نماز

علاوه بر آیات قرآن کریم، روایات فراوانی در اهمیت و فضیلت نماز در کتب متقدم و متأخر فریقین نقل شده است. یکی از سخنان مشهور درباره نماز، حدیث «الصلاهُ معراجُ المؤمن» است که در برخی کتب به پیامبر(ص) نسبت داده شده است. جستار پیش رو که به شیوه تحلیل محتوا و بر پایه منابع کتابخانه ای تدوین یافته است، نگاهی به منبع یابی و اعتبار جمله فوق دارد. در کتب متقدم شیعه و سنی، اثری از سخنی به این پایه مشهور و پرآوازه نیست و ذکر آن در کتب متأخر نیز بدون سند و منبع و تنها منتسب به پیامبر(ص) می باشد. البته با بررسی منقولات هم مضمون، فضیلت «قربان بودن نماز» به معنای نزدیک کننده به خدا اثبات می شود و حدیث «الصلاهُ قربانُ کلّ تقیٍّ» به عنوان حدیث مسند و متصل، در منابع فریقین نقل شده و تنها حدیثی است که در این منقولات حدیثی، قابلیت استناد دارد. ولی فضیلت «معراج بودن نماز» در احادیث قابل اثبات نیست و تنها جمله ای از علمای متأخر می باشد. نقش نقل به معنا در به وجود آمدن جمله «الصلاه معراج المٶمن» و دیگر جملات هم خانواده پررنگ است.

در هر دو دین هندو و اسلام تأکید بسیاری بر مراقبه شده است، هرچند تعابیر آن دو طبیعتا متفاوت، ولی مفهوم و مقصود یکی است. عباراتنا شتی و حسنک واح د     کل یشیر الی ذاک الجم ال اما از بارزترین مصادیق مراقبه، می توان در دین هندو به یوگا و در اسلام به نماز اشاره کرد. یوگا، کهن ترین سنت هندویی، طریق خودپالایی و تهذیب است که جوکی/یوگی (yogī) در آن به موکشه (moksa) یا رهایی و رستگاری، نایل می آید، همچنان که نماز، مهم ترین عبادت و بهترین عمل (خیر العمل) یک مسلمان و ستون اسلام (الصلاه عمود الدین) است که فرد مسلمان در آن به فلاح و رستگاری دست می یابد. هر دوی آنها طریق عملی نمادین خودپالایی و تزکیه اند. بین یوگا و نماز، شباهت های مهمی در بالاترین سطوح وجود دارد که در ذیل بدان ها پرداخته خواهد شد.

در دین اسلام، سلامت جسم و روان انسان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و برای دستیابی به آن، راهکارهای متنوعی ارائه شده است. نماز، به عنوان یکی از این راهکارها، نقش بسزایی در سلامت روان ایفا می کند و این موضوع در پژوهش های گوناگون به اثبات رسیده است. با توجه به وجود عوامل روانشناختی مختلفی که برخی از آن ها مانند آرامش باعث افزایش سلامت روان و برخی دیگر مانند اضطراب و افسردگی سبب کاهش آن می شوند، در این پژوهش، تأثیر نماز بر عوامل روانشناختی افزایش دهنده و کاهش دهنده سلامت روان مورد بررسی قرار می گیرد. این پژوهش، از نظر ماهیت داده ها، کیفی و از نظر هدف، کاربردی است. روش پژوهش نیز از حیث شیوه جمع آوری اطلاعات، کتابخانه ای و از حیث پردازش اطلاعات، توصیفی محسوب می شود. در زمینه تأثیر نماز بر عوامل روانشناختی افزایش دهنده سلامت روان، به تأثیر نماز بر آرامش، تاب آوری، خوش بینی و شادمانی پرداخته می شود. همچنین، در زمینه تأثیر نماز بر عوامل روانشناختی کاهش دهنده سلامت روان، تأثیر نماز بر اضطراب، افسردگی، پرخاشگری و یأس مورد بررسی قرار می گیرد.