پژوهش های کیفی در برنامه درسی

هدف این پژوهش، بررسی ادراک معلمان در خصوص فرصت ها و چالش های برنامه ویژه مدرسه بود. این مطالعه با استفاده از رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسانه صورت گرفت. با استفاده از نمونه گیری هدفمند، پس از انجام 2۴ مصاحبه کیفی نیمه ساختاریافته با معلمان اشباع داده ها حاصل شد. تحلیل دیدگاه های معلمان موجب شناسایی هشت فرصت شامل: آشنایی عملی دانش آموزان با انواع مهارت ها، افزایش انگیزه در دانش آموزان به یادگیری، افزایش مهارت های اجتماعی دانش آموزان، فراهم شدن زمینه ای برای شناخت توانمندی های دانش آموزان، ایجاد زمینه ای برای اصلاح سبک زندگی، افزایش تفکر خلاق در دانش آموزان، افزایش انگیزه شغلی معلمان، ترغیب معلمان به کسب اطلاعات در خصوص مهارت های حرفه ای متناسب با شرایط محلی و هم چنین شش چالش شامل: محدودیت در زمان اجرا، نبود امکانات اجرایی در مناطق حاشیه شهر و روستاها، محدودیت اجرا برنامه در کلاس های چندپایه، بی رغبتی برخی معلمان به اجرا، ناهماهنگی در فرآیند اجرای برنامه و مشکلات مرتبط به ارزیابی دستاوردهای طرح گردید. یافته های این پژوهش می تواند در گسترش و تقویت برنامه ریزی درسی مبتنی بر مدرسه به عنوان راهبردی برای تمرکززدایی نظام برنامه ریزی درسی کشور به مسئولین امر یاری رساند.

زمینه: امروزه تأثیر روش تدریس فعال در تعلیم و تربیت واقعی، کمتر مورد تردید و سؤال قرار می گیرد،روش آموزش سنتی یا حضوری با مسائلی مانند یادگیری انفعالی و غفلت از مشارکت خود یادگیرنده، نادیده گرفتن تفاوت ها و نیازهای یادگیرندگان، بی توجهی به حل مسئله و تفکر انتقادی، با انتقاد مواجه شده است و با پیامدهای مهمی همچون فرسودگی تحصیلی، کاهش انگیزه، احساس عدم کارایی و ... همراه بوده است. هدف و روش:در این مقاله با استفاده از روش شبه آزمایشی، به بررسی اثربخشی «وب کوئست» به عنوان جایگزین سیستم ارزشیابی کیفی دوره ابتدایی پرداختیم.تعداد 50 دانش آموز پسر مقطع ایتدایی یکی از مدارس تهران که در نیم سال اول سال تحصیلی ۹۹ – ۹۸ تحصیل می کردند،به عنوان جامعه آماری انتخاب شدند.در این پژوهش دو شاخص عمده میزان یادگیری و یادداری دانش آموزان در دو گروه با یک پیش آزمون و دو پس آزمون مورد بررسی قرار گرفت. نتایج و یافته ها: با توجه به اینکه اختلاف معنادار بودن میانگین گروه های کنترل و آزمایش با استفاده از آزمون تی محاسبه گردید مشخص گردید آموزش به وسیله وب کوئیست اثربخش بوده است. با تحلیل واریانس درون گروهی و برون گروهی نتایج بدست آمده در آزمون تی در معناداری و عدم معناداری تفاوت میانگین گروه ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. با نتایج حاصل شده از پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه می توان گفت که آموزش به کمک وب کوئیست نسبت به سیستم ارزشیابی کیفی تاثیر گذار بوده است.

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و مقایسه محتوای کتاب فارسی خوانداری سوم ابتدایی سال (1392-1391) که آخرین سال آموزشی کتاب فارسی درسی قدیم است و کتاب فارسی خوانداری سوم ابتدایی سال (1399-1398) که کتاب آموزشی کنونی در این پایه می باشد، انجام شده است. این مطالعه با استفاده از روش تحلیل محتوای توصیفی ویلیام رومی و تعیین ضریب درگیری برای مقوله های متن، تصاویر و پرسش ها انجام شده است. جامعه آماری، دو کتاب نامبرده است که برابر با نمونه آماری می باشد. به منظور تعیین ضریب درگیری و سنجش میزان فعال بودن کتاب ها، محتوای آن ها در انواع مقوله ها بر طبق این روش جایگزین شده و سپس مقوله های فعال بر مقوله های غیرفعال تقسیم می شود. نتایج بررسی این تحقیق حاکی از این است که بر خلاف متن کتاب فارسی خوانداری سال (1392-1391)، در تهیه و تدوین کتاب فارسی خوانداری سال (1399-1398) استانداردهای لازم برای نگارش متن در نظر گرفته نشده است. در تنظیم تصاویر طبق این تحلیل در هر دو کتاب مذکور تصاویر فعال نمی باشند. همچنین نتایج این تحلیل در مورد پرسش های هر دو کتاب گویای این مطلب است که برخلاف کتاب فارسی خوانداری سال (1392-1391) پرسش های کتاب فارسی خوانداری سال (1399-1398) به روشی فعال تنظیم شده است. بنابراین پیشنهاد می شود در متن و تصاویر کتاب فارسی خوانداری کنونی (سال 1399-1398) بازنگری لازم صورت پذیرد تا دانش آموزان به لحاظ یادگیری ارتباط بهتری با آن ها برقرار کنند و درگیری ذهنی و میزان تفکر آنان در جهت مثبت ارتقا یابد.

