نقش فطرت و وجدان در تحقق آزادی در اندیشه ملاصدرا و هایدگر(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
آموزه های فلسفه اسلامی پاییز و زمستان ۱۴۰۴ شماره ۳۷
39 - 84
حوزههای تخصصی:
مسئله آزادی از مسائل پردامنه و زنده تمامی اعصار بوده و هست و کیفیت نگاه به حقیقت فلسفی آن از طرفی متفرع بر مبانی فلسفی فیلسوفان است و از طرفی هم خود متفرع بر مسائل فراوان دیگر فردی-اجتماعی می گردد. ملاصدرا و هایدگر دو تن از فیلسوفان بسیار تأثیرگذار به شمار می روند که بر اساس مبانی فلسفی آنان، نگاه خاصی به آزادی شکل می گیرد. فطرت نزد صدرالمتألهین و وجدان نزد هایدگر متقدم از مهم ترین مؤلفه های این دو فیلسوف در ترسیم آزادی به شمار می رود. در این مقاله به صورت تحلیلی به نقش فطرت از منظر ملاصدرا در تحقق آزادی و نقش وجدان از منظر هایدگر متقدم در تحقق آزادی پرداخته، و به صورت تطبیقی به اشتراکات و افتراقات دیدگاه آنان ورود کرده ایم. با بررسی تطبیقی فطرت صدرایی و وجدان هایدگری در ساحت های چیستی، مبدأ، مقصد و محتوا، ناظر به نقش آن در تحقق آزادی، این نتیجه حاصل می شود که گرچه اشتراکاتی وجود دارد، اما دیدگاه ملاصدرا دارای انسجام و برتری در این امور است: یک) ارائه تصویر دقیق از مبدأ فطرت (بر اساس نظریه تجلی و وجود رابط)؛ دو) تبیین داشته های مشترک (دانشی و گرایشی) فطرت انسان ها؛ سه) ارائه تصویری جامع از ساحت های وجودی انسان (اخلاقی و عرفانی) و تناظر آن ها با مراتب آزادی؛ چهار) تبیین وجود حق تعالی به مثابه غایت انسان و غایت آزادی؛ پنج) ارائه برنامه عملی (شریعت) برای شکوفایی فطرت و تحقق آزادی.