پژوهش های کیفی در برنامه درسی

هدف این مقاله بررسی عناصرالگوی برنامه درسی تربیت اخلاقی در آموزش عالی بر مبنای قرآن کریم بر اساس تفسیر المیزان است. بدین منظور از آیات قرآن کریم و تفاسیر مرتبط با تربیت اخلاقی تفسیر المیزان بهره گرفته شد. این نوشتار با رویکردکیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون به بررسی عناصر تربیت اخلاقی می پردازد. در این پژوهش با استفاده از تحلیل مضمون آیات قرآن کریم بر اساس تفسیر المیزان ، مضامین ذیل دو حیطه باورها و رفتارها استخراج ومقوله های مشابه و مقارن ذیل شش تم اصلی دسته بندی می شود به مقوله های اصلی عنوان "معیار" و به مقوله های فرعی مرتبط با آن ها عنوان "زیر معیارداده و آنگاه بین معیارها و زیرمعیارهای تولیدشده ارتباط مناسب برقرار شد. براین اساس عناصر الگوی برنامه درسی تربیت اخلاقی در آموزش عالی همسو با آموزه های اخلاقی قرآن کریم بر اساس تفسیر المیزان انتخاب که یک انسجام ، تناسب و هماهنگی درونی مناسب بین مبانی، اصول و عناصر انتخاب شده برنامه درسی پیشنهادی وجود دارد. سپس با مصاحبه نیمه ساختار یافته نظر متخصصان برنامه ریزی درسی در خصوص ویژگی عناصر تربیت اخلاقی در آموزش عالی اتخاذ والگوی تربیت اخلاقی متشکل از سه بخش مبانی، اصول و عناصر طراحی شد. هرکدام از بخش های الگو منطبق با مبانی قرآن کریم بر اساس تفسیر المیزان ارائه شد، بکارگیری الگوی ارائه شده در سطوح مختلف برنامه ریزی درسی اعم از طراحی و تدوین برنامه های درسی آموزش عالی و .. بستر مناسب را برای تربیت اخلاقی هرچه بهتردر محیط دانشگاه را فراهم می سازد.

هدف این پژوهش شناسایی و استخراج علل شکاف بین نظر و عمل تربیت هنری در دوره اول متوسطه و مقایسه دیدگاه مدیران و دبیران در این زمینه بوده است. روش پژوهش، ترکیبی است. نمونه آماری شامل متخصصان برنامه درسی و کارشناسان آموزش هنر و همچنین مدیران مدارس دوره اول متوسطه و دبیران درس فرهنگ وهنر بودند که به ترتیب به صورت هدفمند و تمام شماری انتخاب شدند. نخست علل شکاف از طریق تحلیل منابع ملی و بین المللی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با متخصصان برنامه درسی و کارشناسان آموزش هنر و براساس عناصر برنامه درسی کلاین شناسایی و استخراج شد. سپس با استفاده از این علل، پرسشنامه ای طراحی شده و در اختیار مدیران و دبیران قرار گرفت. نتایج، منجر به شناسایی و استخراج 79 علت شد که از این میان تنها در عنصر محتوا تفاوت معناداری بین نظر مدیران و دبیران وجود داشت. با توجه به این علل، جهت کاهش شکاف بین نظر و عمل تربیت هنری، تجدیدنظر در تدوین عناصر برنامه درسی به ویژه در زمینه محتوای آموزشی ضروری است.

