تحقیقات کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاهی (کتابداری سابق)

هدف : هدف این پژوهش، رتبه بندی راهبردهای بهینه برای کسب و کارهای کتاب الکترونیکی در ایران با استفاده از الگوی تعیین راهبرد دیوید است. روش پژوهش : این پژوهش با تکیه بر الگوی تعیین راهبرد دیوید و با رویکرد ترکیبی انجام شده است. جامعه پژوهش، همه کسب وکارهای فروش کتاب الکترونیکی در ایران بود که ساختار و اجزای یک کسب وکار را دارا بودند که 26 کسب وکار را شامل شد و تمام شماری گردید. برای کشف نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید، راهبردهای بهینه در هر یک از موقعیت های راهبردی و اولویت گذاری آنها از ابزار مصاحبه و روش تحلیل محتوای کیفی جهت مقوله بندی استفاده شد. برای نمره گذاری مؤلفه های ماتریس های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، ماتریس سوات و ماتریس کمّی، فایل ماتریس ها ارسال و با گفتگوی تلفنی نمرات مدنظر آنها برای هر مؤلفه کسب گردید.  یافته ها : طبق نتایج، بی اعتمادی ناشران نسبت به سوء استفاده کسب وکارهای کتاب الکترونیکی از فایل کتاب ها مهم ترین تهدید این کسب وکارهاست که غلبه قابل توجهی بر وزن قوت ها، ضعف ها و تهدیدهای دیگر داشت. همچنین کمبود سرمایه، نبود تسهیلات تولید و توسعه محتوا، کوچک بودن کسب وکار بزرگ ترین ضعف، زیرساخت نرم افزاری مناسب بزرگ ترین قوت، و افزایش مداوم هزینه تولید، طراحی، چاپ و توزیع کتب چاپی بزرگ ترین فرصت شناخته شد. همچنین طبق یافته ها، راهبرد بازاریابی توسعه محصول یا خدمت (16/8) و بازاریابی کسب وکار به کسب وکار (12/8) مشترکاً در رتبه اول، راهبرد بازاریابی برتری عملیاتی کیفیت محور (74/7) در رتبه دوم، راهبرد بازاریابی کسب وکار به مصرف کننده (69/7) در رتبه سوم، و راهبرد  بازاریابی تنوع گرا یا اجتماعی (13/6) در رتبه چهارم قرار گرفت. نتیجه گیری : نتایج پژوهش نشان می دهد که موفقیت در این حوزه مستلزم رفع نگرانی های امنیتی ناشران، بهبود تجربه کاربری اپلیکیشن ها، و تنوع بخشی به خدمات و پشتیبانی است. این نگرانی درواقع درباره امنیت فایل هاست و بخش بزرگی از آن ناشی از بی اعتمادی، ترس از نشر اثر با حفظ محتوا و تغییر شکل، و نبود زمان و چارچوب های منسجم برای پیگیری حقوقی است. کمبود سرمایه نیز دال بر عدم ورود حرفه ای به این حوزه است که خود را در درخواست تسهیلات تولید و توسعه محتوا و کوچک مقیاس ماندن کسب وکار نشان داده است و در نقاط قوت نیز عموماً بر ارزش شبکه و ضریب نفوذ اینترنت و شبکه های اجتماعی بین مردم حساب شده است. همچنین به نظر می رسد هرگونه افزایش هزینه تولید آنالوگ به واسطه قیمت ارز یا رکود تورمی می تواند فرصت مناسبی برای توسعه این نوع کسب وکار برای ناشران باشد.

