امکان سنجی کاربست روش تحقیق کیفی زمینه یابی (نظریه گراندد) در اجتهاد فقهی در قالب رئالیسم انتقادی (مقاله پژوهشی حوزه)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (حوزوی)
آرشیو
چکیده
اجتهاد و اصول فقهی آن بیش از روش های کیفی تحقیق، نظیر رویکرد زمینه یابی از اهمیت برخوردارند؛ زیرا مسیر استنباط قوانین دین، وصول به احکام شارع، مبنای حجیت یا معذریت و منجزیت در فقه امامیه به شمار می روند؛ با این حال به نظر می رسد که به دلیل محوریت زبان (نصوص، متون و داده ها) و زایش ایده (نظریه، فتوا و استنباط) بین دو رویکرد زمینه یابی و اجتهاد مصطلح فقهی، ویژگی های مشترکی وجود دارد و از آنجا که تعداد زیادی از مطالعات در روش شناسی تحقیق، مؤید مزایا و نقاط قوّت رویکرد زمینه یابی هستند، امکان کاربست این روش تحقیق کیفی در فرایند اجتهاد و استنباط فقها محل سؤال است. پژوهش پیش رو با اتخاذ شیوه توصیفی تحلیلی و در قالب رئالیسم انتقادی، دو رویکرد ذکرشده را برای پاسخ به این سؤال، مورد تحلیل مقایسه ای قرار داده است. نتایج یافته ها حاکی از آن است که رویکرد زمینه یابی و اجتهاد فقهی در الزامات، هستی شناسی، معرفت شناسی و روش شناسی (داده، رویکرد تحقیق و شیوه تحلیل) دارای تفاوت های بنیادینی هستند. همچنین نتایج تحقیق نشان داد که برخلاف روش مستقیم و صریح زمینه یابی، اجتهاد فرایند پیچیده ای است که نیاز به عاملیت محقّق (ملکه اجتهاد) و دانش بسیط و عمیق مجتهد دارد؛ بنابراین، رویکرد زمینه یابی دارای نارسایی های ذاتی است و نمی توان از آن برای اجتهاد فقهی استفاده کرد؛ البته مانند دیگر رشته های علوم انسانی، به عنوان ابزاری در حوزه پژوهش های فقهی قابل استفاده خواهد بود.Feasibility of Applying Grounded Theory in Jurisprudential Ijtihad in the Form of Critical Realism
Ijtihad and its jurisprudential principles (Osule Feqh) are more important than qualitative methods of research such as the contextualization (Zamine Yābi) approach, because the method of inferring the religion's laws and acquiring the Shariah rulings, are considered the basis of authority (Hojjiyat) or excuse (Mo'aẑẑeriyat) and finality (Monajjeziyat) in Imamiyyah jurisprudence. However, it seems that due to the centrality of language (texts, and data) and the generation of ideas (theory, fatwa, and inference) there are common features between the two approaches of contextualization and jurisprudential ijtihad. Since a large number of studies in methodology of research confirm the advantages and strengths of the contextualization approach, the possibility of using this qualitative research method in the process of ijtihad and inference of jurists is questionable.
The upcoming research, by adopting the descriptive-analytical method and in the form of critical realism, has compared the two mentioned approaches to answer this question, the results indicate that the approach of contextualization and jurisprudential ijtihad in requirements, ontology, epistemology and the methodology (data, research approach and analysis method) have fundamental differences. Also, the results of the research showed that unlike the direct and explicit method of contextualization, ijtihad is a complex process that requires the agency of the researcher (mentality (Malakeh) of ijtihad) and vast and deep knowledge of the mujtahid.
تبلیغات
