75-101
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
درک درست نظریه بازنمایی استوارت هال، وابسته به درک نوع نگاه وی به مقوله معنا و زبان است. وی در کیفیت بازنمایی معنا در قالب زبان، از میان سه رهیافت بازتاب گرا، نیت گرا و سازه گرا، رهیافت سازه گرا را برمی گزیند. در نوشتار پیش رو، با روش تحلیلی اسنادی، نخست جایگاه معنا و زبان در نظریه بازنمایی هال با استناد به نوشته های وی تحلیل و تبیین و آنگاه نقد و بررسی شده است. در کنار توجه هوشمندانه هال به نقش زبان و فرهنگ در تحلیل مناسبات قدرت، نقدهای بنیادینی هم بر دیدگاه وی وجود دارد. افزون بر نقد مبانی معرفت شناسی، هستی شناسی و انسان شناسی هال، پاره ای نقدهای روش شناختی هم قابل طرح است؛ نقدهایی مانند خلط میان قوانین حاکم بر فهم با قواعد حاکم بر مفاهمه، تفکیک ناروا میان وجود و چیستی اشیای مادی، طبقه بندی نشدن دقیق مفاهیم و گزاره ها و عدم امکان فراروی خود نظریه از رهیافت بازتاب گرا.
۶۱۰.

منطق گفتمان عقلایی در ساحت متون: دلالت لفظی؛ طبقه بندی، معضلات و پیامد(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 59-81
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۲
دلالت لفظی تقسیمات گوناگونی دارد. براساس دیدگاه برگزیده، این دسته بندی ها را می توان در نظامی جامع گنجاند یا به تقسیمی جامع برگرداند. اکنون این پرسش دشوار دربرابر ماست: رابطه لوازم با دلالت چیست؟ اصولاً آیا رابطه ای میان آن ها تحقق دارد؟ اگر پاسخ مثبت است، این رابطه یا پیوند چگونه ظهور می یابد؟ آیا می توان دلالت التزامی را به لزوم در اصطلاح لوازم تفسیر کرد؟ برای دستیابی به پاسخی درخور، باید نگاهی به چیستی لوازم و گونه های آن بیفکنیم و این مسئله را در دانش اصول و منطق بکاویم. در این پژوهش، افزون بر دستیابی به مهم ترین قواعد عقلایی ویژه ای که بر ساحت دلالت حکم فرمایند، دو دستاورد علمی دیگر نیز داشت: نخست آنکه، باید در ساحت دلالت، میان مفردات و جملات فرق گذاشت و از تسری دادن حکم تقسیمی به تقسیم دیگر پرهیز کرد؛ دوم آنکه، نباید لزوم را به لزوم بیّن که در مبحث لوازم مطرح است، تفسیر کرد.  
۶۱۱.

واقع سلبی در گزاره سالبه صادق از دیدگاه راسل(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۲ شماره ۱ (پیاپی ۱۸) 59 - 85
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۳ تعداد دانلود : ۶
این مقاله در باره «واقع سلبی» از دیدگاه برتراند راسل به بحث می پردازد و پس از تشریح به ارزیابی آن خواهد پرداخت. نخست، مباحثی در باره صدق و مطابقت مطرح می شود و با بیان اینکه «صدق منطقی» چیزی جز «مطابقت قضیه با واقع» نیست، به تبیین جایگاه واقع و نفس الامر در فرایند شناخت پرداخته می شود. هدف اصلی این پژوهش شناخت زوایای پنهان «واقع» و «نفس الامر» به عنوان یکی از مؤلفه های صدق در گزاره سالبه صادق است که این هدف در بررسی دیدگاه راسل در این زمینه دنبال می شود. راسل بر این باور است که گزاره های سالبه صادق دارای نفس الامرواقعی است که حقیقتاً با واقع گزاره های ایجابی فرق دارد. از این رو، وی آن را واقع سلبی(Negative Fact) نام نهاده است که هویتاً غیر از «واقع وجودی» است. راسل بر این باور است که پذیرش فرضیه «واقع سلبی» از لوازم منطقی نظریه مطابقت در تعریف صدق است. این نظریه از زمان طرح آن تاکنون موافقان و مخالفانی داشته است. نویسنده بر این باور است که مدعای راسل در این زمینه قابل دفاع است.
۶۱۲.