هدف : هدف پژوهش تعیین تأثیرکتاب درمانی گروهی بر پایه دوازده کهن الگوی سفر شخصیت بر تاب آوری و امید به زندگی درکودکان مبتلا به سرطان تحت درمان در بیمارستان بعثت همدان است. روش : روش این پژوهش نیمه تجربی با استفاده از طرح پژوهشی پیش آزمون-پس آزمون با دو گروه کنترل و آزمایش است. در گروه آزمایش جلسات کتاب درمانی گروهی برگزارشد و هیچ مداخله ای بیش از اقدامات معمول در محیط پژوهش انجام نشد. نمونه پژوهش 30 نفر از کودکان مبتلا به سرطان 10 تا 14 ساله بودند که در مرحله اولیه بیماری قرارداشتند و حداقل یک دوره شیمی درمانی را گذرانده بودند. ابزار پژوهش دو پرسشنامه، تاب آوری کانر و امید به زندگی اشنایدر بود. تحلیل داده های پژوهش با استفاده از آزمون تی مستقل و تحلیل کوواریانس در نرم افزار آماری SPSS انجام شد. یافته ها : نتایج نشان داد که تفاوت معناداری بین میانگین نمرات دو مؤلفه تاب آوری و امید به زندگی در گروه کنترل و آزمایش وجود دارد. تأثیر کتاب درمانی گروهی بر امید به زندگی در کودکان سرطانی 6/43 درصد و تأثیر کتاب درمانی گروهی بر تاب آوری 1/64 درصد است. این یافته ها حاکی از آن است که کتاب درمانی گروهی به عنوان یک مداخله روان شناختی–اجتماعی می تواند به افزایش تاب آوری و امید به زندگی کودک تحت درمان سرطان کمک کند و به عنوان بخشی از برنامه های مراقبت جامع روان آنکولوژی (سایکو انکولوژی) مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه گیری : بین جلسات کتاب درمانی با تاب آوری و امید به زندگی در جامعه مورد بررسی رابطه معناداری وجود دارد. به عبارت دیگر، کتاب درمانی در هر دو مورد تأثیر داشته است و نتیجه داشت، تاب آوری و امید به زندگی هر دو معنا دارند و کتاب درمانی روی دو گروه تأثیر دارد.

هدف : پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اعتبارسنجی پیامدهای پیوستن ایران به معاهدات بین المللی حق مؤلف انجام شد. روش پژوهش : این پژوهش کاربردی و کیفی است. با روش فراترکیب (الگوی سندلوسکی و باروسو)، ۵۱ منبع شناسایی شد. یافته ها با کدگذاری باز استخراج، سپس به مفاهیم دسته بندی و در نهایت در قالب مقوله ها سازمان دهی شدند. از فراترکیب برای شناسایی مفاهیم ومقوله ها و از روش دلفی برای اعتبارسنجی آنها استفاده گردید. اعتبارسنجی پیامدها با دلفی در دو دور انجام شد. جامعه پژوهش۲۳ نفر از ناشران، متخصصان کپی رایت، تولیدکنندگان نرم افزار، طراحان بازی، توسعه دهندگان وب و فعالان هنری بود و داده ها با میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات تحلیل شدند. یافته ها : با روش فراترکیب، ۳۶ مفهوم در ۱۰ مقوله اقتصادی، ۸۱ مفهوم در ۱۹ مقوله فرهنگی، ۱۶ مفهوم در ۵ مقوله سیاسی و ۱۴ مفهوم در ۲ مقوله حقوقی استخراج شد. دور نخست دلفی نشان داد که اکثر مقوله ها میانگین بالای 4 و ضریب تغییرات پایین داشتند. مقوله های «وابستگی اقتصاد فرهنگ به آثار بین المللی رایگان»، «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «آسیب های اقتصادی به صنایع خلاقه»و «کاهش آثار ترجمه ای» کم اهمیت و «فراهم شدن مقدمات پیوستن به سازمان تجارت جهانی»، «حضور در بازارهای جهانی»و «حمایت قضایی و حقوقی از حقوق پدیدآورندگان» بیشترین اجماع را داشتند. در دور دوم، اکثر مقوله ها به آستانه اجماع رسیدند، اما مقوله های «تقویت سلطه فرهنگی غرب»، «افت کیفیت آثار تولیدی به علت کاهش دسترسی به آثار بین المللی»، «کاهش آثار ترجمه ای» و «الزام کشور به حمایت از آثار خارجی» رد شدند. نتیجه گیری : الحاق ایران به معاهدات بین المللی حق مؤلف فرصت هایی مانند رشد اقتصادی، تقویت صنایع فرهنگی و ارتقای روابط بین المللی ایجاد می کند، هرچند چالش هایی همچون افزایش هزینه ها و سلطه فرهنگی نیز محتمل است. بهره برداری مؤثر نیازمند سیاست گذاری هوشمندانه و توجه به ملاحظات بومی است.