هدف پژوهش حاضر، واکاوی نگرش معلمان نسبت به تغییر برنامه درسی خوانداری و نوشتاری پایه چهارم ابتدایی است. رویکرد پژوهش کیفی از نوع پدیدارنگاری است. جامعه پژوهش معلمان چهارم منطقه 18 شهر تهران بودند که از طریق روش نمونه گیری معیار، تعداد 15 نفر از معلمان تا رسیدن به اشباع داده ها، از طریق مصاحبه نیمه ساختارمند در پژوهش شرکت داده شدند. داده ها با استفاده از روش کد گذاری تحلیل شدند. بر اساس یافته ها، نگرش معلمان نسبت به تغییر برنامه درسی جدید در چهار محور واکنش معلمان، عوامل تاثیر گذار بر نگرش آن ها، نقاط مثبت و ضعف برنامه درسی مذکور دسته بندی شده است. واکنش معلمان در زمینه های پذیرش مبتنی بر توانمندی، احساسی و ناپایدار، ایجاد تنوع از طریق برنامه درسی و تغییر ناپذیر قرار دارد. همچنین عوامل موثر بر نگرش معلمان، شامل عوامل مربوط به معلم، حمایت نامناسب مسئولین و شرایط مدرسه دانست. یافته ها حاکی از آن است که برنامه درسی جدید از نظر تاکید بر مسائل فرهنگی و اخلاقی، تاثیر محتوای جدید با دنیای واقعی و تلفیق با سایر دروس دارای نقاط مثبت است اما مولفه های چالش های تغییر محتوا، عدم جذابیت کتاب برای دانش آموزان و فقدان تکنیک ارزشیابی مشخص، نقاط ضعف این برنامه در نظر گرفته شد. بنابراین توصیه می شود با برگزاری کارگاه های آموزشی در مورد تغییر برنامه درسی جدید ، آگاهی معلمان را نسبت به اهمیت این برنامه درسی افزایش داد تا در سطح اجرا دچار آسیب نشود و به اهداف قصد شده مطلوب خود دست یابد.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی ویژگی های آموزش مبتنی بر عمل فکورانه در هزاره سوم آموزش عالی از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام شده است. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش تحلیل، کیفی از نوع پدیدارشناسی بوده است و جمع آوری اطلاعات نیز با استفاده از مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته و به صورت فردی انجام شد. مدت زمان مصاحبه ها از 20 تا 45 دقیقه متغیر بود و تا رسیدن به اشباع اطلاعات ادامه داشت. شرکت کنندگان در پژوهش شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان بودند که مجموعاً 15 نفر را تشکیل می دادند. مصاحبه های انجام شده با استفاده از دستگاه MP3 ضبط و سپس به منظور تجزیه و تحلیل دادها با استفاده از تحلیل محتوا و نرم افزار MAXQDA تحلیل شد. یافته ها نشان داد ویژگی های آموزش در هزاره سوم از نظر اساتید شامل مؤلفه های دانش، مهارت و نگرش اساتید، دانش، مهارت و نگرش دانشجویان، ساختار و مدیریت، ماهیت تکنولوژی، برنامه درسی و فرهنگ می باشد. لذا توجه به این ویژگی ها می تواند به یادگیری مادام العمر، تشخیص شکاف بین دانش ها، مهارت ها و نگرش ها و آموزش کاربردی کمک نموده و برای دانشجویان مفید و بامعنا باشد.

رشد و تقویت مهارت های فکری دانش آموزان همواره یکی از اهداف مهم نظام های آموزشی کشورهای مختلف بوده است. در این میان، نوع و شکل خاصی از تفکر و مهارت های فکری که از آن تحت عنوان تفکر انتقادی نام برده می شود، همواره مورد تاکید برنامه های درسی و صاحبنظران مباحث آموزشی و یادگیری بوده است. فرض بر این است که رشد تفکر انتقادی دانش آموزان در جهان سرشار از تغییر و تحول قرن بیست و یکم و انبوه داده ها و اطلاعات علمی آن، زمینه های لازم را برای ارزیابی، تجزیه و تحلیل، مقایسه، به گزینی و برخورد عقلانی و ناقدانه فراگیران فراهم می کند. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت و چگونگی توجه به تفکر انتقادی در میان دانش آموزان دختر یکی از دبیرستان های استان اصفهان انجام گرفته است. دراین مقاله جهت بررسی موقعیت وجمع آوری داده ها واطلاعات از روش خبرگی و نقادی آموزشی استفاده شده که طی سه مرحله توصیف، تفسیر و ارزشیابی وضعیت تفکر انتقادی در میان دانش آموزان دختر دبیرستانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج و یافته های حاصل از این مطالعه مستندا نشان می دهد که به دلایل مختلف، میزان توجه به تفکر انتقادی در قالب برنامه های درسی و فعالیت های آموزشی و پرورشی مدرسه در حدی نازل و اندک بوده و به همین علت امکان و فرصت چندانی برای رشد مهارت های فکری پیشرفته دانش آموزان فراهم نمی گردد.

هدف پژوهش حاضر آسیب شناسی برنامه درسی دوره های آموزش نظام آموزش عالی بر اساس الگوی (ADDIE) بود. روش پژوهش ازلحاظ هدف جز تحقیقات کاربردی و ازنظر گرداوری داده ها جز پژوهش ترکیبی از نوع آمیخته تشریحی بود. جامعه آماری در بخش کمی، شامل کارشناسان، مدرسان و کارکنان شرکت کننده در دوره های آموزش ضمن خدمت بودند که از بین آن ها 91 نفر به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. جامعه آماری بخش کیفی خبرگان آموزشی (مدرسان و کارشناسان آموزش) بودند که 12 نفر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و قاعده اشباع نظری به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت جمع آوری داده های بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته ی 40 سؤالی بود که روایی آن توسط اساتید و متخصصان تائید و ضریب پایایی آن با استفاده از روش آلفای کرونباخ 95% برآورد گردید. همچنین به منظور جمع آوری داده های بخش کیفی از مصاحبه نیمه سازمان یافته که چارچوب سؤالات آن بر اساس نتایج تحلیل داده کمی تشکیل شده بود، استفاده و جهت بررسی روایی تفسیری آن از استراتژی بازخورد مشارکت کننده و همچنین جهت بررسی میزان اعتبار آن از فرایند مستندسازی استفاده شد.