هدف این پژوهش شناسایی چگونگی واکنش معلمان ابتدایی با تغییر برنامه درسی ریاضی چهارم ابتدایی می باشد. با عنایت به این که به تازگی با تغییرات ایجاد شده در کتب درسی ریاضی در پایه های مختلف دوره ی ابتدایی مواجهه هستیم ، لازم است که واکنش معلمان را به عنوان مجریان اصلی چنین تغییرات مهمی، بدانیم. این پژوهش با رویکرد کیفی انجام گرفته است.مشارکت کنندگان 20 نفر از معلمان ابتدایی شهرهمدان در سال تحصیلی 1399-1398بودندکه به شیوه گلوله برفی نمونه گیری شدند.ابزارجمع آوری اطلاعات، مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهدات کلاسی بوده است.داده های این پژوهش به روش کدگذاری و مقوله بندی و با بهره گیری از عناصر چهارگانه تایلر، در سطوح آگاهی و نگرش تحلیل شدند.یافته ها نشان داد که معلمان به طور کلی نسبت به تغییرات برنامه درسی ریاضی آگاهی دارند، آن را پذیرفته و اجرا می کنند. علت این امر آن است که تغییرات اخیر موجب بهبود برنامه درسی ریاضی شده است بنا به دلایلی از جمله: ایجاد علاقه برای دانش آموزان و جلوگیری از سستی و رخوت در یادگیری درس ریاضی، به روز و جذاب شدن فعالیت های داخل کتاب.به علاوه آن ها با کسب دانش،آگاهی و فهم خوبی در مواجهه با تغییرات داشته و نگرش های مثبت و منفی در برخورد با محتوا، روش تدریس و ارزشیابی آن داشته اند و تغییرات صورت گرفته مورد مطلوب معلمان قرارگرفته و در جهت تسریع، بهبود عملکرد آنان توانسته گامی تازه و موفق بردارد.

هدف از پژوهش حاضر «تحلیل کیفی محتوای سند ملی برنامه درسی ایران بر اساس مهارت های ده گانه یونسکو برای سال 2020 میلادی » است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا است.جامعه آماری پژوهش را اسناد بالادستی آموزش و پرورش یعنی سند برنامه درسی ملی تشکیل می دهد. در پژوهش حاضر حجم نمونه پژوهش برابر با جامعه آماری است. و کل متن سند برنامه درسی ملی به عنوان نمونه برای تحلیل محتوای کیفی انتخاب شده است. در این پژوهش برای جمع آوری اطلاعات از فهرست وارسی(چک لیست) محقق ساخته جهت تحلیل متن سند برنامه درس ملی استفاده شد. برای تعیین روایی محتوا، فهرست وارسی دراختیار چند نفر از متخصصان قرار گرفت و روایی آن تایید شد. برای تفسیر و تحلیل داده ها از روش تحلیل محتوا از نوع قیاسی استفاده شد. مقوله ها در این پژوهش، مهارت های ده گانه مورد نظر یونسکو و گویه های ساخته شده برای هر مهارت، معیار(مولفه) تحلیل متن است. یافته های پژوهش حاکی از آن است میزان تاکید بر تمامی گویه های مهارتهای ده گانه یونسکو در سند ملی برنامه درسی ایران یکسان نیست. نتایج تحلیل محتوا نشان داد به تمامی گویه های مهارت شایستگی های فرا فرهنگی، مهارت فرارشته ای،مهارت تفکر محاسباتی،مهارت هوش اجتماعی،مهارت تفکر طراحی، در سند برنامه درسی ملی ایران توجه شده است. اما در سایر مهارت ها ناهمسانی در تاکید بر گویه ها مهارت های تفکر بدیع و انطباق پذیر، مشارکت مجازی، معنی یابی، سواد رسانه ای جدید، مدیریت بارشناختی در سند ملی برنامه درسی ایران وجود داشت.

هدف این پژوهش، شناسایی برنامه درسی مغفول از دیدگاه معلمان دوره ابتدایی با استفاده از روش تحقیق ترکیبی تبیینی متوالی و از نوع پیگیری نتایج بود. ابتدا بر اساس الگوی اعتباریافته برنامه درسی نال (مرزوقی و همکاران، 1396)، مقیاس برنامه درسی مغفول طراحی و اعتباریابی گردید. مقیاس مذکور به روش توصیفی پیمایشی، در بین معلمان ابتدایی مدارس سراسر کشور و به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای در 9 استان توزیع و 730 پرسشنامه جمع آوری و با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که از نظر معلمان میزان وجود برنامه درسی نال از نوع( مغفول، محدوف، منسوخ، محرف، عقیم، مفرط و ممنوعه)، در سه حوزه (دانش، ارزش و مهارت) برنامه درسی دوره ابتدایی، نزدیک به میانگین می باشد. در بخش کیفی هم که باکمک روش پدیدارشناسی و به کارگیری معیار اشباع یافته ها، مصاحبه عمیق نیمه ساختارمند با 35 نفر از معلمان ابتدایی از نواحی چهارگانه شیراز انجام شد؛ پس از تحلیل داده ها با استفاده از فن تحلیل مضمون در نرم افزارNvivo (8.8) نتایج حاصل مؤید هفت نوع برنامه درسی مغفول در برنامه درسی دوره ابتدایی بود که بیشتر به شکل غیر عمدی اتفاق می افتند.