هدف : هرچند که مدل های کلاسیک مدیریت دانش تعامل میان دانش صریح و ضمنی تبیین شده است؛ اما لایه ای عمیق تر از دانش، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس در پژوهش حاضر تلاش شده است تا در کنار ابعاد دانش صریح و ضمنی بُعد سوم دانش با عنوان دانش «شهودی» معرفی شود. روش پژوهش : پژوهش بر پایه رویکرد کیفی و پارادایم تفسیری طراحی شد. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با خبرگان جمع آوری و فرایند تحلیل شامل سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد و در پایان به استخراج الگوی پرادایمی مدیریت دانش شهودی انجامید. یافته ها : یافته ها نشان داد که شهود نه تنها یک تجربه فردی و ناخودآگاه است، بلکه می تواند به عنوان سرمایه دانشی سازمانی مدیریت گردد. شرایطی مانند فشارهای محیطی و عدم قطعیت زمینه فعال شدن شهود را فراهم می کنند و عواملی چون فرهنگ اعتمادمحور، ساختارهای منعطف و فضای حمایتی سازمانی امکان بالفعل سازی آن را مهیا می سازند. همچنین مکانیسم هایی نظیر روایت گری، بازاندیشی جمعی و اجتماعی سازی تجربه ها، موجب تبدیل دانش شهود فردی به دانش جمعی می شوند. از دیدگاه فرهنگی و فلسفی نیز دانش شهودی از الهام درونی و درک قلبی حقایق و واقعیات جهان هستی ناشی می شود. نتیجه گیری : دانش سازمانی از سه بُعد دانش آشکار، ضمنی و شهودی تشکیل می شود و متناسب با هر موضوع و مسئله، یک یا چند سلول دانشی از مجموعه دانش های موجود سازمانی به کار برده می شود. بنابراین، نگاه تک بعدی و یا حتی دو بعدی به دانش سازمانی برای حل مسائل واقعی سازمان کافی نخواهد بود و توجه به هر سه بعد دانش سازمانی ضروری است.

هدف : با توجه به ضرورت شناسایی و ترویج الگوهای خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار و به منظور بهره گیری از تجربیات جهانی در تبیین وضعیت زنان در ایران، پژوهش حاضر با روش فراترکیب و با مرور مطالعات بین المللی، درصدد شناسایی ابعاد و مؤلفه های جریان های مؤثر بر خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار است تا زمینه بومی سازی یافته ها برای تقویت شبکه های دانش زنان ایرانی فراهم شود. روش پژوهش : پژوهش حاضر از نوع توسعه ای بوده که با رویکرد کیفی و روش فراترکیب هفت مرحله ای سندلوسکی و باروسو انجام شده است. جامعه پژوهش شامل تولیدات علمی مرتبط با موضوع از سال 2010 تا 2024 (1390 تا 1403) است که پس از انجام فرایند غربالگری، 66 تولید علمی انتخاب شدند. به منظور تحلیل داده ها، از نرم افزار مکس کیودا بهره برداری شده است. یافته ها : در مجموع، 273 کد شناسایی شده در 33 مقوله فرعی، هفت مقوله اصلی و سه مضمون دسته بندی شدند. مضمون جریان دانش، شامل سه مقوله اصلی عوامل تأثیرگذار، فرایندها و ابزارها/ مکانیزم ها بود. در این بخش کدهای «خلاقیت» ذیل مقوله اصلی عوامل تأثیرگذار، «آموزش»، «آموزش عالی» و «تجربه زیسته» ذیل مقوله اصلی فرایندها و کد «شبکه های اجتماعی» دارای بیشترین فراوانی بودند. مضمون خلق دانش شامل دو مقوله