مطالعات تاریخ آذربایجان و ترک

At the moment, there are two known manuscripts of the Book of Dede Korkut in the world. The  book’s title on the first page of the Dresden manuscript and the name of Dede Korkut are the  controversial topic of this essay. Since the title on the first page is written in Arabic, the scholars  around the world who have worked on this monument have translated it differently. Even the  calligraphers of the title and the text are not the same. The scholars around the world have  translated the Arabic text of the title into their own language and therefore, they are correct.  While the native scholars in Azerbaijan have considered the first three words of the title in Farsi  and the rest of it in Arabic. So their translation of the title into Türki has become somehow  incorrect. On the other side, the name of Korkut is also a matter of controversy. Some native  scholars have tried to analyze it by separating the two syllables of it and interpret it through their  own deductions. However, the author of this paper thinks that the words in any language are the  black boxes of each language. Then they stand so strongly for themselves that you do not need  to break them down to analyze the broken parts. The word “Korkut” is not an exception then.  You do not need to separate it into two parts and then interpret each part separately to achieve  its meaning. The meaning of the word is easily achievable by itself and, especially through the  contexts of the book’s both manuscripts. The aim of this essay is to illustrate the two  misunderstandings about both the title and the precise meaning of “Korkut”.  **** Halhazırda dünya kitabxanalarında “Dədə Qorqut” kitabının iki tanınmış əlyazma nüsxəsi var.  Drezden nüsxəsinin ilk səhifəsində yazılmış kitabın ünvanı və “Qorqut” sözü bu məqalənin  mübahisəli mövzusudur. Kitabın ünvanı ərəbcə yazıldığına görə bu abidəni araşdıran dünya  bilginləri buna fərqli yanaşıblar. Kitabın ünvanını yazan xəttat ilə əlyazmanın mətnini yazan  katibin xətləri açıqca bir-birindən ayrı görünür. Buna baxmayaraq, kitabın başqa dillərə çevrildiyi  ünvan ərəbcədən çevrildiyinə görə düz olduğu halda, Azərbaycan Türkcəsinə çevrilmiş ünvan  fərqli alınıb. Bu abidənin öz vətənindəki alimlər kitabın ünvanının üç başdakı sözünü farsca,  qalanını isə ərəbcə hesab edib çevirdikləri üçün kitabın ünvanı bu dildə düz alınmayıb. Bundan  başqa, “Qorqut” sözünün öz anlamı da yerli elm adamlarının araşdırmalarında mübahisəli bir  durum yaradıb. Bəzi yerli bilginlər “Qorqut” sözünün iki hecasını bir-birindən ayırıb bu sözü  mürəkkəb bir ad hesab edərək araşdırıblar. Amma bu məqalənin yazarı dünya dillərindəki sözləri  hər dilin öz qara qutusu hesab edir. Ona görə zamanın sərt durumlarından üzü ağ çıxıb dilimizi  qoruyan bu qara qutuları sındırıb tikələrini ayrı-ayrı araşdırmağı düzgün bir yanaşma olaraq  görmür. “Qorqut” sözü də bu prinsipdən müstəsna deyil. Onun anlamını açıqlamaq üçün onu ikiyə  bölmək lazım deyil. Bu sözün anlamını birincisi, özündən, ikincisi də əlyazmaların mətnindən  aydın şəkildə izah etmək olar. Bu məqalənin məqsədi həm kitabın ünvanını, həm də “Qorqut”  sözünün dəqiq anlamını aydınlaşdırmaqdır.        ****   Günümüzde dünya kütüphanelerinde Dede Korkut kitabının iki meşhur elyazma nushası vardır.  