مقایسه دیدگاه منطقی و فلسفی درباره حقیقت ضدان(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 33-58
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
تقابل در مفردات شامل تناقض، تضاد، عدم و ملکه و تضایف است و متقابلان به چهار قسم نقیضان، ضدان، عدم و ملکه و متضایفان تقسیم می گردد. موضوع بحث در این پژوهش، بررسی حقیقت تقابل تضاد و ضدان است. تضاد هم در قضایا مطرح است و هم در مفاهیم مفرده. اما در اینجا بخش دوم مراد است که از آن به تضاد در امور و تضاد در اعیان یاد می شود و نشان می دهد تضاد در مفردات، همچون سایر اقسام تقابل مفردات، از احکام وجود خارجی بوده و بحث فلسفی شمرده می شود. برای تبیین حقیقت ضدان باید تعاریف ضدان و محورهای تفاوت این تعاریف بررسی شود. وجودی بودن ضدان، اشتراک در جنس واحد، غایت خلاف میان ضدان، لزوم موضوع یا محل برای ضدان، تعاقب ضدان، شخصی یا کلی بودن موضوع ضدان، ذاتی بودن امتناع اجتماع آن ها، از ابعاد مهم اختلاف تعاریف ضدان است که با بررسی این ابعاد، ضدان حقیقی از مشهوری، نیز ضدان بالذات از ضدان بالعرض، متمایز می شود. با بررسی تعاریف ضدان، به مجرای تضاد و تقسیمات ضدان نیز دست می یابیم.  
۶۱۳.

سازگاری فرمول بندی 2 Rرشر نسبت به احکام قضایای موجهه بسیطه کاتبی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ بهار و تابستان ۱۳۹۹ شماره ۱ (پیاپی ۱۲) 107-138
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۳
لطف الله نبوی دو تحقیق عمده رشر درباره موجهات زمانی ابن سینا را بررسی و نتیجه ی برآمده از آن را در مقاله «نیکولاس رشر و فرمول بندی نظریه موجهات زمانی ابن سینا» منعکس کرده است. وی در آنجا ضمن ارائه فرمول بندی اول و دوم رشر، کارایی R2 را در تحلیل قضایای موجهه مرکبه کلی به دو قضیه بسیطه به اثبات رساند، اما مستقلاً به تحلیل احکام موجهات، اعم از بسیطه و مرکبه نپرداخته است. ازاین رو، نگارنده برای سنجش درستی ادعای نام برده، تمام احکام قضایای موجهه بسیطه منطق کاتبی را در دستگاه استنتاجی KT به صورت جداگانه با شیوه ی توصیفی- تحلیلی، مورد بررسی قرار داده است. نتیجه برآمده نشان داد فرمول بندی R2، افزون بر کارایی پیش گفته، نسبت به احکام قضایای موجهه بسیطه منطق کاتبی از سازگاری لازم نیز برخوردار است. همچنین در این مسیر پی بردیم که اثبات برخی استدلال های مباشر کاتبی در دستگاه موجهات KT ، بدون لحاظ پیش فرض اتصاف (∃x)(∃t)RtAx امکان پذیر نیست. اما این هرگز به معنای ناسازگاری فرمول بندی رشر با نظریه کاتبی نبوده، بلکه برآمده از پیش فرض های لازم منطق قدیم در قضایای موجبه کلی است. نتیجه دیگر اینکه، گرچه استلزام مادی اساس استنتاج های منطقی در منطق قدیم نبوده است، اما پیشینیان ما آن را همواره به عنوان پیش فرض در نظر داشته اند.  
۶۱۴.