اصلی فرایندها و نتیجه/ خروجی دانش بود؛ در این بخش کدهای «تأثیر اجتماعی» و «نوآوری» ذیل مقوله اصلی نتیجه/ خروجی دانش دارای بیشترین فراوانی بود. مضمون جنسیت شامل دو مقوله اصلی چالش ها و موانع و ویژگی های زنان بود. در این بخش کد «هویت» ذیل مقوله اصلی ویژگی های زنان و کد «نابرابری جنسیتی»  ذیل مقوله اصلی چالش ها و موانع، دارای بیشترین تکرار و فراوانی بود. نتیجه گیری : این پژوهش با شناسایی ابعاد و مؤلفه های جریان های دانشی مؤثر بر خلق دانش توسط زنان تأثیرگذار، به ویژه بر پایه مرور مطالعات بین المللی و تفسیر بومی آنها در زمینه فرهنگی و اجتماعی ایران، می تواند به سیاست گذاران و فعالان فرهنگی-اجتماعی در طراحی و توسعه فرایندها و ابزارهای تقویت شبکه های دانش زنان یاری رساند. نتایج حاصل، ضمن شناسایی موانع و ارائه راهکارهای عملی برای ارتقای جریان های دانشی، بر اهمیت مؤلفه هایی همچون خلاقیت، آموزش و شبکه های اجتماعی در تسهیل خلق و ترویج دانش در میان زنان تأثیرگذار تأکید دارد و می تواند زمینه ساز افزایش توانمندی، نوآوری و اثرگذاری اجتماعی آنان شود.

هدف : این پژوهش به منظور واکاوی ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات و جهت بررسی میزان تأثیرپذیری این حوزه موضوعی از هرمنوتیک ذهنی انجام شده است و به بررسی این موضوع پرداخته که متخصصان چگونه از عناصر هرمنوتیک ذهنی در ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات بهره برده اند. روش پژوهش : پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با روش دیرینه شناسی فوکو به تحلیل گفتمانِ ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات پرداخته و عناصر هرمنوتیک ذهنی اثرگذار را از این مجموعه استخراج کرده است. یافته ها : ده عنصر هرمنوتیک ذهنی از ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات استخراج شد که عبارتند از: معنا به مثابه تجربه تفسیری کاربر، سوژه مفسر، نفی نیت مؤلف، زبان به مثابه میدان هستی، معنا به مثابه فرایند تاریخی، فضیلت چندصدایی و تضاد تفسیری، حذف معیار داوری، تبدیل داده و الگوریتم به ابزار معنا، سیستم اطلاعاتی بستری برای گفتگوی معنایی، و نفی بازنمایی تأکیدی بر حضور و تجربه. یافته ها نشان می دهد که ما با غلبه هرمنوتیک ذهنی در ادبیات تعامل بازیابی اطلاعات مواجه هستیم. نتیجه گیری : چرخش هرمنوتیکی در علم اطلاعات، با عبور از الگوهای پوزیتیویستی کلاسیک مانند مدل شانون و ویور، به بازتعریف بنیادین مفاهیم هسته ای این رشته پرداخته است. در این پارادایم جدید، داده از مواد خام فنی به متنی تفسیرپذیر در بستر گفتمان و قدرت تبدیل شده، کاربر از گیرنده منفعل به سوژه مفسر فعال ارتقا یافته، و معیار حقیقت مطلق جای خود را به اعتبار زمینه مند داده است. علم اطلاعات را از پارادایمی ایستا مبتنی بر انتقال داده به پارادایمی پویا با محوریت تولید مشارکتی معنا تبدیل کرده و چارچوبی ضروری برای طراحی سیستم های اطلاعاتی عادلانه تر و انسانی تر در عصر دیجیتال فراهم آورده است.