Dresden nushasının ilk sayfasında yazılmış kitabın unvanı ve “Qorqut” sözcüğü bu makalenin  tartışmalı konusudur. Kitabın unvanı Arapça yazıldığına göre bu yapıtı araştıran dünya  bilginleri kitabın unvanına farklı bakmışlar. Kitabın unvanını yazan hattat ile elyazmanın  metnini yazan katibin el yazıları açıkca bir birinden farklı görünür. Buna rağmen, kitabın başka  dillere çevrildiği unvan Arapçadan çevrildiğine göre doğru olduğu halde, Azerbaycan  Türkçesine çevrilmiş unvan değişik gösterilmiştir. Bu yapıtın kendi vatanındaki bilim insanları  kitabın unvanının başdaki üç sözcüğünü Farsca, geri kalanını ise Arapça olarak düşünüp  çevirdikleri için kitabın unvanı bu dilde doğru alınmamıştır. Bundan başka, “Qorqut”  sözcüğünün kendi anlamı da yerli bilim adamlarının araştırmalarında tartışılmalı bir durum  yaratmıştır. Bazı yerli bilginler “Qorqut” sözcüğünün iki hecesini birbirinden ayırıp bu sözcüğü  bileşik bir ad olarak görerek araştırmışlar. Ama bu makalenin yazarı dünya dillerindeki  sözcükleri her dilin kendi kara kutusu gibi görmektedir. O yüzden de zamanın sert  durumlarından yüzü ak çıkıp dilimizi koruyan bu kara kutuları kırarak parçalarını ayrı ayrı  araştırmayı doğru bir yaklaşım olarak görmez. “Qorqut” sözcüğü de bu prensipten müstesna  değil. Onun anlamını açıklamak için onu ikiye bölmek gerek değil. Bu sözcüğün anlamını  birincisi, kendisnden, ikincisi de elyazmaların metninden açıklamak mümkündür. Bu makalenin  amacı hem kitabın unvanı hem de “Qorqut” sözcüğünün kesin anlamını açıklamaktır.  

This study focuses on the intellectual journeys of Allama Iqbal and Ahmet Mithat by  concentrating on the significant changes in their thought and philosophy following their travels  to Europe. Allama Iqbal (1877-1938), a prominent philosopher-poet from undivided India, and  the famous Ottoman writer Ahmet Mithat Efendi (1844-1912), represent important figures in  Turkey's intellectual world. Their journeys to Europe, a prime example of encounter with modern  ideas and political currents, marked a transformative period in their lives and profoundly  influenced their subsequent literary and philosophical works.  The aim of this study is to conduct an in-depth comparative analysis of their writings before and  after their residence in Europe. It seeks to uncover how exposure to Europe's socio-political and  intellectual climate triggered a shift in their perspectives on culture, religion, and politics. This  research will utilize primary sources such as personal diaries, letters, and literary works,  alongside secondary analyses, to construct a comprehensive picture of their evolving ideologies.  This research is not only about tracing the intellectual metamorphosis of these two figures but  also about understanding the broader implications of such transformations within the context of  Islamic renaissance and modern thought. By analyzing the intercultural exchange and the  resulting intellectual fermentation, it aims to make a significant contribution to the discourse on  how cross-cultural experiences shape philosophical and ideological narratives. This study, by  offering a nuanced understanding of the legacy and lasting impact of Iqbal and Mithat Efendi's  European experience, seeks to build a bridge between historical understandings and  contemporary interest. ****   Bu araşdırma Məhəmməd İqbal və Əhməd Mithatın Avropa səyahətlərindən sonra fikir və  fəlsəfələrində baş verən mühüm dəyişikliklərə diqqət yetirərək onların intellektual səyahətlərini  təhlil edir. Bölünməmiş Hindistanın görkəmli filosof-şairlərindən olan Məhəmməd İqbal (1877 1938) və məşhur Osmanlı yazıçısı Əhməd Mithat Əfəndi (1844-1912) Türkiyənin intellektual  dünyasının mühüm simvolarındandırlar. Müasir fikirlər və siyasi axınlarla qarşılaşmanın  əlamətdar bir nümunəsi olan Avropa səfərləri onların həyatında transformativ bir dövr açmış və  sonrakı ədəbi və fəlsəfi əsərlərini dərin şəkildə təsirləndirmişdir.  