تحلیل تحول زبان بیان معماری در پاویون های ایرانِ نمایشگاه های جهانی اکسپو
منبع:
معماری منظر و طراحی باغ دوره ۲ تابستان ۱۴۰۵ شماره ۴
133-157
حوزههای تخصصی:
پاویون های ملی در نمایشگاه های جهانی اکسپو، به عنوان مهم ترین نمود معماری کشورها در عرصه بین المللی، نقش مؤثری در بازنمایی فرهنگ، هویت و ظرفیت های ملی ایفا می کنند. با وجود پژوهش های متعدد درباره تاریخ، نمادگرایی و مضامین معماری پاویون ها، مفهوم «زبان بیان معماری» و چگونگی تحول آن در طول زمان کمتر مورد توجه قرار گرفته و تاکنون چارچوبی منسجم برای تحلیل آن ارائه نشده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد زبان بیان معماری پاویون های ایران و تحلیل روند تحول آن در نمایشگاه های جهانی انجام شده است. در گام نخست، با مرور نظام مند ادبیات موضوع، ابعاد اولیه زبان بیان معماری استخراج و با بهره گیری از نظر خبرگان حوزه معماری و نمایشگاه های جهانی، اعتبار و تناسب آن ها بررسی شد. در نهایت، چارچوبی متشکل از پنج بعد شامل شیوه ارجاع، غنای ارجاعات، کانون بیان، انسجام بیان و جهت گیری بیان تدوین شد. در مرحله بعد تمامی پاویون های ایران در نمایشگاه های جهانی از سال ۱۸۷۳ تا ۲۰۲۰ بر اساس این چارچوب کدگذاری، امتیازدهی و تحلیل شدند. طبق یافته های پژوهش، سه الگوی متمایز در تحول زبان بیان معماری پاویون های ایران شامل «غلبه بازسازی و بیان فرمال»، «آغاز ترکیب و جست وجوی زبان میانه» و «بازتفسیر مفهومی و بیان تعاملی» شناسایی شد. بر این اساس زبان بیان معماری پاویون های ایران طی حدود یک ونیم قرن، از بازنمایی مستقیم و کالبدی معماری ایرانی به سوی بیان مفهومی، تجربه محور و تعاملی حرکت کرده است؛ با این حال، این تحول از روندی یکنواخت و خطی پیروی نمی کند. نتایج نشان می دهد که هر پنج بعد زبان بیان معماری در طول دوره مورد مطالعه روندی تکاملی را تجربه کرده اند، اما با آهنگ های متفاوت؛ به گونه ای که بیشترین تحول در شیوه ارجاع، کانون بیان و جهت گیری بیان مشاهده می شود. چارچوب پیشنهادی این پژوهش می تواند به عنوان ابزاری برای تحلیل تطبیقی زبان بیان معماری در سایر پاویون های ملی و نمونه های معماری نمایشگاهی نیز مورد استفاده قرار گیرد.