تبیین نسبت، ارتباط و پیوند «معرفت شناسی» و «منطق»(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۹ پاییز و زمستان ۱۴۰۱ شماره ۲ (پیاپی ۱۷) 59 - 81
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
بحث و گفت وگو از نسبت میان دو دانشی که از جهت های گوناگون شبیه هم هستند و ارتباط های بسیاری با هم دارند، کاری بس دشوار است. معرفت شناسی و منطق نیز ازجمله دانش های ناظر به معرفت بشری هستند که بسیار به یکدیگر شباهت داشته و می توان آن ها را مانند حساب و هندسه از دانش های نزدیک به هم و هم خانواده دانست. برای آنکه تبیین درستی از نسبت میان این دو دانش ارائه شود، پس از معرفی اجمالی آن ها، با بیانی روشمند ارتباط و نسبت میان آن ها در دو سطح کلان و جزئی و با روش توصیفی- تحلیلی بررسی شده است. در سطح کلان، نسبت این دو دانش در طبقه بندی علوم به بحث گذاشته شده و به این نتیجه رسیدیم که معرفت شناسی، مقدم بر منطق و حتی فراتر از طبقه بندی علوم است و ورود به منطق و هر دانش دیگری با پیش فرض امکان علم میسر است که در معرفت شناسی مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. همچنین در سطح مقایسه مسائل مطرح شده در هر دو علم، به این نتیجه رسیدیم که بین آن ها تعاون و بده بستان های دوسویه برقرار است و هریک از آن ها سهم مهمی در پیشبرد دیگری برای رسیدن به هدف تعیین شده به عهده دارد و نتیجه بحث آن است که میان این دو دانش پیوندی ناگسستنی برقرار است.
۶۱۵.

بررسی اشکال قیاس اقترانی شرطی و تحلیل دیدگاه سمرقندی در حل آن(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 23-44
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
ابن سینا اشکالی را درباره قیاس اقترانی شرطی طرح می کند؛ به این صورت که در شکل اول مرکب از دو متصله، اگر مقدمه اول مشتمل بر امری محال باشد، قیاس منتج نخواهد بود. در این مقاله، پس از بیان تشکیک و راه حل شیخ، راه حل های تعدادی از منطق دانان سرشناس دوره طلایی منطق اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد. شمس الدین سمرقندی (766 ق) در کتاب شرح القسطاس، این آراء را ذکر و داوری و در نهایت راه حلی متفاوت مطرح می کند. حل این تشکیک در گرو تحلیل صدق و کمیت قضیه شرطیه متصله، نوع تلازم متصله لزومیه، تلازم حقیقی و تلازم لفظی (الزام) و... است؛ تا صدق قضیه شرطیه صغرا و کبرا ارزیابی شده و راه حل صحیح مشخص شود. ابن سینا راه حل این اشکال را اختلال در صدق صغرا، به دلیل امتناع مقدم آن، می شمارد. اما ملاک صدق قضیه متصله لزومیه، وجود رابطه تلازم میان مقدم و تالی است؛ چه موجود در خارج باشند، چه صورت ذهنی و مفروض. بنابراین، قضیه صغرا از لحاظ صدق ایرادی ندارد. براساس نظریه ای که خونجی مطرح کرد و سمرقندی آن را بسط داد، قضیه صغرا صادق است و عدم انتاج قیاس ناشی از فقدان شرط کلیت کبرا در شکل اول قیاس اقترانی است. یا باید گفت قضیه کبرا صادق است، اما فاقد کلیت است، یا به عنوان یک قضیه کلیه، کاذب است.
۶۱۶.