Bu tədqiqatın məqsədi onların Avropada qalmalarından əvvəl və sonra yazdıqlarının dərindən  müqayisəli təhlilini aparmaqdır. Avropanın sosio-politik və intellektual mühitinə məruz qalmağın  onların mədəniyyət, din və siyasətə baxışlarında necə dəyişikliklərə səbəb olduğunu ortaya  çıxarmağı hədəfləyir. Bu araşdırma şəxsi gündəliklər, məktublar və ədəbi əsərlər kimi birinci  dərəcəli mənbələrin yanında ikinci dərəcəli təhlillərdən də istifadə edərək, onların inkişaf edən  ideologiyalarının hərtərəfli bir şəklini quracaqdır.  Bu tədqiqat təkcə bu iki şəxsin intellektual çevrilişinin izini verməklə kifayətlənmir, həm də belə  dəyişikliklərin İslam intibahı və müasir düşüncə kontekstindəki daha geniş nəticələrini başa  düşməklə məşğul olur. Mədəniyyətlərarası mübadiləni və nəticədə ortaya çıxan intellektual  mayalanmanı təhlil edərək, təcrübələrin fəlsəfi və ideoloji hekayələri necə formalaşdırdığı  mövzusundakı diskurslara mühüm bir töhfə verməyi məqsəd qoyur. İqbal və Mithat Əfəndinin  Avropa təcrübəsinin irsini və davamlı təsirini incə bir şəkildə anlayaraq, tarixi anlayışlarla müasir  maraq arasında körpü qurmağa çalışır. ****   Bu araştırma, Muhammed İkbal ve Ahmet Mithat’ın Avrupa seyahatlerinin ardından düşünce  ve felsefelerinde yaşanan önemli değişimlere odaklanarak entelektüel yolculuklarını ele alıyor.  Bölünmemiş Hindistan’ın önde gelen filozof-şairlerinden Muhammed İkbal (1877-1938) ve  ünlü Osmanlı yazarı Ahmet Mithat Efendi (1844-1912), Türkiye’nin entelektüel dünyasının  önemli isimlerini temsil ediyor. Modern fikirlerin ve siyasi akımların önemli bir örneği olan  Avrupa’ya yolculukları, hayatlarında dönüştürücü bir döneme işaret etmiş ve daha sonraki edebi  ve felsefi çalışmalarını derinden etkilemiştir.  Bu çalışmanın amacı onların Avrupa’daki ikametlerinden önce ve sonra yazdıklarının  derinlemesine karşılaştırmalı bir analizini yapmaktır. Avrupa’nın sosyo-politik ve entelektüel  iklimine maruz kalmanın kültür, din ve siyasete bakış açılarında nasıl bir değişimi tetiklediğini  ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Bu araştırma, gelişen ideolojilerinin kapsamlı bir resmini  oluşturmak için ikincil analizlerin yanı sıra kişisel günlükler, mektuplar ve edebi eserler gibi  birincil kaynaklardan yararlanacaktır.  Bu araştırma, yalnızca bu iki figürün entelektüel başkalaşımının izini sürmekle ilgili değil, aynı  zamanda bu tür değişimlerin İslami rönesans ve modern düşünce bağlamındaki daha geniş  sonuçlarını anlamakla da ilgilidir. Kültürlerarası alışverişi ve bunun sonucunda ortaya çıkan  entelektüel mayalanmayı analiz ederek, deneyimlerin felsefi ve ideolojik anlatıları nasıl  şekillendirdiği konusundaki söylemlere önemli katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu araştırma,  İkbal ve Mithat Efendi'nin Avrupa deneyimlerinin mirasına ve kalıcı etkisine ilişkin incelikli  bir anlayış sunarak, tarihsel anlayışlarla çağdaş ilgi arasında köprü kurmaya çalışmaktadır.