فرصت ها و چالش های هوش مصنوعی در آموزش عالی: یک مرور نظام مند(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
پژوهش در روش های آموزش دوره ۳ زمستان ۱۴۰۴ شماره ۵ (پیاپی ۱۳) ویژه نامه ملاحظات آموزش در عصر هوش مصنوعی
19 - 34
حوزههای تخصصی:
هوش مصنوعی طی دهه های اخیر به یکی از فناوری های تحول آفرین در عرصه های گوناگون، به ویژه آموزش عالی، تبدیل شده است. ورود ابزارهایی مانند سیستم های یادگیری تطبیقی، چت بات های هوشمند و هوش مصنوعی مولد فرصت های متعددی برای ارتقای کیفیت آموزش، شخصی سازی یادگیری، کاهش بار کاری استادان و افزایش تعامل و انگیزش دانشجویان فراهم آورده است. این پژوهش با رویکرد مرور نظام مند و بر اساس چارچوب اوکولی و شابرام (Okoli & Schabram, 2010) به بررسی ۲۴ مقاله منتخب از پایگاه های معتبر علمی پرداخته تا تصویری جامع از فرصت ها و چالش های هوش مصنوعی در آموزش عالی ارائه دهد. نتایج نشان می دهد که استفاده از ChatGPT و فناوری های مشابه موجب بهبود معنادار در عملکرد تحصیلی، ارتقای مهارت های تفکر انتقادی و خلاقانه، افزایش رضایت و کاهش استرس دانشجویان شده است. همچنین، این ابزارها نقش مهمی در فراهم کردن آموزش شخصی سازی شده و دسترسی برابر به منابع یادگیری دارند. از سوی دیگر، پژوهش ها بیانگر ظرفیت هوش مصنوعی در تسهیل وظایف آموزشی و اداری استادان بوده و آن را به عاملی مؤثر در تحول ساختارهای سنتی آموزش بدل کرده اند. با این حال، چالش هایی همچون نگرانی های اخلاقی، حفظ حریم خصوصی داده ها، خطر وابستگی بیش از حد دانشجویان به فناوری، کاهش یادگیری مستقل و کمبود زیرساخت ها و مهارت های لازم در میان استادان، موانعی جدی در مسیر بهره برداری مؤثر از این فناوری به شمار می روند. مرور مطالعات همچنین نشان می دهد که بیشتر تحقیقات در بستر کشورهای توسعه یافته انجام شده و جنبه های مدیریتی، فرهنگی و انسانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، نتایج این پژوهش بر ضرورت انجام مطالعات جامع تر و بومی سازی کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش عالی تأکید می کند. به طور کلی، یافته ها حاکی از آن است که بهره گیری هوشمندانه و مسئولانه از هوش مصنوعی می تواند نقش بسزایی در ارتقای کیفیت یادگیری و آموزش دانشگاهی ایفا کند و مسیر تحول نظام های آموزشی مدرن را هموار سازد.