چیستی قضیه با تأکید بر نقش اغراض تکلم(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 105-130
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
در هر متن دست کم سه لایه معنایی مفردات (ماده)، ساختارهای نحوی زبان (صورت) و اغراض تکلم، فهم پذیر است. مقاله پیش رو، به بررسی چیستی قضیه باتوجه به ضلع سوم، یعنی «غرض تکلم» پرداخته است. غرض تکلم عبارت است امری که می تواند هدف متکلم از بیان یک جمله باشد. ساختارهای نحوی، یکی از امکانات زبانی در خدمت متکلم بوده و ممکن است یک ساختار نحوی مانند جمله خبری برای اغراضی متناظر مانند خبر یا غیرمتناظر مانند امر، استفاده شوند. جمله خبری در سطح دال، موضوع علم نحو است. در مقابل، جمله خبری در سطح مدلول عبارت است از تصور چند معنای مرتبط همراه با ادعای تحقق آن ارتباط در عالم واقع. قضیه عبارت است از جمله خبری در سطح مدلول، به شرطی که غرض از آن، خبر باشد. بنابراین، جمله خبری در سطح دال که به لایه معنای نحوی مربوط است، بدون توجه به غرض تکلم، نه خبر است و نه انشاء و درنتیجه، بدون قرینه دال بر غرض، جمله خبری صرفاً مقتضی خبر بودن است. منطق دانان دو دیدگاه در تعریف منطق دارند. تعریف اول با محوریت صدق و کذب و تعریف دوم با محوریت ایقاع و انتزاع است. تعریف اول، تعریف به لازم است. تعریف دوم براساس هیئت قضیه در لایه معنای نحوی است و درنتیجه، در مواردی که غرض از هیئت جمله خبری، انشاء باشد، مانع اغیار نیست.
۶۱۷.

بررسی تحلیلی اعتبار منطقی و حجّیت برهان انباشتی در اثبات باورهای دینی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۷ پاییز و زمستان ۱۳۹۹ شماره ۲ (پیاپی ۱۳) 67-86
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۲ تعداد دانلود : ۴
باورهای دینی باید مستند به معرفتی باشند که از حیث منطقی با روشی معتبر به دست آمده و از حیث درجه معرفت نیز به حد یقین برسند. اعتبار منطقی و حجّیت معرفت حاصل از برهان انباشتی که به کارگیری آن در مباحث عقیدتی در این دوران در حال گسترش است، تاکنون با دقت بررسی نشده و کسانی که از این برهان بهره می برند، اعتبار و حجّیت آن را پیش فرض گرفته اند. همچنین تاکنون ضابطه ای برای تقریر یک برهان انباشتی معتبر و منتج ارائه نشده است. ما در این پژوهش به روشی تحلیلی و بر مبنای منطق سنتی، نخست تقریری از این برهان به صورت یک قیاس منتج منطقی ارائه خواهیم داد و با تعیین شروطی سه گانه، مقدمات آن قیاس را اثبات کرده و نشان می دهیم که این برهان می تواند حداقل معرفت لازم برای افاده حجّیت در باورهای دینی - یعنی اطمینان و یقین روان شناختی- را نتیجه دهد.
۶۱۸.

تبیین مفهوم لزوم در منطق براساس کاربرد آن(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۰ شماره ۱ (پیاپی ۱۴) 7-22
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۵
از جمله مفاهیم پرکاربرد در مباحث مختلف منطق و دیگر دانش های عقلی، مفهوم «لزوم» است. موارد کاربرد، اقسام و قواعد مرتبط با این مفهوم را که می نگریم، به اهمیت آن بیشتر پی می بریم. در این نوشتار پس از اشاره به موارد کاربرد لزوم و جریان آن در مفردات و قضایا، به تبیین این مفهوم پرداخته و بیان شد که لزوم عبارت است از مصاحبت دو شیء با یکدیگر، به گونه ای که جدایی آن ها از یکدیگر ممتنع بوده و مصاحبت آن دو ناشی از علائق شناخته شده نزد عقل باشد. درباره گستره لزوم دو نکته بسیار مهم است که در این مقاله بیشتر بدان توجه شده و تلاش گردیده که پس از بیان دقیق و روشن دیدگاه اندیشمندان درباره آن، این دیدگاه ها تحلیل و بررسی شوند و برای حل اختلافاتی که در عبارات آنان به چشم می آید راه حل ارائه شود؛ یکی از این راه حل ها این است که «لازم» باید از عوارض «ملزوم» باشد تا بر مصاحبت ضروری بین آن ها «لزوم» اطلاق شود. پس بر ضرورتی که میان شیء و مقومات آن حاکم است، لزوم اطلاق نمی شود. نکته دیگر اینکه مصاحبت دو چیز در صورتی لزوم به شمار می رود که ناشی از سبب و علاقه ای باشد که از اسباب و علائق شناخته شده باشد؛ وگرنه، مصاحبت آن دو امر «اتفاق» نامیده می شود.
۶۱۹.

صورت بندی موجهاتی از متصلات لزومی منطق طوسی(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۰ شماره ۱ (پیاپی ۱۴) 43-53
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۵
کوشش منطق دانان در تطبیق شرطیات منطق قدیم با زبان نمادین منطق جدید ستودنی است، اما تاکنون این مسئله راه به جایی نبرده و مشکل هنوز پابرجاست. نگارنده در این مقاله می کوشد در حد توان، گره ای از مسئله بازِ تطبیق شرطیات بگشاید. بررسی قضایای شرطی متصله طوسی، در منظومه علوم معرفتی بشر نتایج چشمگیری به دنبال دارد. نگارنده پیش از این در مقاله «تحلیلی نوین از دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی درباره قضایای متصله»، نظام فکری حاکم بر متصلات طوسی را بررسی کرده است. پژوهش پیش رو ناظر به مقاله یادشده، متصلات مسوره لزومی را به زبان منطق جدید بازنمایی و صورت بندی می کند. صورت بندی که مبتنی بر سور مرتبه دوم و منطق های غیرکلاسیکی، مانند منطق ربط، نبوده و تنها براساس نظام موجهاتی KT استوار است. فرمول بندی یادشده افزون بر تأیید تلازم میان منفصلات و متصلات پیشنهاد شده در مقاله دیگر مؤلف با عنوان «تحلیل قضایای منفصله منطق خواجه نصیرالدین طوسی»، نشان می دهد که لزومی های مسوره منطق طوسی به «امکان خاص طرفین» مقید است.
۶۲۰.

بررسی چرایی و چگونگی آموزش فضیلت فکری در درس منطق(مقاله پژوهشی حوزه)

نویسنده:
منبع: معارف منطقی سال ۸ بهار و تابستان ۱۴۰۰ شماره ۱ (پیاپی ۱۴) 101-125
حوزه‌های تخصصی:
تعداد بازدید : ۱ تعداد دانلود : ۳
موضوع اصلی منطق استدلال است و هدف از مطالعه این دانش و مهارت ورزی در آن، جلوگیری از بروز خطا در اندیشه است. متأسفانه اغلب کسانی که در کلاس های درس منطق شرکت می کنند براین باورند که این هدف محقق نشده است. نگارنده با بررسی دیدگاه های فیلسوفان تحلیلی معاصر درباره معرفت شناسی فضیلت، براین باور است که مسئله اساسی دیگری با عنوان فضیلت های فکری وجود دارد که درصورت آموزش و یادگیری آن در کلاس های منطق، گام مهمی در تحقق این هدف خواهد بود. براساس این رویکرد، متون و منابع درسی منطق نیاز به بازنگری دارند و لازم است آموزش فضایل فکری در برنامه درسی منطق گنجانده شود. در این مقاله، اطلاعات به روش کتابخانه ای گردآوری شده، سپس به روش توصیفی و تحلیل محتوا مورد ارزیابی قرار گرفته است و این نتایج به دست آمده که: اولاً، آموزش فضایل فکری در تدریس مباحث منطق بسیار لازم و ضروری است؛ ثانیاً، با کمک آموزه های فیلسوفانِ معرفت شناسِ فضیلتِ معاصر می توان راهکارهایی برای به کارگیری و پرورش این رویکرد ارائه داد.

پالایش نتایج جستجو

تعداد نتایج در یک صفحه:

درجه علمی

مجله

سال

زبان